Уикипедия kkwiki https://kk.wikipedia.org/wiki/%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter Таспа Арнайы Талқылау Қатысушы Қатысушы талқылауы Уикипедия Уикипедия талқылауы Сурет Сурет талқылауы МедиаУики МедиаУики талқылауы Үлгі Үлгі талқылауы Анықтама Анықтама талқылауы Санат Санат талқылауы Портал Портал талқылауы Жоба Жоба талқылауы TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk Topic 0 5045 3661667 3577642 2026-09-26T17:25:35Z Thereedshoes 186213 /*This is a minor edit in order to create a new page related to this one.*/ 3661667 wikitext text/x-wiki {{мағына|Шәкен Айманов (айрық)}} {{Кинематограф |есімі = Шәкен Кенжетайұлы Айманов |шынайы есімі = |сурет = KZ002-15.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 15.02.1914 |туған жері = {{туғанжері|Баянауыл|Баянауыл ауданында}}, [[Павлодар уезі]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]] |қайтыс болған күні = 23.12.1970 |қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |мамандығы = {{Актер|КСРО|Қазақстан|XX ғасыр}}<br />{{Театр режиссёрі|КСРО|Қазақстан|XX ғасыр}}<br />{{кинорежиссёр|КСРО|Қазақстан|XX ғасыр}}<br />{{сценарийші|КСРО|Қазақстан|XX ғасыр}} |азаматтығы = {{USSR}} |белсенді жылдары = |бағыты = социалистік реализм |киностудия = |марапаттары = {{{!}} style="background:transparent;" {{!}} {{Ленин ордені|1967}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені|1946}}{{!}}{{!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}{{!}}{{!}}{{Құрмет Белгісі ордені}} {{!}}- {{!}}{{Еңбектегі ерлігі үшін медаль|1940}}{{!}}{{!}}{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалі|}} {{!}}} {{{!}} {{!}}{{КСРО халық әртісі|1959}}{{!}}{{!}}{{Сталиндік сыйлық|1952}}{{!}}{{!}}{{Қазақ КСР-нің мемлекеттік сыйлық лауреаты|1967}}{{!}}{{!}}{{Қазақ КСР-нің мемлекеттік сыйлық лауреаты|1972}} {{!}}} |imdb_id = 0015004 |сайты = }} '''Шәкен Кенжетайұлы Айманов''' ([[15 ақпан]] [[1914 жыл]] – [[23 желтоқсан]] [[1970 жыл]]) — қазақтың әйгілі актері, режиссер. 1964 жылдан КСРО халық әртісі. Туып өскен жері [[Павлодар облысы]]ның [[Баянауыл ауданы]]. Топырақ бұйырған жері [[Алматы]] қаласы. == Өмірбаяны == Шәкен (Шаһкерім) Айманов — актер, режиссер. Болашақ актер 1914 ж. 15 ақпанда қазіргі [[Павлодар облысы]]ның [[Баянауыл ауданы]]нда туған. [[Арғын]] тайпасның [[Сүйіндік (Арғын)|Сүйіндік]] руының Айдабол бөлімінен шыққан.<ref>{{Cite web|lang=kk|url=https://massaget.kz/blogs/23379/|title=Сұлтанмахмұт сүйген сұлу|author=massaget.kz|website=Massaget.kz - ақпараттық-танымдық порталы|date=2017-11-06|access-date=2023-01-20}}</ref> Ол кішкентай кезінен жездесі Қали Байжановтың әндерін тыңдап өскен. Ауыл мектебін бітіріп, ([[1928]]), Семейдегі педагогикалық техникумға оқуға түскен. Семей мұғалімдер техникумында оқып жүргенде 1932 ж. Алматыдағы Қазақ драма театрына шақырылады. Айманов 1932 – 33 жылғы маусымнан театрға жұмысқа қабылданды. Ол алғашында бірқатар рөлдерді ойнады. Көп ұзамай классикалық пьесалар бойынша қойылған спектакльдерде басты рөлдерді шебер орындауымен көпшілік көзіне түседі. Әсіресе оның орындауындағы Ақан сері, Қобыланды, Сатин, Петруччо, Отелло рөлдері ұлттық театр тарихында өшпес із қалдырды. Айманов актерлік өнерімен қатар режиссерлік шығармашылықпен де айналысып, спектакльдер қояды. 1947 – 51 ж. қазіргі Қазақтың академиялық драма театрының бас режиссері болды. «Абай әндері» (1945), «Жамбыл» (1947) көркем фильмдерінде күрделі экрандық бейнелерді сомдады. 1953 – 70 ж. «Қазақфильм» студиясының көркемдік жағын басқарып, қазақ кино өнерінің өркендеуіне үлкен үлес қосты. Оның қойған көркем фильмдері: «Махаббат туралы аңыз» (1953), «Алдар көсе» (1965), «Атамекен» (1966), «Найзатас баурайында» (1968). Көрермен қауымның ой-талғамынан шыққан «Біздің сүйікті дәрігер» (1958) мен «Тақиялы періште» (1969) фильмдері ұлттық кино өнерінде комедиялық жанрды дамытудағы соны ізденістерімен ерекшеленді. Оның соңғы қойған [[Атаманның ақыры (фильм)|«Атаманның ақыры»]] (1970) фильмі режиссер Айманов шығармашылығының биік шыңына айналды. [[Сурет:Shaken Aiman beiiti.Almaty,Ortalyk zirat.jpg|thumb|Орталық зираттағы Шәкен Айман қабірі басындағы құлпытас.]] Айманов Қазақстан Кинематографистер одағын ұйымдастыруға қатысып, одақ басқармасының 1-хатшысы (1958 – 70) қызметін атқарды. КСРО Мемлекеттік сыйлығының (1952) және Қазақ КСР-і Мемлекеттік сыйлығының (1968) лауреаты. 1970 ж. 24 желтоқсанда Мәскеу қаласында жол апатынан қайғылы қазаға ұшырады; Алматы қаласында жерленді. == Театр == Театр өнерімен әуестеніп, 1933&nbsp;ж. Қазақ драма театрының құрамына алынды. Осы театр сахнасында жиырма жылдай еңбек етіп, актерлік шығармашылығын шыңдады. Театрдың бас режиссері болды (1951). Ол М. Әуезов атындағы Мемлекеттік драма театрының сахнасында қазақ драматургиясының [[Ақан сері]], [[Қобыланды Тоқтарбайұлы|Қобыланды]], Қодар, Керім («Абай»), [[Алдаркөсе|Алдар Көсе]], [[Исатай Тайманұлы|Исатай]] ([[Ілияс Жансүгіров|Жансүгіров]], «Исатай&nbsp;— Махамбет») бейнелерін, әлем драматургиясынан Кассио және Отелло ([[Уильям Шекспир|Шекспир]], «Асауға тұсау»), Уәлиханұлы және Тихон (Островский, «Таланттар мен табынушылар», «Найзағай»), Сатин ([[Максим Горький|Горький]], «Шыңырауда»), Шадрин (Погодин, «Мылтықты адам»), Кидд (Лавренёв, «Америка дауысы»), Бетт (Дж. Гоу мен А. Дюссо, «Терең тамырлар»), Хлестаков ([[Николай Васильевич Гоголь|Гоголь]], «Ревизор»), Кривенко (Чирсков, «Жеңімпаздар»), Гельпак (Ф. Вольф, «Профессор Мамлок») бейнелерін сомдады. Ш. Айманов қойған «Абай» спектакліне [[1952 жыл|1952]]&nbsp;ж. КСРО Мемлекеттік сыйлығы берілді. 1968 жылы Қазақстан Мемлекеттік сыйлығының иегері болды. Ш. Айманов актер ретінде алдымен кейіпкерінің жан дүниесін ашуға және соған лайықты ұтымды әрекет қимылдар жасау шеберлігімен ерекшеленсе, режиссер ретінде шығармаға көркемдік идеялық мазмұнын дарытуға, ұлттық ерекшеліктердің бояуын қанық етуге, заман мен қоғам туралы философиялық ой толғам жасауға айрықша мән бере білетін дарынды суреткер. Шәкен аса дарынды суреткер актер, ойшыл режиссер ретінде қазақтың сахна өнері мен кино өнерінің қалыптасып, шыңдалуына айрықша ықпал еткен, өшпес із қалдырған дара дарын иесі.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> == Кино == 1953 ж. бастап, өмірінің соңына дейін қазақ кино өнері саласында өнімді еңбек етті.КСРО және ҚазССР-інің халық артисі. Қазақ кино өнерінің негізін салушылардың бірі. Айманов режиссер ретінде «Біздің сүйікті дәрігер», «Атамекен», «Алдар көсе», «Атаманның ақыры» және басқа фильмдерді түсіріп, Н. Ф. Погодиннің «Мылтықты адам», «Таланттар мен табынушылар», М. Әуезовтың «Абай» спектакльдерін театр сахнасына шығарды. Актер ретінде «Абай әні», «Жамбыл» т. б. фильмдерде ойнаған. «Абай әні» фильмінде Абайдың шәкірті, жас ақын Айдардың бақталасы Шәріп бейнесін сомдады. Ол КСРО және ҚазССР-інің Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref> Шәкен кино саласында да осы ұстанымдарын шебер пайдалана білді. Оның «Махаббат туралы аңыз» (1953), «Дала қызы» (1954), «Біздің сүйікті дәрігер» (1958), «[[Алдаркөсе|Алдар Көсе]]<nowiki/>» (1965), «<nowiki>[[Туған жер]]</nowiki>» (1967), «[[Атаманның ақыры (фильм)|Атаманның ақыры»]] (1970) фильмдері қазақ кино өнеріне көркемдік төлтумалық дарытқан өміршең туындылар.<ref>Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref> == Фильмографиясы == === Актер ретінде === *1940 - ''[[Райхан]]'' - ''Сәрсен'' *1943 - ''[[Ақ раушан]]'' - ''Жақпан'' *1945 - ''[[Абай әндері]]'' - ''Шәріп'' *1948 - ''[[Алтын керней]]'' - ''Жақан Дасанов'' *1952 - ''[[Жамбыл (фильм)|Жамбыл]]'' - ''[[Жамбыл Жабайұлы|Жамбыл]]'' *1956 - ''[[Біз осында тұрамыз]]'' - ''Бейісов'' *1957 - ''[[Біздің сүйікті дәрігер]]'' - ''драма актері'' *1960 - ''[[Бір ауданда]]'' - ''Сабыр Баянов'' *1964 - ''[[Алдар көсе (фильм)|Алдар көсе]]'' - ''[[Алдаркөсе]]'' *1968 - ''[[Тақиялы періште]]'' - ''эпизод'' *1969 - ''[[Найзатас бөктерінде]]'' - ''Бейсембай'' === Дыбыстаушы ретінде === *1968 - ''[[Ақсақ құлан]]'' - ''текст авторы'' === Режиссер ретінде === *1954 - ''[[Дала қызы]]'' *1954 - ''[[Махаббат туралы аңыз (фильм, 1954)|Махаббат туралы аңыз]]'' *1956 - ''[[Біз осында тұрамыз]]'' *1957 - ''[[Біздің сүйікті дәрігер]]'' *1960 - ''[[Бір ауданда]]'' *1961 - ''[[Ән шақыруда]]'' *1962 - ''[[Жол түйісі]]'' *1964 - ''[[Алдаркөсе (фильм)|Алдар көсе]]'' *1966 - ''[[Ата-бабалар мекені]]'' *1968 - ''[[Тақиялы періште]]'' *1970 - ''[[Атаманның ақыры (фильм)|Атаманның ақыры]]'' === Сценарийші ретінде === *1960 - ''[[Бір ауданда]]'' *1961 - ''[[Ән шақыруда]]'' *1964 - ''[[Алдар көсе (фильм)|Алдар көсе]]'' *1968 - ''[[Тақиялы періште]]'' *1969 - ''[[Найзатас бөктерінде]]'' - ''Бейсембай'' == Марапаттары == *Қазақстанның халық әртісі; *Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1968); *КСРО Халық әртісі (1964); *КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1952). == Естелік == Алматы қаласының көшесі (1972) және «Қазақфильм» студиясы (1984) Айманов есімімен аталады. Ол тұрған үй мен киностудия ғимаратына мемориалдық тақта орнатылған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер== * [http://ardaktylar.kz/persons/ajmanov-shken-kenzhetajly/ Айманов Шәкен Кенжетайұлы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120601030139/http://ardaktylar.kz/persons/ajmanov-shken-kenzhetajly/ |date=2012-06-01 }} {{Шәкен Айманов фильмдері}} [[Санат:Қазақстан халық әртістері]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Қазақфильм тұлғалары]] {{Bio-stub}} dwx5psv6a8ia15ihjoe7s7toyqmbv3h 3661670 3661667 2026-09-26T17:29:53Z Thereedshoes 186213 /* */ 3661670 wikitext text/x-wiki {{мағына|Шәкен Айманов (айрық)}} {{Кинематограф |есімі = Шәкен Кенжетайұлы Айманов |шынайы есімі = |сурет = KZ002-15.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 15.02.1914 |туған жері = {{туғанжері|Баянауыл|Баянауыл ауданында}}, [[Павлодар уезі]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]] |қайтыс болған күні = 23.12.1970 |қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |мамандығы = {{Актер|КСРО|Қазақстан|XX ғасыр}}<br />{{Театр режиссёрі|КСРО|Қазақстан|XX ғасыр}}<br />{{кинорежиссёр|КСРО|Қазақстан|XX ғасыр}}<br />{{сценарийші|КСРО|Қазақстан|XX ғасыр}} |азаматтығы = {{USSR}} |белсенді жылдары = |бағыты = социалистік реализм |киностудия = |марапаттары = {{{!}} style="background:transparent;" {{!}} {{Ленин ордені|1967}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені|1946}}{{!}}{{!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}{{!}}{{!}}{{Құрмет Белгісі ордені}} {{!}}- {{!}}{{Еңбектегі ерлігі үшін медаль|1940}}{{!}}{{!}}{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалі|}} {{!}}} {{{!}} {{!}}{{КСРО халық әртісі|1959}}{{!}}{{!}}{{Сталиндік сыйлық|1952}}{{!}}{{!}}{{Қазақ КСР-нің мемлекеттік сыйлық лауреаты|1967}}{{!}}{{!}}{{Қазақ КСР-нің мемлекеттік сыйлық лауреаты|1972}} {{!}}} |imdb_id = 0015004 |сайты = }} '''Шәкен Кенжетайұлы Айманов''' ([[15 ақпан]] [[1914 жыл]] – [[23 желтоқсан]] [[1970 жыл]]) — қазақтың әйгілі актері, режиссер. 1964 жылдан КСРО халық әртісі. Туып өскен жері [[Павлодар облысы]]ның [[Баянауыл ауданы]]. Топырақ бұйырған жері [[Алматы]] қаласы. == Өмірбаяны == Шәкен (Шаһкерім) Айманов — актер, режиссер. Болашақ актер 1914 ж. 15 ақпанда қазіргі [[Павлодар облысы]]ның [[Баянауыл ауданы]]нда туған. [[Арғын]] тайпасның [[Сүйіндік (Арғын)|Сүйіндік]] руының Айдабол бөлімінен шыққан.<ref>{{Cite web|lang=kk|url=https://massaget.kz/blogs/23379/|title=Сұлтанмахмұт сүйген сұлу|author=massaget.kz|website=Massaget.kz - ақпараттық-танымдық порталы|date=2017-11-06|access-date=2023-01-20}}</ref> Ол кішкентай кезінен жездесі Қали Байжановтың әндерін тыңдап өскен. Ауыл мектебін бітіріп, ([[1928]]), Семейдегі педагогикалық техникумға оқуға түскен. Семей мұғалімдер техникумында оқып жүргенде 1932 ж. Алматыдағы Қазақ драма театрына шақырылады. Айманов 1932 – 33 жылғы маусымнан театрға жұмысқа қабылданды. Ол алғашында бірқатар рөлдерді ойнады. Көп ұзамай классикалық пьесалар бойынша қойылған спектакльдерде басты рөлдерді шебер орындауымен көпшілік көзіне түседі. Әсіресе оның орындауындағы Ақан сері, Қобыланды, Сатин, Петруччо, Отелло рөлдері ұлттық театр тарихында өшпес із қалдырды. Айманов актерлік өнерімен қатар режиссерлік шығармашылықпен де айналысып, спектакльдер қояды. 1947 – 51 ж. қазіргі Қазақтың академиялық драма театрының бас режиссері болды. «Абай әндері» (1945), «Жамбыл» (1947) көркем фильмдерінде күрделі экрандық бейнелерді сомдады. 1953 – 70 ж. «Қазақфильм» студиясының көркемдік жағын басқарып, қазақ кино өнерінің өркендеуіне үлкен үлес қосты. Оның қойған көркем фильмдері: «Махаббат туралы аңыз» (1953), «Алдар көсе» (1965), «Атамекен» (1966), «Найзатас баурайында» (1968). Көрермен қауымның ой-талғамынан шыққан «Біздің сүйікті дәрігер» (1958) мен «Тақиялы періште» (1969) фильмдері ұлттық кино өнерінде комедиялық жанрды дамытудағы соны ізденістерімен ерекшеленді. Оның соңғы қойған [[Атаманның ақыры (фильм)|«Атаманның ақыры»]] (1970) фильмі режиссер Айманов шығармашылығының биік шыңына айналды. [[Сурет:Shaken Aiman beiiti.Almaty,Ortalyk zirat.jpg|thumb|Орталық зираттағы Шәкен Айман қабірі басындағы құлпытас.]] Айманов Қазақстан Кинематографистер одағын ұйымдастыруға қатысып, одақ басқармасының 1-хатшысы (1958 – 70) қызметін атқарды. КСРО Мемлекеттік сыйлығының (1952) және Қазақ КСР-і Мемлекеттік сыйлығының (1968) лауреаты. 1970 ж. 24 желтоқсанда Мәскеу қаласында жол апатынан қайғылы қазаға ұшырады; Алматы қаласында жерленді. == Театр == Театр өнерімен әуестеніп, 1933&nbsp;ж. Қазақ драма театрының құрамына алынды. Осы театр сахнасында жиырма жылдай еңбек етіп, актерлік шығармашылығын шыңдады. Театрдың бас режиссері болды (1951). Ол М. Әуезов атындағы Мемлекеттік драма театрының сахнасында қазақ драматургиясының [[Ақан сері]], [[Қобыланды Тоқтарбайұлы|Қобыланды]], Қодар, Керім («Абай»), [[Алдаркөсе|Алдар Көсе]], [[Исатай Тайманұлы|Исатай]] ([[Ілияс Жансүгіров|Жансүгіров]], «Исатай&nbsp;— Махамбет») бейнелерін, әлем драматургиясынан Кассио және Отелло ([[Уильям Шекспир|Шекспир]], «Асауға тұсау»), Уәлиханұлы және Тихон (Островский, «Таланттар мен табынушылар», «Найзағай»), Сатин ([[Максим Горький|Горький]], «Шыңырауда»), Шадрин (Погодин, «Мылтықты адам»), Кидд (Лавренёв, «Америка дауысы»), Бетт (Дж. Гоу мен А. Дюссо, «Терең тамырлар»), Хлестаков ([[Николай Васильевич Гоголь|Гоголь]], «Ревизор»), Кривенко (Чирсков, «Жеңімпаздар»), Гельпак (Ф. Вольф, «Профессор Мамлок») бейнелерін сомдады. Ш. Айманов қойған «Абай» спектакліне [[1952 жыл|1952]]&nbsp;ж. КСРО Мемлекеттік сыйлығы берілді. 1968 жылы Қазақстан Мемлекеттік сыйлығының иегері болды. Ш. Айманов актер ретінде алдымен кейіпкерінің жан дүниесін ашуға және соған лайықты ұтымды әрекет қимылдар жасау шеберлігімен ерекшеленсе, режиссер ретінде шығармаға көркемдік идеялық мазмұнын дарытуға, ұлттық ерекшеліктердің бояуын қанық етуге, заман мен қоғам туралы философиялық ой толғам жасауға айрықша мән бере білетін дарынды суреткер. Шәкен аса дарынды суреткер актер, ойшыл режиссер ретінде қазақтың сахна өнері мен кино өнерінің қалыптасып, шыңдалуына айрықша ықпал еткен, өшпес із қалдырған дара дарын иесі.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> == Кино == 1953 ж. бастап, өмірінің соңына дейін қазақ кино өнері саласында өнімді еңбек етті.КСРО және ҚазССР-інің халық артисі. Қазақ кино өнерінің негізін салушылардың бірі. Айманов режиссер ретінде «Біздің сүйікті дәрігер», «Атамекен», «Алдар көсе», «Атаманның ақыры» және басқа фильмдерді түсіріп, Н. Ф. Погодиннің «Мылтықты адам», «Таланттар мен табынушылар», М. Әуезовтың «Абай» спектакльдерін театр сахнасына шығарды. Актер ретінде «Абай әні», «Жамбыл» т. б. фильмдерде ойнаған. «Абай әні» фильмінде Абайдың шәкірті, жас ақын Айдардың бақталасы Шәріп бейнесін сомдады. Ол КСРО және ҚазССР-інің Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref> Шәкен кино саласында да осы ұстанымдарын шебер пайдалана білді. Оның «Махаббат туралы аңыз» (1953), «Дала қызы» (1954), «Біздің сүйікті дәрігер» (1958), «[[Алдаркөсе|Алдар Көсе]]<nowiki/>» (1965), «Туған жер» (1967), «[[Атаманның ақыры (фильм)|Атаманның ақыры»]] (1970) фильмдері қазақ кино өнеріне көркемдік төлтумалық дарытқан өміршең туындылар.<ref>Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref> == Фильмографиясы == === Актер ретінде === *1940 - ''[[Райхан]]'' - ''Сәрсен'' *1943 - ''[[Ақ раушан]]'' - ''Жақпан'' *1945 - ''[[Абай әндері]]'' - ''Шәріп'' *1948 - ''[[Алтын керней]]'' - ''Жақан Дасанов'' *1952 - ''[[Жамбыл (фильм)|Жамбыл]]'' - ''[[Жамбыл Жабайұлы|Жамбыл]]'' *1956 - ''[[Біз осында тұрамыз]]'' - ''Бейісов'' *1957 - ''[[Біздің сүйікті дәрігер]]'' - ''драма актері'' *1960 - ''[[Бір ауданда]]'' - ''Сабыр Баянов'' *1964 - ''[[Алдар көсе (фильм)|Алдар көсе]]'' - ''[[Алдаркөсе]]'' *1968 - ''[[Тақиялы періште]]'' - ''эпизод'' *1969 - ''[[Найзатас бөктерінде]]'' - ''Бейсембай'' === Дыбыстаушы ретінде === *1968 - ''[[Ақсақ құлан]]'' - ''текст авторы'' === Режиссер ретінде === *1954 - ''[[Дала қызы]]'' *1954 - ''[[Махаббат туралы аңыз (фильм, 1954)|Махаббат туралы аңыз]]'' *1956 - ''[[Біз осында тұрамыз]]'' *1957 - ''[[Біздің сүйікті дәрігер]]'' *1960 - ''[[Бір ауданда]]'' *1961 - ''[[Ән шақыруда]]'' *1962 - ''[[Жол түйісі]]'' *1964 - ''[[Алдаркөсе (фильм)|Алдар көсе]]'' *1966 - ''[[Ата-бабалар мекені]]'' *1968 - ''[[Тақиялы періште]]'' *1970 - ''[[Атаманның ақыры (фильм)|Атаманның ақыры]]'' === Сценарийші ретінде === *1960 - ''[[Бір ауданда]]'' *1961 - ''[[Ән шақыруда]]'' *1964 - ''[[Алдар көсе (фильм)|Алдар көсе]]'' *1968 - ''[[Тақиялы періште]]'' *1969 - ''[[Найзатас бөктерінде]]'' - ''Бейсембай'' == Марапаттары == *Қазақстанның халық әртісі; *Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1968); *КСРО Халық әртісі (1964); *КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1952). == Естелік == Алматы қаласының көшесі (1972) және «Қазақфильм» студиясы (1984) Айманов есімімен аталады. Ол тұрған үй мен киностудия ғимаратына мемориалдық тақта орнатылған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер== * [http://ardaktylar.kz/persons/ajmanov-shken-kenzhetajly/ Айманов Шәкен Кенжетайұлы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120601030139/http://ardaktylar.kz/persons/ajmanov-shken-kenzhetajly/ |date=2012-06-01 }} {{Шәкен Айманов фильмдері}} [[Санат:Қазақстан халық әртістері]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Қазақфильм тұлғалары]] {{Bio-stub}} da6f7eq6rag7cef8zfv11rj2s6qmv0d 3661673 3661670 2026-09-26T17:32:41Z Thereedshoes 186213 /* Кино */ Going to add more content about the films! 3661673 wikitext text/x-wiki {{мағына|Шәкен Айманов (айрық)}} {{Кинематограф |есімі = Шәкен Кенжетайұлы Айманов |шынайы есімі = |сурет = KZ002-15.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 15.02.1914 |туған жері = {{туғанжері|Баянауыл|Баянауыл ауданында}}, [[Павлодар уезі]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]] |қайтыс болған күні = 23.12.1970 |қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |мамандығы = {{Актер|КСРО|Қазақстан|XX ғасыр}}<br />{{Театр режиссёрі|КСРО|Қазақстан|XX ғасыр}}<br />{{кинорежиссёр|КСРО|Қазақстан|XX ғасыр}}<br />{{сценарийші|КСРО|Қазақстан|XX ғасыр}} |азаматтығы = {{USSR}} |белсенді жылдары = |бағыты = социалистік реализм |киностудия = |марапаттары = {{{!}} style="background:transparent;" {{!}} {{Ленин ордені|1967}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені|1946}}{{!}}{{!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}{{!}}{{!}}{{Құрмет Белгісі ордені}} {{!}}- {{!}}{{Еңбектегі ерлігі үшін медаль|1940}}{{!}}{{!}}{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалі|}} {{!}}} {{{!}} {{!}}{{КСРО халық әртісі|1959}}{{!}}{{!}}{{Сталиндік сыйлық|1952}}{{!}}{{!}}{{Қазақ КСР-нің мемлекеттік сыйлық лауреаты|1967}}{{!}}{{!}}{{Қазақ КСР-нің мемлекеттік сыйлық лауреаты|1972}} {{!}}} |imdb_id = 0015004 |сайты = }} '''Шәкен Кенжетайұлы Айманов''' ([[15 ақпан]] [[1914 жыл]] – [[23 желтоқсан]] [[1970 жыл]]) — қазақтың әйгілі актері, режиссер. 1964 жылдан КСРО халық әртісі. Туып өскен жері [[Павлодар облысы]]ның [[Баянауыл ауданы]]. Топырақ бұйырған жері [[Алматы]] қаласы. == Өмірбаяны == Шәкен (Шаһкерім) Айманов — актер, режиссер. Болашақ актер 1914 ж. 15 ақпанда қазіргі [[Павлодар облысы]]ның [[Баянауыл ауданы]]нда туған. [[Арғын]] тайпасның [[Сүйіндік (Арғын)|Сүйіндік]] руының Айдабол бөлімінен шыққан.<ref>{{Cite web|lang=kk|url=https://massaget.kz/blogs/23379/|title=Сұлтанмахмұт сүйген сұлу|author=massaget.kz|website=Massaget.kz - ақпараттық-танымдық порталы|date=2017-11-06|access-date=2023-01-20}}</ref> Ол кішкентай кезінен жездесі Қали Байжановтың әндерін тыңдап өскен. Ауыл мектебін бітіріп, ([[1928]]), Семейдегі педагогикалық техникумға оқуға түскен. Семей мұғалімдер техникумында оқып жүргенде 1932 ж. Алматыдағы Қазақ драма театрына шақырылады. Айманов 1932 – 33 жылғы маусымнан театрға жұмысқа қабылданды. Ол алғашында бірқатар рөлдерді ойнады. Көп ұзамай классикалық пьесалар бойынша қойылған спектакльдерде басты рөлдерді шебер орындауымен көпшілік көзіне түседі. Әсіресе оның орындауындағы Ақан сері, Қобыланды, Сатин, Петруччо, Отелло рөлдері ұлттық театр тарихында өшпес із қалдырды. Айманов актерлік өнерімен қатар режиссерлік шығармашылықпен де айналысып, спектакльдер қояды. 1947 – 51 ж. қазіргі Қазақтың академиялық драма театрының бас режиссері болды. «Абай әндері» (1945), «Жамбыл» (1947) көркем фильмдерінде күрделі экрандық бейнелерді сомдады. 1953 – 70 ж. «Қазақфильм» студиясының көркемдік жағын басқарып, қазақ кино өнерінің өркендеуіне үлкен үлес қосты. Оның қойған көркем фильмдері: «Махаббат туралы аңыз» (1953), «Алдар көсе» (1965), «Атамекен» (1966), «Найзатас баурайында» (1968). Көрермен қауымның ой-талғамынан шыққан «Біздің сүйікті дәрігер» (1958) мен «Тақиялы періште» (1969) фильмдері ұлттық кино өнерінде комедиялық жанрды дамытудағы соны ізденістерімен ерекшеленді. Оның соңғы қойған [[Атаманның ақыры (фильм)|«Атаманның ақыры»]] (1970) фильмі режиссер Айманов шығармашылығының биік шыңына айналды. [[Сурет:Shaken Aiman beiiti.Almaty,Ortalyk zirat.jpg|thumb|Орталық зираттағы Шәкен Айман қабірі басындағы құлпытас.]] Айманов Қазақстан Кинематографистер одағын ұйымдастыруға қатысып, одақ басқармасының 1-хатшысы (1958 – 70) қызметін атқарды. КСРО Мемлекеттік сыйлығының (1952) және Қазақ КСР-і Мемлекеттік сыйлығының (1968) лауреаты. 1970 ж. 24 желтоқсанда Мәскеу қаласында жол апатынан қайғылы қазаға ұшырады; Алматы қаласында жерленді. == Театр == Театр өнерімен әуестеніп, 1933&nbsp;ж. Қазақ драма театрының құрамына алынды. Осы театр сахнасында жиырма жылдай еңбек етіп, актерлік шығармашылығын шыңдады. Театрдың бас режиссері болды (1951). Ол М. Әуезов атындағы Мемлекеттік драма театрының сахнасында қазақ драматургиясының [[Ақан сері]], [[Қобыланды Тоқтарбайұлы|Қобыланды]], Қодар, Керім («Абай»), [[Алдаркөсе|Алдар Көсе]], [[Исатай Тайманұлы|Исатай]] ([[Ілияс Жансүгіров|Жансүгіров]], «Исатай&nbsp;— Махамбет») бейнелерін, әлем драматургиясынан Кассио және Отелло ([[Уильям Шекспир|Шекспир]], «Асауға тұсау»), Уәлиханұлы және Тихон (Островский, «Таланттар мен табынушылар», «Найзағай»), Сатин ([[Максим Горький|Горький]], «Шыңырауда»), Шадрин (Погодин, «Мылтықты адам»), Кидд (Лавренёв, «Америка дауысы»), Бетт (Дж. Гоу мен А. Дюссо, «Терең тамырлар»), Хлестаков ([[Николай Васильевич Гоголь|Гоголь]], «Ревизор»), Кривенко (Чирсков, «Жеңімпаздар»), Гельпак (Ф. Вольф, «Профессор Мамлок») бейнелерін сомдады. Ш. Айманов қойған «Абай» спектакліне [[1952 жыл|1952]]&nbsp;ж. КСРО Мемлекеттік сыйлығы берілді. 1968 жылы Қазақстан Мемлекеттік сыйлығының иегері болды. Ш. Айманов актер ретінде алдымен кейіпкерінің жан дүниесін ашуға және соған лайықты ұтымды әрекет қимылдар жасау шеберлігімен ерекшеленсе, режиссер ретінде шығармаға көркемдік идеялық мазмұнын дарытуға, ұлттық ерекшеліктердің бояуын қанық етуге, заман мен қоғам туралы философиялық ой толғам жасауға айрықша мән бере білетін дарынды суреткер. Шәкен аса дарынды суреткер актер, ойшыл режиссер ретінде қазақтың сахна өнері мен кино өнерінің қалыптасып, шыңдалуына айрықша ықпал еткен, өшпес із қалдырған дара дарын иесі.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> == Кино == 1953 ж. бастап, өмірінің соңына дейін қазақ кино өнері саласында өнімді еңбек етті.КСРО және ҚазССР-інің халық артисі. Қазақ кино өнерінің негізін салушылардың бірі. Айманов режиссер ретінде «Біздің сүйікті дәрігер», «Атамекен», «Алдар көсе», «Атаманның ақыры» және басқа фильмдерді түсіріп, Н. Ф. Погодиннің «Мылтықты адам», «Таланттар мен табынушылар», М. Әуезовтың «Абай» спектакльдерін театр сахнасына шығарды. Актер ретінде «Абай әні», «Жамбыл» т. б. фильмдерде ойнаған. «Абай әні» фильмінде Абайдың шәкірті, жас ақын Айдардың бақталасы Шәріп бейнесін сомдады. Ол КСРО және ҚазССР-інің Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref> Шәкен кино саласында да осы ұстанымдарын шебер пайдалана білді. Оның «Махаббат туралы аңыз» (1953), «Дала қызы» (1954), «Біздің сүйікті дәрігер» (1958), «[[Алдаркөсе|Алдар Көсе]]<nowiki/>» (1965), «[[Туған жер]]<nowiki/>» (1967), «[[Атаманның ақыры (фильм)|Атаманның ақыры»]] (1970) фильмдері қазақ кино өнеріне көркемдік төлтумалық дарытқан өміршең туындылар.<ref>Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref> == Фильмографиясы == === Актер ретінде === *1940 - ''[[Райхан]]'' - ''Сәрсен'' *1943 - ''[[Ақ раушан]]'' - ''Жақпан'' *1945 - ''[[Абай әндері]]'' - ''Шәріп'' *1948 - ''[[Алтын керней]]'' - ''Жақан Дасанов'' *1952 - ''[[Жамбыл (фильм)|Жамбыл]]'' - ''[[Жамбыл Жабайұлы|Жамбыл]]'' *1956 - ''[[Біз осында тұрамыз]]'' - ''Бейісов'' *1957 - ''[[Біздің сүйікті дәрігер]]'' - ''драма актері'' *1960 - ''[[Бір ауданда]]'' - ''Сабыр Баянов'' *1964 - ''[[Алдар көсе (фильм)|Алдар көсе]]'' - ''[[Алдаркөсе]]'' *1968 - ''[[Тақиялы періште]]'' - ''эпизод'' *1969 - ''[[Найзатас бөктерінде]]'' - ''Бейсембай'' === Дыбыстаушы ретінде === *1968 - ''[[Ақсақ құлан]]'' - ''текст авторы'' === Режиссер ретінде === *1954 - ''[[Дала қызы]]'' *1954 - ''[[Махаббат туралы аңыз (фильм, 1954)|Махаббат туралы аңыз]]'' *1956 - ''[[Біз осында тұрамыз]]'' *1957 - ''[[Біздің сүйікті дәрігер]]'' *1960 - ''[[Бір ауданда]]'' *1961 - ''[[Ән шақыруда]]'' *1962 - ''[[Жол түйісі]]'' *1964 - ''[[Алдаркөсе (фильм)|Алдар көсе]]'' *1966 - ''[[Ата-бабалар мекені]]'' *1968 - ''[[Тақиялы періште]]'' *1970 - ''[[Атаманның ақыры (фильм)|Атаманның ақыры]]'' === Сценарийші ретінде === *1960 - ''[[Бір ауданда]]'' *1961 - ''[[Ән шақыруда]]'' *1964 - ''[[Алдар көсе (фильм)|Алдар көсе]]'' *1968 - ''[[Тақиялы періште]]'' *1969 - ''[[Найзатас бөктерінде]]'' - ''Бейсембай'' == Марапаттары == *Қазақстанның халық әртісі; *Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1968); *КСРО Халық әртісі (1964); *КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1952). == Естелік == Алматы қаласының көшесі (1972) және «Қазақфильм» студиясы (1984) Айманов есімімен аталады. Ол тұрған үй мен киностудия ғимаратына мемориалдық тақта орнатылған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер== * [http://ardaktylar.kz/persons/ajmanov-shken-kenzhetajly/ Айманов Шәкен Кенжетайұлы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120601030139/http://ardaktylar.kz/persons/ajmanov-shken-kenzhetajly/ |date=2012-06-01 }} {{Шәкен Айманов фильмдері}} [[Санат:Қазақстан халық әртістері]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Қазақфильм тұлғалары]] {{Bio-stub}} skq3t7exag0r6p0s4ya6b14lpyqyj0s 3661677 3661673 2026-09-26T17:36:07Z Thereedshoes 186213 /* Кино */ 3661677 wikitext text/x-wiki {{мағына|Шәкен Айманов (айрық)}} {{Кинематограф |есімі = Шәкен Кенжетайұлы Айманов |шынайы есімі = |сурет = KZ002-15.jpg |сурет ені = |сурет атауы = |туған кездегі есімі = |туған күні = 15.02.1914 |туған жері = {{туғанжері|Баянауыл|Баянауыл ауданында}}, [[Павлодар уезі]], [[Семей облысы (Ресей империясы)|Семей облысы]], [[Ресей империясы]] |қайтыс болған күні = 23.12.1970 |қайтыс болған жері = {{қайтысболғанжері|Мәскеу|Мәскеуде}}, [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] |мамандығы = {{Актер|КСРО|Қазақстан|XX ғасыр}}<br />{{Театр режиссёрі|КСРО|Қазақстан|XX ғасыр}}<br />{{кинорежиссёр|КСРО|Қазақстан|XX ғасыр}}<br />{{сценарийші|КСРО|Қазақстан|XX ғасыр}} |азаматтығы = {{USSR}} |белсенді жылдары = |бағыты = социалистік реализм |киностудия = |марапаттары = {{{!}} style="background:transparent;" {{!}} {{Ленин ордені|1967}}{{!!}}{{Еңбек Қызыл Ту ордені|1946}}{{!}}{{!}}{{Құрмет Белгісі ордені}}{{!}}{{!}}{{Құрмет Белгісі ордені}} {{!}}- {{!}}{{Еңбектегі ерлігі үшін медаль|1940}}{{!}}{{!}}{{1941-1945 жж. Ұлы Отан соғысындағы қажырлы еңбегі үшін медалі|}} {{!}}} {{{!}} {{!}}{{КСРО халық әртісі|1959}}{{!}}{{!}}{{Сталиндік сыйлық|1952}}{{!}}{{!}}{{Қазақ КСР-нің мемлекеттік сыйлық лауреаты|1967}}{{!}}{{!}}{{Қазақ КСР-нің мемлекеттік сыйлық лауреаты|1972}} {{!}}} |imdb_id = 0015004 |сайты = }} '''Шәкен Кенжетайұлы Айманов''' ([[15 ақпан]] [[1914 жыл]] – [[23 желтоқсан]] [[1970 жыл]]) — қазақтың әйгілі актері, режиссер. 1964 жылдан КСРО халық әртісі. Туып өскен жері [[Павлодар облысы]]ның [[Баянауыл ауданы]]. Топырақ бұйырған жері [[Алматы]] қаласы. == Өмірбаяны == Шәкен (Шаһкерім) Айманов — актер, режиссер. Болашақ актер 1914 ж. 15 ақпанда қазіргі [[Павлодар облысы]]ның [[Баянауыл ауданы]]нда туған. [[Арғын]] тайпасның [[Сүйіндік (Арғын)|Сүйіндік]] руының Айдабол бөлімінен шыққан.<ref>{{Cite web|lang=kk|url=https://massaget.kz/blogs/23379/|title=Сұлтанмахмұт сүйген сұлу|author=massaget.kz|website=Massaget.kz - ақпараттық-танымдық порталы|date=2017-11-06|access-date=2023-01-20}}</ref> Ол кішкентай кезінен жездесі Қали Байжановтың әндерін тыңдап өскен. Ауыл мектебін бітіріп, ([[1928]]), Семейдегі педагогикалық техникумға оқуға түскен. Семей мұғалімдер техникумында оқып жүргенде 1932 ж. Алматыдағы Қазақ драма театрына шақырылады. Айманов 1932 – 33 жылғы маусымнан театрға жұмысқа қабылданды. Ол алғашында бірқатар рөлдерді ойнады. Көп ұзамай классикалық пьесалар бойынша қойылған спектакльдерде басты рөлдерді шебер орындауымен көпшілік көзіне түседі. Әсіресе оның орындауындағы Ақан сері, Қобыланды, Сатин, Петруччо, Отелло рөлдері ұлттық театр тарихында өшпес із қалдырды. Айманов актерлік өнерімен қатар режиссерлік шығармашылықпен де айналысып, спектакльдер қояды. 1947 – 51 ж. қазіргі Қазақтың академиялық драма театрының бас режиссері болды. «Абай әндері» (1945), «Жамбыл» (1947) көркем фильмдерінде күрделі экрандық бейнелерді сомдады. 1953 – 70 ж. «Қазақфильм» студиясының көркемдік жағын басқарып, қазақ кино өнерінің өркендеуіне үлкен үлес қосты. Оның қойған көркем фильмдері: «Махаббат туралы аңыз» (1953), «Алдар көсе» (1965), «Атамекен» (1966), «Найзатас баурайында» (1968). Көрермен қауымның ой-талғамынан шыққан «Біздің сүйікті дәрігер» (1958) мен «Тақиялы періште» (1969) фильмдері ұлттық кино өнерінде комедиялық жанрды дамытудағы соны ізденістерімен ерекшеленді. Оның соңғы қойған [[Атаманның ақыры (фильм)|«Атаманның ақыры»]] (1970) фильмі режиссер Айманов шығармашылығының биік шыңына айналды. [[Сурет:Shaken Aiman beiiti.Almaty,Ortalyk zirat.jpg|thumb|Орталық зираттағы Шәкен Айман қабірі басындағы құлпытас.]] Айманов Қазақстан Кинематографистер одағын ұйымдастыруға қатысып, одақ басқармасының 1-хатшысы (1958 – 70) қызметін атқарды. КСРО Мемлекеттік сыйлығының (1952) және Қазақ КСР-і Мемлекеттік сыйлығының (1968) лауреаты. 1970 ж. 24 желтоқсанда Мәскеу қаласында жол апатынан қайғылы қазаға ұшырады; Алматы қаласында жерленді. == Театр == Театр өнерімен әуестеніп, 1933&nbsp;ж. Қазақ драма театрының құрамына алынды. Осы театр сахнасында жиырма жылдай еңбек етіп, актерлік шығармашылығын шыңдады. Театрдың бас режиссері болды (1951). Ол М. Әуезов атындағы Мемлекеттік драма театрының сахнасында қазақ драматургиясының [[Ақан сері]], [[Қобыланды Тоқтарбайұлы|Қобыланды]], Қодар, Керім («Абай»), [[Алдаркөсе|Алдар Көсе]], [[Исатай Тайманұлы|Исатай]] ([[Ілияс Жансүгіров|Жансүгіров]], «Исатай&nbsp;— Махамбет») бейнелерін, әлем драматургиясынан Кассио және Отелло ([[Уильям Шекспир|Шекспир]], «Асауға тұсау»), Уәлиханұлы және Тихон (Островский, «Таланттар мен табынушылар», «Найзағай»), Сатин ([[Максим Горький|Горький]], «Шыңырауда»), Шадрин (Погодин, «Мылтықты адам»), Кидд (Лавренёв, «Америка дауысы»), Бетт (Дж. Гоу мен А. Дюссо, «Терең тамырлар»), Хлестаков ([[Николай Васильевич Гоголь|Гоголь]], «Ревизор»), Кривенко (Чирсков, «Жеңімпаздар»), Гельпак (Ф. Вольф, «Профессор Мамлок») бейнелерін сомдады. Ш. Айманов қойған «Абай» спектакліне [[1952 жыл|1952]]&nbsp;ж. КСРО Мемлекеттік сыйлығы берілді. 1968 жылы Қазақстан Мемлекеттік сыйлығының иегері болды. Ш. Айманов актер ретінде алдымен кейіпкерінің жан дүниесін ашуға және соған лайықты ұтымды әрекет қимылдар жасау шеберлігімен ерекшеленсе, режиссер ретінде шығармаға көркемдік идеялық мазмұнын дарытуға, ұлттық ерекшеліктердің бояуын қанық етуге, заман мен қоғам туралы философиялық ой толғам жасауға айрықша мән бере білетін дарынды суреткер. Шәкен аса дарынды суреткер актер, ойшыл режиссер ретінде қазақтың сахна өнері мен кино өнерінің қалыптасып, шыңдалуына айрықша ықпал еткен, өшпес із қалдырған дара дарын иесі.<ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> == Кино == 1953 ж. бастап, өмірінің соңына дейін қазақ кино өнері саласында өнімді еңбек етті.КСРО және ҚазССР-інің халық артисі. Қазақ кино өнерінің негізін салушылардың бірі. Айманов режиссер ретінде «Біздің сүйікті дәрігер», «Атамекен», «Алдар көсе», «Атаманның ақыры» және басқа фильмдерді түсіріп, Н. Ф. Погодиннің «Мылтықты адам», «Таланттар мен табынушылар», М. Әуезовтың «Абай» спектакльдерін театр сахнасына шығарды. Актер ретінде «Абай әні», «Жамбыл» т. б. фильмдерде ойнаған. «Абай әні» фильмінде Абайдың шәкірті, жас ақын Айдардың бақталасы Шәріп бейнесін сомдады. Ол КСРО және ҚазССР-інің Мемлекеттік сыйлықтың лауреаты.<ref>Абай. Энциклопедия. – Алматы: «Қазақ энциклопедиясының» Бас редакциясы, «Атамұра» баспасы, ISBN 5-7667-2949-9</ref> Шәкен кино саласында да осы ұстанымдарын шебер пайдалана білді. Оның «Махаббат туралы аңыз» (1953), «Дала қызы» (1954), «Біздің сүйікті дәрігер» (1958), «[[Алдаркөсе|Алдар Көсе]]<nowiki/>» (1965), «[[Туған жер (фильм, 1967)|Туған жер]]<nowiki/>» (1967), «[[Атаманның ақыры (фильм)|Атаманның ақыры»]] (1970) фильмдері қазақ кино өнеріне көркемдік төлтумалық дарытқан өміршең туындылар.<ref>Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009 ISBN 978-601-01-0268-2</ref> == Фильмографиясы == === Актер ретінде === *1940 - ''[[Райхан]]'' - ''Сәрсен'' *1943 - ''[[Ақ раушан]]'' - ''Жақпан'' *1945 - ''[[Абай әндері]]'' - ''Шәріп'' *1948 - ''[[Алтын керней]]'' - ''Жақан Дасанов'' *1952 - ''[[Жамбыл (фильм)|Жамбыл]]'' - ''[[Жамбыл Жабайұлы|Жамбыл]]'' *1956 - ''[[Біз осында тұрамыз]]'' - ''Бейісов'' *1957 - ''[[Біздің сүйікті дәрігер]]'' - ''драма актері'' *1960 - ''[[Бір ауданда]]'' - ''Сабыр Баянов'' *1964 - ''[[Алдар көсе (фильм)|Алдар көсе]]'' - ''[[Алдаркөсе]]'' *1968 - ''[[Тақиялы періште]]'' - ''эпизод'' *1969 - ''[[Найзатас бөктерінде]]'' - ''Бейсембай'' === Дыбыстаушы ретінде === *1968 - ''[[Ақсақ құлан]]'' - ''текст авторы'' === Режиссер ретінде === *1954 - ''[[Дала қызы]]'' *1954 - ''[[Махаббат туралы аңыз (фильм, 1954)|Махаббат туралы аңыз]]'' *1956 - ''[[Біз осында тұрамыз]]'' *1957 - ''[[Біздің сүйікті дәрігер]]'' *1960 - ''[[Бір ауданда]]'' *1961 - ''[[Ән шақыруда]]'' *1962 - ''[[Жол түйісі]]'' *1964 - ''[[Алдаркөсе (фильм)|Алдар көсе]]'' *1966 - ''[[Ата-бабалар мекені]]'' *1968 - ''[[Тақиялы періште]]'' *1970 - ''[[Атаманның ақыры (фильм)|Атаманның ақыры]]'' === Сценарийші ретінде === *1960 - ''[[Бір ауданда]]'' *1961 - ''[[Ән шақыруда]]'' *1964 - ''[[Алдар көсе (фильм)|Алдар көсе]]'' *1968 - ''[[Тақиялы періште]]'' *1969 - ''[[Найзатас бөктерінде]]'' - ''Бейсембай'' == Марапаттары == *Қазақстанның халық әртісі; *Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1968); *КСРО Халық әртісі (1964); *КСРО Мемлекеттік сыйлығының лауреаты (1952). == Естелік == Алматы қаласының көшесі (1972) және «Қазақфильм» студиясы (1984) Айманов есімімен аталады. Ол тұрған үй мен киностудия ғимаратына мемориалдық тақта орнатылған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер== * [http://ardaktylar.kz/persons/ajmanov-shken-kenzhetajly/ Айманов Шәкен Кенжетайұлы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120601030139/http://ardaktylar.kz/persons/ajmanov-shken-kenzhetajly/ |date=2012-06-01 }} {{Шәкен Айманов фильмдері}} [[Санат:Қазақстан халық әртістері]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:КСРО мемлекеттік сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Қазақстан Жоғарғы Кеңесінің депутаттары]] [[Санат:Қазақфильм тұлғалары]] {{Bio-stub}} j6ckhcl9z9x8xy0nqg2lpwxtxgj162e 0 5315 3661805 3601213 2026-09-27T04:29:37Z Casserium 68287 3661805 wikitext text/x-wiki {{Infobox National Military |country=Қазақстан |name= |native_name= |image=[[Сурет:Coat of arms military-of-kazakhstan.svg|150px]] [[Сурет:Kazakhstan Armed Forces Flag.svg|150px]] |caption=Қазақстанның Қарулы күштерінің рәмізі мен туы |image2= |caption2= |founded=[[7 мамыр]] [[1992]] |current_form= |disbanded= |branches='''[[Қарулы Күштердің түрі|Қарулы Күштердің түрі]]''': [[Сурет:Нарукавный шеврон Сухопутных войск ВС РК - 1.jpg|22px|border]] [[Қазақстан Республикасы Құрлық әскерлері|Құрлық күштері]]<br />[[Сурет:Нарукавный шеврон Сил воздушной обороны ВС РК.jpg|22px|border]][[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғанысы күштері]]<br />[[Сурет:Нарукавный шеврон Военно-морских сил Казахстана.jpg|22px|border]][[Қазақстан Республикасы әскери-теңіз күштері|Әскери-теңіз күштері]]<br />[[File:Нарукавный шеврон Десантно-штурмовых Войск ВС РК - 1.jpg|22px|border]] [[Қазақстан Республикасы десанттық-шабуылдаушы әскерлері|Десанттық-шабуылдау әскерлері]]<br /> [[Арнайы Операциялар Күштері|Арнайы Операциялар Күштері]] |headquarters= <!-- Leadership --> |commander-in-chief= [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |commander-in-chief_title= |minister=''бос орын'' |minister_title= |commander=Генерал-лейтенант [[Қаныш Асанханұлы Әбубәкіров|Қаныш Әбубәкіров]] |commander_title=Бас штабының бастығы <!-- Manpower --> |age=18 - 27 |conscription=12 ай (жедел қызмет) 24 ай (әскери қызмет өткермеген запастағы офицерлерді шақыру) |manpower_data= |manpower_age= |available=3,758,255 |available_f=3,822,845 |fit=6 683 865 (34,2%) |fit_f= |reaching=273 608 (2024) |reaching_f= |active=70000-75000 |ranked= |reserve=135,000 (2024) |deployed= <!-- Financial --> |amount=972 млрд. теңге (2024)<ref>https://sarbaz.kz/v-centre-vnimaniya/2303-oboronnyi-biudzhet-uzbekistana-bolshe-kazakhstanskogo-na-milliard-dollarov/</ref>(2,2 млрд АҚШ $) |percent_GDP=0,95 % (2022 сарап.) <!-- Industrial --> |domestic_suppliers= |foreign_suppliers= |imports= |exports= <!-- Related aricles --> |history= |ranks=1 }} '''Қазақстан Республикасының Қарулы Күштері''' — [[Қазақстан]]ның біріккен қарулы күштері. Әскери басқару органдарын, Қарулы Күштердiң түрлерiн, арнайы әскерлердi, тыл, әскери оқу орындары мен ғылыми мекемелердi қамтиды. Соғыс уақытында құрамына қорғаныс министрлігіне қарайтын әскер түрлерiнен басқа Ішкi iстер министрлігінiң iшкi әскерлерi, Ұлттық қауiпсiздiк комитетiнiң шекара қызметi және басқа да әскерлерi, республикалық «Ұлан», азаматтық және аумақтық қорғанысты басқару мен құру органдары кiредi. == Міндеттері == «Қазақстан Республикасының қорғанысы мен Қарулы Күштері туралы» Қазақстан Республикасының Заңы, 5-тарау, 18-тармағы бойынша: Қарулы Күштер агрессияға тойтарыс беруге, Қазақстан Республикасының аумақтық тұтастығы мен егемендігін қару-жарақпен қорғауға, мемлекеттік және әскери объектілерді күзетуге және қорғауға, әуе кеңістігін күзетуге, сондай-ақ Қазақстан Республикасы бекіткен халықаралық шарттарға сәйкес міндеттерді орындауға арналады. «Қазақстан Республикасының қорғанысы мен Қарулы Күштері туралы» Қазақстан Республикасының Заңы, 4-бабы бойынша: Қарулы Күштер, басқа да әскерлер мен әскери құралымдар Әскери доктринаға және Қарулы Күштерді қолдану жоспарына сәйкес қорғаныс саласындағы міндеттерді орындайды. === Бейбiт кезеңде === Республика Қарулы Күштерiне бейбiт кезеңде мынандай негiзгi мiндеттердi орындау жүктелген: * әскери күштi, жауынгерлiк даярлықты қамтамасыз етiп, басқару органдары мен әскерлердi ел iшiндегi қақтығыстарды, Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасында немесе аумағының шегiнде туған кез келген заңсыз қарулы күш көрсетудi тұмшалап, тойтара алатын деңгейде ұстау; * әуе кеңiстiгiн күзету, сондай-ақ, мемлекеттік шекараның жедел-стратегиялық тұрғыда маңызды өңiрлерiн жабу; * маңызды әскери нысандарды күзету; * елдiң кез келген ауданында жағдайды тұрақтандыру жөнiндегi батыл iс-қимылға әзiр болу; * халықаралық мiндеттемелерге сәйкес бiтiмгершiлiк және өзге де операцияларға қатысу. Бұл мiндеттердi орындауды Қарулы Күштер Қазақстан Республикасының (ҚР) басқа да әскерлерi мен әскери құрылымдарымен өзара тығыз iс-қимылда жүзеге асырады. Бұл ретте ҚР Ұлттық қауiпсiздiк комитетiнiң шекара қызметiне құрлықта, теңiзде, көлдерде және өзге де су айдындарында мемлекет шекараны күзету мен қорғау, сондай-ақ, лаңкестiкке (террорға), қару мен есiрткi саудасына қарсы күреске қатысу жүктеледi. == Әскери доктринасы == [[Сурет:Kazakhstan paratrooper.jpg|300px|thumb|left|Қазақстан аэроұтқыр әскері]] Қазақстанның геосаяси жағдайы үлкен өзгерiстерге (экстремизм, шекараға таяу жерлерде әскери қақтығыстардың өршуi, жаңадан ядролық мемлекеттер пайда болуы, т.б.) ұшырауда. *2007 жылғы 21 наурызда Қазақстан Респуб­ликасы Президентінің № 299 Жарлығымен мемле­кеттің әскери қауіпсіздігін қамтамасыз етуге, соғыс­тар мен қарулы жанжалдарды болдырмауға, Қарулы Күштерді, басқа да әскерлер мен әскери құралым­дарды дамыту мен қолдануға негіз қалаушы көз­қарастар жүйесін білдіретін Қазақстан Республи­касының жаңа Әскери доктринасы бекітілген болатын. Әскери доктрина Қазақстан Республикасы Конституциясының негізгі ережелерін, Мемлекет басшысы жарлықтарының талаптарын, Қазақстан­ның 2030 жылға дейінгі даму стратегиясын, Ұлттық қауіпсіздік стратегиясын, Қазақстан Республика­сы­ның заңнамалық және өзге де нормативтік құқықтық актілерін, сондай-ақ Қазақстан қатысу­шысы болып табылатын халықаралық шарттарды нақтылайды. Әскери доктрина қорғаныстық сипатта, ол ұлттық мүдделерді қорғауды, елдің әскери қауіп­сіздігіне кепілдік беруді батыл шеше отырып, Қа­зақстан Республикасының бейбітшілікке бейілді­лігін айқындайды, асимметриялық қатерлер­ге: терроризмге, экстремизмге, есірткі тасымалына, қаруды заңсыз таратуға, заңсыз көші-қонға қарсы күресті ескере отырып, Қарулы Күштерді, басқа да әскерлер мен әскери құралымдарды дамыту шарттары мен жаңа бағыттарын нақтылайды. *Әскери доктрина ережелерін іске асыру, әскери басқару жүйесін одан әрі жетілдіру, өзара байла­ныс­ты саяси, дипломатиялық, экономикалық, әлеуметтік, ақпараттық, құқықтық, әскери және Қазақстанның әскери қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған басқа да шаралар кешенін жүргізу есебінен қамтамасыз етілетін болады. == Өңірлік қолбасшылықтар == Құрлық күштерінің өңірлік қолбасшылықтары 2003 жылы құрылған. === «Астана» өңірлік қолбасшылығы === «Астана» өңірлік қолбасшылығы [[Ақмола облысы|Ақмола]], [[Қарағанды облысы|Қарағанды]], [[Қостанай облысы|Қостанай]] және [[Солтүстік Қазақстан облысы|Солтүстік Қазақстан]] облыстарының әкімшілік шекарасында орналасады. Қолбасшылық штабы [[Қарағанды]] қаласында орналасқан. Өңірлік қолбасшылық құрамына орталық бағынысты бөлімдер мен Әуе қорғанысы күштері әскерлерінен басқа аумақтық бөлініс шегінде орналасқан әскери бөлімдер кіреді. «Астана» өңірлік қолбасшылығы&nbsp;— Қарулы Күштер Жоғарғы Бас қолбасшысы Ставкасының резерві. «Астана» өңірлік қолбасшылығына (ӨҚ) кіреді: * [[203-мотоатқыш дивизиясы|7-жеке механикаландырылған бригада]] (7-ЖМЕХБР немесе 31775 әскери бөлім (ә/б) — [[Қарағанды]] * арнайы мақсаты бар барлау полкі (22750 ә/б) — [[Ақтас (Саран қалалық әкімдігі)|Ақтас]] елді мекен (е.м.). * [[401-зеңбіректі артиллериялық бригада]] (ЗАБР) (401-ЗАБР немесе 06708 ә/б) — [[Приозёрск]] ([[Алматы облысы]], [[Үңгіртас]] е.м. жаңа орынға орналастырылды). * [[402-ракетивті артиллериялық бригада]] (РЕАБР) (402-РЕАБР) — [[Приозёрск]]. * [[403-танк бұзар артиллериялық бригада]] (ТБАБР) (403-ТБАБР немесе 70417 ә/б) — [[Приозёрск]]. * Резервтегі кіші мамандардың әскери даярлығы мен әскери қолдану бойынша оқу орталығы (36352 ә/б) — [[Спасск (Қарағанды облысы)|Спасск]]. * Зымыран әскерлері мен артиллерияға дайындық орталығы (14805 ә/б) — [[Приозёрск]]. === «Шығыс» өңірлік қолбасшылығы === «Шығыс» өңірлік қолбасшылығы [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] және [[Павлодар облысы|Павлодар]] облыстарының әкімшілік шекараларында орналасқан. Қолбасшылық штабы [[Семей]] қаласында орналасқан. Өңірлік қолбасшылықтың құрамына Әуе қорғанысы күштерінің орталық бағыныстағы бөлімдері мен әскерлерін қоспағанда, аумақтық бөлініс шегінде орналасқан әскери бөлімдер кіреді. «Шығыс» ӨҚ кіреді: * [[3-жеке гвардия механикаландырылған бригадасы]] (ЖГМехБр) (3-ЖГМехБр немесе 40398 ә/б) — [[Үшарал (қала)|Үшарал]]; * [[4-жеке механикаландырылған бригадасы|4-механикаландырылған бригадасы]] (4-ЖГМехБр немесе 27943 ә/б) — [[Өскемен]]; * [[8-жеке механикаландырылған бригадасы]] (30217 ә/б) — [[Семей]]; * [[11-танк бригадасы|11-танк бригадасы]] (11-тбр немесе 10810 ә/б) — [[Аягөз]]; * [[34-артиллерия бригадасы]] (34-абр немесе 10181 ә/б) — Үшарал; * [[101-ракеталық бригада]] (РБр) (101-РБр немесе 36803 ә/б) — Семей; * [[102-ракетивті артиллериялық бригада]] (РеАБр) (402-РеАБр немесе 16752 ә/б) — Семей; * [[103-зеңбіректі артиллериялық бригада]] ЗАБр (103-ЗАБр немесе 28738 ә/б) — Семей; * жеке барлау полкі (44736 ә/б) — Семей; * жеке байланыс бригадасы (44793 ә/б) — Семей. === «Батыс» өңірлік қолбасшылығы === «Батыс» өңірлік қолбасшылығы [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстан]], [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе]], [[Атырау облысы|Атырау]] және [[Маңғыстау облысы|Маңғыстау]] облыстарының әкімшілік шекараларында орналасқан. Қолбасшылық штабы [[Атырау]] қаласында орналасқан. Өңірлік қолбасшылықтың құрамына Әуе қорғанысы күштерінің орталық бағыныстағы бөлімдері мен әскерлерін қоспағанда, аумақтық бөлініс шегінде орналасқан әскери бөлімдер кіреді. Өңірлік қолбасшылықтың негізгі міндеті&nbsp;— [[Каспий теңізі]]нің қазақстандық секторында Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасына, аумақтық тұтастығына, егемендігі мен экономикалық мүдделеріне қол сұғылмауын қамтамасыз ету. «Батыс» ӨҚ кіреді: * [[100-артиллериялық бригада]] (100-абр немесе 30238 ә/б) — [[Ақтөбе]]; * жеке мотоатқыш батальоны (66597 ә/б) — [[Ақтөбе]]; * [[80-гвардиялық оқу мотоатқыш дивизиясы|390-жеке гвардиялық теңіз жаяу әскерлері бригадасы]] (390-жтжәбр немесе 25744 ә/б) — [[Ақтау]] (2009 ж. [[Атырау]]дан жаңа орынға орналастырылды); * жеке барлау полкі (41433 ә/б) — [[Атырау]]; * жеке мотоатқыш батальоны (99116 ә/б) — [[Маңғыстау облысы]] [[Бейнеу]] е.м.<ref>[https://sarbaz.kz/ru/army/v-sele-beyneu-mangistauskoy-oblasti-sformirovana-novaya-voyskovaya-chast-foto-162641057/ Маңғыстау облысының Бейнеу ауылында жаңа әскери бөлім құрылды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202083049/https://sarbaz.kz/ru/army/v-sele-beyneu-mangistauskoy-oblasti-sformirovana-novaya-voyskovaya-chast-foto-162641057/ |date=2017-02-02 }}</ref> === «Оңтүстік» өңірлік қолбасшылығы === «Оңтүстік» өңірлік қолбасшылығы [[Алматы облысы|Алматы]], [[Жамбыл облысы|Жамбыл]], [[Түркістан облысы|Түркістан]] және [[Қызылорда облысы|Қызылорда]] облыстарының әкімшілік шекараларында орналасқан. Қолбасшылық штабы [[Тараз]] қаласында орналасқан. Өңірлік қолбасшылықтың құрамына Әуе қорғанысы күштерінің орталық бағыныстағы бөлімдері мен әскерлерін қоспағанда, аумақтық бөлініс шегінде орналасқан әскери бөлімдер кіреді. «Оңтүстік» өңірлік қолбасшылығының ( ӨҚ) негізгі міндеті&nbsp;— елдің оңтүстік-шығыс шептерінде қауіпсіздікті қамтамасыз ету. «Оңтүстік» ӨҚ кіреді: * [[5-тау атқыштар бригадасы]] (ТАБр) (5-ТАБр немесе 85395 ә/б) — [[Тараз]]; ** жеке мотоатқыш батальоны (42062 ә/б) — [[Луговой]] ауылы. ** Жеке танк батальоны — [[Луговой]] ауылы. ** Жеке барлау батальоны (03811 ә/б) — [[Луговой]] ауылы. ** Жеке мотоатқыш батальоны (11971 ә/б) — [[Меркі]] ауылы. * 6-жеке механикаландырылған бригада (7-ЖМехбр немесе 35748 ә/б) — [[Шымкент]]; * жеке атты тау-егерь полкі (91678 ә/б) — [[Бауыржан Момышұлы ауылы|Бауыржан Момышұлы]] ауылы. * [[80-гвардиялық оқу мотоатқыш дивизиясы|40-әскери базасы]] [[Гвардейский]] кенті; ** [[12-механикаландырылған бригада]] (12-МехБр немесе 21450 ә/б) ** [[54-гвардиялық артиллериялық бригада]] (54-гв.АБр немесе 82796 ә/б) ** [[23-инженерлік-саперлік бригада]] (ИСБр) (23-ИСБр немесе 75263 ә/б) ** Қарасай батыр атындағы Құрлық әскерлерінің оқу орталығы ('''Қорғаныс Әскері Оқу Орны''' '''('''ҚӘ ОО) немесе 30212 ә/б) * [[221-жеке байланыс бригадасы]] (221-ЖББр немесе 28903 ә/б) — Тараз; * [[232-инженерлік-саперлік бригада]] (232-ИСБр немесе 58012 ә/б) — [[Қапшағай]]. == Ағымдық қару-жарағы == === Құрлық күштері === Жауынгерлік қолдау бөлімдерінің санын көбейту және заманауи қару мен әскери техниканы сатып алу. 99 арнайы мамандандырылған компанияларды қамтитын 10 логистикалық база мен 9 барлау полисі құрылды. 3 млрд тенгеге келесі заманауи қарулар сатып алынды: *Биологиялық заттарды таба алатын жаңа құралдар *КПО-1М үлгілеу жинақтағыштары *Портативті спетрометлердің жиынтығы және т.б {| class="wikitable" |+ !Типі !Бейнесі !Өндіріс !Техника түрі !Саны !Ескертпелер |- |Т-72БА |[[Сурет:Т-72Б Вооружённых Сил Казахстана.JPG|200px]] |{{KAZ}} |Танк |300-1300 |2016 жылғы мәліметтер бойынша 300-ден 1300-ге дейін Т-72В болды. — БРЭ бойынша 2021 жылға 300 Т-72БА |- |БМП-2 |[[Сурет:БМП-2 на военном параде в Астане 7 мая 2015 года.JPG|200px]] |{{USSR}} |Жаяу әскерге арналған ұрыс көлігі |700 | |- |БМП-1 |[[Сурет:БМП-1 с учебного полигона Алматинского Института Сухопутных Войск.JPG|200px]] |{{USSR}} |Жаяу әскерге арналған ұрыс көлігі | |- |БМПТ Терминатор |[[Сурет:БМПТ Рамка (3).JPG|200px]] |{{RUS}} |Танктерді сүйемелдейтін Бронды-көлік |3 | |- |БТР-82А |[[Сурет:БТР-82А 390-й бригады морской пехоты Вооружённых Сил Казахстана.JPG|200px]] |{{RUS}} |Бронды-тасымалдаушы |62 | |- |БТР-80А |[[Сурет:БТР-80А на полигоне Алматинского Института Сухопутных Войск.JPG|200px]] |{{RUS}} |Бронды-тасымалдаушы |90 | |- |БТР-80 |[[Сурет:БТР-80 Военной Полиции ВС Казахстана.JPG|200px]] |{{USSR}} |Бронды-тасымалдаушы |150 | |- |БТР-70 | |{{USSR}} |Бронды-тасымалдаушы | | |- |БТР-60 |[[Сурет:R-145BM command vehicle on BTR-60 base.jpg|200px]] |{{USSR}} |Бронды-тасымалдаушы |150 | |- |БРДМ-2 |[[Сурет:БРДМ-2. Энергодар.jpg|200px]] |{{USSR}} |Барлау-көлігі |30 | |- |HMMWV |[[Сурет:HMMWV Казахстанской армии с установленным ПТРК Фагот.JPG|200px]] |{{USA}} |Барлау-көлігі |50 | |- |МТ-ЛБ |[[Сурет:МТ-ЛБ с учебного полигона Алматинского Института Сухопутных Войск.JPG|200px]] |{{USSR}} |Бронды-тасымалдаушы |180 | |- |Газ-2330Тигр |[[Сурет:ГАЗ-2330 Тигр на военном параде в Астане 7 мая 2015 года.JPG|200px]] |{{RUS}} |Барлау-көлігі |26 | |- |БПМ-97 |[[Сурет:KAMAZ-43269 Vystrel (BMP-97) REA-2009.jpg|200px]] | |Бронокөлік |20 | |- |БРМ-1К |[[Сурет:BRM-1K (1).jpg|200px]] |{{USSR}} |Барлау-көлігі |40 | |- |OTOKAR COBRA |[[Сурет:БРМ Otokar Cobra на военном параде в г.Астана 7 мая 2015 года.JPG|200px]] | |Барлау-көлігі |17 | |- |Арлан |[[Сурет:Арлан (2).jpg|200px]] |{{KAZ}} |Бронды-көлік |200<ref>https://informburo.kz/novosti/60-bronevikov-arlan-prinyali-na-vooruzhenie-v-kazahstanskoy-armii.html</ref> | |- |Plasan Sandcat//Алан |[[Сурет:Бронеразведывательная машина SandCat.JPG|200px]] |{{KAZ}} |Бронды-көлік |20 | |} == Артиллерия == '''Сүйретілетін артилерия''' * {| class="wikitable" |+ !Типі !Бейнесі !Өндіріс !Техника түрі !Саны !Ескертпелер |- |Д-30 |[[Сурет:Д-30А с учебного полигона Алматинского Института Сухопутных Войск.JPG|нобай]] |{{USSR}} |'''Сүйретілетін артилерия''' |100 | |- |Мста-Б |[[Сурет:Мста-Б Вооружённых Сил Казахстана.JPG|нобай]] |{{USSR}} |'''Сүйретілетін артилерия''' |70 | |- |Гиацинт-Б |[[Сурет:2А36 с тягачом-машиной управления огня.JPG|нобай]] |{{USSR}} |'''Сүйретілетін артилерия''' |180 | |} * '''Жылжымалы зеңбіректер''' * {| class="wikitable" |+ !Типі !Бейнесі !Өндіріс !Техника түрі !Саны !Ескертпелер |- |Семсер | |{{KAZ}} |'''Моторлы зеңбіректер''' | | |- |Гвоздика |[[Сурет:122 мм Самоходная гаубица 2С1"Гвоздика" - panoramio.jpg|200px]] |{{USSR}} |'''Моторлы зеңбіректер''' |60 | |- |Акация |[[Сурет:2С3 на военном параде в Астане 7 мая 2015 года.JPG|200px]] |{{USSR}} |'''Моторлы зеңбіректер''' |60 | |- |Тюльпан |[[Сурет:Тюльпан (2).jpg|200px]] |{{USSR}} |'''Моторлы зеңбіректер''' |белгісіз | |} * '''Дүркін артиллерия''' {| class="wikitable" |+ !Типі !Бейнесі !Өндіріс !Техника түрі !Саны !Ескертпелер |- |ТОС-1А |[[Сурет:ТОС-1А «Солнцепёк» на военном параде в Астане 7 мая 2015 года (2).JPG|200px]] |{{RUS}} |'''Дүркін артиллерия''' |3 | |- |БМ-30 Смерч |[[Сурет:БМ-30 Вооружённых Сил Казахстана.JPG|200px]] |{{USSR}} |'''Дүркін артиллерия''' |6 | |- |БМ-27 Ураган |[[Сурет:9K57 Uragan 2.jpg|200px]] |{{USSR}} |'''Дүркін артиллерия''' |180 | |- |БМ-21 РСЗО «КазГрад» |[[Сурет:КазГрад.jpg|200px]] |{{KAZ}} |'''Дүркін артиллерия''' | | |- |БМ-21 Град |[[Сурет:РСЗО Прима.jpg|200px]] |{{USSR}} |'''Дүркін артиллерия''' |200 | |- |Найза | |{{KAZ}} |'''Дүркін артиллерия''' |18 | |- |9К59 «Прима» |[[Сурет:РСЗО Прима.jpg|200px]] |{{USSR}} |'''Дүркін артиллерия''' | | |} Тактикалық зымыран кешендері {| class="wikitable" |+ !Типі !Бейнесі !Өндіріс !Техника түрі !Саны !Ескертпелер |- |Точка-У |[[Сурет:ТРК Точка на военном параде в Астане 7 мая 2015 года.JPG|200px]] |{{USSR}} |оперативті-тактикалық-зымырандық-кешен |12 |} === Әуе қорғанысы күштері === {{main|Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері}} [[Сурет:Kazakhstan Air Force Sukhoi Su-25 Pichugin-1.jpg|250px|нобай|[[Су-25]] (Su-25)]] Қазақстан Республикасының әуе қорғаныс күштері 1998 жылы 1 маусымда құрылды. Мақсаттары: * Қазақстан Республикасының әуе шебі қорғанысын қамтамасыз ету. * Мемлекеттік, әскери және әкімшілік нысандарды әуе шабуылынан қорғау. * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің басқа құрылымдарына авиациялық көмек көрсету. {{Standard table|0}}{{main|Қазақстан Республикасы әскери-теңіз күштері}} == Басшылары == # [[Әлібек Хамитұлы Қасымов]] (1992 — 1995) — Қарулы күштер Бас штабының бастығы; # [[Николай Дмитриевич Толмачев]] (1995 — 1996) — Қарулы күштер Бас штабының бастығы; # [[Әлихан Бірімжанұлы Жарболов]] (1996 — 1997) — Қарулы күштер Бас штабының бастығы; # [[Бақытжан Ертайұлы Ертаев]] (1997 — 2000) — Қарулы күштер Бас штабының бастығы; # [[Мәлік Мұхамеджанұлы Сапаров]] (2001 — 2003) — Қарулы күштер Бас штабының бастығы; # [[Болат Керімжанұлы Дарбеков]] (2003 — 2007) — Қорғаныс министрлігі Штаб бастықтары комитетінің төрағасы; # [[Мұхтар Қапашұлы Алтынбаев]] (2007 — 2010) — Қорғаныс министрлігі Штаб бастықтары комитетінің төрағасы; # [[Сәкен Әділханұлы Жасұзақов]] (2010 — 2016) — Қорғаныс министрлігі Штаб бастықтары комитетінің төрағасы, 2013 жылдан бастап — Қарулы күштер Бас штабының бастығы; # [[Мұрат Жәлелұлы Майкеев]] (2016 — 2019) — Қарулы күштер Бас штабының бастығы; # [[Мұрат Кәрібайұлы Бектанов]] (2019 — 2021) — Қарулы күштер Бас штабының бастығы; # [[Марат Рақымұлы Құсайынов]] (2021 — 2024) — Қарулы күштер Бас штабының бастығы; # [[Сұлтан Бүркітбайұлы Қамалетдинов]] (2024 — 2026) — Қарулы күштер Бас штабының бастығы; # [[Қаныш Асанханұлы Әбубәкіров]] (2026 жылдан бастап) — Қарулы күштер Бас штабының бастығы. == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == *[http://www.mod.kz/?post=237&lang=kaz Қарулы Күштер] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080527105337/http://www.mod.kz/?post=237&lang=kaz |date=2008-05-27 }} *[http://www.youtube.com/watch?v=E1AZS2dafVQ Photogallery of kazakhi army] *[http://kazakh.ru/news/video/?videoid=Otb8CoXafak Kazakh armored forces parade (video)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230811084833/http://kazakh.ru/news/video/?videoid=Otb8CoXafak |date=2023-08-11 }} *[http://www.youtube.com/watch?v=G1xH2GdyEGQ Military drill in Kazakhstan (video)] *[http://www.youtube.com/watch?v=nCDzC9ze6Kg&feature=fvw Biz Türküz (Turkish union)] *[http://www.youtube.com/watch?v=1wn7pKt_i1I Kazakhstan army (video)] *[http://www.youtube.com/watch?v=wofygVdIhuc&feature=related Kazakh - Turkish Brothers Storm] *[http://www.youtube.com/watch?v=Rzm1mEp77Qg&feature=related Kazakh army (!NO PASARAN!)] *[http://www.youtube.com/watch?v=YMxw7PG8Phc Kazakhstan Special Forces & Republic Guard (video)] *[http://kiwi.kz/watch/nvvord4l6vkj Kazakhstan Special Forces (video)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100603051035/http://kiwi.kz/watch/nvvord4l6vkj |date=2010-06-03 }} *[http://kiwi.kz/watch/bj7ugugrg317 Kazakh army, navy & air forces (video)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100601235622/http://kiwi.kz/watch/bj7ugugrg317 |date=2010-06-01 }} *[http://www.youtube.com/watch?v=dld04VN8huw Kazakh Airborne (video)] [[Санат:Қазақстан Қарулы күштері]] qp9g3qwfe8z5l0cizgij9o51mbgemts 3661924 3661805 2026-09-27T08:56:01Z Casserium 68287 /* */ 3661924 wikitext text/x-wiki {{Infobox National Military |country=Қазақстан |name= |native_name= |image=[[Сурет:Coat of arms military-of-kazakhstan.svg|150px]] [[Сурет:Kazakhstan Armed Forces Flag.svg|150px]] |caption=Қазақстанның Қарулы күштерінің рәмізі мен туы |image2= |caption2= |founded=[[7 мамыр]] [[1992]] |current_form= |disbanded= |branches='''[[Қарулы Күштердің түрі|Қарулы Күштердің түрі]]''': [[Сурет:Нарукавный шеврон Сухопутных войск ВС РК - 1.jpg|22px|border]] [[Қазақстан Республикасы Құрлық әскерлері|Құрлық күштері]]<br />[[Сурет:Нарукавный шеврон Сил воздушной обороны ВС РК.jpg|22px|border]][[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғанысы күштері]]<br />[[Сурет:Нарукавный шеврон Военно-морских сил Казахстана.jpg|22px|border]][[Қазақстан Республикасы әскери-теңіз күштері|Әскери-теңіз күштері]]<br />[[File:Нарукавный шеврон Десантно-штурмовых Войск ВС РК - 1.jpg|22px|border]] [[Қазақстан Республикасы десанттық-шабуылдаушы әскерлері|Десанттық-шабуылдау әскерлері]]<br /> [[Арнайы Операциялар Күштері|Арнайы Операциялар Күштері]] |headquarters= <!-- Leadership --> |commander-in-chief= [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |commander-in-chief_title= |minister=Генерал-майор [[Айдос Сәкенұлы Мырзахметов|Айдос Мырзахметов]] |minister_title= |commander=Генерал-лейтенант [[Қаныш Асанханұлы Әбубәкіров|Қаныш Әбубәкіров]] |commander_title=Бас штабының бастығы <!-- Manpower --> |age=18 - 27 |conscription=12 ай (жедел қызмет) 24 ай (әскери қызмет өткермеген запастағы офицерлерді шақыру) |manpower_data= |manpower_age= |available=3,758,255 |available_f=3,822,845 |fit=6 683 865 (34,2%) |fit_f= |reaching=273 608 (2024) |reaching_f= |active=70000-75000 |ranked= |reserve=135,000 (2024) |deployed= <!-- Financial --> |amount=972 млрд. теңге (2024)<ref>https://sarbaz.kz/v-centre-vnimaniya/2303-oboronnyi-biudzhet-uzbekistana-bolshe-kazakhstanskogo-na-milliard-dollarov/</ref>(2,2 млрд АҚШ $) |percent_GDP=0,95 % (2022 сарап.) <!-- Industrial --> |domestic_suppliers= |foreign_suppliers= |imports= |exports= <!-- Related aricles --> |history= |ranks=1 }} '''Қазақстан Республикасының Қарулы Күштері''' — [[Қазақстан]]ның біріккен қарулы күштері. Әскери басқару органдарын, Қарулы Күштердiң түрлерiн, арнайы әскерлердi, тыл, әскери оқу орындары мен ғылыми мекемелердi қамтиды. Соғыс уақытында құрамына қорғаныс министрлігіне қарайтын әскер түрлерiнен басқа Ішкi iстер министрлігінiң iшкi әскерлерi, Ұлттық қауiпсiздiк комитетiнiң шекара қызметi және басқа да әскерлерi, республикалық «Ұлан», азаматтық және аумақтық қорғанысты басқару мен құру органдары кiредi. == Міндеттері == «Қазақстан Республикасының қорғанысы мен Қарулы Күштері туралы» Қазақстан Республикасының Заңы, 5-тарау, 18-тармағы бойынша: Қарулы Күштер агрессияға тойтарыс беруге, Қазақстан Республикасының аумақтық тұтастығы мен егемендігін қару-жарақпен қорғауға, мемлекеттік және әскери объектілерді күзетуге және қорғауға, әуе кеңістігін күзетуге, сондай-ақ Қазақстан Республикасы бекіткен халықаралық шарттарға сәйкес міндеттерді орындауға арналады. «Қазақстан Республикасының қорғанысы мен Қарулы Күштері туралы» Қазақстан Республикасының Заңы, 4-бабы бойынша: Қарулы Күштер, басқа да әскерлер мен әскери құралымдар Әскери доктринаға және Қарулы Күштерді қолдану жоспарына сәйкес қорғаныс саласындағы міндеттерді орындайды. === Бейбiт кезеңде === Республика Қарулы Күштерiне бейбiт кезеңде мынандай негiзгi мiндеттердi орындау жүктелген: * әскери күштi, жауынгерлiк даярлықты қамтамасыз етiп, басқару органдары мен әскерлердi ел iшiндегi қақтығыстарды, Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасында немесе аумағының шегiнде туған кез келген заңсыз қарулы күш көрсетудi тұмшалап, тойтара алатын деңгейде ұстау; * әуе кеңiстiгiн күзету, сондай-ақ, мемлекеттік шекараның жедел-стратегиялық тұрғыда маңызды өңiрлерiн жабу; * маңызды әскери нысандарды күзету; * елдiң кез келген ауданында жағдайды тұрақтандыру жөнiндегi батыл iс-қимылға әзiр болу; * халықаралық мiндеттемелерге сәйкес бiтiмгершiлiк және өзге де операцияларға қатысу. Бұл мiндеттердi орындауды Қарулы Күштер Қазақстан Республикасының (ҚР) басқа да әскерлерi мен әскери құрылымдарымен өзара тығыз iс-қимылда жүзеге асырады. Бұл ретте ҚР Ұлттық қауiпсiздiк комитетiнiң шекара қызметiне құрлықта, теңiзде, көлдерде және өзге де су айдындарында мемлекет шекараны күзету мен қорғау, сондай-ақ, лаңкестiкке (террорға), қару мен есiрткi саудасына қарсы күреске қатысу жүктеледi. == Әскери доктринасы == [[Сурет:Kazakhstan paratrooper.jpg|300px|thumb|left|Қазақстан аэроұтқыр әскері]] Қазақстанның геосаяси жағдайы үлкен өзгерiстерге (экстремизм, шекараға таяу жерлерде әскери қақтығыстардың өршуi, жаңадан ядролық мемлекеттер пайда болуы, т.б.) ұшырауда. *2007 жылғы 21 наурызда Қазақстан Респуб­ликасы Президентінің № 299 Жарлығымен мемле­кеттің әскери қауіпсіздігін қамтамасыз етуге, соғыс­тар мен қарулы жанжалдарды болдырмауға, Қарулы Күштерді, басқа да әскерлер мен әскери құралым­дарды дамыту мен қолдануға негіз қалаушы көз­қарастар жүйесін білдіретін Қазақстан Республи­касының жаңа Әскери доктринасы бекітілген болатын. Әскери доктрина Қазақстан Республикасы Конституциясының негізгі ережелерін, Мемлекет басшысы жарлықтарының талаптарын, Қазақстан­ның 2030 жылға дейінгі даму стратегиясын, Ұлттық қауіпсіздік стратегиясын, Қазақстан Республика­сы­ның заңнамалық және өзге де нормативтік құқықтық актілерін, сондай-ақ Қазақстан қатысу­шысы болып табылатын халықаралық шарттарды нақтылайды. Әскери доктрина қорғаныстық сипатта, ол ұлттық мүдделерді қорғауды, елдің әскери қауіп­сіздігіне кепілдік беруді батыл шеше отырып, Қа­зақстан Республикасының бейбітшілікке бейілді­лігін айқындайды, асимметриялық қатерлер­ге: терроризмге, экстремизмге, есірткі тасымалына, қаруды заңсыз таратуға, заңсыз көші-қонға қарсы күресті ескере отырып, Қарулы Күштерді, басқа да әскерлер мен әскери құралымдарды дамыту шарттары мен жаңа бағыттарын нақтылайды. *Әскери доктрина ережелерін іске асыру, әскери басқару жүйесін одан әрі жетілдіру, өзара байла­ныс­ты саяси, дипломатиялық, экономикалық, әлеуметтік, ақпараттық, құқықтық, әскери және Қазақстанның әскери қауіпсіздігін қамтамасыз етуге бағытталған басқа да шаралар кешенін жүргізу есебінен қамтамасыз етілетін болады. == Өңірлік қолбасшылықтар == Құрлық күштерінің өңірлік қолбасшылықтары 2003 жылы құрылған. === «Астана» өңірлік қолбасшылығы === «Астана» өңірлік қолбасшылығы [[Ақмола облысы|Ақмола]], [[Қарағанды облысы|Қарағанды]], [[Қостанай облысы|Қостанай]] және [[Солтүстік Қазақстан облысы|Солтүстік Қазақстан]] облыстарының әкімшілік шекарасында орналасады. Қолбасшылық штабы [[Қарағанды]] қаласында орналасқан. Өңірлік қолбасшылық құрамына орталық бағынысты бөлімдер мен Әуе қорғанысы күштері әскерлерінен басқа аумақтық бөлініс шегінде орналасқан әскери бөлімдер кіреді. «Астана» өңірлік қолбасшылығы&nbsp;— Қарулы Күштер Жоғарғы Бас қолбасшысы Ставкасының резерві. «Астана» өңірлік қолбасшылығына (ӨҚ) кіреді: * [[203-мотоатқыш дивизиясы|7-жеке механикаландырылған бригада]] (7-ЖМЕХБР немесе 31775 әскери бөлім (ә/б) — [[Қарағанды]] * арнайы мақсаты бар барлау полкі (22750 ә/б) — [[Ақтас (Саран қалалық әкімдігі)|Ақтас]] елді мекен (е.м.). * [[401-зеңбіректі артиллериялық бригада]] (ЗАБР) (401-ЗАБР немесе 06708 ә/б) — [[Приозёрск]] ([[Алматы облысы]], [[Үңгіртас]] е.м. жаңа орынға орналастырылды). * [[402-ракетивті артиллериялық бригада]] (РЕАБР) (402-РЕАБР) — [[Приозёрск]]. * [[403-танк бұзар артиллериялық бригада]] (ТБАБР) (403-ТБАБР немесе 70417 ә/б) — [[Приозёрск]]. * Резервтегі кіші мамандардың әскери даярлығы мен әскери қолдану бойынша оқу орталығы (36352 ә/б) — [[Спасск (Қарағанды облысы)|Спасск]]. * Зымыран әскерлері мен артиллерияға дайындық орталығы (14805 ә/б) — [[Приозёрск]]. === «Шығыс» өңірлік қолбасшылығы === «Шығыс» өңірлік қолбасшылығы [[Шығыс Қазақстан облысы|Шығыс Қазақстан]] және [[Павлодар облысы|Павлодар]] облыстарының әкімшілік шекараларында орналасқан. Қолбасшылық штабы [[Семей]] қаласында орналасқан. Өңірлік қолбасшылықтың құрамына Әуе қорғанысы күштерінің орталық бағыныстағы бөлімдері мен әскерлерін қоспағанда, аумақтық бөлініс шегінде орналасқан әскери бөлімдер кіреді. «Шығыс» ӨҚ кіреді: * [[3-жеке гвардия механикаландырылған бригадасы]] (ЖГМехБр) (3-ЖГМехБр немесе 40398 ә/б) — [[Үшарал (қала)|Үшарал]]; * [[4-жеке механикаландырылған бригадасы|4-механикаландырылған бригадасы]] (4-ЖГМехБр немесе 27943 ә/б) — [[Өскемен]]; * [[8-жеке механикаландырылған бригадасы]] (30217 ә/б) — [[Семей]]; * [[11-танк бригадасы|11-танк бригадасы]] (11-тбр немесе 10810 ә/б) — [[Аягөз]]; * [[34-артиллерия бригадасы]] (34-абр немесе 10181 ә/б) — Үшарал; * [[101-ракеталық бригада]] (РБр) (101-РБр немесе 36803 ә/б) — Семей; * [[102-ракетивті артиллериялық бригада]] (РеАБр) (402-РеАБр немесе 16752 ә/б) — Семей; * [[103-зеңбіректі артиллериялық бригада]] ЗАБр (103-ЗАБр немесе 28738 ә/б) — Семей; * жеке барлау полкі (44736 ә/б) — Семей; * жеке байланыс бригадасы (44793 ә/б) — Семей. === «Батыс» өңірлік қолбасшылығы === «Батыс» өңірлік қолбасшылығы [[Батыс Қазақстан облысы|Батыс Қазақстан]], [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе]], [[Атырау облысы|Атырау]] және [[Маңғыстау облысы|Маңғыстау]] облыстарының әкімшілік шекараларында орналасқан. Қолбасшылық штабы [[Атырау]] қаласында орналасқан. Өңірлік қолбасшылықтың құрамына Әуе қорғанысы күштерінің орталық бағыныстағы бөлімдері мен әскерлерін қоспағанда, аумақтық бөлініс шегінде орналасқан әскери бөлімдер кіреді. Өңірлік қолбасшылықтың негізгі міндеті&nbsp;— [[Каспий теңізі]]нің қазақстандық секторында Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасына, аумақтық тұтастығына, егемендігі мен экономикалық мүдделеріне қол сұғылмауын қамтамасыз ету. «Батыс» ӨҚ кіреді: * [[100-артиллериялық бригада]] (100-абр немесе 30238 ә/б) — [[Ақтөбе]]; * жеке мотоатқыш батальоны (66597 ә/б) — [[Ақтөбе]]; * [[80-гвардиялық оқу мотоатқыш дивизиясы|390-жеке гвардиялық теңіз жаяу әскерлері бригадасы]] (390-жтжәбр немесе 25744 ә/б) — [[Ақтау]] (2009 ж. [[Атырау]]дан жаңа орынға орналастырылды); * жеке барлау полкі (41433 ә/б) — [[Атырау]]; * жеке мотоатқыш батальоны (99116 ә/б) — [[Маңғыстау облысы]] [[Бейнеу]] е.м.<ref>[https://sarbaz.kz/ru/army/v-sele-beyneu-mangistauskoy-oblasti-sformirovana-novaya-voyskovaya-chast-foto-162641057/ Маңғыстау облысының Бейнеу ауылында жаңа әскери бөлім құрылды] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170202083049/https://sarbaz.kz/ru/army/v-sele-beyneu-mangistauskoy-oblasti-sformirovana-novaya-voyskovaya-chast-foto-162641057/ |date=2017-02-02 }}</ref> === «Оңтүстік» өңірлік қолбасшылығы === «Оңтүстік» өңірлік қолбасшылығы [[Алматы облысы|Алматы]], [[Жамбыл облысы|Жамбыл]], [[Түркістан облысы|Түркістан]] және [[Қызылорда облысы|Қызылорда]] облыстарының әкімшілік шекараларында орналасқан. Қолбасшылық штабы [[Тараз]] қаласында орналасқан. Өңірлік қолбасшылықтың құрамына Әуе қорғанысы күштерінің орталық бағыныстағы бөлімдері мен әскерлерін қоспағанда, аумақтық бөлініс шегінде орналасқан әскери бөлімдер кіреді. «Оңтүстік» өңірлік қолбасшылығының ( ӨҚ) негізгі міндеті&nbsp;— елдің оңтүстік-шығыс шептерінде қауіпсіздікті қамтамасыз ету. «Оңтүстік» ӨҚ кіреді: * [[5-тау атқыштар бригадасы]] (ТАБр) (5-ТАБр немесе 85395 ә/б) — [[Тараз]]; ** жеке мотоатқыш батальоны (42062 ә/б) — [[Луговой]] ауылы. ** Жеке танк батальоны — [[Луговой]] ауылы. ** Жеке барлау батальоны (03811 ә/б) — [[Луговой]] ауылы. ** Жеке мотоатқыш батальоны (11971 ә/б) — [[Меркі]] ауылы. * 6-жеке механикаландырылған бригада (7-ЖМехбр немесе 35748 ә/б) — [[Шымкент]]; * жеке атты тау-егерь полкі (91678 ә/б) — [[Бауыржан Момышұлы ауылы|Бауыржан Момышұлы]] ауылы. * [[80-гвардиялық оқу мотоатқыш дивизиясы|40-әскери базасы]] [[Гвардейский]] кенті; ** [[12-механикаландырылған бригада]] (12-МехБр немесе 21450 ә/б) ** [[54-гвардиялық артиллериялық бригада]] (54-гв.АБр немесе 82796 ә/б) ** [[23-инженерлік-саперлік бригада]] (ИСБр) (23-ИСБр немесе 75263 ә/б) ** Қарасай батыр атындағы Құрлық әскерлерінің оқу орталығы ('''Қорғаныс Әскері Оқу Орны''' '''('''ҚӘ ОО) немесе 30212 ә/б) * [[221-жеке байланыс бригадасы]] (221-ЖББр немесе 28903 ә/б) — Тараз; * [[232-инженерлік-саперлік бригада]] (232-ИСБр немесе 58012 ә/б) — [[Қапшағай]]. == Ағымдық қару-жарағы == === Құрлық күштері === Жауынгерлік қолдау бөлімдерінің санын көбейту және заманауи қару мен әскери техниканы сатып алу. 99 арнайы мамандандырылған компанияларды қамтитын 10 логистикалық база мен 9 барлау полисі құрылды. 3 млрд тенгеге келесі заманауи қарулар сатып алынды: *Биологиялық заттарды таба алатын жаңа құралдар *КПО-1М үлгілеу жинақтағыштары *Портативті спетрометлердің жиынтығы және т.б {| class="wikitable" |+ !Типі !Бейнесі !Өндіріс !Техника түрі !Саны !Ескертпелер |- |Т-72БА |[[Сурет:Т-72Б Вооружённых Сил Казахстана.JPG|200px]] |{{KAZ}} |Танк |300-1300 |2016 жылғы мәліметтер бойынша 300-ден 1300-ге дейін Т-72В болды. — БРЭ бойынша 2021 жылға 300 Т-72БА |- |БМП-2 |[[Сурет:БМП-2 на военном параде в Астане 7 мая 2015 года.JPG|200px]] |{{USSR}} |Жаяу әскерге арналған ұрыс көлігі |700 | |- |БМП-1 |[[Сурет:БМП-1 с учебного полигона Алматинского Института Сухопутных Войск.JPG|200px]] |{{USSR}} |Жаяу әскерге арналған ұрыс көлігі | |- |БМПТ Терминатор |[[Сурет:БМПТ Рамка (3).JPG|200px]] |{{RUS}} |Танктерді сүйемелдейтін Бронды-көлік |3 | |- |БТР-82А |[[Сурет:БТР-82А 390-й бригады морской пехоты Вооружённых Сил Казахстана.JPG|200px]] |{{RUS}} |Бронды-тасымалдаушы |62 | |- |БТР-80А |[[Сурет:БТР-80А на полигоне Алматинского Института Сухопутных Войск.JPG|200px]] |{{RUS}} |Бронды-тасымалдаушы |90 | |- |БТР-80 |[[Сурет:БТР-80 Военной Полиции ВС Казахстана.JPG|200px]] |{{USSR}} |Бронды-тасымалдаушы |150 | |- |БТР-70 | |{{USSR}} |Бронды-тасымалдаушы | | |- |БТР-60 |[[Сурет:R-145BM command vehicle on BTR-60 base.jpg|200px]] |{{USSR}} |Бронды-тасымалдаушы |150 | |- |БРДМ-2 |[[Сурет:БРДМ-2. Энергодар.jpg|200px]] |{{USSR}} |Барлау-көлігі |30 | |- |HMMWV |[[Сурет:HMMWV Казахстанской армии с установленным ПТРК Фагот.JPG|200px]] |{{USA}} |Барлау-көлігі |50 | |- |МТ-ЛБ |[[Сурет:МТ-ЛБ с учебного полигона Алматинского Института Сухопутных Войск.JPG|200px]] |{{USSR}} |Бронды-тасымалдаушы |180 | |- |Газ-2330Тигр |[[Сурет:ГАЗ-2330 Тигр на военном параде в Астане 7 мая 2015 года.JPG|200px]] |{{RUS}} |Барлау-көлігі |26 | |- |БПМ-97 |[[Сурет:KAMAZ-43269 Vystrel (BMP-97) REA-2009.jpg|200px]] | |Бронокөлік |20 | |- |БРМ-1К |[[Сурет:BRM-1K (1).jpg|200px]] |{{USSR}} |Барлау-көлігі |40 | |- |OTOKAR COBRA |[[Сурет:БРМ Otokar Cobra на военном параде в г.Астана 7 мая 2015 года.JPG|200px]] | |Барлау-көлігі |17 | |- |Арлан |[[Сурет:Арлан (2).jpg|200px]] |{{KAZ}} |Бронды-көлік |200<ref>https://informburo.kz/novosti/60-bronevikov-arlan-prinyali-na-vooruzhenie-v-kazahstanskoy-armii.html</ref> | |- |Plasan Sandcat//Алан |[[Сурет:Бронеразведывательная машина SandCat.JPG|200px]] |{{KAZ}} |Бронды-көлік |20 | |} == Артиллерия == '''Сүйретілетін артилерия''' * {| class="wikitable" |+ !Типі !Бейнесі !Өндіріс !Техника түрі !Саны !Ескертпелер |- |Д-30 |[[Сурет:Д-30А с учебного полигона Алматинского Института Сухопутных Войск.JPG|нобай]] |{{USSR}} |'''Сүйретілетін артилерия''' |100 | |- |Мста-Б |[[Сурет:Мста-Б Вооружённых Сил Казахстана.JPG|нобай]] |{{USSR}} |'''Сүйретілетін артилерия''' |70 | |- |Гиацинт-Б |[[Сурет:2А36 с тягачом-машиной управления огня.JPG|нобай]] |{{USSR}} |'''Сүйретілетін артилерия''' |180 | |} * '''Жылжымалы зеңбіректер''' * {| class="wikitable" |+ !Типі !Бейнесі !Өндіріс !Техника түрі !Саны !Ескертпелер |- |Семсер | |{{KAZ}} |'''Моторлы зеңбіректер''' | | |- |Гвоздика |[[Сурет:122 мм Самоходная гаубица 2С1"Гвоздика" - panoramio.jpg|200px]] |{{USSR}} |'''Моторлы зеңбіректер''' |60 | |- |Акация |[[Сурет:2С3 на военном параде в Астане 7 мая 2015 года.JPG|200px]] |{{USSR}} |'''Моторлы зеңбіректер''' |60 | |- |Тюльпан |[[Сурет:Тюльпан (2).jpg|200px]] |{{USSR}} |'''Моторлы зеңбіректер''' |белгісіз | |} * '''Дүркін артиллерия''' {| class="wikitable" |+ !Типі !Бейнесі !Өндіріс !Техника түрі !Саны !Ескертпелер |- |ТОС-1А |[[Сурет:ТОС-1А «Солнцепёк» на военном параде в Астане 7 мая 2015 года (2).JPG|200px]] |{{RUS}} |'''Дүркін артиллерия''' |3 | |- |БМ-30 Смерч |[[Сурет:БМ-30 Вооружённых Сил Казахстана.JPG|200px]] |{{USSR}} |'''Дүркін артиллерия''' |6 | |- |БМ-27 Ураган |[[Сурет:9K57 Uragan 2.jpg|200px]] |{{USSR}} |'''Дүркін артиллерия''' |180 | |- |БМ-21 РСЗО «КазГрад» |[[Сурет:КазГрад.jpg|200px]] |{{KAZ}} |'''Дүркін артиллерия''' | | |- |БМ-21 Град |[[Сурет:РСЗО Прима.jpg|200px]] |{{USSR}} |'''Дүркін артиллерия''' |200 | |- |Найза | |{{KAZ}} |'''Дүркін артиллерия''' |18 | |- |9К59 «Прима» |[[Сурет:РСЗО Прима.jpg|200px]] |{{USSR}} |'''Дүркін артиллерия''' | | |} Тактикалық зымыран кешендері {| class="wikitable" |+ !Типі !Бейнесі !Өндіріс !Техника түрі !Саны !Ескертпелер |- |Точка-У |[[Сурет:ТРК Точка на военном параде в Астане 7 мая 2015 года.JPG|200px]] |{{USSR}} |оперативті-тактикалық-зымырандық-кешен |12 |} === Әуе қорғанысы күштері === {{main|Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері}} [[Сурет:Kazakhstan Air Force Sukhoi Su-25 Pichugin-1.jpg|250px|нобай|[[Су-25]] (Su-25)]] Қазақстан Республикасының әуе қорғаныс күштері 1998 жылы 1 маусымда құрылды. Мақсаттары: * Қазақстан Республикасының әуе шебі қорғанысын қамтамасыз ету. * Мемлекеттік, әскери және әкімшілік нысандарды әуе шабуылынан қорғау. * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің басқа құрылымдарына авиациялық көмек көрсету. {{Standard table|0}}{{main|Қазақстан Республикасы әскери-теңіз күштері}} == Басшылары == # [[Әлібек Хамитұлы Қасымов]] (1992 — 1995) — Қарулы күштер Бас штабының бастығы; # [[Николай Дмитриевич Толмачев]] (1995 — 1996) — Қарулы күштер Бас штабының бастығы; # [[Әлихан Бірімжанұлы Жарболов]] (1996 — 1997) — Қарулы күштер Бас штабының бастығы; # [[Бақытжан Ертайұлы Ертаев]] (1997 — 2000) — Қарулы күштер Бас штабының бастығы; # [[Мәлік Мұхамеджанұлы Сапаров]] (2001 — 2003) — Қарулы күштер Бас штабының бастығы; # [[Болат Керімжанұлы Дарбеков]] (2003 — 2007) — Қорғаныс министрлігі Штаб бастықтары комитетінің төрағасы; # [[Мұхтар Қапашұлы Алтынбаев]] (2007 — 2010) — Қорғаныс министрлігі Штаб бастықтары комитетінің төрағасы; # [[Сәкен Әділханұлы Жасұзақов]] (2010 — 2016) — Қорғаныс министрлігі Штаб бастықтары комитетінің төрағасы, 2013 жылдан бастап — Қарулы күштер Бас штабының бастығы; # [[Мұрат Жәлелұлы Майкеев]] (2016 — 2019) — Қарулы күштер Бас штабының бастығы; # [[Мұрат Кәрібайұлы Бектанов]] (2019 — 2021) — Қарулы күштер Бас штабының бастығы; # [[Марат Рақымұлы Құсайынов]] (2021 — 2024) — Қарулы күштер Бас штабының бастығы; # [[Сұлтан Бүркітбайұлы Қамалетдинов]] (2024 — 2026) — Қарулы күштер Бас штабының бастығы; # [[Қаныш Асанханұлы Әбубәкіров]] (2026 жылдан бастап) — Қарулы күштер Бас штабының бастығы. == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == *[http://www.mod.kz/?post=237&lang=kaz Қарулы Күштер] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080527105337/http://www.mod.kz/?post=237&lang=kaz |date=2008-05-27 }} *[http://www.youtube.com/watch?v=E1AZS2dafVQ Photogallery of kazakhi army] *[http://kazakh.ru/news/video/?videoid=Otb8CoXafak Kazakh armored forces parade (video)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230811084833/http://kazakh.ru/news/video/?videoid=Otb8CoXafak |date=2023-08-11 }} *[http://www.youtube.com/watch?v=G1xH2GdyEGQ Military drill in Kazakhstan (video)] *[http://www.youtube.com/watch?v=nCDzC9ze6Kg&feature=fvw Biz Türküz (Turkish union)] *[http://www.youtube.com/watch?v=1wn7pKt_i1I Kazakhstan army (video)] *[http://www.youtube.com/watch?v=wofygVdIhuc&feature=related Kazakh - Turkish Brothers Storm] *[http://www.youtube.com/watch?v=Rzm1mEp77Qg&feature=related Kazakh army (!NO PASARAN!)] *[http://www.youtube.com/watch?v=YMxw7PG8Phc Kazakhstan Special Forces & Republic Guard (video)] *[http://kiwi.kz/watch/nvvord4l6vkj Kazakhstan Special Forces (video)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100603051035/http://kiwi.kz/watch/nvvord4l6vkj |date=2010-06-03 }} *[http://kiwi.kz/watch/bj7ugugrg317 Kazakh army, navy & air forces (video)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100601235622/http://kiwi.kz/watch/bj7ugugrg317 |date=2010-06-01 }} *[http://www.youtube.com/watch?v=dld04VN8huw Kazakh Airborne (video)] [[Санат:Қазақстан Қарулы күштері]] k4l6ly5qb9f8ra87vd05ko7zlssswya 0 5321 3661788 3659376 2026-09-27T04:11:34Z Casserium 68287 /* Қазіргі құрамы */ 3661788 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасының Үкіметі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = {{байрақ|Қазақстан}} |құзерет_тақырып_мәтіні = Мемлекет |эмблема = |эмблеманың ені = 350px |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[18 желтоқсан]] [[1995 жыл]] |ізашары1 = ҚР Министрлер Кабинеті |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = [[Астана]], Мәңгілік Ел даңғылы, 6-үй |regіon_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] |басшылықтың лауазымы1 = [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-Министр]] |басшылықтың есімі2 = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] |басшылықтың лауазымы2 = [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Бірінші Вице-Премьер]] |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://primeminister.kz/ |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Үкіметі''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның [[атқарушы билік|атқарушы билігін]] жүзеге асыратын алқалы орган, атқарушы органдардың жүйесін басқарады және олардың қызметіне басшылық жасайды. Үкімет өзінің бүкіл қызметінде [[Қазақстан Республикасының Президенті|Республика Президентінің]] алдында жауапты және Конституцияда көзделген жағдайда [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайға]] есеп береді. Үкіметті Республика Президенті [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституцияда]] көзделген тәртіппен құрады. Үкіметтің мәртебесі, құқықтары мен міндеттері Қазақстан Конституциясының V тарауы бойынша және Үкімет туралы Конституциялық заң бойынша реттеледі. == Тарихы == 1990 жылы 20 қарашада қабылданған Заңға сәйкес Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің орнына Қазақ КСР Министрлер Кабинетi пайда болып, Министрлер Кеңесінің Төрағасы лауазымының орнына Министрлер Кабинетінің Премьер-министрі лауазымы енгізілді. 1991 жылғы 25 маусымнан бастап ол Премьер-министр деп атала бастады. 1991 жылы 16 қазанда Ұзақбай Қараманов отставкаға кетіп, Сергей Терещенко Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 1994 жылы 11 қазанда Сергей Терещенконың Министрлер Кабинетi отставкаға кетіп, 12 қазанда Әкежан Қажыгелдин Премьер-министр лауазымына тағайындалды. Конституциялық Соттың 1995 жылғы 6 наурыздағы қаулысына байланысты 11 наурызда Министрлер Кабинетi Жоғарғы Кеңеспен қатар отставкаға кетті. Кейін Әкежан Қажыгелдин Премьер-министр лауазымына қайта тағайындалды. 1995 жылы 30 тамызда қабылданған жаңа Конституция күшіне енгеннен кейін Министрлер кабинеті ресми түрде Үкімет деп атала бастады. 1997 жылы 10 қазанда Әкежан Қажыгелдин отставкаға кетіп, Нұрлан Балғымбаев Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 1999 жылы 1 қазанда Нұрлан Балғымбаев отставкаға кетті. 12 қазанда Қасым-Жомарт Тоқаев Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2002 жылы 28 қаңтарда Қасым-Жомарт Тоқаев отставкаға кетіп, Иманғали Тасмағамбетов Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2003 жылы 11 маусымда Иманғали Тасмағамбетов отставкаға кетті. 13 маусымда Даниал Ахметов Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2005 жылы желтоқсанда өткізілген кезектен тыс Президент сайлауынан кейін 2006 жылы 18 қаңтарда Даниал Ахметов Премьер-министр лауазымына қайта тағайындалды. 2007 жылы 8 қаңтарда Даниал Ахметов отставкаға кетті. 10 қаңтарда Кәрім Мәсімов Премьер-министр болып тағайындалды. 2011 жылы 8 сәуірде кезектен тыс Президент сайлауы өткен соң, Кәрім Мәсімов премьер-министр болып қайта тағайындалды. 2012 жылы 24 қыркүйекте Кәрім Мәсімов отставкаға кетіп, Серік Ахметов Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2014 жылы 2 сәуірде Премьер-министр Серік Ахметов отставкаға кетіп, Кәрім Мәсімов екінші мәрте премьер-министр болып тағайындалды. 2014 жылы 6 тамызда Мемлекет басшысының төрағалығымен Үкіметтің кеңейтілген отырысы өтіп, Қазақстан тарихындағы ең ықшам Үкімет құрылды. Отырыс барысында 17 министрлік, 9 агенттік орнына 12 министрліктен тұратын жаңа Үкіметтің құрылымы туралы шешім қабылданды. Үкімет құрамында болған барлық агенттіктер министрліктердің құрамына комитет ретінде кірді. Премьер-министрдің 2 орынбасары ғана қалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/meetings_and_sittings/memleket-basshysynyn-toragalygymen-ukimettin-keneitilgen-otyrysy-otti-1|title=Мемлекет басшысының төрағалығымен Үкіметтің кеңейтілген отырысы өтті|lang=kk|date=2014-08-06|publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты}}</ref> 2015 жылы 29 сәуірде Қазақстан Президентінің кезектен тыс сайлауы өткен соң, Кәрім Мәсімов қайтадан премьер-министр болып тағайындалды. 2016 жылы 8 қыркүйекте Кәрім Мәсімов отставкаға кетті. 9 қыркүйекте Бақытжан Сағынтаев Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2019 жылдың 21 ақпанында Сағынтаев бастаған Үкімет отставкаға кетті. Оның орнына 25 ақпанда Үкімет басшысы ретінде Асқар Мамин тағайындалды.<ref>[https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-new-government/29789381.html "Президентпен ширек ғасыр жұмыс істеген" Мамин және оның командасы]</ref> 2021 жылы 15 қаңтарда парламент сайлауынан кейін Асқар Мамин қайта премьер-министр болып тағайындалды.<ref>[https://batys.info/2021/01/15/kimet-otstavka-a-ketti/ Үкімет отставкаға кетті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240805131245/https://batys.info/2021/01/15/kimet-otstavka-a-ketti/ |date=2024-08-05 }}</ref> 2022 жылы 5 қаңтарда елдегі қиын ахуалға байланысты Үкімет отставкаға кетті. Маминнің орнына Әлихан Смайылов премьер-министрдің міндетін атқарушы болып тағайындалды.<ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazakstan-tarihyinda-ukmet-eknsh-ret-otstavkaga-kett-458254/ Қазақстан тарихында үкімет екінші рет отставкаға кетті]</ref> 11 қаңтарда Президент Жарлығымен Премьер-Министр лауазымына Әлихан Смайылов тағайындалды.<ref>[https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-protest-live-bloging-11-january/31648466.html Тоқаев үкімет құрамын бекітті. 11 қаңтарда не болды?]</ref> 2023 жылы 29 наурызда VIII сайланған Парламенттің бірінші сессиясының ашылуында Әлихан Смайылов басқаратын министрлер кабинеті жаңадан сайланған Мәжіліс алдында отставкаға кетті. 30 наурызда Әлихан Смайылов қайта Премьер-Министр болып тағайындалды.<ref>[https://egemen.kz/article/339278-ukimettinh-dganha-quramy-qalay-ozgerdi Үкіметтің жаңа құрамы қалай өзгерді?]</ref> 2024 жылы 5 ақпанда Мемлекет басшысы Әлихан Смайылов бастаған үкіметті отставкаға жіберді. Үкімет құрамы жасақталғанша Премьер-министр міндетін атқару Роман Склярға жүктелді. 6 ақпанда Қасым-Жомарт Тоқаев жаңа Премьер-Министр ретінде Олжас Бектеновті тағайындады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2024-02-06/gbvg-ukimette/ Жаңа үкімет жасақталды: 4 министрден өзгесі лауазымын сақтап қалды]</ref> == Жалпы ережелер == === Үкіметті құру === Үкіметті Республика Президенті Қазақстан Республикасының Конституциясында көзделген тәртіппен құрады. Үкімет басшысы [[Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі|Премьер-Министр]] деп аталады, оны Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларымен жасаған консультациядан кейін [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] келісімімен Президент қызметке тағайындайды және қалаған уақытта қызметтен босата алады (Премьер-Министрді тағайындауға келісім беруден қайта бас тартылған жағдайда Қазақстан Республикасының Президенті Құрылтайды таратуға құқылы). ҚР-ның Премьер-Министрі өзі тағайындалғаннан кейін он күн мерзімде үкіметтің құрылымы мен құрамы туралы ҚР Президентіне ұсыныс енгізеді. Президент Премьер-Министрдің ұсынысы бойынша үкімет құрылымын анықтайды, оның мүшелерін қызметке тағайындайды және оларды қызметтен босатады (Президент сыртқы істер, қорғаныс, ішкі істер министрлерін өзі дербес тағайындайды және қызметтен босатады), орталық атқарушы органдарды құрады, таратады, қайта құрады. ҚР Үкіметінің құрылымын министрліктер құрайды. Қазақстан Үкіметі — алқалы орган. Оның құрамына Үкімет мүшелері — республиканың Премьер-Министрі, оның орынбасарлары, министрлер, өзге де лауазымды адамдар кіреді. Премьер-Министр мен Үкімет мүшелері қызметке кірісер алдында Қазақстан халқына және Президентіне ҚР Үкіметі туралы конституциялық заңда белгіленген тәртіппен ант береді. Премьер-Министрге ерекше мәртебе берілген. Ол Президентке орталық атқарушы органдарды құру, қайта құру және тарату туралы, министр қызметіне кандидатуралар жөнінде, министрді қызметтен босату туралы ұсыныстар енгізеді, Үкіметтің қызметін ұйымдастырып, оған басшылық жасайды және оның жұмысы үшін дербес жауап береді. === Үкіметтің орнынан түсуі === Республика Үкіметі жаңадан сайланған Құрылтай алдында өз өкілеттігін доғарады. Үкіметтің өз өкілеттігін доғаруы оның мүшелерінің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді. Республика Үкіметінің жаңа құрамы бекітілгенге дейін Үкімет өз міндетін атқара береді. Егер өздеріне жүктелген функцияларды одан әрі жүзеге асыру мүмкін емес деп санайтын болса, Үкімет және оның кез келген мүшесі Республика Президентіне өзінің орнынан түсуі туралы мәлімдеуге хақылы. Үкімет жүргізіп отырған саясатпен келіспейтін немесе оны жүргізбей отырған Үкімет мүшелері де орнынан түседі. Республика Конституциясында көзделген жағдайларда Құрылтай Үкіметке сенімсіздік білдіретін болса, Үкімет өзінің орнынан түсуі туралы Республика Президентіне мәлімдейді. Республика Президенті орнынан түсуді қабылдау немесе қабылдамау туралы мәселені он күн мерзімде қарайды. Орнынан түсуді қабылдау Үкіметтің немесе оның тиісті мүшесінің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді. Премьер-Министрдің орнынан түсуін қабылдау бүкіл Үкіметтің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді. Республика Президенті өз бастамасымен Үкіметтің өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдауға және оның кез келген мүшесін қызметінен босатуға хақылы. === Үкімет құрамында болуға байланысты шектеулер === Республика Үкіметі мүшелерінің: * өкілді органның депутаттары болуға; * оқытушылық, ғылыми немесе өзге шығармашылық қызметтерден басқа ақы төленетін қызметтер атқаруға; * кәсіпкерлікпен шұғылдануға; * Үкімет шешімдерімен белгіленген жағдайларда жарғылық капиталына мемлекет қатысатын коммерциялық ұйымдарды қоспағанда, коммерциялық ұйымның басшы органының немесе байқаушы кеңесінің құрамына кіруге хақы жоқ.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z950002688_ Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 18 желтоқсандағы №2688 "Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы" Конституциялық заңы]</ref> == Өкiлеттiктері == Үкiметке мынадай негiзгi конституциялық өкiлеттiктер берiлген: * ол мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатының негiзгi бағыттарын, оны жүзеге асыру жөнiндегi стратегиялық және тактикалық шараларды талдап жасау; * мемлекеттік бағдарламаларды әзiрлеу; * әлеуметтік-экономикалық және ғылыми-техникалық дамудың индикативтiк жоспарларын әзiрлеп, iске асыру; * Республика Президентi белгiлеген тәртiппен респ. бюджеттi және оған енгiзiлетiн өзгерiстердi әзiрлеуге қатысу, Құрылтайға республикалық бюджет және оның атқарылуы туралы есеп беру, бюджеттiң атқарылуын қамтамасыз ету; * ҚР-ның қаржы жүйесiн нығайту жөнiндегi шараларды әзiрлеп, жүзеге асыру; * мемлекеттік валюталық, қаржы және материалдық қорларының құралуы мен пайдалануы кезiнде заңдылықтың сақталуына мемлекеттік бақылау жасау; * құрылымдық және инвестициялық саясатты жүзеге асыру; * баға құралуының мемлекеттік саясатын әзiрлеп, ұйымдастыру; * мемлекет реттейтiн баға қолданылатын өнiмдердiң, тауарлар мен қызмет көрсетулердiң номенклатурасын белгiлеу; * мемлекеттік меншiктi басқаруды ұйымдастыру, оны пайдалану шараларын әзiрлеп, жүзеге асыру, мемлекеттік меншiк құқығының қорғалуын қамтамасыз ету; * еңбекке ақы төлеу, азаматтардың әлеуметтік қорғалуы, мемлекеттік әлеуметтік қамсыздандыру және әлеуметтік сақтандыру жүйесi мен шарттарын айқындау; * мемлекеттік аймақтық саясаттың негiзгi бағыттарын әзiрлеп, iске асыру; * аймақтарды әлеуметтік-экономикалық дамытудың аймақаралық мәселелерiн шешудi қамтамасыз етедi; * ғылым мен техниканы дамыту, жаңа технологияларды енгiзу, мәдениеттi, бiлiм берудi, денсаулық сақтауды, туризм мен спортты дамыту жөнiндегi мемл. саясатты айқындап, iске асыру; * табиғат қорлары мен қоршаған табиғи ортаны оңтайлы пайдалану және қорғау шараларын әзiрлеп, жүзеге асыру; * құқықтық реформалардың жүзеге асырылуын қамтамасыз ету; * азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау және заңдылық пен құқықтық тәртiптi сақтау, ҚР-ның қауiпсiздiгi мен қорғаныс қабiлетiн, аумақтық тұтастығын сақтау және қорғау, ҚР-ның мемлекеттік шекарасын күзету шараларын әзiрлеп, iске асыру; * келiссөздер жүргiзу және үкiметаралық келiсiмдерге қол қою туралы шешiмдер қабылдау; * ҚР-ның шет мемлекеттермен, халықаралық және аймақтық ұйымдармен қарым-қатынасты дамытуын қамтамасыз ету; * сыртқы экономикалық саясатты iске асыру шараларын әзiрлеу; * сыртқы сауданы дамыту шараларын қолдану; * халықаралық қаржы ұйымдарымен ынтымақтастық пен өзара iс-қимылды жүзеге асыру; * Конституциямен, заңдармен және президент актiлерiмен жүктелген өзге де қызметтердi орындау. Үкiмет өзiнiң бүкiл қызметiнде конституцияда және үкiмет туралы конституциялық заңда белгiленген нысандарда Республика Президентiнiң алдында жауапты. ҚР-ның Премьер-Министрi үкiмет қызметiн ұйымдастырып, оған басшылық етедi, оның жұмысы үшiн жауап бередi, Президентке Үкiмет қызметiнiң негiзгi бағыттары жөнiнде баяндайды, қаулылар шығарады. Үкiмет мүшелерi өз құзыретi шегiнде дербес шешiмдер қабылдайды, Олар өздерiне бағынышты мемлекеттік органдардың жұмысы немесе тапсырылған жұмыс аясы үшiн Премьер-Министрдiң алдында жауап бередi. Құрылтай үкiмет мүшелерiнiң қызметтерi жөнiндегi есептерiн тыңдауға хақылы. Үкiмет мүшесi заңдарды орындамаған жағдайда депутаттар оны қызметтен босату жөнiнде Президентке мәлiмдей алады. Үкiмет ҚР Конституциясы, заңдары, ҚР Президентiнiң нормативтiк жарлықтары негiзiнде және солардың орындалуы үшiн өз құзыретi шегiнде бүкiл мемлекеттік аумағында мiндеттi күшi бар Үкiмет қаулылары мен Премьер-Министрдiң өкiмдерiн шығарады, олардың iске асырылуын қамтамасыз етедi. Бұл қаулылар мен өкiмдер Конституцияға, заңдарға, Республика Президентiнiң актiлерiне қайшы келмеуге тиiс. Жаңадан құрылған Үкiмет өз қызметiнiң бағдарламасын жасап, бұл туралы Құрылтайға баяндама ұсынады. Егер Құрылтай Үкiметтiң бағдарламасын қабылдамаса, Үкiмет екi ай iшiнде бағдарламаны қайтадан ұсынады. Егер Құрылтай депутаттарының жалпы санының 2/3-сiнiң дауыс беруiмен бағдарлама тағы да қабылданбаса, онда бұл Үкiметке сенiмсiздiк вотумын бiлдiредi. Үкiмет заңдық ұсыныстар енгiзуге хақылы. Ол заң жобаларының жоспарын құрып, соған сәйкес Құрылтайға заң жобаларын ұсынады. Заң жобаларын дайындауға олардың сапасы үшiн жауапты болатын министрлiктер, мемлекеттік комитеттер, агенттiктер, бiрiншi басшылар қатысады. Қазақстан Ресупбликасының Үкіметі Президенттiң өкiлеттiк мерзiмi шегiнде қызмет етедi және жаңадан сайланып, қызметке кiрiскен ҚР Президентiне үкiмет мүшелерi жазбаша қол қойған өтiнiш беру арқылы өз өкiлеттiгiн доғарады. ҚР-ның Конституциясында (70-бап) және ҚР-ның Үкiметi туралы констиуц. заңда республика Үкiметiнiң, оның мүшелерiнiң тиiстi өкiлеттi мерзiмiнен бұрын орындарынан түсу себептерi мен тәртiптерi қаралған. Егер Үкiмет, оның кез келген мүшесi өздерiне жүктелген мiндеттердi одан әрi орындау мүмкiн емес деп санайтын болса, онда олар республика Президентiне өз орнынан түсуi туралы мәлiмдеуге хақылы. Конституцияда (53-бап, 7-тармақ, 61-бап, 7-тармақ) көзделген жағдайларда Құрылтай Үкiметке сенiмсiздiк бiлдiретiн болса, Үкiмет өзiнiң орнынан түсуi туралы ҚР Президентiне мәлiмдейдi. Орнынан түсудi қабылдау немесе қабылдамау туралы мәселенi ҚР Президентi он күн мерзiмде қарайды. Орнынан түсудi қабылдау Үкiметтiң не оның тиiстi мүшесiнiң өкiлеттiгi тоқтатылды дегендi бiлдiредi. Премьер-Министрдiң орнынан түсуiн Президенттiң қабылдауы немесе оны қызметiнен босатуы бүкiл Үкiметтiң өкiлеттiгi тоқтатылғанын бiлдiредi. Сондай-ақ, президент өз бастамасымен де Үкiметтiң өкiлеттiгiн тоқтату туралы шешiм қабылдауға және оның кез келген мүшесiн қызметтен босатуға хақылы. Үкiмет жүргiзiп отырған саясатпен келiспейтiн және оны жүргiзбей отырған үкiмет мүшелерi атқарып отырған қызметiнен босатылуға тиiс. == Құрылымы == Үкiмет құрылымын министрлiктер құрайды. Министрлiктi Премьер-Министрдiң ұсынысы бойынша Президент құрады, қайта ұйымдастырады және таратады. Министрлiк Республика Yкiметiнiң құзыретiне жатқызылмаған мәселелер бойынша шешiмдердi өз бетiнше қабылдауға өкiлеттi. Министрлік Республика Президенті айқындаған мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттары бойынша, Үкімет әзірлеген мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатының, қорғаныс қабілетінің, қауіпсіздігінің, қоғамдық тәртіпті қамтамасыз етудің негізгі бағыттарына сүйеніп, тиісті салаларда мемлекеттік саясатты қалыптастырады. === Министрліктер === Үкіметтің құрамында 21 [[министрлік]] бар:<ref name="qurami">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition|title=ҮКІМЕТТІҢ ҚҰРАМЫ|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-10-31}}</ref> # [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрлігі]] (1992–) # [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрлігі]] (1991–) # [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары білім министрлігі]] (1999 қаңтар–қазан, 2022–) # [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрлігі]] (1991–1997, 2001–2014, 2017–) # [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі]] (1996–2014, 2017–) # [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі]] (2025—) # [[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрлігі]] (1991–1994, 2023–) # [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрлігі]] (1991–) # [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]] (1992–) # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрлігі]] (2006–2010, 2012–2014, 2023–) # [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрлігі]] (2022–) # [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі]] (2023–) # [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрлігі]] (2019–) # [[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары және ирригация министрлігі]] (2023–) # [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі]] (1991–) # [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрлігі]] (2004–2014, 2020–) # [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және спорт министрлігі]] (2006–2012, 2023–) # [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрлігі]] (2014–) # [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] (1991–) # [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрлігі]] (1997–1999, 2023–) # [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрлігі]] (2014–) ==== Бұрынғы министрліктер ==== {{Collapsible list |# [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі]] (2019–2025) # Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі (2019–2023) # [[Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі|Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі]] (2018–2023) # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] (2014–2023) # Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі (2019–2023) # [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрлігі]] (1999–2022) # [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрлігі|Ақпарат және коммуникациялар министрлігі]] (2016–2019) # Қоғамдық даму министрлігі (2018–2019) # Қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі (2016–2019) # Цифрлық даму, қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі (2019 ақпан–маусым) # Дін істері және азаматтық қоғам министрлігі (2016–2018) # Инвестициялар және даму министрлігі (2014–2018) # [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігі|Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігі]] (2014–2017) # Мемлекеттік қызмет істері министрлігі (2015–2016) # [[Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі|Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі]] (2010–2014) # [[Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникациялар министрлігі|Көлік және коммуникациялар министрлігі]] (1994–1999 қаңтар, 1999 қазан–2014) # Қоршаған орта және су ресурстары министрлігі (2013–2014) # Мәдениет министрлігі (1992–1997, 2003–2004, 2010–2012, 2014 наурыз–тамыз) # [[Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігі|Мұнай және газ министрлігі]] (2010–2014) # [[Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі|Өңірлік даму министрлігі]] (2013–2014) # [[Қазақстан Республикасы Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі|Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі]] (2002–2010, 2013–2014) # [[Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] (2002–2013) # Экономикалық даму және сауда министрлігі (2010–2013) # Байланыс және ақпарат министрлігі (2010–2012) # [[Қазақстан Республикасы Индустрия және сауда министрлігі|Индустрия және сауда министрлігі]] (2002–2010) # [[Қазақстан Республикасы Энергетика және минералды ресурстар министрлігі|Энергетика және минералды ресурстар министрлігі]] (2000–2010) # Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі (2004–2006) # [[Қазақстан Республикасы Ақпарат министрлігі|Ақпарат министрлігі]] (2003–2004) # Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі (1999–2003) # [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік кіріс министрлігі|Мемлекеттік кіріс министрлігі]] (1998–2002) # [[Қазақстан Республикасы Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] (1999–2002) # [[Қазақстан Республикасы Экономика және сауда министрлігі|Экономика және сауда министрлігі]] (1997 наурыз–қазан, 2000–2002) # Экономика министрлігі (1993–1997, 1999–2000) # Энергетика, индустрия және сауда министрлігі (1997–2000) # Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі (1997–1999) # Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі (1997–1999) # Ғылым министрлігі — Ғылым академиясы (1996–1999) # Денсаулық сақтау, білім және спорт министрлігі (1999 қаңтар–қазан) # Көлік, коммуникациялар және туризм министрлігі (1999 қаңтар–қазан) # Білім министрлігі (1993–1997) # Білім және мәдениет министрлігі (1997 наурыз–қазан) # Геология және жер қойнауын қорғау министрлігі (1992–1997) # Жастар ісі, туризм және спорт министрлігі (1993–1997) # Құрылыс, тұрғын үй және аумақтарда құрылыс салу министрлігі (1993–1997) # Мұнай және газ өнеркәсібі министрлігі (1994–1997) # Өнеркәсіп және сауда министрлігі (1994–1997) # Экология және биоресурстар министрлігі (1992–1997) # Энергетика және табиғи ресурстар министрлігі (1997 наурыз–қазан) # Энергетика және көмір өнеркәсібі министрлігі (1994–1997) # Ғылым және жаңа технологиялар министрлігі (1992–1996) # Еңбек министрлігі (1991–1996) # Халықты әлеуметтік қорғау министрлігі (1992–1996) # Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігі (1991–1995) # Байланыс министрлігі (1991–1994) # Өнеркәсіп министрлігі (1991–1994) # Сауда министрлігі (1991–1994) # Сыртқы экономикалық байланыстар министрлігі (1991–1994) # Энергетика және отын ресурстары министрлігі (1992–1994) # Туризм, дене шынықтыру және спорт министрлігі (1991–1993) # Халыққа білім беру министрлігі (1991–1993) # Ауыл шаруашылығы және азық-түлік министрлігі (1991–1992) # Әлеуметтік қамсыздандыру министрлігі (1991–1992) # Көлік құрылысы министрлігі (1992–1993) # Материалдық ресурстар министрлігі (1992) # Орман шаруашылығы министрлігі (1991–1992) # Энергетика және электрлендіру министрлігі (1991–1992) }} === Комитеттері === {{main|Қазақстан комитеттері}} Министрліктің құрылымдық бөлімшелеріне ведомстволар (комитеттер), департаменттер және басқармалар жатады. Үкімет құрамына кіретін құқық қорғау органдары мемлекеттік қызметтің ерекше түрі ретінде "қызметтер" құра алады. == Қазіргі құрамы == {{Толық мақала|Екінші Олжас Бектенов үкіметі}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы ! class=unsortable |Суреті !Аты-жөні ! class="unsortable" |Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov official portrait (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Олжас Абайұлы|Бектенов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |- | colspan="4" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасарлары]]'''}} |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің<br>Бірінші орынбасары]] |[[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлыбек Машбекұлы|Нәлібаев}} |6 мамыр<br>2026 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]]ның басшысы |[[Сурет:Ғалымжан Қойшыбаев primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Ғалымжан Тельманұлы|Қойшыбаев}} |4 қаңтар<br>2023 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] |[[Сурет:Серік Жұманғарин primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Серік Мақашұлы|Жұманғарин}} |21 желтоқсан<br>2024 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | [[Сурет:Жаслан Мәдиев primeminister.kz.png|100px]] | {{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Қанат Бозымбаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Алдабергенұлы|Бозымбаев}} |31 наурыз<br>2024 жылдан бері |- | colspan="4" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''Министрлер'''}} |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Мұхтар Тілеуберді primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Мұхтар Бескенұлы|Тілеуберді}} |2 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |- |[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |– |''бос орын'' |– |- |[[Сурет:Logo MVD KZ.jpg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |[[Сурет:Ержан Сәденов primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Ержан Сапарбекұлы|Сәденов}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы<br>министрі]] |[[Сурет:Айдарбек Сапаров.jpg|100px]] |{{sortname|Айдарбек Сейпілұлы|Сапаров}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |- |[[Сурет:Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |[[Сурет:Ерлан Сәрсембаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Жақсылықұлы|Сәрсембаев}} |9 қаңтар<br>2025 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары<br>білім министрі]] |[[Сурет:Нурбек Саясат.png|100px]] |{{sortname|Саясат|Нұрбек}} |11 маусым<br>2022 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау<br>министрі]] |[[Сурет:Акмарал Альназарова.jpg|100px]] |{{sortname|Ақмарал Шәріпбайқызы|Әлназарова}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты<br>әлеуметтік қорғау министрі]] |[[Сурет:Official portrait of Asqarbek Ertaev, 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Асқарбек Маратұлы|Ертаев}} |27 қаңтар<br>2026 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |[[Сурет:Нұрлан Сауранбаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Ермекұлы|Сауранбаев}} |30 маусым<br>2025 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |[[Сурет:Мәди Такиев primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Мәди Төкешұлы|Такиев}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Арман Қырықбаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Арман Оразбайұлы|Қырықбаев}} |3 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |- |[[Сурет:Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |[[Сурет:Жұлдыз Сүлейменова primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Жұлдыз Досбергенқызы|Сүлейменова}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |- |[[Сурет:Эмблема МПС РК.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және<br>құрылыс министрі]] |[[Сурет:Ерсайын Нағаспаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Ерсайын Қайырғазыұлы|Нағаспаев}} |28 ақпан<br>2025 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және<br>интеграция министрі]] |[[Сурет:Арман Шаққалиев primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Арман Абайұлы|Шаққалиев}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары<br>және ирригация министрі]] |[[Сурет:Нұржан Нұржігітов primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Нұржан Молдиярұлы|Нұржігітов}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |- |[[Сурет:Mchs emblem.gif|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар<br>министрі]] |[[Сурет:Мұрат Мұханов primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Мұрат Сейтмолдаұлы|Мұханов}} |3 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және<br>спорт министрі]] |[[Сурет:Ербол Мырзабосынов primeminister.kz (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ербол Қуантайұлы|Мырзабосынов}} |2 қыркүйек<br>2024 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және<br>табиғи ресурстар министрі]] |[[Сурет:Әлібек Қуантыров primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Әлібек Сәкенұлы|Қуантыров}} |3 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |[[Сурет:Ерлан Ақкенженов primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Құдайбергенұлы|Ақкенженов}} |19 наурыз<br>2025 жылдан бері |- |} == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты]] * [[Қазақстан премьер-министрі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.government.kz/kz/ Қазақстан Республикасының Үкіметінің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160512101150/http://government.kz/kz |date=2016-05-12 }} * [http://egov.kz/cms/kk Қазақстан Республикасының Электрондық үкіметі] {{Қазақстан тақырыптарда}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан үкіметі]] [[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]] 3d8lb5job9c35i41uqsc24ibjw4lm4y 3661852 3661788 2026-09-27T07:33:06Z Nurken 111493 3661852 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасының Үкіметі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = {{байрақ|Қазақстан}} |құзерет_тақырып_мәтіні = Мемлекет |эмблема = |эмблеманың ені = 350px |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[18 желтоқсан]] [[1995 жыл]] |ізашары1 = ҚР Министрлер Кабинеті |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = [[Астана]], Мәңгілік Ел даңғылы, 6-үй |regіon_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] |басшылықтың лауазымы1 = [[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-Министр]] |басшылықтың есімі2 = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] |басшылықтың лауазымы2 = [[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Бірінші Вице-Премьер]] |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://primeminister.kz/ |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Үкіметі''' — [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]]ның [[атқарушы билік|атқарушы билігін]] жүзеге асыратын алқалы орган, атқарушы органдардың жүйесін басқарады және олардың қызметіне басшылық жасайды. Үкімет өзінің бүкіл қызметінде [[Қазақстан Республикасының Президенті|Республика Президентінің]] алдында жауапты және Конституцияда көзделген жағдайда [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайға]] есеп береді. Үкіметті Республика Президенті [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституцияда]] көзделген тәртіппен құрады. Үкіметтің мәртебесі, құқықтары мен міндеттері Қазақстан Конституциясының V тарауы бойынша және Үкімет туралы Конституциялық заң бойынша реттеледі. == Тарихы == 1990 жылы 20 қарашада қабылданған Заңға сәйкес Қазақ КСР Министрлер Кеңесінің орнына Қазақ КСР Министрлер Кабинетi пайда болып, Министрлер Кеңесінің Төрағасы лауазымының орнына Министрлер Кабинетінің Премьер-министрі лауазымы енгізілді. 1991 жылғы 25 маусымнан бастап ол Премьер-министр деп атала бастады. 1991 жылы 16 қазанда Ұзақбай Қараманов отставкаға кетіп, Сергей Терещенко Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 1994 жылы 11 қазанда Сергей Терещенконың Министрлер Кабинетi отставкаға кетіп, 12 қазанда Әкежан Қажыгелдин Премьер-министр лауазымына тағайындалды. Конституциялық Соттың 1995 жылғы 6 наурыздағы қаулысына байланысты 11 наурызда Министрлер Кабинетi Жоғарғы Кеңеспен қатар отставкаға кетті. Кейін Әкежан Қажыгелдин Премьер-министр лауазымына қайта тағайындалды. 1995 жылы 30 тамызда қабылданған жаңа Конституция күшіне енгеннен кейін Министрлер кабинеті ресми түрде Үкімет деп атала бастады. 1997 жылы 10 қазанда Әкежан Қажыгелдин отставкаға кетіп, Нұрлан Балғымбаев Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 1999 жылы 1 қазанда Нұрлан Балғымбаев отставкаға кетті. 12 қазанда Қасым-Жомарт Тоқаев Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2002 жылы 28 қаңтарда Қасым-Жомарт Тоқаев отставкаға кетіп, Иманғали Тасмағамбетов Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2003 жылы 11 маусымда Иманғали Тасмағамбетов отставкаға кетті. 13 маусымда Даниал Ахметов Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2005 жылы желтоқсанда өткізілген кезектен тыс Президент сайлауынан кейін 2006 жылы 18 қаңтарда Даниал Ахметов Премьер-министр лауазымына қайта тағайындалды. 2007 жылы 8 қаңтарда Даниал Ахметов отставкаға кетті. 10 қаңтарда Кәрім Мәсімов Премьер-министр болып тағайындалды. 2011 жылы 8 сәуірде кезектен тыс Президент сайлауы өткен соң, Кәрім Мәсімов премьер-министр болып қайта тағайындалды. 2012 жылы 24 қыркүйекте Кәрім Мәсімов отставкаға кетіп, Серік Ахметов Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2014 жылы 2 сәуірде Премьер-министр Серік Ахметов отставкаға кетіп, Кәрім Мәсімов екінші мәрте премьер-министр болып тағайындалды. 2014 жылы 6 тамызда Мемлекет басшысының төрағалығымен Үкіметтің кеңейтілген отырысы өтіп, Қазақстан тарихындағы ең ықшам Үкімет құрылды. Отырыс барысында 17 министрлік, 9 агенттік орнына 12 министрліктен тұратын жаңа Үкіметтің құрылымы туралы шешім қабылданды. Үкімет құрамында болған барлық агенттіктер министрліктердің құрамына комитет ретінде кірді. Премьер-министрдің 2 орынбасары ғана қалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/events/akorda_news/meetings_and_sittings/memleket-basshysynyn-toragalygymen-ukimettin-keneitilgen-otyrysy-otti-1|title=Мемлекет басшысының төрағалығымен Үкіметтің кеңейтілген отырысы өтті|lang=kk|date=2014-08-06|publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты}}</ref> 2015 жылы 29 сәуірде Қазақстан Президентінің кезектен тыс сайлауы өткен соң, Кәрім Мәсімов қайтадан премьер-министр болып тағайындалды. 2016 жылы 8 қыркүйекте Кәрім Мәсімов отставкаға кетті. 9 қыркүйекте Бақытжан Сағынтаев Премьер-министр лауазымына тағайындалды. 2019 жылдың 21 ақпанында Сағынтаев бастаған Үкімет отставкаға кетті. Оның орнына 25 ақпанда Үкімет басшысы ретінде Асқар Мамин тағайындалды.<ref>[https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-new-government/29789381.html "Президентпен ширек ғасыр жұмыс істеген" Мамин және оның командасы]</ref> 2021 жылы 15 қаңтарда парламент сайлауынан кейін Асқар Мамин қайта премьер-министр болып тағайындалды.<ref>[https://batys.info/2021/01/15/kimet-otstavka-a-ketti/ Үкімет отставкаға кетті] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240805131245/https://batys.info/2021/01/15/kimet-otstavka-a-ketti/ |date=2024-08-05 }}</ref> 2022 жылы 5 қаңтарда елдегі қиын ахуалға байланысты Үкімет отставкаға кетті. Маминнің орнына Әлихан Смайылов премьер-министрдің міндетін атқарушы болып тағайындалды.<ref>[https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/kazakstan-tarihyinda-ukmet-eknsh-ret-otstavkaga-kett-458254/ Қазақстан тарихында үкімет екінші рет отставкаға кетті]</ref> 11 қаңтарда Президент Жарлығымен Премьер-Министр лауазымына Әлихан Смайылов тағайындалды.<ref>[https://www.azattyq.org/a/kazakhstan-protest-live-bloging-11-january/31648466.html Тоқаев үкімет құрамын бекітті. 11 қаңтарда не болды?]</ref> 2023 жылы 29 наурызда VIII сайланған Парламенттің бірінші сессиясының ашылуында Әлихан Смайылов басқаратын министрлер кабинеті жаңадан сайланған Мәжіліс алдында отставкаға кетті. 30 наурызда Әлихан Смайылов қайта Премьер-Министр болып тағайындалды.<ref>[https://egemen.kz/article/339278-ukimettinh-dganha-quramy-qalay-ozgerdi Үкіметтің жаңа құрамы қалай өзгерді?]</ref> 2024 жылы 5 ақпанда Мемлекет басшысы Әлихан Смайылов бастаған үкіметті отставкаға жіберді. Үкімет құрамы жасақталғанша Премьер-министр міндетін атқару Роман Склярға жүктелді. 6 ақпанда Қасым-Жомарт Тоқаев жаңа Премьер-Министр ретінде Олжас Бектеновті тағайындады.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2024-02-06/gbvg-ukimette/ Жаңа үкімет жасақталды: 4 министрден өзгесі лауазымын сақтап қалды]</ref> == Жалпы ережелер == === Үкіметті құру === Үкіметті Республика Президенті Қазақстан Республикасының Конституциясында көзделген тәртіппен құрады. Үкімет басшысы [[Қазақстан Республикасының Премьер-Министрі|Премьер-Министр]] деп аталады, оны Құрылтайда өкілдігі бар саяси партия фракцияларымен жасаған консультациядан кейін [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] келісімімен Президент қызметке тағайындайды және қалаған уақытта қызметтен босата алады (Премьер-Министрді тағайындауға келісім беруден қайта бас тартылған жағдайда Қазақстан Республикасының Президенті Құрылтайды таратуға құқылы). ҚР-ның Премьер-Министрі өзі тағайындалғаннан кейін он күн мерзімде үкіметтің құрылымы мен құрамы туралы ҚР Президентіне ұсыныс енгізеді. Президент Премьер-Министрдің ұсынысы бойынша үкімет құрылымын анықтайды, оның мүшелерін қызметке тағайындайды және оларды қызметтен босатады (Президент сыртқы істер, қорғаныс, ішкі істер министрлерін өзі дербес тағайындайды және қызметтен босатады), орталық атқарушы органдарды құрады, таратады, қайта құрады. ҚР Үкіметінің құрылымын министрліктер құрайды. Қазақстан Үкіметі — алқалы орган. Оның құрамына Үкімет мүшелері — республиканың Премьер-Министрі, оның орынбасарлары, министрлер, өзге де лауазымды адамдар кіреді. Премьер-Министр мен Үкімет мүшелері қызметке кірісер алдында Қазақстан халқына және Президентіне ҚР Үкіметі туралы конституциялық заңда белгіленген тәртіппен ант береді. Премьер-Министрге ерекше мәртебе берілген. Ол Президентке орталық атқарушы органдарды құру, қайта құру және тарату туралы, министр қызметіне кандидатуралар жөнінде, министрді қызметтен босату туралы ұсыныстар енгізеді, Үкіметтің қызметін ұйымдастырып, оған басшылық жасайды және оның жұмысы үшін дербес жауап береді. === Үкіметтің орнынан түсуі === Республика Үкіметі жаңадан сайланған Құрылтай алдында өз өкілеттігін доғарады. Үкіметтің өз өкілеттігін доғаруы оның мүшелерінің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді. Республика Үкіметінің жаңа құрамы бекітілгенге дейін Үкімет өз міндетін атқара береді. Егер өздеріне жүктелген функцияларды одан әрі жүзеге асыру мүмкін емес деп санайтын болса, Үкімет және оның кез келген мүшесі Республика Президентіне өзінің орнынан түсуі туралы мәлімдеуге хақылы. Үкімет жүргізіп отырған саясатпен келіспейтін немесе оны жүргізбей отырған Үкімет мүшелері де орнынан түседі. Республика Конституциясында көзделген жағдайларда Құрылтай Үкіметке сенімсіздік білдіретін болса, Үкімет өзінің орнынан түсуі туралы Республика Президентіне мәлімдейді. Республика Президенті орнынан түсуді қабылдау немесе қабылдамау туралы мәселені он күн мерзімде қарайды. Орнынан түсуді қабылдау Үкіметтің немесе оның тиісті мүшесінің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді. Премьер-Министрдің орнынан түсуін қабылдау бүкіл Үкіметтің өкілеттігі тоқтатылғанын білдіреді. Республика Президенті өз бастамасымен Үкіметтің өкілеттігін тоқтату туралы шешім қабылдауға және оның кез келген мүшесін қызметінен босатуға хақылы. === Үкімет құрамында болуға байланысты шектеулер === Республика Үкіметі мүшелерінің: * өкілді органның депутаттары болуға; * оқытушылық, ғылыми немесе өзге шығармашылық қызметтерден басқа ақы төленетін қызметтер атқаруға; * кәсіпкерлікпен шұғылдануға; * Үкімет шешімдерімен белгіленген жағдайларда жарғылық капиталына мемлекет қатысатын коммерциялық ұйымдарды қоспағанда, коммерциялық ұйымның басшы органының немесе байқаушы кеңесінің құрамына кіруге хақы жоқ.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z950002688_ Қазақстан Республикасының 1995 жылғы 18 желтоқсандағы №2688 "Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы" Конституциялық заңы]</ref> == Өкiлеттiктері == Үкiметке мынадай негiзгi конституциялық өкiлеттiктер берiлген: * ол мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатының негiзгi бағыттарын, оны жүзеге асыру жөнiндегi стратегиялық және тактикалық шараларды талдап жасау; * мемлекеттік бағдарламаларды әзiрлеу; * әлеуметтік-экономикалық және ғылыми-техникалық дамудың индикативтiк жоспарларын әзiрлеп, iске асыру; * Республика Президентi белгiлеген тәртiппен респ. бюджеттi және оған енгiзiлетiн өзгерiстердi әзiрлеуге қатысу, Құрылтайға республикалық бюджет және оның атқарылуы туралы есеп беру, бюджеттiң атқарылуын қамтамасыз ету; * ҚР-ның қаржы жүйесiн нығайту жөнiндегi шараларды әзiрлеп, жүзеге асыру; * мемлекеттік валюталық, қаржы және материалдық қорларының құралуы мен пайдалануы кезiнде заңдылықтың сақталуына мемлекеттік бақылау жасау; * құрылымдық және инвестициялық саясатты жүзеге асыру; * баға құралуының мемлекеттік саясатын әзiрлеп, ұйымдастыру; * мемлекет реттейтiн баға қолданылатын өнiмдердiң, тауарлар мен қызмет көрсетулердiң номенклатурасын белгiлеу; * мемлекеттік меншiктi басқаруды ұйымдастыру, оны пайдалану шараларын әзiрлеп, жүзеге асыру, мемлекеттік меншiк құқығының қорғалуын қамтамасыз ету; * еңбекке ақы төлеу, азаматтардың әлеуметтік қорғалуы, мемлекеттік әлеуметтік қамсыздандыру және әлеуметтік сақтандыру жүйесi мен шарттарын айқындау; * мемлекеттік аймақтық саясаттың негiзгi бағыттарын әзiрлеп, iске асыру; * аймақтарды әлеуметтік-экономикалық дамытудың аймақаралық мәселелерiн шешудi қамтамасыз етедi; * ғылым мен техниканы дамыту, жаңа технологияларды енгiзу, мәдениеттi, бiлiм берудi, денсаулық сақтауды, туризм мен спортты дамыту жөнiндегi мемл. саясатты айқындап, iске асыру; * табиғат қорлары мен қоршаған табиғи ортаны оңтайлы пайдалану және қорғау шараларын әзiрлеп, жүзеге асыру; * құқықтық реформалардың жүзеге асырылуын қамтамасыз ету; * азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын қорғау және заңдылық пен құқықтық тәртiптi сақтау, ҚР-ның қауiпсiздiгi мен қорғаныс қабiлетiн, аумақтық тұтастығын сақтау және қорғау, ҚР-ның мемлекеттік шекарасын күзету шараларын әзiрлеп, iске асыру; * келiссөздер жүргiзу және үкiметаралық келiсiмдерге қол қою туралы шешiмдер қабылдау; * ҚР-ның шет мемлекеттермен, халықаралық және аймақтық ұйымдармен қарым-қатынасты дамытуын қамтамасыз ету; * сыртқы экономикалық саясатты iске асыру шараларын әзiрлеу; * сыртқы сауданы дамыту шараларын қолдану; * халықаралық қаржы ұйымдарымен ынтымақтастық пен өзара iс-қимылды жүзеге асыру; * Конституциямен, заңдармен және президент актiлерiмен жүктелген өзге де қызметтердi орындау. Үкiмет өзiнiң бүкiл қызметiнде конституцияда және үкiмет туралы конституциялық заңда белгiленген нысандарда Республика Президентiнiң алдында жауапты. ҚР-ның Премьер-Министрi үкiмет қызметiн ұйымдастырып, оған басшылық етедi, оның жұмысы үшiн жауап бередi, Президентке Үкiмет қызметiнiң негiзгi бағыттары жөнiнде баяндайды, қаулылар шығарады. Үкiмет мүшелерi өз құзыретi шегiнде дербес шешiмдер қабылдайды, Олар өздерiне бағынышты мемлекеттік органдардың жұмысы немесе тапсырылған жұмыс аясы үшiн Премьер-Министрдiң алдында жауап бередi. Құрылтай үкiмет мүшелерiнiң қызметтерi жөнiндегi есептерiн тыңдауға хақылы. Үкiмет мүшесi заңдарды орындамаған жағдайда депутаттар оны қызметтен босату жөнiнде Президентке мәлiмдей алады. Үкiмет ҚР Конституциясы, заңдары, ҚР Президентiнiң нормативтiк жарлықтары негiзiнде және солардың орындалуы үшiн өз құзыретi шегiнде бүкiл мемлекеттік аумағында мiндеттi күшi бар Үкiмет қаулылары мен Премьер-Министрдiң өкiмдерiн шығарады, олардың iске асырылуын қамтамасыз етедi. Бұл қаулылар мен өкiмдер Конституцияға, заңдарға, Республика Президентiнiң актiлерiне қайшы келмеуге тиiс. Жаңадан құрылған Үкiмет өз қызметiнiң бағдарламасын жасап, бұл туралы Құрылтайға баяндама ұсынады. Егер Құрылтай Үкiметтiң бағдарламасын қабылдамаса, Үкiмет екi ай iшiнде бағдарламаны қайтадан ұсынады. Егер Құрылтай депутаттарының жалпы санының 2/3-сiнiң дауыс беруiмен бағдарлама тағы да қабылданбаса, онда бұл Үкiметке сенiмсiздiк вотумын бiлдiредi. Үкiмет заңдық ұсыныстар енгiзуге хақылы. Ол заң жобаларының жоспарын құрып, соған сәйкес Құрылтайға заң жобаларын ұсынады. Заң жобаларын дайындауға олардың сапасы үшiн жауапты болатын министрлiктер, мемлекеттік комитеттер, агенттiктер, бiрiншi басшылар қатысады. Қазақстан Ресупбликасының Үкіметі Президенттiң өкiлеттiк мерзiмi шегiнде қызмет етедi және жаңадан сайланып, қызметке кiрiскен ҚР Президентiне үкiмет мүшелерi жазбаша қол қойған өтiнiш беру арқылы өз өкiлеттiгiн доғарады. ҚР-ның Конституциясында (70-бап) және ҚР-ның Үкiметi туралы констиуц. заңда республика Үкiметiнiң, оның мүшелерiнiң тиiстi өкiлеттi мерзiмiнен бұрын орындарынан түсу себептерi мен тәртiптерi қаралған. Егер Үкiмет, оның кез келген мүшесi өздерiне жүктелген мiндеттердi одан әрi орындау мүмкiн емес деп санайтын болса, онда олар республика Президентiне өз орнынан түсуi туралы мәлiмдеуге хақылы. Конституцияда (53-бап, 7-тармақ, 61-бап, 7-тармақ) көзделген жағдайларда Құрылтай Үкiметке сенiмсiздiк бiлдiретiн болса, Үкiмет өзiнiң орнынан түсуi туралы ҚР Президентiне мәлiмдейдi. Орнынан түсудi қабылдау немесе қабылдамау туралы мәселенi ҚР Президентi он күн мерзiмде қарайды. Орнынан түсудi қабылдау Үкiметтiң не оның тиiстi мүшесiнiң өкiлеттiгi тоқтатылды дегендi бiлдiредi. Премьер-Министрдiң орнынан түсуiн Президенттiң қабылдауы немесе оны қызметiнен босатуы бүкiл Үкiметтiң өкiлеттiгi тоқтатылғанын бiлдiредi. Сондай-ақ, президент өз бастамасымен де Үкiметтiң өкiлеттiгiн тоқтату туралы шешiм қабылдауға және оның кез келген мүшесiн қызметтен босатуға хақылы. Үкiмет жүргiзiп отырған саясатпен келiспейтiн және оны жүргiзбей отырған үкiмет мүшелерi атқарып отырған қызметiнен босатылуға тиiс. == Құрылымы == Үкiмет құрылымын министрлiктер құрайды. Министрлiктi Премьер-Министрдiң ұсынысы бойынша Президент құрады, қайта ұйымдастырады және таратады. Министрлiк Республика Yкiметiнiң құзыретiне жатқызылмаған мәселелер бойынша шешiмдердi өз бетiнше қабылдауға өкiлеттi. Министрлік Республика Президенті айқындаған мемлекеттің ішкі және сыртқы саясатының негізгі бағыттары бойынша, Үкімет әзірлеген мемлекеттің әлеуметтік-экономикалық саясатының, қорғаныс қабілетінің, қауіпсіздігінің, қоғамдық тәртіпті қамтамасыз етудің негізгі бағыттарына сүйеніп, тиісті салаларда мемлекеттік саясатты қалыптастырады. === Министрліктер === Үкіметтің құрамында 21 [[министрлік]] бар:<ref name="qurami">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition|title=ҮКІМЕТТІҢ ҚҰРАМЫ|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-10-31}}</ref> # [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрлігі]] (1992–) # [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрлігі]] (1991–) # [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары білім министрлігі]] (1999 қаңтар–қазан, 2022–) # [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрлігі]] (1991–1997, 2001–2014, 2017–) # [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі]] (1996–2014, 2017–) # [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі]] (2025—) # [[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрлігі]] (1991–1994, 2023–) # [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрлігі]] (1991–) # [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]] (1992–) # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрлігі]] (2006–2010, 2012–2014, 2023–) # [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрлігі]] (2022–) # [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі]] (2023–) # [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрлігі]] (2019–) # [[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары және ирригация министрлігі]] (2023–) # [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі]] (1991–) # [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрлігі]] (2004–2014, 2020–) # [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және спорт министрлігі]] (2006–2012, 2023–) # [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрлігі]] (2014–) # [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрлігі]] (1991–) # [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрлігі]] (1997–1999, 2023–) # [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрлігі]] (2014–) ==== Бұрынғы министрліктер ==== {{Collapsible list |# [[Қазақстан Республикасы Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі|Цифрлық даму, инновациялар және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі]] (2019–2025) # Ақпарат және қоғамдық даму министрлігі (2019–2023) # [[Қазақстан Республикасы Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі|Индустрия және инфрақұрылымдық даму министрлігі]] (2018–2023) # [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және спорт министрлігі|Мәдениет және спорт министрлігі]] (2014–2023) # Экология, геология және табиғи ресурстар министрлігі (2019–2023) # [[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі|Білім және ғылым министрлігі]] (1999–2022) # [[Қазақстан Республикасы Ақпарат және коммуникациялар министрлігі|Ақпарат және коммуникациялар министрлігі]] (2016–2019) # Қоғамдық даму министрлігі (2018–2019) # Қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі (2016–2019) # Цифрлық даму, қорғаныс және аэроғарыш өнеркәсібі министрлігі (2019 ақпан–маусым) # Дін істері және азаматтық қоғам министрлігі (2016–2018) # Инвестициялар және даму министрлігі (2014–2018) # [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігі|Денсаулық сақтау және әлеуметтік даму министрлігі]] (2014–2017) # Мемлекеттік қызмет істері министрлігі (2015–2016) # [[Қазақстан Республикасы Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі|Индустрия және жаңа технологиялар министрлігі]] (2010–2014) # [[Қазақстан Республикасы Көлік және коммуникациялар министрлігі|Көлік және коммуникациялар министрлігі]] (1994–1999 қаңтар, 1999 қазан–2014) # Қоршаған орта және су ресурстары министрлігі (2013–2014) # Мәдениет министрлігі (1992–1997, 2003–2004, 2010–2012, 2014 наурыз–тамыз) # [[Қазақстан Республикасы Мұнай және газ министрлігі|Мұнай және газ министрлігі]] (2010–2014) # [[Қазақстан Республикасы Өңірлік даму министрлігі|Өңірлік даму министрлігі]] (2013–2014) # [[Қазақстан Республикасы Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі|Экономика және бюджеттік жоспарлау министрлігі]] (2002–2010, 2013–2014) # [[Қазақстан Республикасы Қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] (2002–2013) # Экономикалық даму және сауда министрлігі (2010–2013) # Байланыс және ақпарат министрлігі (2010–2012) # [[Қазақстан Республикасы Индустрия және сауда министрлігі|Индустрия және сауда министрлігі]] (2002–2010) # [[Қазақстан Республикасы Энергетика және минералды ресурстар министрлігі|Энергетика және минералды ресурстар министрлігі]] (2000–2010) # Мәдениет, ақпарат және спорт министрлігі (2004–2006) # [[Қазақстан Республикасы Ақпарат министрлігі|Ақпарат министрлігі]] (2003–2004) # Мәдениет, ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі (1999–2003) # [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік кіріс министрлігі|Мемлекеттік кіріс министрлігі]] (1998–2002) # [[Қазақстан Республикасы Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі|Табиғи ресурстар және қоршаған ортаны қорғау министрлігі]] (1999–2002) # [[Қазақстан Республикасы Экономика және сауда министрлігі|Экономика және сауда министрлігі]] (1997 наурыз–қазан, 2000–2002) # Экономика министрлігі (1993–1997, 1999–2000) # Энергетика, индустрия және сауда министрлігі (1997–2000) # Ақпарат және қоғамдық келісім министрлігі (1997–1999) # Білім, мәдениет және денсаулық сақтау министрлігі (1997–1999) # Ғылым министрлігі — Ғылым академиясы (1996–1999) # Денсаулық сақтау, білім және спорт министрлігі (1999 қаңтар–қазан) # Көлік, коммуникациялар және туризм министрлігі (1999 қаңтар–қазан) # Білім министрлігі (1993–1997) # Білім және мәдениет министрлігі (1997 наурыз–қазан) # Геология және жер қойнауын қорғау министрлігі (1992–1997) # Жастар ісі, туризм және спорт министрлігі (1993–1997) # Құрылыс, тұрғын үй және аумақтарда құрылыс салу министрлігі (1993–1997) # Мұнай және газ өнеркәсібі министрлігі (1994–1997) # Өнеркәсіп және сауда министрлігі (1994–1997) # Экология және биоресурстар министрлігі (1992–1997) # Энергетика және табиғи ресурстар министрлігі (1997 наурыз–қазан) # Энергетика және көмір өнеркәсібі министрлігі (1994–1997) # Ғылым және жаңа технологиялар министрлігі (1992–1996) # Еңбек министрлігі (1991–1996) # Халықты әлеуметтік қорғау министрлігі (1992–1996) # Баспасөз және бұқаралық ақпарат министрлігі (1991–1995) # Байланыс министрлігі (1991–1994) # Өнеркәсіп министрлігі (1991–1994) # Сауда министрлігі (1991–1994) # Сыртқы экономикалық байланыстар министрлігі (1991–1994) # Энергетика және отын ресурстары министрлігі (1992–1994) # Туризм, дене шынықтыру және спорт министрлігі (1991–1993) # Халыққа білім беру министрлігі (1991–1993) # Ауыл шаруашылығы және азық-түлік министрлігі (1991–1992) # Әлеуметтік қамсыздандыру министрлігі (1991–1992) # Көлік құрылысы министрлігі (1992–1993) # Материалдық ресурстар министрлігі (1992) # Орман шаруашылығы министрлігі (1991–1992) # Энергетика және электрлендіру министрлігі (1991–1992) }} === Комитеттері === {{main|Қазақстан комитеттері}} Министрліктің құрылымдық бөлімшелеріне ведомстволар (комитеттер), департаменттер және басқармалар жатады. Үкімет құрамына кіретін құқық қорғау органдары мемлекеттік қызметтің ерекше түрі ретінде "қызметтер" құра алады. == Қазіргі құрамы == {{Толық мақала|Екінші Олжас Бектенов үкіметі}} {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы ! class=unsortable |Суреті !Аты-жөні ! class="unsortable" |Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov official portrait (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Олжас Абайұлы|Бектенов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |- | colspan="4" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасарлары]]'''}} |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің<br>Бірінші орынбасары]] |[[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлыбек Машбекұлы|Нәлібаев}} |6 мамыр<br>2026 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]]ның басшысы |[[Сурет:Ғалымжан Қойшыбаев primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Ғалымжан Тельманұлы|Қойшыбаев}} |4 қаңтар<br>2023 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] |[[Сурет:Серік Жұманғарин primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Серік Мақашұлы|Жұманғарин}} |21 желтоқсан<br>2024 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | [[Сурет:Жаслан Мәдиев primeminister.kz.png|100px]] | {{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Қанат Бозымбаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Алдабергенұлы|Бозымбаев}} |31 наурыз<br>2024 жылдан бері |- | colspan="4" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''Министрлер'''}} |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Мұхтар Тілеуберді primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Мұхтар Бескенұлы|Тілеуберді}} |2 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |- |[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|100px]] |{{sortname|Айдос Сәкенұлы|Мырзахметов}} |27 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |- |[[Сурет:Logo MVD KZ.jpg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |[[Сурет:Ержан Сәденов primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Ержан Сапарбекұлы|Сәденов}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы<br>министрі]] |[[Сурет:Айдарбек Сапаров.jpg|100px]] |{{sortname|Айдарбек Сейпілұлы|Сапаров}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |- |[[Сурет:Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |[[Сурет:Ерлан Сәрсембаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Жақсылықұлы|Сәрсембаев}} |9 қаңтар<br>2025 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары<br>білім министрі]] |[[Сурет:Нурбек Саясат.png|100px]] |{{sortname|Саясат|Нұрбек}} |11 маусым<br>2022 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау<br>министрі]] |[[Сурет:Акмарал Альназарова.jpg|100px]] |{{sortname|Ақмарал Шәріпбайқызы|Әлназарова}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты<br>әлеуметтік қорғау министрі]] |[[Сурет:Official portrait of Asqarbek Ertaev, 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Асқарбек Маратұлы|Ертаев}} |27 қаңтар<br>2026 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |[[Сурет:Нұрлан Сауранбаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Ермекұлы|Сауранбаев}} |30 маусым<br>2025 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |[[Сурет:Мәди Такиев primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Мәди Төкешұлы|Такиев}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Арман Қырықбаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Арман Оразбайұлы|Қырықбаев}} |3 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |- |[[Сурет:Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |[[Сурет:Жұлдыз Сүлейменова primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Жұлдыз Досбергенқызы|Сүлейменова}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |- |[[Сурет:Эмблема МПС РК.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және<br>құрылыс министрі]] |[[Сурет:Ерсайын Нағаспаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Ерсайын Қайырғазыұлы|Нағаспаев}} |28 ақпан<br>2025 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және<br>интеграция министрі]] |[[Сурет:Арман Шаққалиев primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Арман Абайұлы|Шаққалиев}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары<br>және ирригация министрі]] |[[Сурет:Нұржан Нұржігітов primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Нұржан Молдиярұлы|Нұржігітов}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |- |[[Сурет:Mchs emblem.gif|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар<br>министрі]] |[[Сурет:Мұрат Мұханов primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Мұрат Сейтмолдаұлы|Мұханов}} |3 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және<br>спорт министрі]] |[[Сурет:Ербол Мырзабосынов primeminister.kz (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ербол Қуантайұлы|Мырзабосынов}} |2 қыркүйек<br>2024 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және<br>табиғи ресурстар министрі]] |[[Сурет:Әлібек Қуантыров primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Әлібек Сәкенұлы|Қуантыров}} |3 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |[[Сурет:Ерлан Ақкенженов primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Құдайбергенұлы|Ақкенженов}} |19 наурыз<br>2025 жылдан бері |- |} == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты]] * [[Қазақстан премьер-министрі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [http://www.government.kz/kz/ Қазақстан Республикасының Үкіметінің ресми сайты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160512101150/http://government.kz/kz |date=2016-05-12 }} * [http://egov.kz/cms/kk Қазақстан Республикасының Электрондық үкіметі] {{Қазақстан тақырыптарда}} {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан үкіметі]] [[Санат:Қазақстан бойынша тізімдер]] 77cy6fb4tuaf0i2w21xw7kfvl4jk8pq 0 7705 3661516 3577850 2026-09-26T13:26:02Z Wikuiser 172895 /* Қазақстан Республикасы экономикалық аудандарының географиясы */ 3661516 wikitext text/x-wiki {{Елдің географиясы |карта = Kazakhstan in its region.svg |әлем бөлшегі = [[Еуразия]] |аймақ = [[Шығыс Еуропа]], [[Орталық Азия]] |координаттары = 48° с.е., 68° ш.б. |орны = 9-шы |аумағы = 2 727 300 |құрлық = 98,25 % |су = 1,75 % |жағалау сызығы = 2 964 |шекаралары = 12 012 км |ең биік нүктесі = 6 995 м ([[Хан Тәңірі шыңы|Хан Тәңірі]]) |ең төмен нүктесі = -132 м ([[Қарақия ойысы]]) |өзен = [[Ертіс]] (1700) км |көл = [[Каспий теңізі|Каспий]] }} {{coord|48|N|68|E|type:waterbody|display=title}} [[Қазақстан|Қазақстан Республикасы]] [[Еуразия]] құрлығының орталық бөлігінде орналасқан. Республиканың жерінің ауданы — 2 727 300 км². Жер шарының халық мекендеген кұрлық бөлігінің 2%-ы, және [[Еуразия]] ауданының 5%-ы елдің үлесіне тиеді. Аумағы бойынша ол әлем елдерінің алғашқы ондығына кіреді және ішкі құрлықтық мемлекеттердің ең ірісі болып саналады. Жерінің көлемі жөнінен дүние жүзінде 9-шы орын алады. Жалпы аумағы бүкіл жер шары көлемінің 2%-ын, [[Азия]]ның 6,1 %-ын құрайды. Еуразия құрлығында [[Ресей]], [[Үндістан]], [[Қытай|Қытайдан]] кейін төртінші орында, ал [[Тәуелсіз Мемлекеттер Достастығы|ТМД]] елдерінің ішінде [[Ресей]]ден кейін екінші орында тұр. == Жалпы шолу == Қазақстанның аумағында ірілі-ұсақты 48 мыңнан астам көлдер және 3 мыңға жуық бөгендер бар. Климат жағдайына байланысты көлдердің көбі Қазақстанның солтүстігіне қарай орналасқан. Олардың ішінде Каспий теңізі,Арал теңізі және Балқаш,Зайсан, Алакөл сияқты ірі көлдерден басқа,көбі (94пайыз) көлемі бір шаршы киллометрден кем шығын көлдер. Көлдердің барлығыдерлік тұйық көлдер. Олардың деңгейі ауық-ауық өзгеріп отырады.Көбінің суы тұзды, сондықтан тұнба тұзды болады, олардан тұз өндіріледі. Қазақстанда ауданы 100 шаршы километрден астам 22 көл бар. Олар республикадағы көлдердің бүкіл ауданының 60 пайызын алып жатыр<ref>Водные ресурсы Казахстана в новом тысячелетии https://web.archive.org/web/20070306062757/http://www.undp.kz/library_of_publications/files/2496-23653.pdf |Алматы |ПРООН |жыл=2004 |беті=23</ref>. Қазақстанның батысында [[Еділ]]дің төменгі ағысы, [[Каспий маңы ойпаты|Каспий маңы]] мен [[Тұран ойпаты]], шығысында [[Алтай таулары]], солтүстігінде [[Батыс Сібір жазығы]], ал оңтүстігінде [[Қызылқұм (шөл)|Қызылқұм шөлі]] мен [[Тянь-Шань таулы өлкесі|Тянь-Шань тау жүйесі]] орналасқан. Батысынан шығысына дейін - 3000 км, солтүстіктен оңтүстікке дейін - 1600 км. Республиканың халқы 17,4 млн. адамнан асады.<ref>Негізгі әлеуметтік-экономикалық көрсеткіш: 1 қаңтар 2015 жылдағы халық саны.</ref> [[Қала]] халқының үлесі 56%-ды құрайды. Қазақстан халқының орналасу тығыздығы 1 шаршы километр жерге 6,6 адамнан келеді. Республика жерінің шеткі нүктелері 55°26'- 40°56' с. е. және 45°27'-87°18' ш. б. аралығында орналасқан. [[Сурет:Kazakhstan_BMNG.jpg|thumb|right|250px|Қазақстан. Ғарыштан түсірілген сурет]] [[Сурет:Kazakhstan_(orthographic_projection).svg|thumb|right|250px|Қазақстан ортографиялық проекцияда]] [[File:Relief Map of Kazakhstan.png|thumb|right|250px|Қазақстанның физикалық картасы]] [[File:Геологическая карта Казахстана.png|thumb|right|250px|Қазақстанның геологиялық картасы]] [[File:Kazakhstan provinces kz.svg|thumb|right|250px|Қазақстанның әкімшілік бөліну картасы]] [[File:Steppe.jpg|thumb|right|250px|Қазақ даласы]] == Қазақстанның физикалық-географиялық жағдайы == Физикалық-географиялық жағдайы тұрғысынан, Қазақстан [[Тынық мұхит]] пен [[Атлант мұхиты]]нан, сондай-ақ [[Үнді мұхиты]] мен [[Солтүстік Мұзды мұхит]]ынан бірдей дерлік қашықтықта орналасқан.<ref>[http://szh.kz/138680 Қазақстанның физика-географиялық орны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151101151424/http://szh.kz/138680 |date=2015-11-01 }}</ref> Оның мұхиттардан шалғай жатуы әрі аумағының үлкендігі климатының өзіндік ерекшелігін қалыптастырады. [[Қазақстан]] батысында – [[Еділ]]дің төменгі ағысынан, шығысында – [[Алтай таулары]]ның етегіне дейін 3000 км-ге, солтүстіктегі – [[Батыс Сібір жазығы]]нан, оңтүстіктегі [[Қызылқұм (шөл)|Қызылқұм шөлі]] мен [[Тәңір тауы|Тянь-Шань]] тау жүйесіне дейін 1600 км-ге созылып жатыр. [[Сурет:Steppe of western Kazakhstan in the early spring.jpg|right|thumb|alt=A.|Сарыарқа даласы]] [[Сурет:Шарын 2.jpg|thumb|220 px|Шарын шатқалы]] Республиканың географиялық орны оның табиғат жағдайларын анықтайды. Қазақстан [[Қоңыржай климат|қоңыржай белдеудің]] орта және оңтүстік ендіктерінде орналасқан. Дәл сол ендіктердегі [[Шығыс Еуропа]] қоңыржай континенттік климатымен, ал [[Батыс Еуропа]] [[Субтропиктер|субтропиктік климат]]ымен ерекшеленсе, Қазақстан шұғыл [[континенттік климат]]ымен көзге түседі. Қазақстан аумағы табиғатының бір шетінің екінші шетінен айырмашылығы үлкен. Мысалы, оңтүстіктегі тау етектерінде [[алма]] мен [[өрік]] гүл атқан кезде, республиканың солтүстігінде әлі суық, қарлы боран соғып тұрады. Қазақстан жерінде қатаң [[Сібір]] мен қапырық [[Орта Азия]] тоғысып жатады. Географиялық орнына қарай республика жерінде [[Орманды дала зонасы|орманды дала]], [[дала]], [[шөлейт]] және [[шөл]] зоналары қалыптасқан. Республиканың батыс шеті (45°27' ш.б.) [[Эльтон]] және [[Баскүнжақ|Басқұншақ]] көлдері маңына, ал шығыс нүктесі (87°18' ш.б.) [[Бұқтырма (өзен)|Бұқтырма]] өзенінің бастауына сай келеді. Ендік бойымен батыстан шығысқа қарай, материк ішіне тереңдеген сайын, климаттың континенттігі арта түседі. Қазақстанның оңтүстік-шығысы мен шығыс таулы өңірлерінде ландшафттардың күрделене түсетін алуан түрлі биіктік зоналары байқалады. Қазақстанның географиялық орнына байланысты барлық өңірлерінде жылдың төрт мезгілінің ауысуы айқын байқалады. Қазақстан [[Каспий теңізі]] арқылы [[Әзербайжан|Әзірбайжан]], [[Иран]] елдеріне, [[Еділ]] өзені және [[Еділ-Дон каналы]] арқылы [[Азов теңізі|Азов]] және [[Қара теңіз]]дерге шыға алады. Жердің көп бөлігі [[жазық]], [[үстірт]]ті болып келеді. Ол алуан түрлі шаруашылық жұмыстарын дамытуға мүмкіндік береді. === Шекарасы === Қазақстан шекарасының жалпы ұзындығы 13394 км, теңізбен (Каспий) 2000 км-ден астам. Қазақстан батыста, солтүстік-батыста және солтүстікте 7591 км [[Ресей]]мен шектеседі. Республиканың [[Алтай таулары|Алтай]]дан Тянь-Шаньға (Хантәңірі массивіне) дейінгі 1782 км-ге созылып жатқан шығыс шекарасы Қытай Халық Республикасымен арадағы мемлекеттік шекараға сай келеді. Ал оңтүстігінде тәуелсіз мемлекеттер: [[Түрікменстан]]мен - 426 км, [[Өзбекстан]]мен - 2354 км және [[Қырғызстан]]мен - 1241 км шектеседі. Республиканың шекарасы батысында - [[Каспий маңы ойпаты]] мен [[Жалпы Сырт]] қыратының біраз жерін, солтүстігінде [[Батыс Сібір жазығы]]ның оңтүстігін; оңтүстігінде [[Тұран ойпаты]]н, ал шығысы мен оңтүстік-шығысында Алтайдың батыс бөлігінің, [[Сауыр жоталары|Сауыр]], [[Тарбағатай жотасы|Тарбағатай]] жоталарының, [[Жетісу Алатауы|Жетісу (Жоңғар) Алатауы]]ның негізгі бөлігін және Тянь-Шаньның солтүстік жоталарын басып өтеді.<ref>[http://bilimdiler.kz/geographia/2040-kazakstannyn-geografiyalyk-orny-men-shekarasy.html bilimdiler.kz Қазақстанның географиялық орны мен шекарасы]</ref> == Климаты == Қазақстан климатының шұғыл континенттілігі мен құрғақшылығы географиялық орыны мен мұхиттан алыс жатуына байланысты. Солтүстігінде қоңыржай суық, жазы қоңыржай жылы, оңтүстігінің қысы жылы, жазы ыстық және құрғақ. Қазақстанның кең байтақ аумағына байланысты, мемлекеттің түрлі аймақтарында ауа райы айтарлықтай өзгеше болуы мүмкін. Мысалға, оңтүстікте егін егу басталып жатқан кезде, солтүстік жерінде әлі қар жатып, боран соғып тұруы ғажап емес.<ref>[http://visitkazakhstan.kz/kk/about/142/ Қазақстан климаты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211028003928/https://visitkazakhstan.kz/kk/about/142/ |date=2021-10-28 }}</ref> Қазақстан климатының қалыптасуына арктикалық, қоңыржай теңіздік және тропиктік ауа массалары әсер етеді. Қазақстандағы ең суық ай - [[қаңтар]]. Қаңтардың орташа температурасы солтүстікте -19°С ([[Петропавл]]), оңтүстікте -2°С (Дарбаза), кей күндері солтүстік-шығыста -54°С-ге дейін барады. Қазақстанның ең жылы айы - [[шілде]]. Шілденің орташа температурасы - солтүстікте +19°С, оңтүстікте +28 °С +30 °С, ең жоғарғы температура солтүстікте +41 °С, оңтүстікте +47 °С болып келеді. Жиынтық радиация мөлшері солтүстіктен оңтүстікке қарай 4200-5500 МДж/м² тең. Қыста - ауаның қысымы жоғары. Жазда - ауа қысымы төмен. Қоңыржай, тропиктік, арктикалық ауа массаларды жыл бойы республика аумағында өтеді. Қазақстанда кездесетін желдер: [[Сайқан желі|Сайқан]], [[Ебі желі|Ебі]], [[Шілік желі|Шілік]], [[Арыстанды-Қарабас желі|Арыстанды-Қарабас]], [[Қордай желі|Қордай]], [[Мұғалжар желі|Мұғалжар]] желдері. [[Жетісу қақпасы|Жоңғар қақпасында]] үнемі жел соғып тұрады.<ref>[http://u-s.kz/publ/ashy_saba_tar/geografija/atmosferany_cirkuljacijasy_aua_massalary_auany_ysymy/8-1-0-4888 Атмосфераның циркуляциясы. Ауа массалары. Ауаның қысымы]</ref> == Географиялық зерттелу тарихы == === Антикалық кезеңдегі (ерте кездегі) зерттеулер === * [[Геродот]] (б.з.б. V ғ.) Каспий теңізінің тұйық алап екені, шығысында шексіз жазық өңірі жатқаны туралы баяндаған. Еңбектерінде [[Жайық]], [[Жем (өзен)|Жем]], [[Еділ]] өзендері туралы мәліметтер келтірген.<ref>[http://moxnpn.ru/kazakhstan/23-pervonachalnye-geograficheskie-svedeniya-o-zemle-kazaxstana.html Первоначальные географические сведения о земле Казахстана]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}}</ref> * [[Клавдий Птолемей|К. Птолемей]] (б.з.б. 90-160 ж, ІІ ғ). [[Сырдария]], [[Әмудария]] [[Каспий теңізі|Каспий]]ге құяды деген. [[Арал теңізі]]н (Оксиан) картаға түсірген.<ref>[http://matematik.kz/fotoalbom/169-ptolemey.html matematik.kz]</ref> * [[Страбон]] (б.з.б. 63-24 ж) [[Каспий теңізі]]н тұйық алап емес, [[Солтүстік Мұзды мұхит|Солтүстік мұхиттың]] шығанағы деп, ал [[Арал теңізі]]н Каспийдің шығанағы деп есептеген. [[Сырдария]] мен [[Әмудария]] туралы дұрыс мәлімет қалдырған.<ref>[http://www.authorstream.com/Presentation/kosenova.r-2039892/ Қазақстан аумағының географиялық зерттелу тарихы мен философиясы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402101852/http://www.authorstream.com/Presentation/kosenova.r-2039892/ |date=2015-04-02 }}</ref> === Ұлы Жібек жолы === Қытай жазба деректерінде б.з.б. II-I ғасырларда [[Үйсін мемлекеті]]нің Қытай өкіметімен қарым-қатынастары жайлы мәліметтер бар. [[File:Silkroutes.jpg|250px|thumb|right|Ұлы Жібек жолы.]] Жібек жолының басы Қытай жеріндегі [[Хуанхэ]] өзенінің аңғарындағы аймақтан басталды. Ол Ұлы Қытайдың батыс шетінен өтіп, [[Іле]] өзенімен [[Ыстықкөл]]ге жетеді. Жол осы арада батысқа және солтүстік-батысқа қарай шығу үшін оңтүстік, солтүстік бағыттарға тармақталады. Оңтүстік бағыт Ферғана, [[Самарқан]], [[Ирак]], [[Иран]], [[Сирия]] елдері мен [[Жерорта теңізі]]не шыққан. Ал солтүстік бағыт Оңтүстік Қазақстанда [[Сайрам|Испиджаб]] (Сайрам) қаласына келіп және екі тармаққа бөлінген. Біреуі Орта Азияға қарай, екіншісі [[Түркістан қаласы|Түркістан]] арқылы Сырдарияның төменгі ағысымен батыс Қазақстанға шығып, Еуропаға қарай өткен. Сауда қалалары Оңтүстік Қазақстанда - [[Суяб]], [[Құлан]], [[Тараз]], [[Отырар]], [[Баласағұн]], [[Сайрам]], [[Сауран]].<ref>[http://www.baq.kz/kk/news/15836 Жібек жолының бойындағы қалалар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402092830/http://www.baq.kz/kk/news/15836 |date=2015-04-02 }}</ref> === Ежелгі заманнан XVIII ғ. 30-шы жылдарға дейінгі аралық === Бұл дәуірде саудагерлер мен елшілердің кездейсоқ саяхаттарының нәтижесінде қазақ жерінің сыртқы көрінісі туралы үздік те қарапайым деректер жинақталған. [[Әбу Насыр Әл-Фараби]] қазақ жеріндегі қазіргі географиялық атаулардың қалыптасуына үлес қосты, астрономиялық зерттеулері (күн сағат, т.б.) қазақ жері туралы мағлұматтарды толықтыра түсті. [[Махмұд Қашқари]]дың «[[Диуани лұғат ат-түрк]]» деген еңбегінің географиялық маңызы зор болды. Ғалымның қолжазба күйінде сақталған дүние жүзінің «дөңгелек картасына» қазақ жеріндегі көптеген нысандарды түсірді. Сонымен қатар ол Қазақстандағы географиялық атауларды табиғат жағдайларымен байланыстырып түсіндіруге тырысты. Қазақстан мен Орта Азия аумағында болған кейбір тарихи оқиғалар жайында (мәселен, [[Ескендір Зұлқарнайын|Ескендір Зұлқарнайын жорығы туралы]]) құнды мәліметтер келтіріледі.<ref>[http://www.tarih-begalinka.kz/kk/history/medieval/figures/mohammed/ Тарих порталы Махмұд Қашқари мақаласы]</ref> Елюй Чу - Цай (1219) мен Чань Чунь (1221) [[Іле]]-[[Талас (өзен)|Талас өзендерінің]] аралығындағы елдер туралы мәліметтер жинаған. [[Талас (өзен)|Талас]], [[Сырдария]] өзендерінің табиғат жағдайларын сипаттаған. === Орыс саяхатшыларының Қазақстанда жүргізген зерттеулері === [[Қадырғали Жалайыр]] «[[Жылнамалар жинағы]]» атты географиялық мазмұндағы кітап жазған. Қадырғали Жалайыри «Жылнамада» Шығыс елдеріне, оның шаһарларына шолу жасап, түркі тайпаларына анықтама береді. Қазақ хандарының өмірбаяндарына тоқталады. Ол қазақ жері, оның қалалары туралы аса құнды тарихи деректер қалдырды.<ref>[http://1referat.kz/kazak-adebieti/qadyrgali-zhalajyr.html 1referat.kz Қадырғали Жалайыри мақаласы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402152852/http://1referat.kz/kazak-adebieti/qadyrgali-zhalajyr.html |date=2015-04-02 }}</ref> XVII ғасырда Қазақстан аумағы [[Семен Ульянович Ремезов|С. Ремезов]] жасаған «Сібірдің сызба кітабы» атты картаға кірді. XIX ғасырдың II жартысында Қазақстан табиғатына ғылыми-географиялық тұрғысынан сипаттама берілді. [[Петр Петрович Семенов-Тян-Шанский|Семенов-Тян-Шаньский]] (1827-1914) Еуропалық ғалымдардың ішінде Тянь-Шаньды зерттегендердің алғашқысы, 1856-1857 жылдары Орталық және Солтүстік Тянь-Шаньға Хан-Тәңірі массивіне дейін барды. 1851 жылы Семенов-Тян-Шанский Тянь-Шань саяхатына шыққан кезінде Омбыда [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов|Шоқан Уәлиханов]]пен танысып, оның болашақ ғылыми жұмыстарына бағыт сілтеді. Семенов-Тян-Шанскийдің кеңесімен Шоқан әйгілі Қашғар саяхатын жүзеге асырды. Аса бай коллекциялар жинап, өсімдіктер мен жануарлардың бұрын белгісіз жүздеген түрлерін ашты. Оның басшылығымен Ш. Уәлихановтың, [[Николай Михайлович Пржевальский|Н.М. Пржевальскийдің]], [[Григорий Николаевич Потанин|Г.И. Потаниннің]], И.Д. Черскийдің, [[Владимир Афанасьевич Обручев|В.А. Обручевтің]] т.б. экспедициялары ұйымдастырылды.<ref>[http://referatkaz.kz/petr-petrovich-semenov-tyan-shanskij-1827-1914-zhzh/ Петр Петрович Семенов-Тян-Шанский туралы қазақша реферат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402142207/http://referatkaz.kz/petr-petrovich-semenov-tyan-shanskij-1827-1914-zhzh/ |date=2015-04-02 }}</ref> [[Николай Алексеевич Северцов|Н.А. Северцов]] (1827-1885) 1857-1867 жылдары [[Арал теңізі]]н, [[Сырдария]]ның төменгі ағысын және [[Қаратау жотасы (Тянь-Шань)|Қаратау]] жоталарын зерттеді. Н.А. Северцовтің Қазақстанды зерттеу жұмыстары П.П. Семеновтың Тянь-Шаньды зерттеуімен тұстас келді. Ол әуелде Арал теңізі мен Сырдарияның төменгі сағасына сапар шекті. Одан соң Тянь-Шаньда, [[Жетісу]], [[Қызылқұм (шөл)|Қызылқұм]], [[Қаратау жотасы (Тянь-Шань)|Қаратау]] өңірлерінде зерттеу-бақылау жұмыстарын жүргізді, [[Үстірт]] пен [[Мұғалжар тауы|Мұғалжар]]ды зерттеді. Осы зерттеулер нәтижесінде Н.А. Северцов Қазақстан жерінде жануарлардың таралуы жайында ғылыми ой-пікірлерді кеңейтті. [[Иван Васильевич Мушкетов|И.В. Мушкетов]] (1850-1902) [[Тәңір тауы|Тянь-Шань]] мен [[Жетісу Алатауы|Жоңғар Алатауы]]ның кұрылысын зерттеген. Әулиеата (қазіргі [[Тараз]]) қаласының маңын, Ыстықкөлді зерттеді. Сонымен қатар [[Іле Алатауы|Ілені]], [[Күнгей Алатау|Күнгей]] және [[Теріскей Алатауы|Теріскей Алатау]]ды бірнеше жерден басып өткен. И.В. Мушкетов Орта Азияның физикалық географиясы мен геологиясына арналған «Түркістан» (1886-1906) еңбегін жазды. Мушкетовтың Түркістан монографиясының негізгі бөлігі Тянь-Шань тауларының жүйесін, оның мұз басуын, сондай-ақ тау етектеріндегі жазық жерлер мен жота аралық аңғарлар мен ойыстарда сары (лесс) топырақты және саздақ балшықты жерлердің пайда болуындағы метеорологиялық жағдайын зерттеді. Ол шекараларды анықтап, алғашқы геологиялық қартасын (1881) жасады. 1887 жылы Верныйда ([[Алматы]]) болған жер сілкінудің себептері мен шөлді аудандардағы жел әрекеті туралы құнды деректер жинақтады.<ref>[http://www.zharar.com/kz/referat/258-referat_geografiya.html XVI-XIX ғасырларда Қазақстан аумағын физикалық-географиялық тұрғыдан зерттеу]</ref> [[Лев Семенович Берг|Л.С. Берг]] (1876-1950) Солтүстік Қазақстандағы тұзды көлдерді, Арал теңізін зерттеген. Берг Арал теңізі мен Балқаш көлі балықтарын зерттеді. Алынған ғылыми мәліметтері оның үш томдық «КСРО және көрші елдер тұщы су балықтары» (1948–49) деген кітабына енді.<ref>[http://el.kz/m/articles/view/content-28452 Қазақстан зоологиясы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402142309/http://el.kz/m/articles/view/content-28452 |date=2015-04-02 }}</ref> [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов|Ш. Уәлиханов]] (1835-1865) [[Жетісу Алатауы|Жоңғар Алатауы]] мен Іле өңірін зерттеген. [[Балқаш]] пен [[Алакөл (көл)|Алакөл]]дің ұқсастықтарын дәлелдеген. [[Орталық Азия]] мен [[Шығыс Түркістан]]ның карталарын жасаған. Оның редакциясымен «Балқаш көлі мен Алатау жотасы аралығының картасы», «Құлжа қаласының жобасы», «Ыстықкөл экспедициясының қорытындысына қосымша карта» т.б. дайындалған.<ref>[http://asyl-bilim.kz/load/p_nder/geografija/u_likhanov_sho_an_shy_ys_ly/6-1-0-234 Уәлиханов Шоқан Шыңғысұлы asyl-bilim.kz порталынан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402144828/http://asyl-bilim.kz/load/p_nder/geografija/u_likhanov_sho_an_shy_ys_ly/6-1-0-234 |date=2015-04-02 }}</ref> === Қазақстан аумағының жаңа дәуірде зерттелуі === [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев|Қ.И. Сәтбаев]] (1899-1963) Орталық Қазақстанды ұзақ жылдар зерттеуінің нәтижесінде [[Жезқазған]]дағы аса бай мыс кенінің қорын ашуға мүмкіндігін берді. Минералды шикізатқа бай, [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқа]], [[Кенді Алтай]] сияқты аймақтарға ерекше назар аударды. Жер бедері мен климаты зерттеліп, климаттың аудандастырылуы жасалды. 640-тан аса ғылыми еңбектері бар.<ref>[http://satpaev.psu.kz/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=3&Itemid=13 Қаныш Сәтбаев порталы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141108125334/http://satpaev.psu.kz/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=3&Itemid=13 |date=2014-11-08 }}</ref> * 1920 жылы Қазақстанда зерттеу қоғамы құрылды. * 1939 жылы арнайы География секторы құрылып, оны ғалым [[Николай Николаевич Баранский|Н.Н. Баранский]] басқарды. Ол Қазақстанды 5 экономикалық ауданға бөлді.<ref>[http://www.itest.kz/lekciya_qazaqstannyng_ehkonomikalyq_audandary Қазақстанның экономикалық аудандары]</ref> * 1946 жылы [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ғылым академиясы|Қазақстан Ғылым академиясы]] құрылды. * 1950 жылы «Қазақстан» атты монография шығарылды. == Қазақстан аумағының геологиялық құрылысы == Қазақстан жерін палеозойға дейін тұтастай теңіз суы басып жатқан қозғалмалы аймақ болған. Қазақстанның батыс аймағында ғана жер қыртысының тұрақтанған бөлігі [[Шығыс Еуропа платформасы]]ның шағын аймағы қалыптасқан. [[Палеозойлық қатпарлықтар аймақтары|Палеозойдың]] алғашқы жартысында болған каледондық тау түзілісі кезінде жер қыртысындағы қозғалыстар әсерінен Қазақстан жеріндегі [[Тянь-Шань]] тауларының солтүстігі мен Сарыарқа тауларының солтүстік батысы көтерілді. Палеозойда пайда болған таулар үгіліп, шайылып, тау жыныстары басқа жаққа тасымалданып, ойыстарды толтырып жазыққа айналған.<ref>[http://www.itest.kz/lekciya_qazaqstannyng_zher_bederi_geologiyalyq_qurylysy_zhane_pajdaly_qazbalary Қазақстанның жер бедері, геологиялық құрылысы және пайдалы қазбалары]</ref> # Палеозойға дейінгі жыныстар: Солтүстік, Тянь-Шань жоталары, [[Мұғалжар тауы|Мұғалжар]], [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқа]]ның солтүстігі мен батысында. # Палеозой жыныстары: Мұғалжар, Сарыарқа, [[Тәңір тауы|Солтүстік Тянь-Шань]], [[Жетісу Алатауы|Жоңғар Алатауы]]нда таралған. # [[Мезозой]] жыныстары: [[Маңғыстау таулары|Маңғыстау]]да, [[Іле]], Торғай ойыстарында ғана кездеседі. # Кайнозой жыныстары ## Палеогендік шөгінділер: [[Шу аңғары|Шу]], [[Іле]], [[Зайсан қазаншұңқыры|Зайсан]] өңірлерінде кездеседі. ## Неогендік шөгінділер: биік тау бөктерінде кездеседі ## Антропогендік шөгінділер: [[Каспий маңы ойпаты]], [[Қарақұм]], Торғай үстіртінде кездеседі. === Қазақстан аумағындағы жер бедерінің дамуы мен қалыптасуы === Қазақстанның қазіргі [[жер бедері]] [[палеогеография]]лық дамудың талай ұзақ кезеңдерінен кейін, теңіздік және континенттік жағдайлардың алмасып отыруынан, [[климат]]тың үнемі өзгеріске ұшырауынан және [[тектоникалық қозғалыстар]]дың нәтижесінде қалыптасқан. Республиканың орталық бөлігінде болған [[Герциндік қатпарлық|варийлік (герциндік)]] тау жүйелері палеозойдан бастап қарқынды континенттік мүжілуге ұшырау салдарынан, қалдық қырқалы [[денудациялық жазық]]тар мен аласа тауларға айналды. [[Төрттік кезең]]де ғана [[Маңғыстау түбегі]] мен оған жапсарлас аудандар климаты қуаң жазық құрлыққа айналды. Қазақстанның оңтүстік-шығысында неоген-төрттік кезеңде түзілген биік таулы аймақтың қалыптасу процесі бүгінге дейін созылуда. Оған жер қыртысының осы аймақтағы қозғалыстары мен сілкінулері дәлел. Таулы өңірді табиғат тарихында 3 рет мұз басқан, соның салдарынан мұнда [[қар]], [[мұздық]]тық, [[аңғар]]лар, [[Морена|мореналық материалдар]] ұшырайды.<ref>[http://kladovka.forum.com.kz/viewtopic.php?id=9141 Қазақстанның жер бедері] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304214047/http://kladovka.forum.com.kz/viewtopic.php?id=9141 |date=2016-03-04 }}</ref> == Жер бедерінің негізгі сипаты == === Жазықтар === Қазақстан жерінің 1/3-ін [[Батыс Сібір жазығы]]ның оңтүстік бөлігі (Солтүстік Қазақ Жазығы), [[Тұран ойпаты]], [[Каспий маңы ойпаты]] алып жатыр. [[File:Western sibir.PNG|250px|thumb|right|<div style="margin-left: 5px; border-width: 0; text-align: left;">[[Батыс Сібір жазығы]] <br />1. Есіл жазығы<br />2. Құлынды даласы<br />3. Барабы жазығы<br />4. Васюган жазығы<br />5. Сібір Увалдары</div>]] Оңтүстігінде [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқа]] мен [[Алтай таулары]] мен шектеседі, батысында [[Орал таулары|Орал тауымен]], шығысында [[Орта Сібір таулы үстірті|Орта Сібір]] қыратына дейін созылып жатыр. [[Батыс Сібір жазығы]] Ертіс маңы және Есіл-Тобыл жазықтары болып екіге бөлінеді. Жазықтың жер бедері бірыңғай тегіс, абсолюттік биіктігі 50-200 м-ге дейін. [[Тұран ойпаты]]ның құрылықтың ішкі аймағында орналасуы [[Шығыс Еуропа]]ның өзі орналасқан ендіктеріне қарағанда қысы суық, жазы ыстық болып климаты шұғыл континенттілігін, желдің, температураның әсерінен жүретін үгілу үрдісін, жер бедерінің эолдық пішіндерін, құрғақ климат жағдайында топырақ пен өсімдіктер жамылғысының шөлге тән түрлерін таралуын анықтайды.<ref>[http://1referat.kz/geografiya-ekonomikalyk-geografiya-geologiya-geodeziya/turan-ojpatynyn-klimaty-ishki-sulary-organikalyq-duniesi.html Тұран ойпатының климаты, ішкі сулары, органикалық дүниесі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402112210/http://1referat.kz/geografiya-ekonomikalyk-geografiya-geologiya-geodeziya/turan-ojpatynyn-klimaty-ishki-sulary-organikalyq-duniesi.html |date=2015-04-02 }}</ref> [[Сырдария]] өзені Тұран ойпатын солтүстікке және оңтүстікке бөледі, оңтүстігінде - [[Қызылқұм (шөл)|Қызылқұм]], солтүстігінде - [[Қарақұм]], [[Үлкен Борсық|Үлкен]] және [[Кіші Борсық]] құмдары алып жатыр. Солтүстігінде [[Жалпы Сырт]] қыраты, шығысында [[Орал алды үстірті]], оңтүстігінде [[Маңғыстау таулары]]мен, батысында Ергене қыратымен шектеседі. Ұзындығы - батыстан-шығысқа қарай 1000 км. Ені - 500 км. Ауданы - 200 мың км²<ref>[http://referaty.ucoz.kz/load/1-1-0-205 Батыс Қазақстан облысының табиғат жағдайына қысқаша сипаттама]</ref>. [[Каспий маңы ойпаты]] - еліміздегі ірі жазықтардың бірі. Ойпаттың ерекше кұрылымы - тұз күмбездері. Оңтүстік бөлігінде 10-15 м-лік [[бэр төбешіктері]] кеңінен тарлаған. Ағын су тапшы. {{main|Батыс Сібір жазығы|Тұран ойпаты|Каспий маңы ойпаты}} === Үстірттер мен қыраттар === [[File:Маңғыстау үстіртіндегі қорымтастар.jpg|250px|thumb|right|Маңғыстау үстіртіндегі қорымтастар]] [[File:Betpack-Dala.JPG|250px|thumb|right|Бетпақдала үстірті.]] Қазақстан жер бедерінің биіктеу әрі үлкен бөлігін қыраттар алып жатыр. Олар: [[Үстірт (Маңғыстау)]], [[Торғай үстірті|Торғай]], [[Орал алды үстірті]], [[Жалпы Сырт]] қыратының бір бөлігі, [[Бетпақдала]] үстірті, Балқаш маңындағы жазықтар.<ref>Қазақстанның физикалық географиясы, Алматы: [[Атамұра баспасы|Атамұра]], 2008. [ISBN 9965-34-809-Х]</ref> [[Үстірт (Маңғыстау)]] - [[Арал теңізі]] мен Каспий маңы ойысы ([[Маңғыстау түбегі]]) тік беткейлі кемерлер арқылы шектеледі. Оның беткі қабатын қалыңдағы бірнеше ондаған метрге жететін қалың әктас қабатты бостау жыныстар бұзылудан сақтайтын қалқан қызметін атқарып тұрады. Абсолюттік биіктігі 22 метрден (солтүстік жон) 314 метрге дейін (мұзбел) артады, жондардың аралығындағы ойыстардың табанының абсолюттік биіктігі 63 метрден (Барсакелмес ойысы) 100 метрге дейінгі аралықта ауытқиды.<ref>[http://bilimkozy.idhost.kz/368-maystau-strt.html Маңғыстау үстірті туралы қазақша реферат] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402115116/http://bilimkozy.idhost.kz/368-maystau-strt.html |date=2015-04-02 }}</ref> Торғай Үстірті негізінен [[Қостанай облысы]]ның аумағында, аздаған бөлігі [[Ақмола облысы|Ақмола]] және [[Қарағанды|Қарағанды облыстары]] жеріне кіреді. Шығысында [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқа]], батысында [[Мұғалжар тауы|Мұғалжар]] және оңтүстік Оралдың аралығында жатыр. Торғай Үстірті мен Сарыарқаның аралығындағы ойысты «[[Торғай қақпасы]]» деп атайды. Тұран плитасының солтүстігінде орналасқан. Орташа биіктігі 200-300 м. Орал алды үстірті Каспий маңы ойпаты мен [[Мұғалжар тауы|Мұғалжар тауларының]] аралығын қамтиды. Оның солтүстік-шығыс бөлігі 400-450 м-ге дейін көтерілген. Жем, Қайнар, Сағыз, Ойыл, Елек, Ор, Сарықобда, Үлкенқобда, Бұлдырты, Өлеңті өзендері басын осы жерден алады. Үстірт оңтүстік-батысқа қарай аласарады. Орташа биіктігі 100-300 м. Жалпы Сырт - Орал тауы мен Еділ өзені аралығындағы үлкен қырат. Қыраттың оңтүстік-шығыс бөлігі, ҚР-ның солтүстік-батысында орналасқан. Еділ мен Жайық аралығындағы су айрығы. Орташа биіктігі 259 м ([[Ешкітау (тау, Батыс Қазақстан облысы)|Ешкітау]]). Бетпақдала үстірті – Ұлытау ауданының оңтүстік бөлігін алып жатыр, ол Шу мен Сарысу өзендері аралығында орналасқан.<ref>[http://www.tau-2007.narod.ru/u_zherbederi.html ҰЛЫТАУ НОМАД]</ref> Шығысында [[Балқаш]] көлімен, батысында [[Сарысу (өзен)|Сарысу]] өзенінің төменгі ағысымен, оңтүстігінде [[Шу (өзен)|Шу]] өзені аңғарымен, солтүстігінде [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқамен]] шектеседі. Тұзды көлдер, сор, тақыр, ағынсыз тұйық ойыстар кездеседі. Орташа биіктігі 300-350 м. Ең биік жері - Желтау жотасы 974 м. Балқаш маңы жазығы оңтүстігінде Балқаш көлі, оңтүстік-шығысында Жоңғар Алатауы, оңтүстігінде - Іле Алатауы, батысында Шу-Іле тауларымен шектеседі. Орташа биіктігі 350-700 м. {{main|Қазақстан жазықтары, үстірттері және қыраттары|Үстірт (Маңғыстау)|Торғай Үстірті|Жем үстірті|Жалпы Сырт|Бетпақдала|Балқаш маңы жазығы}} === Таулы өлкелер === ==== Аласа таулы өлкелер ==== [[Сурет:Актюбинская область. Горы Мугоджары. Берёзовая роща.jpg|thumb|right|250px|[[Мұғалжар тауы]] аласа таулар қатарына жатады.]] Аласа таулы өлкелерге Қазақстанның аласа таулы аймақтарындағы жеке дара тау массивтері мен [[Тәңір тауы|Тянь-Шань]], [[Жетісу Алатауы]], [[Тарбағатай тауы|Тарбағатай]], [[Сауыр жоталары|Сауыр]], [[Алтай таулары|Алтай]] тау жүйелерінің 1900-2100 м-ге дейінгі бөктерлері енетін аймақ бедері кіреді. ===== Сарыарқа немесе Қазақтың ұсақ шоқысы ===== Сарыарқаның батыс және солтүстік-батыс бөлігі [[Каледон қатпарлығы|каледон]], шығыс бөлігі [[Герциндік қатпарлық|герцин]] тау түзілу кезеңінде қалыптасқан. Батысында - Торғай үстірті, шығысында - Сауыр-Тарбағатай, оңтүстігінде - Балқаш көлі, Бетпақдала, солтүстігінде - Солтүстік Қазақ жазығы. Ең биік жері - [[Ақсораң]] (1565 м) және [[Қарқаралы таулары|Қарқаралы]] (1403 м). [[Шыңғыстау]] (1305 м), [[Ұлытау таулары|Ұлытау]] (1133 м), [[Баянауыл тауы|Баянауыл]] (950 м) таулары. {{main|Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)}} ===== Мұғалжар ===== Орал тауының оңтүстік жалғасы болады. Орташа ұзындығы - солтүстіктен оңтүстікке қарай 450 км. Орташа биіктігі - 657 м. Ең биік жері - Үлкен [[Боқтыбай]].<ref>[http://el.kz/m/articles/view/content-27268 Мұғалжар тауы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402100128/http://el.kz/m/articles/view/content-27268 |date=2015-04-02 }}</ref> Тау жыныстары: магмалық, шөгінді жыныстар. {{main|Мұғалжар тауы}} ===== Маңғыстау таулары ===== Каспий теңізінің [[Маңғыстау түбегі]] Сарыарқаға қарағанда жас, бірақ кұрылысы мен жер бедерінің сипаттамасы ұқсас. Су ресурстарының тапшылығы Маңғыстау түбегінің табиғи ресурстарын игеруге кедергі болуда. Ең биік жері [[Қаратау жотасы (Маңғыстау)|Қаратау]] ([[Бесшоқы (тау, Маңғыстау облысы)|Бесшоқы]] 556 м), ең төменгі жері [[Қарақия ойысы|Қарақия]] (-132м) ойысы. {{main|Маңғыстау таулары}} ==== Биік таулы өлкелер ==== [[File:Kazakhstan Altay 2.jpg|thumb|right|250px|[[Алтай таулары]]]] [[Сурет:Kaindy_lake_south-east_Kazakhstan.jpg|thumb|right|250px|Іле Алатауы, [[Қайыңды көлі]]]] [[Сурет:Piktalgar.jpg|thumb|right|250px|[[Талғар шыңы]], Іле Алатауы]] Биік таулы өлкелерге Қазақстанның шығысы мен оңтүстік шығысындағы [[Алтай таулары|Алтай]], [[Сауыр-Тарбағатай]], [[Жетісу Алатауы]], [[Тәңір тауы|Тянь-Шань]] тау жүйелері жатады. ===== Алтай ===== Тау мен өңірдің бөлігі Шығыс Қазақстан облысында орналасқан.<ref>[http://www.zharar.com/tags/%D0%B0%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9+%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B+%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B+%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0/?Like© Алтай таулары www.ZHARAR.com]</ref> Үш ауданға бөлінген: Оңтүстік, Батыс немесе [[Кенді Алтай]] және [[Қалба жотасы|Қалба]] жоталары. # ''Оңтүстік Алтай'': Солтүстігінде [[Бұқтырма (өзен)|Бұқтырма]] мен оңтүстігінде Қара Ертіс өзені аралығында жатыр. # ''Батыс'' немесе ''Кенді Алтай'': Қазақстан жеріне батыс жағымен кіретін [[Қызылқарағай жотасы|Қызылқарағай]], [[Холзун]], [[Қатын жотасы]] ([[Мұзтау шыңы|Мұзтау]] 4506 м). Кенді Алтайда аса ірі полиметалл кендері (мыс, мырыш, қалайы, қорғасын, вольфрам, күміс, алтын) шоғырланған. # ''Қалба тау жотасы'': Алтай тауларының [[Ертіс]] өзенінен батысқа қарай созылған жалғасы болып есептеледі. Ең биік жері - Сарышоқы (1606м), [[Сауыр жоталары|Сауыр]], Тарбағатайдың солтүстігінде Зайсан, ал оңтүстігінде Алакөл қазаншұңқыры. {{main|Алтай таулары}} ===== Тарбағатай (Барқытбел) ===== Қазақстан жеріне оның солтүстік бөлігі ғана кіреді, солтүстігінде мұздықтар бар. Биік нүктесі - [[Тастау]] шыңы (2992 м). {{main|Тарбағатай тауы}} ===== Сауыр ===== Сарыарқаның шығысындағы жалғасы, ең биік жері - Мұзтау шыңы (3816 м) {{main|Сауыр жоталары}} ===== Жоңғар таулы өлкесі ===== Шығыстан батысқа қарай, шамамен 400 км созылып жатқан, ені 50-ден 190 км дейін жететін таулар. Олардың жер бедеріне құламалы тектоникалық кертпештермен бөлінген тау жоталары мен тауаралық ойпат шұңқырлардың алмасуы тән.<ref>[http://oldkazakh-tv.softdeco.net/kaz/natureskingdom/archive/Zhongar__Alataui_1309965194.html/ Жоңғар Алатауы-oldkazakh-tv]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Жетісу Алатауы]] солтүстігінде Алакөл қазаншұңқыры мен оңтүстігінде Іле өзені аңғары аралығында батыстан-шығысқа созыла орналасқан. Қытайдағы [[Ебінұр]] көлінің ойысы мен Алакөл қазаншұңқырын қосып жатқан тауаралық өткелі «[[Жетісу қақпасы]]». Ең биік жері [[Бесбақан]] - 4622 м. Жетісу Алатауы (5000 м): Солтүстік жотасы, Оңтүстік жотасы болып бөлінеді. {{main|Жетісу Алатауы}} ===== Тянь-Шань таулы өлкесі ===== Қазақстан жерінің оңтүстік-шығыс және шығыс бөлігін қамтиды. Негізінен ендік бағытқа жақын жатқан тау тізбектерінен құралады. Биік шыңдары – [[Жеңіс шыңы|Жеңіс]] (7439 м) және [[Хан Тәңірі шыңы|Хантәңірі]] (6995 м). Қазақстанға [[Қаратау жотасы (Тянь-Шань)|Қаратау]], [[Қырғыз Алатауы]], Шу-Іле таулары, [[Іле Алатауы]] және [[Кетпен жотасы|Кетпен (Ұзынқара)]] жоталары қарайды. {{main|Тянь-Шань таулы өлкесі}} ===== Кетпен жотасы ===== Кетпен жотасы, Ұзынқара – Тянь-Шань тау жүйесінің солтүстік доғасына кіретін жота. Тянь-Шаньнан басталып, [[Кетпен жотасы|Кетпен]] тау аралық ойысымен бөлінеді. Батысы Қазақстанда, шығысы Қытайда жатыр. Ұзындығы - 300 км, ені - 40-50 км. Ең биік жері - Небесная шыңы (3652 м). {{main|Кетпен жотасы}} ===== Күнгей Алатау ===== [[Күнгей Алатау]] - ұзындығы 275 шақырымға созылатын тау жотасы. Іле Алатауымен қосылып Солтүстік Тянь-Шаньды құрайды.<ref>[http://my.mail.ru/community/altel.kz/multipost/7604000033B8C009.html Күнгей Алатау]</ref> Қазақстан аумағында шығыс бөлігінің солтүстік беткейі жатады. Ең биік жотасы Иманбұлақ шыңы, 4647 м. {{main|Күнгей Алатау}} ===== Іле Алатауы ===== Тянь-Шаньның солтүстігіндегі ең биік тау жотасы. Ұзындығы - 350 км. Ең биік нүктесі - [[Талғар шыңы]] (4973 м). {{main|Іле Алатауы}} ===== Қырғыз Алатауы ===== Күнгей және Іле Алатауының батысында орналасқан. Батыс бөлігінің солтүстік беткейі Қазақстан жерінде (Жамбыл облысы). Жалпы ұзындығы 375 км.<ref>[http://el.kz/m/articles/view/content-5106 Алатау таулары-el.kz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402144030/http://el.kz/m/articles/view/content-5106 |date=2015-04-02 }}</ref> {{main|Қырғыз Алатауы}} ===== Батыс Тянь-Шань ===== Талас Алатауынан басталып, оңтүстік батысқа қарай созылып жатыр. Ірі таулары - [[Өгем жотасы|Өгем]], Піскем, Қаратау (2176 м). Тянь-Шаньның қатты өзгеріске ұшыраған ең шеткі солтүстік-батыс жотасы - Қаратау. {{main|Батыс Тянь-Шань}} ==== Қазақстанның биік тау шыңдары ==== * [[Хан Тәңірі шыңы|Хантәңірі]] (Сарыжаз жотасы) - 6995 м, * [[Бүкіл одақтың география қоғамына 100 жыл шыңы]] (меридиандық жота) - 6276 м, * [[Талғар шыңы]] (Іле Алатауы) - 4973 м, * [[Шоқтал]] тауы (Күнгей Алатау) - 4770 м, * [[Бесбақан]] тауы (Жоңғар Алатауы) - 4622 м, * [[Металлургтер]] тауы (Іле Алатауы) - 4600 м, * [[Мұзтау шыңы]] (Алтай тауы, Қатын жотасы) - 4506 м, * [[Манас шыңы]] (Талас Алатауы) - 4482 м, * [[Ашутор]] тауы (Теріскей Алатауы) 4427 м, * [[Мұзтау жотасы|Мұзтау тауы]] (Жонғар Алатауы) - 4370 м, * [[Комсомол шыңы]] (Іле Алатауы) - 4330 м. ==Пайдалы қазбалары== [[Сурет:Coal.jpg|thumb|right|150px|[[Көмір]]]] [[Сурет:Mineraly.sk - bauxit.jpg|thumb|right|150px|[[Боксит]]]] [[Сурет:ChromiteUSGOV.jpg|thumb|right|150px|[[Хромит]]]] Мұнай, газ — Қазақстанда мұнайдың болжамдық қорлары 20-25 млрд. т., 200-дей мұнай және газ кен орындары барланған. Барланған мұнайдың алынатын қоры 2,2 млрд т, газ - 2,5 трлн/м³ құрап отыр. 200-ге жуық көмір кен орындары шоғырланған. Геологиялық қоры - 164,4 млрд т. Оның ішінде: тас көмір 17,6 млрд. т; қоңыр көмір 92,8 млрд. т. === Кенді пайдалы қазбалар === [[Темір]] — геологиялық қоры 17 млрд. т. Оның 93% мөлшерін ірі кен орындары алады. [[Хромит]] — хромит қоры бойынша Қазақстан әлемде 2-ші орында. Қорлары - 230 млн. т. Ірі кен орыны шоғырланған аймақ – Мұғалжар тауы. [[Марганец]] — баланстық қоры 400 млн. т. Болжамдық қорлары 850-900 млн. т. [[Мыс]] — ірі кен орындары Жезқазған, Жамантай мыс кенінің қоры 10 млн. т. асады. Қорғасын-мырыш —100-ден аса кен орындары бар. [[Алюминий]] — шикізат ретінде ең көп тараған боксит болып табылады. 200 кен орны бар. [[Алтын]] —196 алтын кен орны бар. Қазақстан алтын қоры бойынша әлем елдерінің бірін ондығына, өндірісі бойынша - үшінші орынға ие. === Сирек кездесетін металдар === [[Молибден]] — Қазақстан молибден қоры жөнінен әлемде төртінші, Азия елдері арасынан бірінші орында. 84 кен орны бар. [[Вольфрам]] — қоры жөнінен Қазақстан әлемде бірінші орын алады. Вольфрам қорының 53%- ы 16 ірі кен орнында шоғырланған. [[Уран (химиялық элемент)|Уран]] — 100-ден астам кен орны Қазақстанда шоғырланған. Солтүстік Қазақстанда 50 кен орны бар. {| class="wikitable" |-style="background-color:#ffdead" | Пайдалы қазбалар || Негізгі кеніштер |-style="background-color:#c0ffff" | '''Жанатын пайдалы қазбалар.''' Мұнай мен газ, көмір || Атырау, Ақтөбе, Орал және Маңғыстау облыстарында шоғырланған: Доссор, Өзен, Жетібай, Қаражамбас, Қаламқас, Теңіз т.б.<br /> Қарағанды, Екібастұз, Майкүбі |-style="background-color:#a0ffa0" | '''Кенді пайдалы қазбалар.''' темір, маргенец, хром, никель, алюминий <br /> Түсті металл: <br /> қорғасын-мырыш, алтын ||Қашар, Соколов-Сарыбай кеніштері, <br /> Кентөбе, Қаратас, Атасор Атасу, Жезді, Ұлытау, Сарыарқа, Қаратау <br /> Кемпірсай, Дөң Кемпірсай, Бұрақтал, Аққара<br /> Ақмола, Торғай Жезқазған, Балқаш, Қоңырат, Бозшакөл <br /> Кенді Алтай, Риддер, Зырян, Текелі, Ащысай, Қалба жотасы, Жетіқара, Степняк, Ақсу, Майқайың |-style="background-color:#ffdead" | '''Кенсіз пайдалы қазбалар. ''' асбест, фосфорит, тұз || Жітіқара, Жезқазған, Шу-Іле таулары, Хан-тау Шолақтау, Ақсай, Жаңатас<br /> Каспий маңы ойпаты, Арал.<br /> |} == Ішкі сулары == [[Сурет:Ural river.jpg|thumb|right|200px|Жайық өзені]] Қазақстанда 85 022 өзен бар, соның ішінде 84 694 ''шағын'' (ұзындығы 100 км-ге дейін), 305 ''орташа'' (500 км-ге дейін) және 23 ''ірі'' (500-1000 км-ден астам өзендер) қатарына жатады.<ref>[http://massaget.kz/layfstayl/alemtanu/Qazaqstanym/2779/ Қазақстан өзендері]</ref> Суға толы өзендер Алтай, оңтүстік-шығыста Жетісу, Іле-Алатауында (өзен торының жиілігі 0,4-1,8 км), Арал және [[Каспий маңы ойпаты|Каспий маңы]] шөлді өңірлерде өзен торының жиілігі 0,03 км-ге дейін барады. Ұзындығы 1000 км. асатын өзендер: [[Сырдария]], [[Шу (өзен)|Шу]], [[Іле]], [[Ертіс]], [[Жайық]], [[Есіл]], [[Тобыл]]. === Өзендер === Каспий теңізі алабы — Батыс Қазақстан өзендерін қамтиды. Оларға: [[Жайық]], [[Жем (өзен)|Жем]], [[Сағыз (өзен)|Сағыз]], [[Ойыл (өзен)|Ойыл]], [[Қараөзен (өзен)|Үлкен Өзен]], [[Сарыөзен (өзен, Еділ-Жайық алабы)|Кіші Өзен]] жатады.<ref>[http://isurak.kz/10608/%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3 Қазақстанның өзен алаптары]{{Deadlink|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Арал теңізі алабына — Оңтүстік және Орталық Қазақстан бөлігінің өзендері жатады. Олар: [[Сырдария]], Арыс саласы, [[Шу (өзен)|Шу]], [[Сарысу (өзен)|Сарысу]], [[Торғай (өзен, Шалқартеңіз алабы)|Торғай]], [[Ырғыз]], [[Талас (өзен)|Талас]].<ref>[http://sabaq.kz/1526/%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3-%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96/ Қазақстанның өзендері] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160305004003/http://sabaq.kz/1526/%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3-%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96/ |date=2016-03-05 }}</ref> Балқаш-Алакөл алабы — Қазақстанның оңтүстік-шығысындағы өзендерді қамтиды. [[Қаратал (өзен, Балқаш алабы)|Қаратал]], [[Лепсі (өзен)|Лепсі]], [[Ақсу (өзен, Жетісу облысы)|Ақсу]], [[Іле]], [[Тентек (өзен, Жетісу облысы)|Тентек]], [[Сарқан]], [[Басқан өзені|Басқан]]. === Көлдер === [[Сурет:Lake Balkhash satellite.jpg|200px|нобай|оңға|[[Балқаш|Балқаш көлі]]]] [[Сурет:%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9.jpg|thumb|right|200px|[[Көлсай көлдері]]]] Қазақстанда ауданына қарай жалпы 48 262 көл бар. Көл айдынының 45248 ''шағын көлдер'' (ауданы 1 км² дейінгілер) қатарына жатады. Ауданы 10 км²-тан астам ірі көлдер - 296, ал 100 км²-тан астам аса ірі көлдер - 21. Аса ірі көлдер: [[Балқаш]], [[Зайсан (көл)|Зайсан]], [[Алакөл (көл)|Алакөл]], [[Теңіз (көл, Қорғалжын ауданы)|Теңіз]] (Нұра). === Мұздықтар === * Алтай жоталарында 328 мұздық, * [[Сауыр жоталары|Сауыр]] жотасында 18 мұздық, * [[Жетісу Алатауы]]нда 1369 мұздық, * [[Тянь-Шань]] 1009 мұздық бар. Қазақстандағы ең ірі мұздық — Іле Алатауындағы [[Корженевский мұздығы]]. Оның ұзындығы - 12 км, қалыңдығы 210-300 м, 3560 м биіктікте орналасқан, ауданы - 38,0 км², жалпы көлемі - 6,32 км³. == Топырақ жамылғысы == Қазақстан территориясы үлкен болғандықтан, оның топырақ жамылғысы күрделі және әр түрлі. Топырақ жамылғысының зоналар бойынша таралғаны айқын байқалады.<ref>[http://www.slideshare.net/Dan41k/ss-33793993 Қазақстанның топырақ жамылғысы]</ref> Қазақстан аумағы үш топырақ белдемдеріне бөлінген: * [[Қара топырақ]] 9,5%. (52° с.е солтүстігінде) * [[Қара қоңыр топырақ]] 34%. (52°-48° с.е аралығында) * [[Қоңыр топырақтар|Қоңыр]], сұр қоңыр топырақ 44%. (48° с.е. оңтүстікке қарай) Әрбір [[Географиялық белдем|табиғат белдемдері]] топырағымен ерекшеленіп, солтүстіктен-оңтүстікке қарай [[Орманды дала белдемдері|орманды дала]], [[дала]], [[шөлейт]] және [[шөл]] белдемдері болып ауысып отырады. Сонымен бірге табиғат белдемдерінде топырақ жамылғылары да, батыстан шығысқа қарай өзгереді.<ref>География. Жоғары оқу орындарына түсушілерге арналған оқулық-тест. ШЫҢ Алматы 2007 [[ISBN_9965-9783-7-9]]</ref> {| class="wikitable" |- ! Табиғат белдемдері !! топырақ жабындылары |- | [[Орманды дала зонасы|орманды дала]] (республиканың жер көлемінің 0,4%-ын алып жатыр) || Орманның сұр топырағы, қара топырақ (қалыңдығы 75 см). Солтүстікте 9% шірінді, оңтүстікте 6% шірінді. |- | [[дала]] (республиканың жер көлемінің 29%-ын алып жатыр) || Қара және қызыл қоңыр; қою қызғылт кейде сортаң топырақты жерлер кездеседі. Топырағында 6% шірінді бар. |- | [[шөлейт]] (республиканың шамамен жер көлемінің 14%-ын алып жатыр) | Ашық қара қоңыр, қызғылт-күрең, сор, сортаң. Топырағында 2-3% шірінді бар. |- | [[шөл]] (республика жерінің шамамен 44%-ын алып жатыр) Жалпы жер көлемі 117 млн га. || Сұр, сор, кей жерлерде қоңыр, ашық-қызғылт, сұр-қоңыр топырақ кездеседі. Топырағында 1,0-1,2% шірінді бар. |} == Қазақстанның табиғат зоналары, өсімдіктері және жануарлары == Қазақстанның жазықтық бөліктерінің табиғи зоналарына қысқаша сипаттама {| class="wikitable" |-style="background-color:#ffdead" ! Табиғат зоналары !! Климаттық жағдайлар !! Өсімдіктері !! Жануарлары |-style="background-color:#a0ffa0" | Орманды дала || Жазғы шілде +18 - +20° қаңтардың орташа температурасы -17°- 19° кейде -51°-53°. жауын-шашын 370-430 мм (300-350 мм) мөлшерінде || Бетеге, боз, бидайық, арпабас, қайың, қоңырбас, итқонақ, құлпынай, қарағай, қияқ, ебелек, жоңышқа, қоян шөптер. Ормандарында қайың, емен, жөке, қандыағаш, көктерек және қарағайлар бар. || Саршұнақ, сұртышқандар, егеуқұйрық, қосаяқтар, тышқандар, түлкі, елік, қасқыр, сусар, бұлан, тоқылдақ, көкек, күйкентай, қараторғай. Ормандарында тиін, құр, сұңқар. Көлдерінде тырна, үйрек, қаз, шағала, ондатр. |-style="background-color:#c0ffff" | Дала|| Климаты континентті. Шілдеде +18°+23° кейде +20°+24°, қаңтарда -16°-тан -17°-қа дейін, -14°-18°, -16°- 18° абсолюттік минимум минус 40° жауын-шашын – 300 мм (220-310 мм) || Боз, бетеге, атқонақ, ебелек, еркекшөп, жайшөп, жусан, итмұрын, меңдуана, жанаргүл, бидайық, арғаба, қияқ, кұрақ, шайшөп, дәрілік валериандар. || Саршұнақ, қосаяқ, алақоржын, қасқыр, борсық, суыр, қарсақ, ақбөкен. Безгелдек, тырна, бозторғай бүркіт, батпақ құстары, қаз, шағала, үйрек, аққұтан, қызыл үйрек, сара ала қаз, аққу, дуадақ, торғай. |-style="background-color:#ffdead" | Шөлейт || Орташа температура шілдеде +22° +24°(кейде +40°-қа дейін) қаңтарда-15°-17° (кейде -50°) жауын-шашын мөлшері 180 мм-ден 300 мм-ге дейін|| Бетеге, жусан түймедақ, боздан, изен, ебелек, теріскен, көкпек, ши қамыс, кұрақ, тал, итмұрын, сексеуіл|| Саршұнақ, қосаяқ, құм тышқаны, құм қояндары, күзен, түлкі, кесіртке, сұр жылан, ақбөкен, қарақұйрық, қалқан тұмсық, қара шұбар жылан. Құстар: бүркіт, бозторғай. |- | Шөл || Климаты өте континентті. Орташа температура шілдеде солтүстігінде +24° +26°С, оңтүстігінде +28° +30°С, жауын-шашын мөлшері 100-200мм. || Селеу, өлеңшөп, боз жусан, кұм бетегесі, еркекшөп, қоңырбас, құм түймедағы, жантақ, жыңғыл т.б. бар.|| Тасбақа, кірпі, кесіртке, оқжыландар, улы өрмекші, бүйі, сарышаян, қарақұрт, ақбөкен, қарақұйрық. |} == Қазақстан халқының орналасу географиясы == Республиканың халқы – 18,6 миллионнан астам адам (2020 ж). ТМД-да [[Ресей]], [[Украина]], [[Өзбекстан]]нан кейінгі 4-ші орында, ал дүние жүзінде 63-ші орында. 1 шаршы шақырымға - 5,5 адамнан келеді. Қазақстан халқының тығыздығы ТМД елдеріндегі орташа тығыздықтан (12,8) 2,5 есе, ал әлемдік тығыздықтан (40 адам) 6,6 есе кем. Халықтың ең тығыз орналасқан жері - Оңтүстік Қазақстан. Онда 1 шаршы шақырымға 17 адамнан келеді. 4 млн. астам қазақ республикадан тысқары жерлерде, әлемнің 54 мемлекетінде тұрады. Халықтың ең сирек орналасқан жері [[Маңғыстау облысы|Маңғыстау]], [[Атырау облысы|Атырау облыстары]]. Онда 1 шаршы шақырымға 2 адамнан келеді. Қазақстанның қала тұрғындары 57%-ды құраса, ауыл тұрғындары 43%-дан астам. Қазақстанда 130 ұлт тұрады: оның 68,51% - [[қазақтар]], 18,85% - [[орыстар]], 3,25% - [[өзбектер]], 1,47 % -[[ұйғырлар]], 1,42% -[[украиндар]] , 1,08% - [[татарлар]] [[File:Казахи в Казахстане.png|thumb|right|300px|2022 жыл басындағы Республика облыстары бойынша қазақтардың үлесі{{легенда|#f5fff5|10.0 - 19.9 %}} {{легенда|#c3ffc3|20.0 - 29.9 %}} {{легенда|#91ff91|30.0 - 39.9 %}} {{легенда|#5fff5f|40.0 - 49.9 %}} {{легенда|#2dff2d|50.0 - 59.9 %}} {{легенда|#00fa00|60.0 - 69.9 %}} {{легенда|#00c800|70.0 - 79.9 %}} {{легенда|#009600|80.0 - 89.9 %}} {{легенда|#006400| 90.0 % жоғары}}]] Қазақстан халқының еңбекке жарамды бөлігі * Ерлер - 16-63 жасқа дейін. * Әйелдер - 16-58 жасқа дейін. Ең белсенді жас 27-49 жас арасы еңбекке қабілетті * Республикада ерлер жалпы халық санының 48,2% құраса, әйелдер 51,8% . Қазақстанда адамдардың орта жасы төмендегідей: * ерлердің орта жасы - 58,5; * әйелдердің орта жасы - 72; * Бүкіл әлемдегі қазақтар саны 14 миллионнан астам. * {{flagicon|People's Republic of China}} [[Қытай]]<ref>http://www.stats.gov.cn/tjsj/pcsj/rkpc/6rp/excel/A0201.xls</ref> -1 462 588 адам * {{flagicon|Uzbekistan}} [[Өзбекстан]]<ref>http://www.stat.uz/STAT/2008year/doklad_rus_tab.pdf</ref> - 800 000 адам * {{RUS}}<ref>http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211223052305/http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab5.xls |date=2021-12-23 }}</ref> -647 732 адам * {{flagicon|Mongolia}} [[Моңғолия]]<ref>http://www.toollogo2010.mn/doc/Main%20results_20110615_to%20EZBH_for%20print.pdf</ref> - 101 526 адам * {{flagicon|Turkmenistan}} [[Түрікменстан]]<ref>http://www.chrono-tm.org/?0248042562000000000000011000000</ref> - 87 000 адам * {{flagicon|Kyrgyzstan}} [[Қырғызстан]]<ref>http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131113151445/http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf |date=2013-11-13 }}</ref> - 32 981 адам * {{flagicon|Turkey}} [[Түркия]]<ref>http://www.inform.kz/rus/article/2207298 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180311194501/http://www.inform.kz/rus/article/2207298 |date=2018-03-11 }}</ref> - 30 000 адам * {{CAN}} - 7 000 адам * {{flagicon|Iran}} [[Иран]]<ref>http://news.iran.ru/news/32852/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304075522/http://news.iran.ru/news/32852/ |date=2016-03-04 }}</ref> - 4 000 адам * {{UKR}} 5 526 адам * {{USA}} 3 000 адам * {{BLR }}<ref>http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120404121407/http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf |date=2012-04-04 }}</ref> - 1 355 адам * {{DEU}}<ref>http://www.botschaft-kaz.de/ru/index.php?option=com_content&view=article&id=24&Itemid=35 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121016080715/http://www.botschaft-kaz.de/ru/index.php?option=com_content&view=article&id=24&Itemid=35 |date=2012-10-16 }}</ref> - 1 000-ға жуық * {{GBR}}<ref>http://www.neonomad.kz/neonomadika/kultura/index.php?ELEMENT_ID=4530{{Deadlink|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> - 1 000-ға жуық == Халық шаруашылығы салаларының географиясы == === Жеңіл өнеркәсіп === [[Жеңіл өнеркәсіп]] саласында шамамен 40,5% пайызы – [[мата]], [[киім тігу]]ге 22,5 миллиард теңге немесе жалпы көлемнің 50% тиесілі. Қазақстандық өндірістің шамамен 10 пайызы – тері өнемдеріне тиесілі.<ref>[http://kazakh-tv.kz/kz/view/business/page_42551_ Қазақстанның жеңіл өнеркәсібі]{{Deadlink|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Тамақ өнеркәсібі === Қазақстанның тамақ өнеркәсібі экономикамыздың ең маңызды саласы болып табылады. Ауылшаруашылық шикізаты өңделіп, азық-түлік саласын құрайды. Оның құрамына 20 саладан аса үлкен топ біріктірілген. Олардың ең негізгілері: [[ет]], [[сүт]], [[нан|наубайхана]], [[балықтар|балық]], [[консерв]] және [[кондитер өнімдері]].<ref>http://kazakh-tv.kz/kz/view/business/page_29542_kazakstannyn-tamak-onerkasibi {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140814184911/http://kazakh-tv.kz/kz/view/business/page_29542_kazakstannyn-tamak-onerkasibi |date=2014-08-14 }}</ref> Бүгінде Қазақстан өнеркәсіп өнімінің көлемі жөнінен Ресей мен Украинадан кейінгі 3-ші орында. Табиғи байлықтарды игерудегі басты қиыншылық - су мен қазіргі заманға сай жаңа технологияның болмауы. === Қазақстанның отын-энергетикалық кешені === Аталған кешен құрамына қазіргі заманғы шаруашылықтың негізін құрайтын отын ([[мұнай]], [[табиғи газ]], [[көмір]] және т.б.) мен электр энергиясын өндіру, оларды тасымалдау енеді. Өндірістің дамуы отын мен энергия түрлерін игерумен тығыз байланыста жүреді. Адамзат қоғамы дамудың неғұрлым жоғары сатысына көтерілген сайын өндірістің отын мен энергияға сұранысы арта түсті.<ref>[http://wiki.iteach.kz/images/8/86/Didaktika_oek.pdf Отын энергетикалық кешені] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151026021351/http://wiki.iteach.kz/images/8/86/Didaktika_oek.pdf |date=2015-10-26 }}</ref> Қазақстан көмір, газ, электр энергиясын өндіруден [[ТМД]]-да 3 орын, мұнай өндіруден 2-орын алады. Қазақстан аумағында әлемдік көмір қорының 3,3%-ы шоғырланған. [[Көмір өнеркәсібі|Көмір өндіру]]ден дүние жүзінде 8-ші, ал таяу шетелдер бойынша Ресей мен Украинадан кейінгі 3-ші орында. Негізгі отын түрі деп есептеледі. Қазақстанда 10 алап, 400-ден астам көмір кеніштері бар. Жалпы қоры - 176,6 млрд. т. Өндіру мүмкіндігі - 21,5 млрд. т. Маңызы жөнінен бірінші [[Қарағанды көмір бассейні]]нің қоры - 51 млрд. т. Қазіргі кезде көмір өндіру көлемі 2 есе азайып, жылына 80 млн. т көмір өндіріледі. Көмір кабатының қалыңдығы 1,5-15 м. Екібастұз - 12 млрд. т. Жер бетіне жақын орналасқан, ашық әдіспен өндірілетін [[Екібастұз көмір алабы|Екібастұз көмірінің]] өзіндік құны төмен. Дүниежүзіндегі ең ірі «Богатырь» кесіндісі орналасқын көмір алабы. Бүкіл Қазақстанда 14 мұнай-газ бассейні бар. Олар Атырау-Ембі, [[Маңғыстау түбегі|Маңғыстау]] аймақтарында. Негізгі мұнай өңдеу зауыттары: [[Атырау]], [[Павлодар]], [[Шымкент]] қалаларында орналасқан. ТМД-да көмірсутектік шикізаттардың жалпы қоры жөнінен Қазақстан Ресейден кейінгі 2-ші орында. [[Газ өнеркәсібі|Газ өндірісіне]] газ тасымалдау жүйесі: республика аумағы арқылы өтетін Бұхара-Орал-Орта Азия-Мәскеу, Бұхара-Шымкент-Тараз-Бішкек-Алматы магистральді кұбырлары. Газдың жалпы қоры 6 трлн м³, бұл қоры жөнінен әлемде 12-орында. Газ өндіру мөлшері 7 млрд. м³ элемде 25-орында. Республика көлемін газбен қамтамасыз ету үшін [[Түрікменстан]]нан 6,8 млрд м³, [[Өзбекстан]]нан 7,2 млрд м³, [[Ресей]]ден 2 млрд м³ газ алынады. [[Атырау облысы]]нда «Теңіз» мұнайы - әлемдегі ең ірі кен орындарының бірі. Мұнайдың геологиялық қоры 3 млрд 133 млн. т. шамасында. Магистральдық және тарату газ құбырларының тарихи қалыптасқан жүйесіне сәйкес табиғи газ еліміздің 14 облысының 9-на жеткізіледі.<ref>[http://kz.energo.gov.kz/index.php?id=1441 Газ өнеркәсібі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150407024831/http://kz.energo.gov.kz/index.php?id=1441 |date=2015-04-07 }}</ref> === Электр энергетикасы === Қазақстанның электр энергетикасының көздері: жылу электр стансасы, [[Су электр станциясы|су электр стансасы]], атом электр стансасы. Жалпы электр станциялары қуатының артуына, электр қуатының өндiрiлуiне қарай Қазақстан электр энергетикасының дамуын негiзгi үш кезеңге бөлуге болады. Бiрiншi кезең 1918-45 жылдарды қамтиды, бұл кезеңде iрi электр станциялары салынып, алғашқы энергетикалық тораптар пайда болды. Екiншi кезеңде (1946-58 ж.) алғашқы энергетикалық жүйелер құрылды. Үшiншi кезеңде (1959-90 ж.) республиканың энергетикалық базасы жедел қарқынмен дамып, аймақтық энергетикалық жүйе қалыптасты. Сөйтiп, Қазақстан өзiнiң электр қуаты жөнiндегi мұқтаждарын толық қамтамасыз ететiн, әрi оны өзге елдерге шығаратын ахуалға жеттi.<ref>[http://www.ktb.kz/index.php?Itemid=2&id=32&option=com_rd_glossary&task=view Қазақ техникалық энциклопедиясы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402114536/http://www.ktb.kz/index.php?Itemid=2&id=32&option=com_rd_glossary&task=view |date=2015-04-02 }}</ref> Республикада ЖЭС-тар беретін электроэнергия 80-90%-ды құрайды. * АЭС (атом электр стансасы) - [[Ақтау]] қаласында орналасқан [[File:Өскемен су-электр стансасы.jpg|250px|thumb|right|Өскемен су-электр стансасы]] * Ірі СЭС (су электр стансалары): Ертіс өзенінде: [[Бұқтырма су электр станциясы|Бұқтырма]], [[Өскемен су электр станциясы|Өскемен]], Шүлбі; <br />Сырдарияда [[Шардара су электр станциясы|Шардара]];<br />Іле: [[Қапшағай су электр станциясы|Қапшағай]]. * Қазақстанның су электр стансалары жылына 163 млрд кВт/сағ электр энергетикасын өндіре алады. * [[Шығыс Қазақстан облысы]] су электр стансалары энергия өндірудің ең жоғарғы үлесін береді. * Республикасының 1 тұрғынына шамамен 3700 кВт/сағ электр энергиясы келеді. Қазақстанның электр энергиясы арзан отын мен су энергетикасы байлықтары пайдаланатын аудандық ірі электр станцияларын салу бағытында дамып келеді. Шығыс және Оңтүстік Қазақстан су энергиясы жеткілікті аудан. Қазір республиканың жылу электр станциялары кең таралған. Олар негізінен Қарағанды және [[Екібастұз көмір алабы|Екібастұз көмірімен]] жұмыс істейді, әрі бүкіл элекгр энергиясының 90%-дан астамын береді. Әрбір облыстық қала мен көптеген өнеркәсіптік орталықтарында қуатты жылу электр орталықтары салынған. Олардың ең ірілері [[Екібастұз]]да, [[Ақсу]]да, [[Тараз]]да, [[Қарағанды]]да, [[Алматы]]да орналасқан. === Қазақстан металлургиясы === [[File:ПО Балхашцветмет.jpg|thumb|right|200px|«Балқаштүстіметалл» комбинаты]] Қазақстан үшін [[қара металлургия]] – екінші дүние жүзілік соғысынан кейінгі жылдары ғана пайда болған ауыр өнеркәсібінің салыстырмалы түрдегі жас саласы. Қазақстанда [[шойын]], [[болат]] және ферроқорытпа өндіріледі.<ref>[http://bes-asyl.kz/?s=%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0+%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F Қара металлургия-bes-asyl.kz]{{Deadlink|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Қарағанды металлургия комбинаты|Қарағанды]], Теміртау металлургия комбинаты шойын, болат, прокат өнімін шығарады. Қостанай қайта қорыту комбинаты: шойын, болат, құбыр, рельс, жұқа табақ темір. [[Атасу кенді ауданы|Атасу]], [[Соколов-Сарыбай тау-кен байыту өндірістік бірлестігі|Соколов-Сарыбай]], [[Лисаков кен байыту комбинаты|Лисаков]], [[Қашар-Аят кен байыту комбинаты]] - темір кенін өндіретін негізгі кен орны. [[Ақтөбе]], [[Ақсу]]: ферроқорытпа, [[хром]] өндіру. Торғай алыбының темір рудасын игеру мақсатында Қостанай-Тобыл-Лисаковск жолы салынды. Қазіргі кезде [[мыс]] негізінен [[Жезқазған кен-металлургия комбинаты|Жезқазған]] мен [[Балқаштүстіметалл|Балқаштың кен-металлургиялық комбинаттарында]] (КМК) өндіріледі. [[Қорғасын]] және [[мырыш]] өнеркәсібінің ортақ шикізат базасы - [[полиметалл]] кендері бар. Ұзақ уақыт бойы олардың қоры жөнінен Шығыс пен Оңтүстік алда болды. Полиметалл өндірісінің басты ауданы - [[Кенді Алтай]]. Мұнда 3 ірі орталық бар - Зырян, Риддер және Өскемен.<ref>[http://el.kz/m/articles/view/content-4346 Түсті металлургия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150403095449/http://el.kz/m/articles/view/content-4346 |date=2015-04-03 }}</ref> === Машина жасау өндірісі === [[File:AZIAAVTO building.jpg|250px|thumb|right|«[[Азия Авто]]» АҚ машина құрастыру зауыты]] Машина жасау ҚР машина жасау құрылымы: тасымалдау құрамы, автокөлік құрастыруды қоса алғанда барлық өнімнің 37% құрайды.<ref>[http://www.slideshare.net/zhanatchukeev/ss-30489335 Машина жасау-slideshare.net]</ref> Қазақстанның индустриаландыру картасы бойынша машина жасау саласында 9 жаңа ірі жобалар жүзеге асырылуда. Олар: * Транспорттық машина жасауда: «[[Азия Авто]]» АҚ, жүк және қоғамдық транспорт; [[Петропавлдағы машина жасау зауыты|«ЗИКСТО»]] АҚ, вагон жасау; «Байтерек А» АҚ, электровоздар; «Камкор Менеджмент» ЖШС, жүк вагондары. * Мұнайгаз машина жасауда: «Батыс-Қазақстан Машина жасау комбинаты» АҚ, газ қотарушы агрегат және газтурбиналы электр станцияларын әзiрлеу және жасау. * Тау-металлургиялық машина жасауда: [[Қарағанды машина жасау зауыты|«Пархоменко атындағы Қарағанды машина жасау зауыты»]] ЖШС, жүк темiр жол вагондары үшiн iрi құю өндiрiсі. * Ауыл шаруашылық техника өндiрiсiнде: «Агромаш Холдинг» АҚ, комбайндардың өндiрiсi.<ref>[http://export.gov.kz/kz/page-418-mashina_zhasau_onerkasibi Машина жасау өнеркәсібі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150408133225/http://export.gov.kz/kz/page-418-mashina_zhasau_onerkasibi |date=2015-04-08 }}</ref> {| class="wikitable" |colspan="3" | '''Машина жасау өндірісінің салалары''' |- ! Салалары !! Өндірісі !! Орталығы |- | Ауыр машина || Кен жабдығы || Алматы, Қарағанды, Кентау |- | Ауыл шаруашылық машина || Ақмолаауылмаш Қазақауылмаш || Павлодар, Астана, Макинск |- | Станок|| Фрезер || Алматы |- | Құрал-аспаптар (металды аз қажет ететін кәсіпорын) || Ақтөберентген|| Ақтөбе, Павлодар, Ақтау |- | Эл. тех. машина || Аккумулятор|| Талдықорған |- | Радиотехника|| Телевизор || Алматы |} === Химия өндірісі === [[Химия өнеркәсібі]]нің кәсіпорындары Қазақстанның біршама аймақтарында орналасқан. Өнеркәсіптің әр түрлі салаларының, ауыл шаруашылығының, халықтың мұқтажын қанағаттандыру үшін бұл өндірістің шығаратын өнімдерінің түрі де, көлемі де аумақты.<ref>[http://referat.resurs.kz/ref/himiya-onerkasibi Химия өнеркәсібі-resurs.kz]</ref> * [[Фосфор тыңайтқыштары|Фосфор тыңайтқышы]] Қаратау химия өндірісі (фосфор ұны), фосфор тұздары (Шымкент, Тараз), суперфосфат (Тараз, Ақтөбе, Алға) * Азот тыңайтқышы Теміртауда * Өскемендегі [[Өскемен титан-магний комбинаты|титан-магний комбинаты]] жанынан қосымша өнім [[калий тыңайтқыштары]] * Ақтөбе - хром қосындылары, Ақтау – [[пластмасса]], тұтыну заттары, тіс пастасы, Атырау — [[полиэтилен]], су сабын, кір сабын, Шымкент -шина, фармацевтік препараттар * Өскемен, Риддер, Балқаш, Жезқазған - [[күкірт қышқылы]] * Теміртау - [[азот]], синтетикалық каучук * Қостанай - жасанды талшық * Тараз - [[минералды тыңайтқыш]]тар шығаратын ірі химия комбинаты орналасқан. === Ауыл-шаруашылық өнеркәсіп салалары === Ауыл шаруашылығы Қазақстан экономикасының негізгі салаларының бірі болып табылады. Аграрлық сектордың даму деңгейі қашан да қазақстандық қоғамның экономикалық және қоғамдық-саяси тұрақтылығын анықтайтын факторы болып келеді.<ref>[http://referatkaz.kz/%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB-%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%82%D1%83-%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B-%D0%B6%D3%99%D0%BD/ Ауыл шаруашылығын дамыту саясаты және Солтүстік Қазақстан облысының ауыл шаруашылығы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150403110719/http://referatkaz.kz/%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB-%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD-%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%82%D1%83-%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B-%D0%B6%D3%99%D0%BD/ |date=2015-04-03 }}</ref> * Ең ірі ет комбинаттары: [[Алматы]], [[Петропавл]], [[Семей]], [[Қызылорда]], [[Орал]], [[Тараз]] қалаларында * Ірі сүт, май өнеркәсібі Алматы, [[Қарағанды]], [[Астана]], Орал, [[Өскемен]]. [[Қостанай]], [[Семей]], Петропавл, [[Павлодар]], [[Шымкент]], [[Көкшетау]] қалаларында * Қант өнеркәсібі: Тараз, [[Шу]], [[Боралдай (Алматы облысы)|Боралдай]], [[Қарабұлақ (Ескелді ауданы)|Қарабұлақ]], Киров, [[Мерке]]де * Балық өнеркәсібі: [[Атырау]], [[Балқаш]], [[Зайсан (қала)|Зайсан]]да * Ұн жарма өнеркәсібі: [[Солтүстік Қазақстан облысы|Солтүстік Қазақстан]], Астана, Тараз, [[Қонаев (қала)|Қапшағай]], Қостанайда * Макарон өнімдері: [[Ақтөбе]], Алматы, Қарағанды, Петропавл, Шымкент, Семейде * Мақта майын шығару өнеркәсібі: Шымкентте * Ірі ас тұзының қоры: Павлодар, [[Қызылорда]]да * Жүн жуу кәсіпорындары: Семей, Тараз, Ақтөбе қалаларында * Жүннен бұйым жасау: Семей, Қостанай, Алматы қалаларында * Киіз басу: Орал, Петропавл қалаларында * Киім тігу: Алматы, Тараз, Семей, Павлодар, Талдықорған, Қостанай, Қызылорда * Тері илеу: Алматы, Семей, Орал, Тараз, Қостанай, Қызылорда қалаларында * Шұлық фабрикасы: Семей, Қарағанды, Шымкентте * Жүн иіретін комбинат: Астанада, Өскеменде жібек мата шығарады, * Фарфор-фаянс: Астана мен Қапшағайда * Трикотаж фабрикасы: Алматы, Қарағанды, Шымкент, Өскемен, Жезқазғанда * Мақта тазалау зауыты: Түркістан, [[Мақтаарал ауданы|Мақтаарал]]да. === Қазақстанның көлік кешені === [[File:Railway Map of Kazakhstan (kk).png|thumb|right|300px|Қазақстан темір жолы схемасы]] Қазақстанда көліктің барлық түрі дамыған. Жүк айналымында темір жол - 57,5%, өзен көлігі - 0,02%, автомобиль - 15,5%, әуе – 2,9%, кұбыр көлігі -27%. ==== Темір жол ==== Қазақстанда [[темір жол]]дың ұзындығы 15000 км. [[Атырау]]-[[Астрахан]] темір жол торабы Солтүстік Кавказ елдері мен Батыс Қазақстанды байланыстырады. Ендік бағыттағы 3 транзиттік ірі теміржол магистралдары: * [[Сібір темір жолы|ТрансСібір]] * Оңтүстік Сібір (Магнитогорск-Қарталы-Астана-Павлодар-Барнаул). * Орта Сібір Республикалық маңызы бар бойлық бағыттағы 3 магистралді атауға болады: * [[Орынбор]]-[[Ташкент]] (Батыс арқылы өтеді). Ескі теміржол * [[Семей]]-[[Алматы]]-Құлан-[[Тараз]]-[[Шымкент]]-[[Арыс]] (Құлан-Семей арасындағы бөлігін Түркістан-Сібір (Түрксіб) деп атайды) * [[Петропавл]]-[[Ақмола]]-[[Қарағанды]]-[[Мойынты (кент)|Мойынты]]-[[Шу]] (ТрансҚазақстан деп аталады). Қазақстан темір жолының үлесіне көлік қатынасының барлық түрлері бойынша тасылатын жүктің төрттен үш бөлігін қалалар мен ауылдар және басқада жерлерге жол жүретін жолаушылардың тең жарымы тиеді.<ref>[http://sachok.kz/referat/show/770 Қазақстанның темір жол қатынасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150408021230/http://sachok.kz/referat/show/770 |date=2015-04-08 }}</ref> ==== Су көлігі ==== Су көлігі негізінен: [[Жайық]], [[Ертіс]], [[Сырдария]], [[Есіл]], [[Іле]], [[Қаратал (өзен, Балқаш алабы)|Қаратал]] өзендері мен [[Балқаш]] көлі, [[Каспий теңізі]] алаптарында қызмет көрсетеді. Су жолының ұзындығы 6 мың км, соның 4 мың км өзен, көлге келеді. Ірі порттар: [[Атырау]], [[Орал]], [[Өскемен]], [[Павлодар]], [[Ақтау]]. ==== Автомибиль жолдары ==== [[File:Төлем бекеті.jpg|thumb|right|250px|Астана - Бурабай автобанының төлем бекеті]] Автомобиль жолдардың жалпы ұзындығы 94000 км. Басты ірі магистральдары: * Алматы-Тараз-Шымкент-Ташкент; * Алматы-Семей-Өскемен-Жаркент-Талдықорған-Текелі; * Алматы-Шелек-Нарынқол; * Қарағанды–Қарқаралы; * Орал-Атырау; * Қостанай-Арқалық; * Қарағанды-Жезқазған. ==== Әуе жолы ==== Әуе жолының жалпы ұзындығы - 100 мың км. [[Әуе көлігі]]мен шамамен 21,4 млн. т. жүк, 7 млн. жолаушы тасымалданады. Қазақстанның әуе кеңістігінде 72 халықаралық әуе жолы түйіседі. Еліміздегі 51 әуежолдың 13-і халықаралық ұшақтарға қызмет атқарады, ал 21-і республикалық маңызға ие. ==== Құбыр жолы ==== Мұнайдың 60%-ы құбырмен тасымалданады. Ең алғаш салынған мұнай құбырының ұзындығы 60 км-лік Доссор-Ракуша. Келешекте Республика аумағы арқылы Батыс Қазақстаннан 5 бағытта [[мұнай құбыры]]н тарту жоспарлануда. # [[Теңіз мұнай кен орны|Теңіз кен орнынан]] - Ресейдің Қара теңіз жағалауына, ұзындығы 1500км. # Теңіз - [[Баку]] - Супса (Грузияның Қара теңіз жағалау) - [[Жейхан|Джейхан]](Түркия Жерорта теңізі жағалауы). # [[Ирак]] мемлекеті арқылы [[Парсы шығанағы]] жағалауында Теңіз-Харг, ұзындығы 2505 км. # Батыс Қазақстан - Қытай - Тынық мұхиты жағалауы. Атасу (Қарағанды облысы)-Алашонькоу (Қытай). # Батыс Қазақстан - [[Құмкөл мұнай-газ кен орны|Құмкөл]] мұнай құбыры. == Қазақстан Республикасы экономикалық аудандарының географиясы == [[Сурет:Регионы Казахстана.svg|thumb|right|300px|Қазақстан Республикасы экономикалық аудандары]] Қазақстан аумағының үлкендігі, табиғат жағдайлары мен ресурстарының алуан түрлілігі географиялық еңбек бөлінісінің (ГЕБ) негізі болып табылады. Қазақстан аумағында 17 облыс бар, олар 5 экономикалық ауданға топтастырылған. # Орталық Қазақстан: [[Қарағанды облысы]], [[Ұлытау облысы]]; # Батыс Қазақстан: [[Ақтөбе облысы]], [[Атырау облысы]], [[Батыс Қазақстан облысы]], [[Маңғыстау облысы]]; # Оңтүстік Қазақстан: [[Алматы облысы]], [[Жамбыл облысы]], [[Жетісу облысы]], [[Қызылорда облысы]], [[Түркістан облысы]]; # Солтүстік Қазақстан: [[Ақмола облысы]], [[Қостанай облысы]], [[Павлодар облысы]], [[Солтүстік Қазақстан облысы]]; # Шығыс Қазақстан: [[Абай облысы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]. == Дереккөздер == {{дереккөздер|2}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Geography of Kazakhstan}} {{Қазақстан тақырыптарда}} {{Қазақстан географиясы}} {{Таңдаулы мақала}} [[Санат:Қазақстан географиясы|*]] 3wa2s1ke2dq4tvpvok3aexab1gyc31t 0 14187 3661947 3409418 2026-09-27T10:03:25Z Бекбол Мамбетов 186027 Ішкі сілтеме жасалынды 3661947 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Арал |сурет = Aral tawelsizdik alani.jpg |әкімшілік күйі = Облыстық маңызы бар қала |елтаңба = Emblem Aral.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg= 46|lat_min= 48|lat_sec= |lon_deg= 61|lon_min= 40|lon_sec= |CoordAddon=type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасының өлшемi = 300 |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Қызылорда облысы |кестедегі облыс = Қызылорда облысы |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |кестедегі мекен = |ішкі бөлінісі = |әкімі = Бауыржан Махатов (2016 жыл)<ref>http://www.aralakimat.kz/kzv/memlekettik_organdar/apparat_akimov_poselkov_i_aylnyh_okrugov/Aral_kalasy/index.php</ref> |құрылған уақыты = 1905 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1938 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 36 955<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = аралдық |телефон коды = 72433 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Кызылординская область |сайты = http://www.aralakimat.kz/ |сайт тілі = kz |сайт тілі 2 = ru |сайт тілі 3 = }} {{мағына|Арал (айрық)}} [[Сурет:C72603e9bdd3d6092f0caa512954d822 big.jpg|thumb|250px‎|right|Аудандық мешіт]] [[Сурет:AralSquare.JPG|thumb|right|Арал көшелері|300px]] [[Сурет:Aral harbour.jpg|thumb|right|Арал теңізінің іздері.|300px]] [[Сурет:20497a5a366cc75246e217dee4409736 big.jpg|thumb|300px|right|Тәуелсіздік алаңы‎]] '''Арал қаласы''' — [[Қызылорда облысы]]ндағы аудан орталығы, қала, темір жол стансасы. Арал теңізінің солтүстік-шығысындағы [[Үлкен Сарышығанақ]] қолтығында, шөл белдемінде орналасқан. Тұрғыны 36 955 адам (2023). Іргесі 1905 ж. “Алтықұдық” деп аталған кішкене қыстақ негізінде қаланған. Кеңес өкіметі орнағаннан соң жұмысшы поселкесіне, кейін қалаға айналды. А-да балық аулау флотилиясы, балық өңдеу комбинаты, [[Арал кеме жөндеу зауыты|кеме жөндеу]], шыны жасау, май з-ттары, тігін ф-касы жұмыс істеді. Сондай-ақ т.ж. көлігінің жұмысын қамтамасыз ету және тұрмыс қажетін өтеу кәсіпорындары, орта мектеп, мәдениет үйі, кинотеатр, өлкетану мұражайы, аудандық аурухана, санэпидстанса, газет баспаханасы, қонақ үй, мейрамхана, қоғамдық тамақтандыру мекемелері бар. А. арқылы [[Орынбор]] — [[Ташкент]] т.ж. мен Қызылорда — [[Ақтөбе]] автомобиль жолы өтеді. Қала тұрғындары елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.<ref>[http://www.aralakimat.kz/ www.aralakimat.kz Арал ауданы әкімшілігінің веб торабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101219101358/http://www.aralakimat.kz/ |date=2010-12-19 }}</ref> == Тарихы == Арал қаласының іргесі алғашында «[[Алтықұдық|Алты құдық]]<nowiki/>» деген атаумен аталған жерде орналасқан. Ол кезде Сыр бойының байлары малдарын жайлауға айдар кезде жолдарына мал суаратын тас құдықтар қаздырып, оған арнайы жігіттер тобын ұйымдастырып отырған. Шыңырау тас құдықтар онша сарқыла бермеген, әрі олардың суы тұщы болып келген. Мұндай суы бар құдықтарға керуеншілер де көбірек маңайлаған. Керуен жолдары мен темір жол бойын жағалай қазылған құдықтардың картасын патша өкіметі кезінде сонау ХІХ ғасырда арнайы картаға (Арал маңы құдықтарының картасы) түсіріп отырған. «Алты құдық» деген атаумен аталған жер, осы күнгі «сегізінші километр» деп аталатын жердің (Арал-Аралсульфат темір жол веткасында) батыс бетіндегі шағыл құмның іргесінде болған. Кейін теңізде су жолы қатынасы ашылуына байланысты, балық тұздайтын кәсіпшіліктер орын тепкен. Орынбор-Ташкент темір жолының салынуына орай, осыған жақын аймақта Арал кенті негізделіп, 1911 жылдан бастап Арал теңізі деңгейіне жүйелі түрдегі бақылау орнатылды. Осы 1905 жылы Алтықұдық түбіндегі станция «Арал теңізі станциясы» деп аталды. [[Арал ауданы]] 1929 жылы құрылған. Алғашқы кезде оның құрамына Қамыстыбас және Арал болыстары кірді. 1938 жылғы 29 наурыздан бастап жұмысшы поселкесі қалаға айналды, яғни Арал поселкасы Арал қаласы болып аталды. Ауданның орталығы Арал қаласы. Ауданда 2008 жылғы 1 қаңтарға 72145 адам тұрады. Оның 30622-сі Арал қаласының тұрғындары. Территориясы 52,2 км². 1921 жылы қазан төңкерісінің көсемі В. И. Ленин (В. Ульянов) Поволжье мен Ресейдің орталық аудандарындағы құрғақшылыққа байланысты аштықтан зардап шеккен халыққа көмек көрсету жөнінде Арал балықшыларына әйгілі үндеу-хатын жолдап, көмек беруді сұраған. Аралдықтар бұл Үндеуге жауап ретінде Ресейге 14 вагон балық жіберген. Болшевиктер партиясының көсемі В.И.Ленин аралдықтардың бұл игі ісін зор бағалап, токарлық станок Арал балықшыларына сыйға тартқан. 1930 жылдары ауданда 17 балық колхозы, 5 балық заводы, 20-дан астам мал колхозы ұйымдасқан. Аудан халқы Ұлы Отан соғысы уақытында де өшпес ерлік, асқақ рухтың үлгісін көрсетті. Ауданнан соғысқа 11 мыңнан астам адам кетіп, оның 6038 елге оралмай, майдан даласында қалды. 2005 жылы Арал боздақтарының рухына арналып аудан орталығының орталық алаңында Тағзым алаңы орнатылды. Арал теңізі 1963 жылдардан бастап тартыла бастады. Арал теңізінің проблемасы жөнінде Алматы, Ташкент, Нөкіс, Қызылорда және Арал қалаларында мемлекетаралық деңгейде кеңестер өткізілді. Осының нәтижесінде құны 84,0 млн. АҚШ долларын құрайтын «Сырдария өзенінің арнасын реттеу және Арал теңізінің солтүстік бөлігін сақтау» жобасы іске асып, жобаның І фазасы 2007 жылы аяқталды. Қазіргі таңда жобаның ІІ фазасының техникалық-экономикалық негіздемесі әзірленуде. Бүгінгі таңда ауданда 51 мектеп, 1 аудандық, 1 қалалық мәдениет үйлері, 4 ауылдық мәдениет үйі, 25 ауылдық клуб, 2 демалыс кешені, 6 халықтық ұжымдар, 32 көпшілік кітапхана, 1 аудандық, 1 жүйке аурулар, 1 өкпе аурулар аруханалары мен 1 перзентхана, 1 медициналық жедел жәрдем стансасы, 8 жанұялық дәрігерлік емхана, 5 ауылдық аурухана және 28 басқа да емдеу мекемелері халыққа қызмет жасайды.<ref>[http://aral.ucoz.kz http://aral.ucoz.kz]</ref> == Географиясы == === Климаты === <div style="max-width:75%">{{Қаланың ауа райы |Жер_ілік = Арал |Дерекнама = [https://meteolabs.kz/қаз/климаты/арал/ Арал ауа райы мен климаты] |Қаң_а_макс = 5.8 |Ақп_а_макс = 17.8 |Нау_а_макс = 29.2 |Сәу_а_макс = 33.9 |Мам_а_макс = 38.3 |Мау_а_макс = 44.6 |Шіл_а_макс = 44.8 |Там_а_макс = 44.4 |Қыр_а_макс = 41.0 |Қаз_а_макс = 32.6 |Қар_а_макс = 24.7 |Жел_а_макс = 10.3 |Жыл__а_макс = 44.8 |Қаң_а_мин = -33.9 |Ақп_а_мин = -36.7 |Нау_а_мин = -27.1 |Сәу_а_мин = -11.8 |Мам_а_мин = -1.5 |Мау_а_мин = 6.3 |Шіл_а_мин = 10.9 |Там_а_мин = 6.9 |Қыр_а_мин = -3.5 |Қаз_а_мин = -13.6 |Қар_а_мин = -27.0 |Жел_а_мин = -31.8 |Жыл__а_мин = -36.7 |Қаң_ор_макс = -6.8 |Ақп_ор_макс = -5.5 |Нау_ор_макс = 3.9 |Сәу_ор_макс = 17.9 |Мам_ор_макс = 26.0 |Мау_ор_макс = 32.3 |Шіл_ор_макс = 34.2 |Там_ор_макс = 32.4 |Қыр_ор_макс = 25.1 |Қаз_ор_макс = 15.1 |Қар_ор_макс = 4.1 |Жел_ор_макс = -3.9 |Жыл__ор_макс = 14.6 |Қаң_ор_мин = -14.5 |Ақп_ор_мин = -14.3 |Нау_ор_мин = -5.9 |Сәу_ор_мин = 5.4 |Мам_ор_мин = 12.3 |Мау_ор_мин = 18.3 |Шіл_ор_мин = 20.4 |Там_ор_мин = 18.3 |Қыр_ор_мин = 11.2 |Қаз_ор_мин = 3.0 |Қар_ор_мин = -4.3 |Жел_ор_мин = -11.1 |Жыл__ор_мин = 3.2 |Қаң_ор = -10.7 |Ақп_ор = -9.9 |Нау_ор = -1.0 |Сәу_ор = 11.7 |Мам_ор = 19.2 |Мау_ор = 25.3 |Шіл_ор = 27.3 |Там_ор = 25.3 |Қыр_ор = 18.2 |Қаз_ор = 9.0 |Қар_ор = -0.1 |Жел_ор = -7.5 |Жыл__ор = 8.9 |Қаң_ор_ж-ш = 11.5 |Ақп_ор_ж-ш = 9.5 |Нау_ор_ж-ш = 15.1 |Сәу_ор_ж-ш = 13.9 |Мам_ор_ж-ш = 15.2 |Мау_ор_ж-ш = 14.9 |Шіл_ор_ж-ш = 8.2 |Там_ор_ж-ш = 5.0 |Қыр_ор_ж-ш = 6.4 |Қаз_ор_ж-ш = 13.4 |Қар_ор_ж-ш = 14.5 |Жел_ор_ж-ш = 12.0 |Жыл__ор_ж-ш = 139.6 |}} </div> ==Аралда туғандар== Ауданнан екі Кеңес Одағының батыры, 16 Социалистік Еңбек Ері шыққан. Аты əлемге əйгілі суретші, жұмыстары Еуропа мен басқа елдердің, белгілі мұражайларында тұрған, Қазақстан Суретшілер Одағының, Қазақстан Қолөнершілер Одағының мүшесі, суретші-зергер Құлмамбетов Құдайберген Тағжанұлының туған жері. Сонымен қатар, Арал ауданында мемлекеттік қайраткер [[Шапақ Артықбаев]], халық жазушысы [[Әбдіжәміл Нұрпейісов]], жазушы-ақын [[Зейнолла Шүкіров]], Қазақстан Республикасының тұңғыш Үкімет басшысы [[Ұзақбай Қараманов]], ғалым-профессор [[Нажмадин Күнқожаев]] секілді бүкіл әлемге белгілі қайраткерлер дүниеге келген. === Арал қаласының құрметті тұрғындары === *[[Рохлин, Лев Яковлевич|Лев Рохлин]] [[1947]] жылы Арал қаласында туған . *[[Төлеген Медетбаев]] Арал қаласында туған. *[[Әбдіжәміл Нұрпейісов]] Арал қаласының тумасы болып табылады. *[[Зейнолла Шүкіров]] Арал ауданында туған. *[[1951]] жылы [[Аралсульфат]] елді-мекенінде Кеңес Одағы Батыры генерал [[Валерий Очиров]] туған. ==Табиғаты== Арал теңізі – құмды, құрғақ климатты үстірт қыратқа орналасқан. Ол – ертедегі [[Сармат]] теңізінің бір бөлігі. Теңіздің 96 процентін су, 4 процентін жер құрайды. Арал жер шарының 60 градустық ендігінде орналасқан. Теңіз суы сағат тілі іспетті, оңнан солға қарай оралып ағады. Кайназой дәуірінің орта шенінде, яғни бұдан 21 млн 1200 жыл бұрын, Арал каспий теңізіне қосылып жатқан. Бұл байланыс 1573 жылға дейін созылған. ==Арал шежіресі== Осы дәуірдің 950 жылы Ибн-Рустемнің замандасы Масуди « Балық өзені келіп құятын Джейнухом (Амудария) Тармидь, Испиран сияқты бірнеше салаға бөлініп, бір тарауы Хорасанмен көп қамалға айырылатын Ховарезм (Қият) қаласының төменгі жағымен Джоуджания (көне Үргеніш) жиегінде тұрған көлге құяды» деп жазған. Ғалымның көл деп отырғаны қазіргі Арал теңізі. Бұдан 1800 жылдай бұрын өмір сүрген атақты грек оқымыстысы Кландин Птоломей өзінің «Алмагест» (Ұлы құрылыс) деген шығармасында жер шарының 27 бөліктен тұратын картасын жасаған. Оның 22-картасында Арал теңізі мен Каспий теңізі бейнеленген. Мұнда Зарафшан, Амудария (Оксус) өзендерінің Каспийге құйып жатқандығы көрсетілген. Бұдан 62 мың жыл бұрын Амудария Ферғананың сайы арқылы Тянь-Шань тауынан басталған. Осы кезде жиһанкез Марко Поло да бұған «Ион» деп ат берген. Ал, Сырдария (Яксарт) мен қазіргі Бұхара облысындағы Кулдик тауының шығысындағы сайдың ізімен аққан. Арал теңізінің терістік бетіндегі Саршығанақ, Ақеспе тұсынан 80м тереңдіктен Олигоцен уақытында өмір сүрген қызыл балықтың, ірі ұлудың, киттің омыртқа сүйектері тасқа айнала бастаған күйінде табылды. Бұл кезінде мұхитпен қосылып жатқандығын көрсетеді. Мезозой дәуірінде мұхит түбінде өмір сүрген фораменифер деген жәндіктің сыртқы қабыршағынан пайда болатын бор Арал теңізінің терістік жағындағы Ақкісіден табылып отыр. Б.з.б 138 жылы Қытай үкіметінің елшісі Чжан-Цянь өзінің жазбаларында «Кан-гюй мемлекеті жарлы, жиексіз үлкен теңіздің жағасында жатыр. Бұл терістік теңізі» деп жазған. Арал теңізі осы атауды иеленгенге дейін түрліше аталған. Оны саяхатшылардың еңбектерінен жиі кездестіреміз. Мысалы; 865 жылы Ибн-Хордарбек «Күрдер» көлі десе, 943 жылғы Масуди «Күрджани», 961 жылы Истахди «Казбин», 1339 жылы Хафизи «Абдуда», ХІІІ ғасырда Бекрон «Джент» көлі деп жазған. Бүгінгі Арал теңізі деген атау негізінен ХVІІ ғасырдан бергі жерде берілген. Сырдарияға дейін құятын өзендер жайлы бірінші толық мағлұматты 1664-1665 жылдары голландиялық Николай витсе жазған. Ол 1692 жылы жарыққа шыққан «Терістік және Түстік Татария» деген еңбегінде Валин (каспий) теңізінен Көк(Арал) теңізіне дейін 250км. Көк теңізге оңтүстіктен буен (Шу) өзені құйып жатады» деп жазған. Арал теңізін саяхатшылар әр ғасырда картаға түсірумен болған. Атап айтсақ, 1658 жылы ағылшын Дженкинсон, 1664 жылы голландиялық Николай витсен, 1723 жылы Далилия, 1734 жылы Крылов, 1741 жылы Муравин, 1834 жылы Левшин. Теңіз табиғатын зерттеуде капитан Бутаков пен ұлы кобзарь Шевченко да көп еңбек сіңірген. Бутаков бастаған экспедиция 1 ай бойы Райым қорғанында 2 кеме жасаған. Алғашқы кеменің капитаны Қаратеңіз морягі Мертового болды, екіншісінің құрамындағы 27 кісінің бірі – Тарас Шевченко. 1853 жылы Арал теңізінде тұңғыш рет пароход жүрді. Ол 1850 жылғы қазан айындағы патшалық Ресейдің заказы бойынша Швецияның Мотол қаласында 49 347 сомға жасалған. 1886 жылы Аралдың оңтүстік бетінде А.Никольскийдің, ал солтүстік жағындаакадемик Бергтің басқаруымен эксредиция ұйымдастырылып, балық байлығы жете зерттелді. Патшалық Ресей осы мол олжаны игеру мақсатында 1905 жылы темір жол құрылысын салды. Осыдан кейін Астраханьнан, Доннан, Қаратеңіз маңынан, Орталық ресейден жеке балық аулаушылар келе бастады. Лапшин, Риткин, Красильников, Макеев секілді саудагерлер ірі-ірі балық кәсіпшіліктерін ашып, «Хиуа» атты акционерлік қоғам құрды. 1913 жылы Арал поселка атанған. Онда 1026 адам тұрған. Поволжье халқының басына ауыр күн туғанда В.И.Ленин 1921 жылы 7 қазанда: Арал балықшыларына хат жолдап, ашыққандарға көмек көрсетуін өтінген. Бөгендіктер телеграмманы алысымен 24 сағаттың ішінде 14 вагон балық жөнелтті Арал балық зерттеу станциясы 1920 жылдан жұмыс істей бастады 1925 жылы қазіргі Арал ауданында «Серіктестік» деген балық аулайтын ұйым құрылды. Ұйымның алтауы Арал жерінде, төртеуі Мойнақ маңында болды. 1928 жылы Арал теңізінің балықшыларының басын біріктіріп «Балықшылар одағы құрылды. Басқарма председателі болып патша заманында жер ауып келген Дон казагі Дубовик (1897-1945) сайланды. 1928 жылы Арал аудан орталығы болды. Сол жылы кеме жасау заводы салынды. 1930 жылы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің арнайы қаулысымен Арал қала аталды. 1930 жылдан бастап профессор М.И.Ильиннің басқаруымен Мойнақ пен Арал қаласында консерві заводы салына бастады. Ол жылына 6 миллионнан астам консерві шығарды. 1932 жылы Арал ауданында 173 тұз өндіретін трест ұйымдастырылды. Ол жыл сайын орта есеппен 262 мың тонна тұз өндірді. Аралда 1920 жылдан бері сульфат өндіріліп келді. 1940 жылы профессор Г.В.Никольский Арал теңізіндегі балықтардың түрі мен олардың қандай тереңдікте жүретіндігі жөнінде арнайы карта жасалды. Сол жоба бойынша бекіре, жайын, ақбалық, шортан, сазан, тісті, шабақ, алабұға, қаяз, табан, торта, айнакөз, шомая ауланды. Соғыс жалдарында Арал балықшылары 23 430 тонна сапалы балықты Отан қорғаушылар мен туысқан республикаларға жөнелтті. 1946 жылы Арал қаласында шыны заводы салынды. Кезінде Арал портының пароходствосы арқылы [[Түрікменстан]]ға баратын жүктің 25 проценті, [[Өзбекстан]]ға жеткізілетін заттың 70 проценті тасылған. 1946 жылғы мәлімет бойынша Арал қаласында қазақ, орыс, азербайжан, неміс, латыш, поляк, молдаван, қалмақ, чуваш секілді 33 ұлттың өкілі тұрған. 1960 жылға дейін Арал қаласынан Нүкіс, Мойнақ, Шаржауға жолаушылар таситын кемелер жүріп тұрған. 1970 жылға дейін Арал теңізінде балықтың 34 түрі есепке алынған.<ref>[http://aral.forever.kz http://aral.forever.kz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090211165324/http://aral.forever.kz/ |date=2009-02-11 }}</ref> == Қала суреттері == <gallery> АралIMG 20220612 201445.jpg|Арал Арал MG 20220612 201634.jpg|Арал Арал IMG 20220612 201710.jpg|Арал Арал IMG 20220612 201613.jpg |Арал Арал IMG 20220612 201558.jpg |Арал Арал IMG 20220612 201435.jpg |Арал Арал IMG 20220612 201420.jpg |Арал </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Commonscat|Aral (city)}} {{Қазақстан қалалары}} {{Арал ауданы елді мекендері}} [[Санат:Арал]] [[Санат:Арал ауданы елді мекендері]] [[Санат:Арал теңізі]] [[Санат:XX ғасырда құрылған қалалар]] [[Санат:Қазақстан темір жол бекеттері]] fphzewh09cqw0qcnbi2prlaeh6opfyr 3661948 3661947 2026-09-27T10:03:55Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Бекбол Мамбетов|Бекбол Мамбетов]] ([[User talk:Бекбол Мамбетов|т]]) өңдемелерінен [[User:Kasymov|Kasymov]] соңғы нұсқасына қайтарды 3409418 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Арал |сурет = Aral tawelsizdik alani.jpg |әкімшілік күйі = Облыстық маңызы бар қала |елтаңба = Emblem Aral.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg= 46|lat_min= 48|lat_sec= |lon_deg= 61|lon_min= 40|lon_sec= |CoordAddon=type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасының өлшемi = 300 |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Қызылорда облысы |кестедегі облыс = Қызылорда облысы |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |кестедегі мекен = |ішкі бөлінісі = |әкімі = Бауыржан Махатов (2016 жыл)<ref>http://www.aralakimat.kz/kzv/memlekettik_organdar/apparat_akimov_poselkov_i_aylnyh_okrugov/Aral_kalasy/index.php</ref> |құрылған уақыты = 1905 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1938 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 36 955<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = аралдық |телефон коды = 72433 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Кызылординская область |сайты = http://www.aralakimat.kz/ |сайт тілі = kz |сайт тілі 2 = ru |сайт тілі 3 = }} {{мағына|Арал (айрық)}} [[Сурет:C72603e9bdd3d6092f0caa512954d822 big.jpg|thumb|250px‎|right|Аудандық мешіт]] [[Сурет:AralSquare.JPG|thumb|right|Арал көшелері|300px]] [[Сурет:Aral harbour.jpg|thumb|right|Арал теңізінің іздері.|300px]] [[Сурет:20497a5a366cc75246e217dee4409736 big.jpg|thumb|300px|right|Тәуелсіздік алаңы‎]] '''Арал қаласы''' — [[Қызылорда облысы]]ндағы аудан орталығы, қала, темір жол стансасы. Арал теңізінің солтүстік-шығысындағы [[Үлкен Сарышығанақ]] қолтығында, шөл белдемінде орналасқан. Тұрғыны 36 955 адам (2023). Іргесі 1905 ж. “Алтықұдық” деп аталған кішкене қыстақ негізінде қаланған. Кеңес өкіметі орнағаннан соң жұмысшы поселкесіне, кейін қалаға айналды. А-да балық аулау флотилиясы, балық өңдеу комбинаты, [[Арал кеме жөндеу зауыты|кеме жөндеу]], шыны жасау, май з-ттары, тігін ф-касы жұмыс істеді. Сондай-ақ т.ж. көлігінің жұмысын қамтамасыз ету және тұрмыс қажетін өтеу кәсіпорындары, орта мектеп, мәдениет үйі, кинотеатр, өлкетану мұражайы, аудандық аурухана, санэпидстанса, газет баспаханасы, қонақ үй, мейрамхана, қоғамдық тамақтандыру мекемелері бар. А. арқылы [[Орынбор]] — [[Ташкент]] т.ж. мен Қызылорда — [[Ақтөбе]] автомобиль жолы өтеді. Қала тұрғындары елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.<ref>[http://www.aralakimat.kz/ www.aralakimat.kz Арал ауданы әкімшілігінің веб торабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101219101358/http://www.aralakimat.kz/ |date=2010-12-19 }}</ref> == Тарихы == Арал қаласының іргесі алғашында «Алты құдық» деген атаумен аталған жерде орналасқан. Ол кезде Сыр бойының байлары малдарын жайлауға айдар кезде жолдарына мал суаратын тас құдықтар қаздырып, оған арнайы жігіттер тобын ұйымдастырып отырған. Шыңырау тас құдықтар онша сарқыла бермеген, әрі олардың суы тұщы болып келген. Мұндай суы бар құдықтарға керуеншілер де көбірек маңайлаған. Керуен жолдары мен темір жол бойын жағалай қазылған құдықтардың картасын патша өкіметі кезінде сонау ХІХ ғасырда арнайы картаға (Арал маңы құдықтарының картасы) түсіріп отырған. «Алты құдық» деген атаумен аталған жер, осы күнгі «сегізінші километр» деп аталатын жердің (Арал-Аралсульфат темір жол веткасында) батыс бетіндегі шағыл құмның іргесінде болған. Кейін теңізде су жолы қатынасы ашылуына байланысты, балық тұздайтын кәсіпшіліктер орын тепкен. Орынбор-Ташкент темір жолының салынуына орай, осыған жақын аймақта Арал кенті негізделіп, 1911 жылдан бастап Арал теңізі деңгейіне жүйелі түрдегі бақылау орнатылды. Осы 1905 жылы Алтықұдық түбіндегі станция «Арал теңізі станциясы» деп аталды. [[Арал ауданы]] 1929 жылы құрылған. Алғашқы кезде оның құрамына Қамыстыбас және Арал болыстары кірді. 1938 жылғы 29 наурыздан бастап жұмысшы поселкесі қалаға айналды, яғни Арал поселкасы Арал қаласы болып аталды. Ауданның орталығы Арал қаласы. Ауданда 2008 жылғы 1 қаңтарға 72145 адам тұрады. Оның 30622-сі Арал қаласының тұрғындары. Территориясы 52,2 км². 1921 жылы қазан төңкерісінің көсемі В. И. Ленин (В. Ульянов) Поволжье мен Ресейдің орталық аудандарындағы құрғақшылыққа байланысты аштықтан зардап шеккен халыққа көмек көрсету жөнінде Арал балықшыларына әйгілі үндеу-хатын жолдап, көмек беруді сұраған. Аралдықтар бұл Үндеуге жауап ретінде Ресейге 14 вагон балық жіберген. Болшевиктер партиясының көсемі В.И.Ленин аралдықтардың бұл игі ісін зор бағалап, токарлық станок Арал балықшыларына сыйға тартқан. 1930 жылдары ауданда 17 балық колхозы, 5 балық заводы, 20-дан астам мал колхозы ұйымдасқан. Аудан халқы Ұлы Отан соғысы уақытында де өшпес ерлік, асқақ рухтың үлгісін көрсетті. Ауданнан соғысқа 11 мыңнан астам адам кетіп, оның 6038 елге оралмай, майдан даласында қалды. 2005 жылы Арал боздақтарының рухына арналып аудан орталығының орталық алаңында Тағзым алаңы орнатылды. Арал теңізі 1963 жылдардан бастап тартыла бастады. Арал теңізінің проблемасы жөнінде Алматы, Ташкент, Нөкіс, Қызылорда және Арал қалаларында мемлекетаралық деңгейде кеңестер өткізілді. Осының нәтижесінде құны 84,0 млн. АҚШ долларын құрайтын «Сырдария өзенінің арнасын реттеу және Арал теңізінің солтүстік бөлігін сақтау» жобасы іске асып, жобаның І фазасы 2007 жылы аяқталды. Қазіргі таңда жобаның ІІ фазасының техникалық-экономикалық негіздемесі әзірленуде. Бүгінгі таңда ауданда 51 мектеп, 1 аудандық, 1 қалалық мәдениет үйлері, 4 ауылдық мәдениет үйі, 25 ауылдық клуб, 2 демалыс кешені, 6 халықтық ұжымдар, 32 көпшілік кітапхана, 1 аудандық, 1 жүйке аурулар, 1 өкпе аурулар аруханалары мен 1 перзентхана, 1 медициналық жедел жәрдем стансасы, 8 жанұялық дәрігерлік емхана, 5 ауылдық аурухана және 28 басқа да емдеу мекемелері халыққа қызмет жасайды.<ref>[http://aral.ucoz.kz http://aral.ucoz.kz]</ref> == Географиясы == === Климаты === <div style="max-width:75%">{{Қаланың ауа райы |Жер_ілік = Арал |Дерекнама = [https://meteolabs.kz/қаз/климаты/арал/ Арал ауа райы мен климаты] |Қаң_а_макс = 5.8 |Ақп_а_макс = 17.8 |Нау_а_макс = 29.2 |Сәу_а_макс = 33.9 |Мам_а_макс = 38.3 |Мау_а_макс = 44.6 |Шіл_а_макс = 44.8 |Там_а_макс = 44.4 |Қыр_а_макс = 41.0 |Қаз_а_макс = 32.6 |Қар_а_макс = 24.7 |Жел_а_макс = 10.3 |Жыл__а_макс = 44.8 |Қаң_а_мин = -33.9 |Ақп_а_мин = -36.7 |Нау_а_мин = -27.1 |Сәу_а_мин = -11.8 |Мам_а_мин = -1.5 |Мау_а_мин = 6.3 |Шіл_а_мин = 10.9 |Там_а_мин = 6.9 |Қыр_а_мин = -3.5 |Қаз_а_мин = -13.6 |Қар_а_мин = -27.0 |Жел_а_мин = -31.8 |Жыл__а_мин = -36.7 |Қаң_ор_макс = -6.8 |Ақп_ор_макс = -5.5 |Нау_ор_макс = 3.9 |Сәу_ор_макс = 17.9 |Мам_ор_макс = 26.0 |Мау_ор_макс = 32.3 |Шіл_ор_макс = 34.2 |Там_ор_макс = 32.4 |Қыр_ор_макс = 25.1 |Қаз_ор_макс = 15.1 |Қар_ор_макс = 4.1 |Жел_ор_макс = -3.9 |Жыл__ор_макс = 14.6 |Қаң_ор_мин = -14.5 |Ақп_ор_мин = -14.3 |Нау_ор_мин = -5.9 |Сәу_ор_мин = 5.4 |Мам_ор_мин = 12.3 |Мау_ор_мин = 18.3 |Шіл_ор_мин = 20.4 |Там_ор_мин = 18.3 |Қыр_ор_мин = 11.2 |Қаз_ор_мин = 3.0 |Қар_ор_мин = -4.3 |Жел_ор_мин = -11.1 |Жыл__ор_мин = 3.2 |Қаң_ор = -10.7 |Ақп_ор = -9.9 |Нау_ор = -1.0 |Сәу_ор = 11.7 |Мам_ор = 19.2 |Мау_ор = 25.3 |Шіл_ор = 27.3 |Там_ор = 25.3 |Қыр_ор = 18.2 |Қаз_ор = 9.0 |Қар_ор = -0.1 |Жел_ор = -7.5 |Жыл__ор = 8.9 |Қаң_ор_ж-ш = 11.5 |Ақп_ор_ж-ш = 9.5 |Нау_ор_ж-ш = 15.1 |Сәу_ор_ж-ш = 13.9 |Мам_ор_ж-ш = 15.2 |Мау_ор_ж-ш = 14.9 |Шіл_ор_ж-ш = 8.2 |Там_ор_ж-ш = 5.0 |Қыр_ор_ж-ш = 6.4 |Қаз_ор_ж-ш = 13.4 |Қар_ор_ж-ш = 14.5 |Жел_ор_ж-ш = 12.0 |Жыл__ор_ж-ш = 139.6 |}} </div> ==Аралда туғандар== Ауданнан екі Кеңес Одағының батыры, 16 Социалистік Еңбек Ері шыққан. Аты əлемге əйгілі суретші, жұмыстары Еуропа мен басқа елдердің, белгілі мұражайларында тұрған, Қазақстан Суретшілер Одағының, Қазақстан Қолөнершілер Одағының мүшесі, суретші-зергер Құлмамбетов Құдайберген Тағжанұлының туған жері. Сонымен қатар, Арал ауданында мемлекеттік қайраткер [[Шапақ Артықбаев]], халық жазушысы [[Әбдіжәміл Нұрпейісов]], жазушы-ақын [[Зейнолла Шүкіров]], Қазақстан Республикасының тұңғыш Үкімет басшысы [[Ұзақбай Қараманов]], ғалым-профессор [[Нажмадин Күнқожаев]] секілді бүкіл әлемге белгілі қайраткерлер дүниеге келген. === Арал қаласының құрметті тұрғындары === *[[Рохлин, Лев Яковлевич|Лев Рохлин]] [[1947]] жылы Арал қаласында туған . *[[Төлеген Медетбаев]] Арал қаласында туған. *[[Әбдіжәміл Нұрпейісов]] Арал қаласының тумасы болып табылады. *[[Зейнолла Шүкіров]] Арал ауданында туған. *[[1951]] жылы [[Аралсульфат]] елді-мекенінде Кеңес Одағы Батыры генерал [[Валерий Очиров]] туған. ==Табиғаты== Арал теңізі – құмды, құрғақ климатты үстірт қыратқа орналасқан. Ол – ертедегі [[Сармат]] теңізінің бір бөлігі. Теңіздің 96 процентін су, 4 процентін жер құрайды. Арал жер шарының 60 градустық ендігінде орналасқан. Теңіз суы сағат тілі іспетті, оңнан солға қарай оралып ағады. Кайназой дәуірінің орта шенінде, яғни бұдан 21 млн 1200 жыл бұрын, Арал каспий теңізіне қосылып жатқан. Бұл байланыс 1573 жылға дейін созылған. ==Арал шежіресі== Осы дәуірдің 950 жылы Ибн-Рустемнің замандасы Масуди « Балық өзені келіп құятын Джейнухом (Амудария) Тармидь, Испиран сияқты бірнеше салаға бөлініп, бір тарауы Хорасанмен көп қамалға айырылатын Ховарезм (Қият) қаласының төменгі жағымен Джоуджания (көне Үргеніш) жиегінде тұрған көлге құяды» деп жазған. Ғалымның көл деп отырғаны қазіргі Арал теңізі. Бұдан 1800 жылдай бұрын өмір сүрген атақты грек оқымыстысы Кландин Птоломей өзінің «Алмагест» (Ұлы құрылыс) деген шығармасында жер шарының 27 бөліктен тұратын картасын жасаған. Оның 22-картасында Арал теңізі мен Каспий теңізі бейнеленген. Мұнда Зарафшан, Амудария (Оксус) өзендерінің Каспийге құйып жатқандығы көрсетілген. Бұдан 62 мың жыл бұрын Амудария Ферғананың сайы арқылы Тянь-Шань тауынан басталған. Осы кезде жиһанкез Марко Поло да бұған «Ион» деп ат берген. Ал, Сырдария (Яксарт) мен қазіргі Бұхара облысындағы Кулдик тауының шығысындағы сайдың ізімен аққан. Арал теңізінің терістік бетіндегі Саршығанақ, Ақеспе тұсынан 80м тереңдіктен Олигоцен уақытында өмір сүрген қызыл балықтың, ірі ұлудың, киттің омыртқа сүйектері тасқа айнала бастаған күйінде табылды. Бұл кезінде мұхитпен қосылып жатқандығын көрсетеді. Мезозой дәуірінде мұхит түбінде өмір сүрген фораменифер деген жәндіктің сыртқы қабыршағынан пайда болатын бор Арал теңізінің терістік жағындағы Ақкісіден табылып отыр. Б.з.б 138 жылы Қытай үкіметінің елшісі Чжан-Цянь өзінің жазбаларында «Кан-гюй мемлекеті жарлы, жиексіз үлкен теңіздің жағасында жатыр. Бұл терістік теңізі» деп жазған. Арал теңізі осы атауды иеленгенге дейін түрліше аталған. Оны саяхатшылардың еңбектерінен жиі кездестіреміз. Мысалы; 865 жылы Ибн-Хордарбек «Күрдер» көлі десе, 943 жылғы Масуди «Күрджани», 961 жылы Истахди «Казбин», 1339 жылы Хафизи «Абдуда», ХІІІ ғасырда Бекрон «Джент» көлі деп жазған. Бүгінгі Арал теңізі деген атау негізінен ХVІІ ғасырдан бергі жерде берілген. Сырдарияға дейін құятын өзендер жайлы бірінші толық мағлұматты 1664-1665 жылдары голландиялық Николай витсе жазған. Ол 1692 жылы жарыққа шыққан «Терістік және Түстік Татария» деген еңбегінде Валин (каспий) теңізінен Көк(Арал) теңізіне дейін 250км. Көк теңізге оңтүстіктен буен (Шу) өзені құйып жатады» деп жазған. Арал теңізін саяхатшылар әр ғасырда картаға түсірумен болған. Атап айтсақ, 1658 жылы ағылшын Дженкинсон, 1664 жылы голландиялық Николай витсен, 1723 жылы Далилия, 1734 жылы Крылов, 1741 жылы Муравин, 1834 жылы Левшин. Теңіз табиғатын зерттеуде капитан Бутаков пен ұлы кобзарь Шевченко да көп еңбек сіңірген. Бутаков бастаған экспедиция 1 ай бойы Райым қорғанында 2 кеме жасаған. Алғашқы кеменің капитаны Қаратеңіз морягі Мертового болды, екіншісінің құрамындағы 27 кісінің бірі – Тарас Шевченко. 1853 жылы Арал теңізінде тұңғыш рет пароход жүрді. Ол 1850 жылғы қазан айындағы патшалық Ресейдің заказы бойынша Швецияның Мотол қаласында 49 347 сомға жасалған. 1886 жылы Аралдың оңтүстік бетінде А.Никольскийдің, ал солтүстік жағындаакадемик Бергтің басқаруымен эксредиция ұйымдастырылып, балық байлығы жете зерттелді. Патшалық Ресей осы мол олжаны игеру мақсатында 1905 жылы темір жол құрылысын салды. Осыдан кейін Астраханьнан, Доннан, Қаратеңіз маңынан, Орталық ресейден жеке балық аулаушылар келе бастады. Лапшин, Риткин, Красильников, Макеев секілді саудагерлер ірі-ірі балық кәсіпшіліктерін ашып, «Хиуа» атты акционерлік қоғам құрды. 1913 жылы Арал поселка атанған. Онда 1026 адам тұрған. Поволжье халқының басына ауыр күн туғанда В.И.Ленин 1921 жылы 7 қазанда: Арал балықшыларына хат жолдап, ашыққандарға көмек көрсетуін өтінген. Бөгендіктер телеграмманы алысымен 24 сағаттың ішінде 14 вагон балық жөнелтті Арал балық зерттеу станциясы 1920 жылдан жұмыс істей бастады 1925 жылы қазіргі Арал ауданында «Серіктестік» деген балық аулайтын ұйым құрылды. Ұйымның алтауы Арал жерінде, төртеуі Мойнақ маңында болды. 1928 жылы Арал теңізінің балықшыларының басын біріктіріп «Балықшылар одағы құрылды. Басқарма председателі болып патша заманында жер ауып келген Дон казагі Дубовик (1897-1945) сайланды. 1928 жылы Арал аудан орталығы болды. Сол жылы кеме жасау заводы салынды. 1930 жылы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің арнайы қаулысымен Арал қала аталды. 1930 жылдан бастап профессор М.И.Ильиннің басқаруымен Мойнақ пен Арал қаласында консерві заводы салына бастады. Ол жылына 6 миллионнан астам консерві шығарды. 1932 жылы Арал ауданында 173 тұз өндіретін трест ұйымдастырылды. Ол жыл сайын орта есеппен 262 мың тонна тұз өндірді. Аралда 1920 жылдан бері сульфат өндіріліп келді. 1940 жылы профессор Г.В.Никольский Арал теңізіндегі балықтардың түрі мен олардың қандай тереңдікте жүретіндігі жөнінде арнайы карта жасалды. Сол жоба бойынша бекіре, жайын, ақбалық, шортан, сазан, тісті, шабақ, алабұға, қаяз, табан, торта, айнакөз, шомая ауланды. Соғыс жалдарында Арал балықшылары 23 430 тонна сапалы балықты Отан қорғаушылар мен туысқан республикаларға жөнелтті. 1946 жылы Арал қаласында шыны заводы салынды. Кезінде Арал портының пароходствосы арқылы [[Түрікменстан]]ға баратын жүктің 25 проценті, [[Өзбекстан]]ға жеткізілетін заттың 70 проценті тасылған. 1946 жылғы мәлімет бойынша Арал қаласында қазақ, орыс, азербайжан, неміс, латыш, поляк, молдаван, қалмақ, чуваш секілді 33 ұлттың өкілі тұрған. 1960 жылға дейін Арал қаласынан Нүкіс, Мойнақ, Шаржауға жолаушылар таситын кемелер жүріп тұрған. 1970 жылға дейін Арал теңізінде балықтың 34 түрі есепке алынған.<ref>[http://aral.forever.kz http://aral.forever.kz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090211165324/http://aral.forever.kz/ |date=2009-02-11 }}</ref> == Қала суреттері == <gallery> АралIMG 20220612 201445.jpg|Арал Арал MG 20220612 201634.jpg|Арал Арал IMG 20220612 201710.jpg|Арал Арал IMG 20220612 201613.jpg |Арал Арал IMG 20220612 201558.jpg |Арал Арал IMG 20220612 201435.jpg |Арал Арал IMG 20220612 201420.jpg |Арал </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Commonscat|Aral (city)}} {{Қазақстан қалалары}} {{Арал ауданы елді мекендері}} [[Санат:Арал]] [[Санат:Арал ауданы елді мекендері]] [[Санат:Арал теңізі]] [[Санат:XX ғасырда құрылған қалалар]] [[Санат:Қазақстан темір жол бекеттері]] id4p6udc0tcvmemkiqsndwob2vc94cm 3661950 3661948 2026-09-27T10:07:09Z Бекбол Мамбетов 186027 сыртқы сілтеме жасалды 3661950 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Арал |сурет = Aral tawelsizdik alani.jpg |әкімшілік күйі = Облыстық маңызы бар қала |елтаңба = Emblem Aral.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg= 46|lat_min= 48|lat_sec= |lon_deg= 61|lon_min= 40|lon_sec= |CoordAddon=type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасының өлшемi = 300 |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Қызылорда облысы |кестедегі облыс = Қызылорда облысы |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |кестедегі мекен = |ішкі бөлінісі = |әкімі = Бауыржан Махатов (2016 жыл)<ref>http://www.aralakimat.kz/kzv/memlekettik_organdar/apparat_akimov_poselkov_i_aylnyh_okrugov/Aral_kalasy/index.php</ref> |құрылған уақыты = 1905 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1938 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 36 955<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = аралдық |телефон коды = 72433 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Кызылординская область |сайты = http://www.aralakimat.kz/ |сайт тілі = kz |сайт тілі 2 = ru |сайт тілі 3 = }} {{мағына|Арал (айрық)}} [[Сурет:C72603e9bdd3d6092f0caa512954d822 big.jpg|thumb|250px‎|right|Аудандық мешіт]] [[Сурет:AralSquare.JPG|thumb|right|Арал көшелері|300px]] [[Сурет:Aral harbour.jpg|thumb|right|Арал теңізінің іздері.|300px]] [[Сурет:20497a5a366cc75246e217dee4409736 big.jpg|thumb|300px|right|Тәуелсіздік алаңы‎]] '''Арал қаласы''' — [[Қызылорда облысы]]ндағы аудан орталығы, қала, темір жол стансасы. Арал теңізінің солтүстік-шығысындағы [[Үлкен Сарышығанақ]] қолтығында, шөл белдемінде орналасқан. Тұрғыны 36 955 адам (2023). Іргесі 1905 ж. “Алтықұдық” деп аталған кішкене қыстақ негізінде қаланған. Кеңес өкіметі орнағаннан соң жұмысшы поселкесіне, кейін қалаға айналды. А-да балық аулау флотилиясы, балық өңдеу комбинаты, [[Арал кеме жөндеу зауыты|кеме жөндеу]], шыны жасау, май з-ттары, тігін ф-касы жұмыс істеді. Сондай-ақ т.ж. көлігінің жұмысын қамтамасыз ету және тұрмыс қажетін өтеу кәсіпорындары, орта мектеп, [https://www.facebook.com/aral.rdk/?locale=ru_RU мәдениет үйі], кинотеатр, өлкетану мұражайы, аудандық аурухана, санэпидстанса, газет баспаханасы, қонақ үй, мейрамхана, қоғамдық тамақтандыру мекемелері бар. А. арқылы [[Орынбор]] — [[Ташкент]] т.ж. мен Қызылорда — [[Ақтөбе]] автомобиль жолы өтеді. Қала тұрғындары елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.<ref>[http://www.aralakimat.kz/ www.aralakimat.kz Арал ауданы әкімшілігінің веб торабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101219101358/http://www.aralakimat.kz/ |date=2010-12-19 }}</ref> == Тарихы == Арал қаласының іргесі алғашында «Алты құдық» деген атаумен аталған жерде орналасқан. Ол кезде Сыр бойының байлары малдарын жайлауға айдар кезде жолдарына мал суаратын тас құдықтар қаздырып, оған арнайы жігіттер тобын ұйымдастырып отырған. Шыңырау тас құдықтар онша сарқыла бермеген, әрі олардың суы тұщы болып келген. Мұндай суы бар құдықтарға керуеншілер де көбірек маңайлаған. Керуен жолдары мен темір жол бойын жағалай қазылған құдықтардың картасын патша өкіметі кезінде сонау ХІХ ғасырда арнайы картаға (Арал маңы құдықтарының картасы) түсіріп отырған. «Алты құдық» деген атаумен аталған жер, осы күнгі «сегізінші километр» деп аталатын жердің (Арал-Аралсульфат темір жол веткасында) батыс бетіндегі шағыл құмның іргесінде болған. Кейін теңізде су жолы қатынасы ашылуына байланысты, балық тұздайтын кәсіпшіліктер орын тепкен. Орынбор-Ташкент темір жолының салынуына орай, осыған жақын аймақта Арал кенті негізделіп, 1911 жылдан бастап Арал теңізі деңгейіне жүйелі түрдегі бақылау орнатылды. Осы 1905 жылы Алтықұдық түбіндегі станция «Арал теңізі станциясы» деп аталды. [[Арал ауданы]] 1929 жылы құрылған. Алғашқы кезде оның құрамына Қамыстыбас және Арал болыстары кірді. 1938 жылғы 29 наурыздан бастап жұмысшы поселкесі қалаға айналды, яғни Арал поселкасы Арал қаласы болып аталды. Ауданның орталығы Арал қаласы. Ауданда 2008 жылғы 1 қаңтарға 72145 адам тұрады. Оның 30622-сі Арал қаласының тұрғындары. Территориясы 52,2 км². 1921 жылы қазан төңкерісінің көсемі В. И. Ленин (В. Ульянов) Поволжье мен Ресейдің орталық аудандарындағы құрғақшылыққа байланысты аштықтан зардап шеккен халыққа көмек көрсету жөнінде Арал балықшыларына әйгілі үндеу-хатын жолдап, көмек беруді сұраған. Аралдықтар бұл Үндеуге жауап ретінде Ресейге 14 вагон балық жіберген. Болшевиктер партиясының көсемі В.И.Ленин аралдықтардың бұл игі ісін зор бағалап, токарлық станок Арал балықшыларына сыйға тартқан. 1930 жылдары ауданда 17 балық колхозы, 5 балық заводы, 20-дан астам мал колхозы ұйымдасқан. Аудан халқы Ұлы Отан соғысы уақытында де өшпес ерлік, асқақ рухтың үлгісін көрсетті. Ауданнан соғысқа 11 мыңнан астам адам кетіп, оның 6038 елге оралмай, майдан даласында қалды. 2005 жылы Арал боздақтарының рухына арналып аудан орталығының орталық алаңында Тағзым алаңы орнатылды. Арал теңізі 1963 жылдардан бастап тартыла бастады. Арал теңізінің проблемасы жөнінде Алматы, Ташкент, Нөкіс, Қызылорда және Арал қалаларында мемлекетаралық деңгейде кеңестер өткізілді. Осының нәтижесінде құны 84,0 млн. АҚШ долларын құрайтын «Сырдария өзенінің арнасын реттеу және Арал теңізінің солтүстік бөлігін сақтау» жобасы іске асып, жобаның І фазасы 2007 жылы аяқталды. Қазіргі таңда жобаның ІІ фазасының техникалық-экономикалық негіздемесі әзірленуде. Бүгінгі таңда ауданда 51 мектеп, 1 аудандық, 1 қалалық мәдениет үйлері, 4 ауылдық мәдениет үйі, 25 ауылдық клуб, 2 демалыс кешені, 6 халықтық ұжымдар, 32 көпшілік кітапхана, 1 аудандық, 1 жүйке аурулар, 1 өкпе аурулар аруханалары мен 1 перзентхана, 1 медициналық жедел жәрдем стансасы, 8 жанұялық дәрігерлік емхана, 5 ауылдық аурухана және 28 басқа да емдеу мекемелері халыққа қызмет жасайды.<ref>[http://aral.ucoz.kz http://aral.ucoz.kz]</ref> == Географиясы == === Климаты === <div style="max-width:75%">{{Қаланың ауа райы |Жер_ілік = Арал |Дерекнама = [https://meteolabs.kz/қаз/климаты/арал/ Арал ауа райы мен климаты] |Қаң_а_макс = 5.8 |Ақп_а_макс = 17.8 |Нау_а_макс = 29.2 |Сәу_а_макс = 33.9 |Мам_а_макс = 38.3 |Мау_а_макс = 44.6 |Шіл_а_макс = 44.8 |Там_а_макс = 44.4 |Қыр_а_макс = 41.0 |Қаз_а_макс = 32.6 |Қар_а_макс = 24.7 |Жел_а_макс = 10.3 |Жыл__а_макс = 44.8 |Қаң_а_мин = -33.9 |Ақп_а_мин = -36.7 |Нау_а_мин = -27.1 |Сәу_а_мин = -11.8 |Мам_а_мин = -1.5 |Мау_а_мин = 6.3 |Шіл_а_мин = 10.9 |Там_а_мин = 6.9 |Қыр_а_мин = -3.5 |Қаз_а_мин = -13.6 |Қар_а_мин = -27.0 |Жел_а_мин = -31.8 |Жыл__а_мин = -36.7 |Қаң_ор_макс = -6.8 |Ақп_ор_макс = -5.5 |Нау_ор_макс = 3.9 |Сәу_ор_макс = 17.9 |Мам_ор_макс = 26.0 |Мау_ор_макс = 32.3 |Шіл_ор_макс = 34.2 |Там_ор_макс = 32.4 |Қыр_ор_макс = 25.1 |Қаз_ор_макс = 15.1 |Қар_ор_макс = 4.1 |Жел_ор_макс = -3.9 |Жыл__ор_макс = 14.6 |Қаң_ор_мин = -14.5 |Ақп_ор_мин = -14.3 |Нау_ор_мин = -5.9 |Сәу_ор_мин = 5.4 |Мам_ор_мин = 12.3 |Мау_ор_мин = 18.3 |Шіл_ор_мин = 20.4 |Там_ор_мин = 18.3 |Қыр_ор_мин = 11.2 |Қаз_ор_мин = 3.0 |Қар_ор_мин = -4.3 |Жел_ор_мин = -11.1 |Жыл__ор_мин = 3.2 |Қаң_ор = -10.7 |Ақп_ор = -9.9 |Нау_ор = -1.0 |Сәу_ор = 11.7 |Мам_ор = 19.2 |Мау_ор = 25.3 |Шіл_ор = 27.3 |Там_ор = 25.3 |Қыр_ор = 18.2 |Қаз_ор = 9.0 |Қар_ор = -0.1 |Жел_ор = -7.5 |Жыл__ор = 8.9 |Қаң_ор_ж-ш = 11.5 |Ақп_ор_ж-ш = 9.5 |Нау_ор_ж-ш = 15.1 |Сәу_ор_ж-ш = 13.9 |Мам_ор_ж-ш = 15.2 |Мау_ор_ж-ш = 14.9 |Шіл_ор_ж-ш = 8.2 |Там_ор_ж-ш = 5.0 |Қыр_ор_ж-ш = 6.4 |Қаз_ор_ж-ш = 13.4 |Қар_ор_ж-ш = 14.5 |Жел_ор_ж-ш = 12.0 |Жыл__ор_ж-ш = 139.6 |}} </div> ==Аралда туғандар== Ауданнан екі Кеңес Одағының батыры, 16 Социалистік Еңбек Ері шыққан. Аты əлемге əйгілі суретші, жұмыстары Еуропа мен басқа елдердің, белгілі мұражайларында тұрған, Қазақстан Суретшілер Одағының, Қазақстан Қолөнершілер Одағының мүшесі, суретші-зергер Құлмамбетов Құдайберген Тағжанұлының туған жері. Сонымен қатар, Арал ауданында мемлекеттік қайраткер [[Шапақ Артықбаев]], халық жазушысы [[Әбдіжәміл Нұрпейісов]], жазушы-ақын [[Зейнолла Шүкіров]], Қазақстан Республикасының тұңғыш Үкімет басшысы [[Ұзақбай Қараманов]], ғалым-профессор [[Нажмадин Күнқожаев]] секілді бүкіл әлемге белгілі қайраткерлер дүниеге келген. === Арал қаласының құрметті тұрғындары === *[[Рохлин, Лев Яковлевич|Лев Рохлин]] [[1947]] жылы Арал қаласында туған . *[[Төлеген Медетбаев]] Арал қаласында туған. *[[Әбдіжәміл Нұрпейісов]] Арал қаласының тумасы болып табылады. *[[Зейнолла Шүкіров]] Арал ауданында туған. *[[1951]] жылы [[Аралсульфат]] елді-мекенінде Кеңес Одағы Батыры генерал [[Валерий Очиров]] туған. ==Табиғаты== Арал теңізі – құмды, құрғақ климатты үстірт қыратқа орналасқан. Ол – ертедегі [[Сармат]] теңізінің бір бөлігі. Теңіздің 96 процентін су, 4 процентін жер құрайды. Арал жер шарының 60 градустық ендігінде орналасқан. Теңіз суы сағат тілі іспетті, оңнан солға қарай оралып ағады. Кайназой дәуірінің орта шенінде, яғни бұдан 21 млн 1200 жыл бұрын, Арал каспий теңізіне қосылып жатқан. Бұл байланыс 1573 жылға дейін созылған. ==Арал шежіресі== Осы дәуірдің 950 жылы Ибн-Рустемнің замандасы Масуди « Балық өзені келіп құятын Джейнухом (Амудария) Тармидь, Испиран сияқты бірнеше салаға бөлініп, бір тарауы Хорасанмен көп қамалға айырылатын Ховарезм (Қият) қаласының төменгі жағымен Джоуджания (көне Үргеніш) жиегінде тұрған көлге құяды» деп жазған. Ғалымның көл деп отырғаны қазіргі Арал теңізі. Бұдан 1800 жылдай бұрын өмір сүрген атақты грек оқымыстысы Кландин Птоломей өзінің «Алмагест» (Ұлы құрылыс) деген шығармасында жер шарының 27 бөліктен тұратын картасын жасаған. Оның 22-картасында Арал теңізі мен Каспий теңізі бейнеленген. Мұнда Зарафшан, Амудария (Оксус) өзендерінің Каспийге құйып жатқандығы көрсетілген. Бұдан 62 мың жыл бұрын Амудария Ферғананың сайы арқылы Тянь-Шань тауынан басталған. Осы кезде жиһанкез Марко Поло да бұған «Ион» деп ат берген. Ал, Сырдария (Яксарт) мен қазіргі Бұхара облысындағы Кулдик тауының шығысындағы сайдың ізімен аққан. Арал теңізінің терістік бетіндегі Саршығанақ, Ақеспе тұсынан 80м тереңдіктен Олигоцен уақытында өмір сүрген қызыл балықтың, ірі ұлудың, киттің омыртқа сүйектері тасқа айнала бастаған күйінде табылды. Бұл кезінде мұхитпен қосылып жатқандығын көрсетеді. Мезозой дәуірінде мұхит түбінде өмір сүрген фораменифер деген жәндіктің сыртқы қабыршағынан пайда болатын бор Арал теңізінің терістік жағындағы Ақкісіден табылып отыр. Б.з.б 138 жылы Қытай үкіметінің елшісі Чжан-Цянь өзінің жазбаларында «Кан-гюй мемлекеті жарлы, жиексіз үлкен теңіздің жағасында жатыр. Бұл терістік теңізі» деп жазған. Арал теңізі осы атауды иеленгенге дейін түрліше аталған. Оны саяхатшылардың еңбектерінен жиі кездестіреміз. Мысалы; 865 жылы Ибн-Хордарбек «Күрдер» көлі десе, 943 жылғы Масуди «Күрджани», 961 жылы Истахди «Казбин», 1339 жылы Хафизи «Абдуда», ХІІІ ғасырда Бекрон «Джент» көлі деп жазған. Бүгінгі Арал теңізі деген атау негізінен ХVІІ ғасырдан бергі жерде берілген. Сырдарияға дейін құятын өзендер жайлы бірінші толық мағлұматты 1664-1665 жылдары голландиялық Николай витсе жазған. Ол 1692 жылы жарыққа шыққан «Терістік және Түстік Татария» деген еңбегінде Валин (каспий) теңізінен Көк(Арал) теңізіне дейін 250км. Көк теңізге оңтүстіктен буен (Шу) өзені құйып жатады» деп жазған. Арал теңізін саяхатшылар әр ғасырда картаға түсірумен болған. Атап айтсақ, 1658 жылы ағылшын Дженкинсон, 1664 жылы голландиялық Николай витсен, 1723 жылы Далилия, 1734 жылы Крылов, 1741 жылы Муравин, 1834 жылы Левшин. Теңіз табиғатын зерттеуде капитан Бутаков пен ұлы кобзарь Шевченко да көп еңбек сіңірген. Бутаков бастаған экспедиция 1 ай бойы Райым қорғанында 2 кеме жасаған. Алғашқы кеменің капитаны Қаратеңіз морягі Мертового болды, екіншісінің құрамындағы 27 кісінің бірі – Тарас Шевченко. 1853 жылы Арал теңізінде тұңғыш рет пароход жүрді. Ол 1850 жылғы қазан айындағы патшалық Ресейдің заказы бойынша Швецияның Мотол қаласында 49 347 сомға жасалған. 1886 жылы Аралдың оңтүстік бетінде А.Никольскийдің, ал солтүстік жағындаакадемик Бергтің басқаруымен эксредиция ұйымдастырылып, балық байлығы жете зерттелді. Патшалық Ресей осы мол олжаны игеру мақсатында 1905 жылы темір жол құрылысын салды. Осыдан кейін Астраханьнан, Доннан, Қаратеңіз маңынан, Орталық ресейден жеке балық аулаушылар келе бастады. Лапшин, Риткин, Красильников, Макеев секілді саудагерлер ірі-ірі балық кәсіпшіліктерін ашып, «Хиуа» атты акционерлік қоғам құрды. 1913 жылы Арал поселка атанған. Онда 1026 адам тұрған. Поволжье халқының басына ауыр күн туғанда В.И.Ленин 1921 жылы 7 қазанда: Арал балықшыларына хат жолдап, ашыққандарға көмек көрсетуін өтінген. Бөгендіктер телеграмманы алысымен 24 сағаттың ішінде 14 вагон балық жөнелтті Арал балық зерттеу станциясы 1920 жылдан жұмыс істей бастады 1925 жылы қазіргі Арал ауданында «Серіктестік» деген балық аулайтын ұйым құрылды. Ұйымның алтауы Арал жерінде, төртеуі Мойнақ маңында болды. 1928 жылы Арал теңізінің балықшыларының басын біріктіріп «Балықшылар одағы құрылды. Басқарма председателі болып патша заманында жер ауып келген Дон казагі Дубовик (1897-1945) сайланды. 1928 жылы Арал аудан орталығы болды. Сол жылы кеме жасау заводы салынды. 1930 жылы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің арнайы қаулысымен Арал қала аталды. 1930 жылдан бастап профессор М.И.Ильиннің басқаруымен Мойнақ пен Арал қаласында консерві заводы салына бастады. Ол жылына 6 миллионнан астам консерві шығарды. 1932 жылы Арал ауданында 173 тұз өндіретін трест ұйымдастырылды. Ол жыл сайын орта есеппен 262 мың тонна тұз өндірді. Аралда 1920 жылдан бері сульфат өндіріліп келді. 1940 жылы профессор Г.В.Никольский Арал теңізіндегі балықтардың түрі мен олардың қандай тереңдікте жүретіндігі жөнінде арнайы карта жасалды. Сол жоба бойынша бекіре, жайын, ақбалық, шортан, сазан, тісті, шабақ, алабұға, қаяз, табан, торта, айнакөз, шомая ауланды. Соғыс жалдарында Арал балықшылары 23 430 тонна сапалы балықты Отан қорғаушылар мен туысқан республикаларға жөнелтті. 1946 жылы Арал қаласында шыны заводы салынды. Кезінде Арал портының пароходствосы арқылы [[Түрікменстан]]ға баратын жүктің 25 проценті, [[Өзбекстан]]ға жеткізілетін заттың 70 проценті тасылған. 1946 жылғы мәлімет бойынша Арал қаласында қазақ, орыс, азербайжан, неміс, латыш, поляк, молдаван, қалмақ, чуваш секілді 33 ұлттың өкілі тұрған. 1960 жылға дейін Арал қаласынан Нүкіс, Мойнақ, Шаржауға жолаушылар таситын кемелер жүріп тұрған. 1970 жылға дейін Арал теңізінде балықтың 34 түрі есепке алынған.<ref>[http://aral.forever.kz http://aral.forever.kz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090211165324/http://aral.forever.kz/ |date=2009-02-11 }}</ref> == Қала суреттері == <gallery> АралIMG 20220612 201445.jpg|Арал Арал MG 20220612 201634.jpg|Арал Арал IMG 20220612 201710.jpg|Арал Арал IMG 20220612 201613.jpg |Арал Арал IMG 20220612 201558.jpg |Арал Арал IMG 20220612 201435.jpg |Арал Арал IMG 20220612 201420.jpg |Арал </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Commonscat|Aral (city)}} {{Қазақстан қалалары}} {{Арал ауданы елді мекендері}} [[Санат:Арал]] [[Санат:Арал ауданы елді мекендері]] [[Санат:Арал теңізі]] [[Санат:XX ғасырда құрылған қалалар]] [[Санат:Қазақстан темір жол бекеттері]] m4t648mrt1ik94h5jl7oguhbugeih39 3661953 3661950 2026-09-27T10:08:42Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Бекбол Мамбетов|Бекбол Мамбетов]] ([[User talk:Бекбол Мамбетов|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3409418 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Қазақстан |статусы = Қала |атауы = Арал |сурет = Aral tawelsizdik alani.jpg |әкімшілік күйі = Облыстық маңызы бар қала |елтаңба = Emblem Aral.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_deg= 46|lat_min= 48|lat_sec= |lon_deg= 61|lon_min= 40|lon_sec= |CoordAddon=type:city(1226000)_region:KZ |CoordScale = |ел картасының өлшемi = 300 |облыс картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |облысы = Қызылорда облысы |кестедегі облыс = Қызылорда облысы |ауданы = |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |кестедегі мекен = |ішкі бөлінісі = |әкімі = Бауыржан Махатов (2016 жыл)<ref>http://www.aralakimat.kz/kzv/memlekettik_organdar/apparat_akimov_poselkov_i_aylnyh_okrugov/Aral_kalasy/index.php</ref> |құрылған уақыты = 1905 |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1938 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 36 955<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = аралдық |телефон коды = 72433 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Кызылординская область |сайты = http://www.aralakimat.kz/ |сайт тілі = kz |сайт тілі 2 = ru |сайт тілі 3 = }} {{мағына|Арал (айрық)}} [[Сурет:C72603e9bdd3d6092f0caa512954d822 big.jpg|thumb|250px‎|right|Аудандық мешіт]] [[Сурет:AralSquare.JPG|thumb|right|Арал көшелері|300px]] [[Сурет:Aral harbour.jpg|thumb|right|Арал теңізінің іздері.|300px]] [[Сурет:20497a5a366cc75246e217dee4409736 big.jpg|thumb|300px|right|Тәуелсіздік алаңы‎]] '''Арал қаласы''' — [[Қызылорда облысы]]ндағы аудан орталығы, қала, темір жол стансасы. Арал теңізінің солтүстік-шығысындағы [[Үлкен Сарышығанақ]] қолтығында, шөл белдемінде орналасқан. Тұрғыны 36 955 адам (2023). Іргесі 1905 ж. “Алтықұдық” деп аталған кішкене қыстақ негізінде қаланған. Кеңес өкіметі орнағаннан соң жұмысшы поселкесіне, кейін қалаға айналды. А-да балық аулау флотилиясы, балық өңдеу комбинаты, [[Арал кеме жөндеу зауыты|кеме жөндеу]], шыны жасау, май з-ттары, тігін ф-касы жұмыс істеді. Сондай-ақ т.ж. көлігінің жұмысын қамтамасыз ету және тұрмыс қажетін өтеу кәсіпорындары, орта мектеп, мәдениет үйі, кинотеатр, өлкетану мұражайы, аудандық аурухана, санэпидстанса, газет баспаханасы, қонақ үй, мейрамхана, қоғамдық тамақтандыру мекемелері бар. А. арқылы [[Орынбор]] — [[Ташкент]] т.ж. мен Қызылорда — [[Ақтөбе]] автомобиль жолы өтеді. Қала тұрғындары елді мекендермен автомобиль жолы арқылы қатынасады.<ref>[http://www.aralakimat.kz/ www.aralakimat.kz Арал ауданы әкімшілігінің веб торабы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101219101358/http://www.aralakimat.kz/ |date=2010-12-19 }}</ref> == Тарихы == Арал қаласының іргесі алғашында «Алты құдық» деген атаумен аталған жерде орналасқан. Ол кезде Сыр бойының байлары малдарын жайлауға айдар кезде жолдарына мал суаратын тас құдықтар қаздырып, оған арнайы жігіттер тобын ұйымдастырып отырған. Шыңырау тас құдықтар онша сарқыла бермеген, әрі олардың суы тұщы болып келген. Мұндай суы бар құдықтарға керуеншілер де көбірек маңайлаған. Керуен жолдары мен темір жол бойын жағалай қазылған құдықтардың картасын патша өкіметі кезінде сонау ХІХ ғасырда арнайы картаға (Арал маңы құдықтарының картасы) түсіріп отырған. «Алты құдық» деген атаумен аталған жер, осы күнгі «сегізінші километр» деп аталатын жердің (Арал-Аралсульфат темір жол веткасында) батыс бетіндегі шағыл құмның іргесінде болған. Кейін теңізде су жолы қатынасы ашылуына байланысты, балық тұздайтын кәсіпшіліктер орын тепкен. Орынбор-Ташкент темір жолының салынуына орай, осыған жақын аймақта Арал кенті негізделіп, 1911 жылдан бастап Арал теңізі деңгейіне жүйелі түрдегі бақылау орнатылды. Осы 1905 жылы Алтықұдық түбіндегі станция «Арал теңізі станциясы» деп аталды. [[Арал ауданы]] 1929 жылы құрылған. Алғашқы кезде оның құрамына Қамыстыбас және Арал болыстары кірді. 1938 жылғы 29 наурыздан бастап жұмысшы поселкесі қалаға айналды, яғни Арал поселкасы Арал қаласы болып аталды. Ауданның орталығы Арал қаласы. Ауданда 2008 жылғы 1 қаңтарға 72145 адам тұрады. Оның 30622-сі Арал қаласының тұрғындары. Территориясы 52,2 км². 1921 жылы қазан төңкерісінің көсемі В. И. Ленин (В. Ульянов) Поволжье мен Ресейдің орталық аудандарындағы құрғақшылыққа байланысты аштықтан зардап шеккен халыққа көмек көрсету жөнінде Арал балықшыларына әйгілі үндеу-хатын жолдап, көмек беруді сұраған. Аралдықтар бұл Үндеуге жауап ретінде Ресейге 14 вагон балық жіберген. Болшевиктер партиясының көсемі В.И.Ленин аралдықтардың бұл игі ісін зор бағалап, токарлық станок Арал балықшыларына сыйға тартқан. 1930 жылдары ауданда 17 балық колхозы, 5 балық заводы, 20-дан астам мал колхозы ұйымдасқан. Аудан халқы Ұлы Отан соғысы уақытында де өшпес ерлік, асқақ рухтың үлгісін көрсетті. Ауданнан соғысқа 11 мыңнан астам адам кетіп, оның 6038 елге оралмай, майдан даласында қалды. 2005 жылы Арал боздақтарының рухына арналып аудан орталығының орталық алаңында Тағзым алаңы орнатылды. Арал теңізі 1963 жылдардан бастап тартыла бастады. Арал теңізінің проблемасы жөнінде Алматы, Ташкент, Нөкіс, Қызылорда және Арал қалаларында мемлекетаралық деңгейде кеңестер өткізілді. Осының нәтижесінде құны 84,0 млн. АҚШ долларын құрайтын «Сырдария өзенінің арнасын реттеу және Арал теңізінің солтүстік бөлігін сақтау» жобасы іске асып, жобаның І фазасы 2007 жылы аяқталды. Қазіргі таңда жобаның ІІ фазасының техникалық-экономикалық негіздемесі әзірленуде. Бүгінгі таңда ауданда 51 мектеп, 1 аудандық, 1 қалалық мәдениет үйлері, 4 ауылдық мәдениет үйі, 25 ауылдық клуб, 2 демалыс кешені, 6 халықтық ұжымдар, 32 көпшілік кітапхана, 1 аудандық, 1 жүйке аурулар, 1 өкпе аурулар аруханалары мен 1 перзентхана, 1 медициналық жедел жәрдем стансасы, 8 жанұялық дәрігерлік емхана, 5 ауылдық аурухана және 28 басқа да емдеу мекемелері халыққа қызмет жасайды.<ref>[http://aral.ucoz.kz http://aral.ucoz.kz]</ref> == Географиясы == === Климаты === <div style="max-width:75%">{{Қаланың ауа райы |Жер_ілік = Арал |Дерекнама = [https://meteolabs.kz/қаз/климаты/арал/ Арал ауа райы мен климаты] |Қаң_а_макс = 5.8 |Ақп_а_макс = 17.8 |Нау_а_макс = 29.2 |Сәу_а_макс = 33.9 |Мам_а_макс = 38.3 |Мау_а_макс = 44.6 |Шіл_а_макс = 44.8 |Там_а_макс = 44.4 |Қыр_а_макс = 41.0 |Қаз_а_макс = 32.6 |Қар_а_макс = 24.7 |Жел_а_макс = 10.3 |Жыл__а_макс = 44.8 |Қаң_а_мин = -33.9 |Ақп_а_мин = -36.7 |Нау_а_мин = -27.1 |Сәу_а_мин = -11.8 |Мам_а_мин = -1.5 |Мау_а_мин = 6.3 |Шіл_а_мин = 10.9 |Там_а_мин = 6.9 |Қыр_а_мин = -3.5 |Қаз_а_мин = -13.6 |Қар_а_мин = -27.0 |Жел_а_мин = -31.8 |Жыл__а_мин = -36.7 |Қаң_ор_макс = -6.8 |Ақп_ор_макс = -5.5 |Нау_ор_макс = 3.9 |Сәу_ор_макс = 17.9 |Мам_ор_макс = 26.0 |Мау_ор_макс = 32.3 |Шіл_ор_макс = 34.2 |Там_ор_макс = 32.4 |Қыр_ор_макс = 25.1 |Қаз_ор_макс = 15.1 |Қар_ор_макс = 4.1 |Жел_ор_макс = -3.9 |Жыл__ор_макс = 14.6 |Қаң_ор_мин = -14.5 |Ақп_ор_мин = -14.3 |Нау_ор_мин = -5.9 |Сәу_ор_мин = 5.4 |Мам_ор_мин = 12.3 |Мау_ор_мин = 18.3 |Шіл_ор_мин = 20.4 |Там_ор_мин = 18.3 |Қыр_ор_мин = 11.2 |Қаз_ор_мин = 3.0 |Қар_ор_мин = -4.3 |Жел_ор_мин = -11.1 |Жыл__ор_мин = 3.2 |Қаң_ор = -10.7 |Ақп_ор = -9.9 |Нау_ор = -1.0 |Сәу_ор = 11.7 |Мам_ор = 19.2 |Мау_ор = 25.3 |Шіл_ор = 27.3 |Там_ор = 25.3 |Қыр_ор = 18.2 |Қаз_ор = 9.0 |Қар_ор = -0.1 |Жел_ор = -7.5 |Жыл__ор = 8.9 |Қаң_ор_ж-ш = 11.5 |Ақп_ор_ж-ш = 9.5 |Нау_ор_ж-ш = 15.1 |Сәу_ор_ж-ш = 13.9 |Мам_ор_ж-ш = 15.2 |Мау_ор_ж-ш = 14.9 |Шіл_ор_ж-ш = 8.2 |Там_ор_ж-ш = 5.0 |Қыр_ор_ж-ш = 6.4 |Қаз_ор_ж-ш = 13.4 |Қар_ор_ж-ш = 14.5 |Жел_ор_ж-ш = 12.0 |Жыл__ор_ж-ш = 139.6 |}} </div> ==Аралда туғандар== Ауданнан екі Кеңес Одағының батыры, 16 Социалистік Еңбек Ері шыққан. Аты əлемге əйгілі суретші, жұмыстары Еуропа мен басқа елдердің, белгілі мұражайларында тұрған, Қазақстан Суретшілер Одағының, Қазақстан Қолөнершілер Одағының мүшесі, суретші-зергер Құлмамбетов Құдайберген Тағжанұлының туған жері. Сонымен қатар, Арал ауданында мемлекеттік қайраткер [[Шапақ Артықбаев]], халық жазушысы [[Әбдіжәміл Нұрпейісов]], жазушы-ақын [[Зейнолла Шүкіров]], Қазақстан Республикасының тұңғыш Үкімет басшысы [[Ұзақбай Қараманов]], ғалым-профессор [[Нажмадин Күнқожаев]] секілді бүкіл әлемге белгілі қайраткерлер дүниеге келген. === Арал қаласының құрметті тұрғындары === *[[Рохлин, Лев Яковлевич|Лев Рохлин]] [[1947]] жылы Арал қаласында туған . *[[Төлеген Медетбаев]] Арал қаласында туған. *[[Әбдіжәміл Нұрпейісов]] Арал қаласының тумасы болып табылады. *[[Зейнолла Шүкіров]] Арал ауданында туған. *[[1951]] жылы [[Аралсульфат]] елді-мекенінде Кеңес Одағы Батыры генерал [[Валерий Очиров]] туған. ==Табиғаты== Арал теңізі – құмды, құрғақ климатты үстірт қыратқа орналасқан. Ол – ертедегі [[Сармат]] теңізінің бір бөлігі. Теңіздің 96 процентін су, 4 процентін жер құрайды. Арал жер шарының 60 градустық ендігінде орналасқан. Теңіз суы сағат тілі іспетті, оңнан солға қарай оралып ағады. Кайназой дәуірінің орта шенінде, яғни бұдан 21 млн 1200 жыл бұрын, Арал каспий теңізіне қосылып жатқан. Бұл байланыс 1573 жылға дейін созылған. ==Арал шежіресі== Осы дәуірдің 950 жылы Ибн-Рустемнің замандасы Масуди « Балық өзені келіп құятын Джейнухом (Амудария) Тармидь, Испиран сияқты бірнеше салаға бөлініп, бір тарауы Хорасанмен көп қамалға айырылатын Ховарезм (Қият) қаласының төменгі жағымен Джоуджания (көне Үргеніш) жиегінде тұрған көлге құяды» деп жазған. Ғалымның көл деп отырғаны қазіргі Арал теңізі. Бұдан 1800 жылдай бұрын өмір сүрген атақты грек оқымыстысы Кландин Птоломей өзінің «Алмагест» (Ұлы құрылыс) деген шығармасында жер шарының 27 бөліктен тұратын картасын жасаған. Оның 22-картасында Арал теңізі мен Каспий теңізі бейнеленген. Мұнда Зарафшан, Амудария (Оксус) өзендерінің Каспийге құйып жатқандығы көрсетілген. Бұдан 62 мың жыл бұрын Амудария Ферғананың сайы арқылы Тянь-Шань тауынан басталған. Осы кезде жиһанкез Марко Поло да бұған «Ион» деп ат берген. Ал, Сырдария (Яксарт) мен қазіргі Бұхара облысындағы Кулдик тауының шығысындағы сайдың ізімен аққан. Арал теңізінің терістік бетіндегі Саршығанақ, Ақеспе тұсынан 80м тереңдіктен Олигоцен уақытында өмір сүрген қызыл балықтың, ірі ұлудың, киттің омыртқа сүйектері тасқа айнала бастаған күйінде табылды. Бұл кезінде мұхитпен қосылып жатқандығын көрсетеді. Мезозой дәуірінде мұхит түбінде өмір сүрген фораменифер деген жәндіктің сыртқы қабыршағынан пайда болатын бор Арал теңізінің терістік жағындағы Ақкісіден табылып отыр. Б.з.б 138 жылы Қытай үкіметінің елшісі Чжан-Цянь өзінің жазбаларында «Кан-гюй мемлекеті жарлы, жиексіз үлкен теңіздің жағасында жатыр. Бұл терістік теңізі» деп жазған. Арал теңізі осы атауды иеленгенге дейін түрліше аталған. Оны саяхатшылардың еңбектерінен жиі кездестіреміз. Мысалы; 865 жылы Ибн-Хордарбек «Күрдер» көлі десе, 943 жылғы Масуди «Күрджани», 961 жылы Истахди «Казбин», 1339 жылы Хафизи «Абдуда», ХІІІ ғасырда Бекрон «Джент» көлі деп жазған. Бүгінгі Арал теңізі деген атау негізінен ХVІІ ғасырдан бергі жерде берілген. Сырдарияға дейін құятын өзендер жайлы бірінші толық мағлұматты 1664-1665 жылдары голландиялық Николай витсе жазған. Ол 1692 жылы жарыққа шыққан «Терістік және Түстік Татария» деген еңбегінде Валин (каспий) теңізінен Көк(Арал) теңізіне дейін 250км. Көк теңізге оңтүстіктен буен (Шу) өзені құйып жатады» деп жазған. Арал теңізін саяхатшылар әр ғасырда картаға түсірумен болған. Атап айтсақ, 1658 жылы ағылшын Дженкинсон, 1664 жылы голландиялық Николай витсен, 1723 жылы Далилия, 1734 жылы Крылов, 1741 жылы Муравин, 1834 жылы Левшин. Теңіз табиғатын зерттеуде капитан Бутаков пен ұлы кобзарь Шевченко да көп еңбек сіңірген. Бутаков бастаған экспедиция 1 ай бойы Райым қорғанында 2 кеме жасаған. Алғашқы кеменің капитаны Қаратеңіз морягі Мертового болды, екіншісінің құрамындағы 27 кісінің бірі – Тарас Шевченко. 1853 жылы Арал теңізінде тұңғыш рет пароход жүрді. Ол 1850 жылғы қазан айындағы патшалық Ресейдің заказы бойынша Швецияның Мотол қаласында 49 347 сомға жасалған. 1886 жылы Аралдың оңтүстік бетінде А.Никольскийдің, ал солтүстік жағындаакадемик Бергтің басқаруымен эксредиция ұйымдастырылып, балық байлығы жете зерттелді. Патшалық Ресей осы мол олжаны игеру мақсатында 1905 жылы темір жол құрылысын салды. Осыдан кейін Астраханьнан, Доннан, Қаратеңіз маңынан, Орталық ресейден жеке балық аулаушылар келе бастады. Лапшин, Риткин, Красильников, Макеев секілді саудагерлер ірі-ірі балық кәсіпшіліктерін ашып, «Хиуа» атты акционерлік қоғам құрды. 1913 жылы Арал поселка атанған. Онда 1026 адам тұрған. Поволжье халқының басына ауыр күн туғанда В.И.Ленин 1921 жылы 7 қазанда: Арал балықшыларына хат жолдап, ашыққандарға көмек көрсетуін өтінген. Бөгендіктер телеграмманы алысымен 24 сағаттың ішінде 14 вагон балық жөнелтті Арал балық зерттеу станциясы 1920 жылдан жұмыс істей бастады 1925 жылы қазіргі Арал ауданында «Серіктестік» деген балық аулайтын ұйым құрылды. Ұйымның алтауы Арал жерінде, төртеуі Мойнақ маңында болды. 1928 жылы Арал теңізінің балықшыларының басын біріктіріп «Балықшылар одағы құрылды. Басқарма председателі болып патша заманында жер ауып келген Дон казагі Дубовик (1897-1945) сайланды. 1928 жылы Арал аудан орталығы болды. Сол жылы кеме жасау заводы салынды. 1930 жылы Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің арнайы қаулысымен Арал қала аталды. 1930 жылдан бастап профессор М.И.Ильиннің басқаруымен Мойнақ пен Арал қаласында консерві заводы салына бастады. Ол жылына 6 миллионнан астам консерві шығарды. 1932 жылы Арал ауданында 173 тұз өндіретін трест ұйымдастырылды. Ол жыл сайын орта есеппен 262 мың тонна тұз өндірді. Аралда 1920 жылдан бері сульфат өндіріліп келді. 1940 жылы профессор Г.В.Никольский Арал теңізіндегі балықтардың түрі мен олардың қандай тереңдікте жүретіндігі жөнінде арнайы карта жасалды. Сол жоба бойынша бекіре, жайын, ақбалық, шортан, сазан, тісті, шабақ, алабұға, қаяз, табан, торта, айнакөз, шомая ауланды. Соғыс жалдарында Арал балықшылары 23 430 тонна сапалы балықты Отан қорғаушылар мен туысқан республикаларға жөнелтті. 1946 жылы Арал қаласында шыны заводы салынды. Кезінде Арал портының пароходствосы арқылы [[Түрікменстан]]ға баратын жүктің 25 проценті, [[Өзбекстан]]ға жеткізілетін заттың 70 проценті тасылған. 1946 жылғы мәлімет бойынша Арал қаласында қазақ, орыс, азербайжан, неміс, латыш, поляк, молдаван, қалмақ, чуваш секілді 33 ұлттың өкілі тұрған. 1960 жылға дейін Арал қаласынан Нүкіс, Мойнақ, Шаржауға жолаушылар таситын кемелер жүріп тұрған. 1970 жылға дейін Арал теңізінде балықтың 34 түрі есепке алынған.<ref>[http://aral.forever.kz http://aral.forever.kz] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090211165324/http://aral.forever.kz/ |date=2009-02-11 }}</ref> == Қала суреттері == <gallery> АралIMG 20220612 201445.jpg|Арал Арал MG 20220612 201634.jpg|Арал Арал IMG 20220612 201710.jpg|Арал Арал IMG 20220612 201613.jpg |Арал Арал IMG 20220612 201558.jpg |Арал Арал IMG 20220612 201435.jpg |Арал Арал IMG 20220612 201420.jpg |Арал </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Commonscat|Aral (city)}} {{Қазақстан қалалары}} {{Арал ауданы елді мекендері}} [[Санат:Арал]] [[Санат:Арал ауданы елді мекендері]] [[Санат:Арал теңізі]] [[Санат:XX ғасырда құрылған қалалар]] [[Санат:Қазақстан темір жол бекеттері]] id4p6udc0tcvmemkiqsndwob2vc94cm 0 16306 3661549 3565990 2026-09-26T14:35:42Z Saryarka Reader 186196 Абай тігін фабрикасы мақаласына сілтеме қосылды 3661549 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Абай ауданы |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 49 |lat_min = 37 |lat_sec =52 |lon_dir = E |lon_deg = 72 |lon_min = 50 |lon_sec =17 |облысы = Қарағанды облысы |аудан орталығы = [[Абай (қала)|Абай]] |ауылдық округтер саны = 11 |кенттік әкімдіктер саны = 3 |қалалық әкімдіктер саны = 1 |ауылдар саны = 31 |қалалар саны = 1 |әкімі = Сәбит Темешұлы Оспанов |әкімдіктің мекенжайы = Абай қаласы, Жеңіс даңғылы, №3 |құрылған уақыты = 1973 |жер аумағы = 6,5 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 59 000<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (40,99%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (39,21%)}}, {{nobr|[[украиндар]] (5,07%)}}, {{nobr|[[татарлар]] (3,62%)}}, {{nobr|[[немістер]] (3,3%)}}, {{nobr|[[беларустар]] (1,67%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (6,14%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = 100100-100118 |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda-abai?lang=kk Абай ауданының әкімдігі |карта = Abay Qaraghandy District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |ортаққордағы санаты = }} {{мағына|Абай ауданы}} '''Абай ауданы''' — [[Қарағанды облысы]]ның орталық бөлігіндегі әкімшілік бөлініс. [[1973 жыл|1973]] жылы құрылған. Алғашында "Мичурин ауданы" болып, [[1997 жыл|1997]] жылдан Абай ауданы аталады. Жер аумағы 6,5 мың км². Аудан орталығы – [[Абай (қала)|Абай]] қаласы. == Географиялық орны, жер бедері == Аудан батысында [[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)|Нұра ауданы]]мен, солтүстігінде [[Бұқар жырау ауданы]]мен және [[Қарағанды]], [[Шахтинск]], [[Саран (қала)|Саран]] қалаларымен, оңтүстігінде [[Шет ауданы|Шет]] және [[Ұлытау облысы]]ның [[Жаңаарқа ауданы|Жаңаарқа]] аудандарымен шектеседі. Аудан [[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)|Сарыарқа]]ның орта тұсында, қуаң дала белдемінде орналасқан. Батыс бөлігі аласа белесті, жазық. Тек Ақшоқы (588 м), Қоянды (725 м) сияқты аласа шоқылар кездеседі. Шығысы ұсақ төбелі (орташа биікт. 600 – 800 м). Кен байлықтарынан тас көмір, барит, әктас, т.б. құрылыс материалдары кездеседі. == Тарихы == Абай ауданы [[1973 жыл]]ы 21 наурызда Мичурин ауданы атауымен құрылды. Орталығы Топар кенті болып, құрамына Абай қалалық кеңесінің Топар, Южный кенттері мен [[Тельман ауданы]]ның Ақбастау, Дзержинский, Ильич, Қарағанды, Көксу, Самар, Топар ауылдық кеңестері енді. Сол жылы Топар ауылдық кеңесі Құлаайғыр ауылдық кеңесі болып өзгертіліп, Мичурин және Құрма ауылдық кеңестері құрылды. [[1981 жыл]]ы құрылған Ертіс-Қарағанды-Жезқазған каналының құрылысшылар кентіне Изумрудный атауы берілді. [[1997 жыл]]ы 23 мамырда аудан орталығы Топар кентінен Абай қаласына көшіріліп, Мичурин ауданының атауы Абай ауданы болып өзгертілді.<ref>Қарағанды облысының әкімшілік-аумақтық құрылысының тарихы бойынша анықтамалық (29 шілде 1936 ж. - 1 қаңтар 2006 ж.)</ref> [[2016 жыл]]ы [[Бұқар жырау ауданы]]ның [[Дубов ауылдық округі]] Абай ауданына берілді. == Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Климаты тым континенттік, қысы суық қары аз, жазы ыстық, құрғақ. Қаңтарда ауаның орташа температурасы –15 – 16°С, шілдеде 20 – 21°С. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлшері 250 – 350 мм. [[Нұра]], [[Шерубайнұра]] өзендері мен олардың салалары – Есен, Соқыр осы аудан аумағынан өтеді. [[Сасықкөл (көл, Қарағанды облысы)|Сасықкөл]], [[Сопақсор (көлі)|Сопақсор]], Сарыбұлақ, [[Шұбаркөл]], Шұбар, Шерубайнұра, Ынтымақ, т.б. көлдер мен бөгендер бар. Ауданның шығысы қара қоңыр, батысы ашық қоңыр, сортаң топырақты болып келеді. Өсімдіктерден селеу, бетеге, жусан, өзен және тау аңғарларында қызғылт боз, қыраттарда қараған, тобылғы, т.б. өседі. Жануарлардан қасқыр, түлкі, қарсақ, суыр, атжалман, ондатр мекендейді. Суларында табан, мөңке, оңғақ, нәлім, алабұға, торта, шортан, аққайран өседі. == Өнеркәсібі мен шаруашылығы == Ауданда өнеркәсіп ерте дамыған. [[1863 жыл|1863]] – [[1917 жыл|1917]] жылдары аудан жерінде [[Орталық Қазақстан]]дағы алғашқы өнеркәсіп орындарының бірі – [[Спасск мыс кендері акционерлік қоғамы|Спасск мыс балқыту зауыты]] жұмыс істеді. [[1974 жыл|1974]] жылдан ауданда "За коммунистический труд" газеті шығарылды. Абай ауданында көмір өндіретін 5 шахта, «Шығыс» кен байыту фабрикасы, темір-бетон бұйымдар зауыттары, құрылыс материалдары мен құралымдар комбинаты, [[Абай тігін фабрикасы]], нан зауыттары, тұрмыстық қызмет көрсету комбинаттары, құрылыс және көлік мекемелері; «Испат Кармет» АҚ-ның шикізат базасы, әктас кеніші бар. Ауыл шаруашылығы кәсіпорындары ет, сүт, жұмыртқа, картоп, көкөніс өндіруге бейімделген. Ауыл шаруашылығына пайдаланылатын жер аумағы 611,7 мың га (2006). Оның 48%-ына дәнді дақылдар, 3%-ына картоп пен көкөніс, 49%-ына жемшөп дақылдары егіледі. Мал шаруашылығы саласы бойынша ірі қара, жылқы, құс өсіру мен 8 кәсіпорын, 1 құс фабрикасы, 1 арнайы шаруашылық бірлестігі, агрофирма-техникум шұғылданады. Аудан аумағы арқылы Қарағанды – Шу темір жолы, Астана – Қарағанды – Алматы, Қарағанды – Атасу – Жезқазған автомобиль жолдары өтеді.<ref>“Қазақстан”: Ұлттық энциклопедия/Бас редактор Ә. Нысанбаев – Алматы “Қазақ энциклопедиясы” Бас редакциясы, 1998 ISBN 5-89800-123-9</ref><ref>Қазақ мәдениеті. Энциклопедиялық анықтамалық. Алматы: “Аруна Ltd.” ЖШС, 2005 ISBN 9965-26-095-8</ref> == Халқы == {| class="wikitable" ! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы, КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national |date=2023-10-10 }}</ref> !! 2021 |- | 32215 || {{өсім}}36892 || {{өсім}}65306 || {{құлдырау}}53214 || {{өсім}}59241 |} Тұрғындары 73 760 адам ([[2019 жыл|2019]]). Ұлттық құрамы: [[қазақтар]] – 39,53%, [[орыстар]] – 40,20%, [[украиндар]] – 5,40%, [[немістер]] – 3,38%, [[татарлар]] – 3,67%, [[беларустар]] – 1,78%, [[башқұрттар]] – 0,80%, [[шешендер]] – 0,72%, [[әзербайжандар]] – 0,75%, [[корейлер]] – 0,50%, [[поляктар]] – 0,34%, [[чуваштар]] – 0,21%, [[латыштар]] – 0,27%, [[молдовандар]] – 0,27%, [[өзбектер]] – 0,39%, [[мордвалар]] – 0,17%, [[гректер]] – 0,40%, басқа ұлт өкілдері – 1,57%. == Әкімшілік бөлінісі == 32 елді мекен 1 қалалық, 3 кенттік әкімдік пен 11 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ Халқының саны (2009, 2021)<ref>[https://stat.gov.kz/national/2021/ 2021 жылғы ұлттық халық санағының қорытындылары]</ref> |- ! Ауылдық округтері!! 2009 !! 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Ерлер 2009 !! Ерлер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен !! Әйелдер 2009 !! Әйелдер 2021 !! 2021 2009-ға пайызбен |- | [[Абай қалалық әкімдігі]] ||25550 ||{{өсім}}28602 ||111,9 ||12029 ||{{өсім}}13883 ||115,4 ||13521 ||{{өсім}}14719 ||108,9 |- | [[Ақбастау ауылдық округі (Қарағанды облысы)|Ақбастау ауылдық округі]] ||579 ||{{құлдырау}}481 ||83,1 ||286 ||{{құлдырау}}252 ||88,1 ||293 ||{{құлдырау}}229 ||78,2 |- | [[Дзержинский ауылдық округі (Абай ауданы)|Дзержинский ауылдық округі]] ||1246 ||{{құлдырау}}929 ||74,6 ||621 ||{{құлдырау}}485 ||78,1 ||625 ||{{құлдырау}}444 ||71 |- | [[Дубов ауылдық округі]] ||3993 ||{{құлдырау}}3702 ||92,7 ||1911 ||{{құлдырау}}1805 ||94,5 ||2082 ||{{құлдырау}}1897 ||91,1 |- | [[Есенгелді ауылдық округі (Қарағанды облысы)|Есенгелді ауылдық округі]] ||1025 ||{{құлдырау}}847 ||82,6 ||532 ||{{құлдырау}}438 ||82,3 ||493 ||{{құлдырау}}409 ||83 |- | [[Ильич ауылдық округі (Қарағанды облысы)|Ильич ауылдық округі]] ||1264 ||{{құлдырау}}1122 ||88,8 ||639 ||{{құлдырау}}582 ||91,1 ||625 ||{{құлдырау}}540 ||86,4 |- | [[Көксу ауылдық округі (Қарағанды облысы)|Көксу ауылдық округі]] ||1899 ||{{өсім}}2165 ||114 ||878 ||{{өсім}}888 ||101,1 ||1021 ||{{өсім}}1277 ||125,1 |- | [[Қарабас кенттік әкімдігі]] ||2484 ||{{өсім}}3122 ||125,7 ||1236 ||{{өсім}}2006 ||162,3 ||1248 ||{{құлдырау}}1116 ||89,4 |- | [[Қарағанды ауылдық округі (Абай ауданы)|Қарағанды ауылдық округі]] ||1736 ||{{құлдырау}}1690 ||97,4 ||857 ||{{өсім}}860 ||100,4 ||879 ||{{құлдырау}}830 ||94,4 |- | [[Құлаайғыр ауылдық округі]] ||1668 ||{{құлдырау}}1640 ||98,3 ||824 ||{{өсім}}845 ||102,5 ||844 ||{{құлдырау}}795 ||94,2 |- | [[Құрма ауылдық округі]] ||1507 ||{{құлдырау}}1407 ||93,4 ||758 ||{{құлдырау}}705 ||93 ||749 ||{{құлдырау}}702 ||93,7 |- | [[Мичурин ауылдық округі (Абай ауданы)|Мичурин ауылдық округі]] ||1334 ||{{құлдырау}}1188 ||89,1 ||671 ||{{құлдырау}}606 ||90,3 ||663 ||{{құлдырау}}582 ||87,8 |- | [[Самар ауылдық округі (Қарағанды облысы)|Самар ауылдық округі]] ||1205 ||{{құлдырау}}933 ||77,4 ||592 ||{{құлдырау}}470 ||79,4 ||613 ||{{құлдырау}}463 ||75,5 |- | [[Топар кенттік әкімдігі]] ||9314 ||{{өсім}}9329 ||100,2 ||4345 ||{{құлдырау}}4340 ||99,9 ||4969 ||{{өсім}}4989 ||100,4 |- | [[Южный кенттік әкімдігі]] ||2403 ||{{құлдырау}}2084 ||86,7 ||1185 ||{{құлдырау}}1023 ||86,3 ||1218 ||{{құлдырау}}1061 ||87,1 |- | '''ЖАЛПЫ САНЫ'''||57207 ||{{өсім}}59241 ||103,6 ||27364 ||{{өсім}}29188 ||106,7 ||29843 ||{{өсім}}30053 ||100,7 |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қарағанды облысы}} {{Абай ауданы елді мекендері (Қарағанды облысы)}} [[Санат:Абай ауданы (Қарағанды облысы)]] fnx3aro05hn5r810oi7xhiu3urfqb2o 0 19721 3661789 3659951 2026-09-27T04:12:01Z Casserium 68287 /* */ 3661789 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі |қысқартылған атауы =ҚР ҚМ |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = {{KAZ}} |құзерет_тақырып_мәтіні = Мемлекет |эмблема = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|right|180px |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы =[[7 мамыр]] [[1992 жыл|1992]] |ізашары1 = ҚР Мемлекеттік қорғаныс комитеті |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |штаб-пәтері = 010000, Астана, Достық көшесі, 14 үй |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = KZ |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = |басшылықтың лауазымы1 = Министрі |басшылықтың есімі2 = генерал-лейтенант [[Қаныш Асанханұлы Әбубәкіров|Қаныш Әбубәкіров]] |басшылықтың лауазымы2 = Бірінші вице-министр — [[Қазақстан Қарулы Күштерінің Бас штабы|Қарулы Күштер Бас штабының]] бастығы |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 =[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/mod?lang=kk gov.kz/memleket/entities/mod |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі''' — қорғаныс саласында басшылықты, Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерін әскери-саяси және әскери-экономикалық басқаруды жүзеге асыратын орталық атқарушы орган, сондай-ақ мемлекеттік авиация және аумақтық қорғаныс салаларындағы уәкілетті орган. == Тарихы == 1991 жылы 25 қазанда Президент Жарлығымен Қазақ КСР Мемлекеттік қорғаныс комитеті құрылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/rus/docs/U910000474_ Об обpазовании Госудаpственного комитета обоpоны Казахской ССР]</ref> 1992 жылы 7 мамырда [[Қазақстан Республикасының Президенті|ҚР Президентінің]] Жарлығымен ҚР Мемлекеттік қорғаныс комитеті Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі болып қайта құрылды.<ref>"Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қорғаныс комитетін Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі етіп қайта құру туралы" ҚР Президентінің 1992 ж. 7 мамырдағы № 738 Жарлығы (ҚР ПҮАЖ, 1992, № 18, 279-бап).</ref> == Міндеттері == 1) қорғаныс саласындағы мемлекеттік саясатты жүзеге асыру, сондай-ақ мемлекетте бірыңғай әскери-техникалық саясатты жүргізу; 2) Қарулы Күштерді әскери-саяси және әскери-экономикалық басқаруды жүзеге асыру; 3) агрессияға тойтарыс беру, Қазақстан Республикасының аумақтық тұтастығы мен егемендігін қарулы қорғау, мемлекеттік және әскери объектілерді күзету және қорғау, әуе кеңістігін қорғау, сондай-ақ Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттарға сәйкес міндеттерді орындау үшін Қарулы Күштердің жауынгерлік әзірлігін және жауынгерлік қабілеттілігін қамтамасыз ету.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2200000357 Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі туралы ережені бекіту және Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы]</ref> == Қазіргі басшылығы == [[Сурет:Kazakh Defense Minister ensign at the Kazakhstan Military History Museum (cropped).jpg|нобай|оңға|Қорғаныс министрінің байрағы]] * [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] — әуе генерал-лейтенанты, Қорғаныс министрі (2025 жылдан бастап) * [[Қаныш Асанханұлы Әбубәкіров|Қаныш Әбубәкіров]] — генерал-лейтенант, Қорғаныс министрінің бірінші орынбасары — [[Қазақстан Қарулы Күштерінің Бас штабы|Қарулы Күштер Бас штабының]] бастығы (2026 жылдан бастап) * [[Шайх-Хасан Сатарқұлұлы Жазықбаев|Шайх-Хасан Жазықбаев]] — генерал-майор, Қорғаныс министрінің тәрбие және идеологиялық жұмыстар жөніндегі орынбасары (2024 жылдан бастап) * Дәулет Бекманов — Қорғаныс министрінің орынбасары * Әскер Бейсенов — полковник, Қорғаныс министрінің орынбасары (2023 жылдан бастап) * Қайрат Садықов — генерал-майор, Қорғаныс министрінің орынбасары — Қарулы Күштердің Әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы (2025 жылдан бастап) * Асқар Мұстабеков — генерал-майор, Қорғаныс министрінің орынбасары (2026 жылдан бастап) * [[Алмаз Жеңісұлы Жұмакеев|Алмаз Жұмакеев]] — генерал-майор, Қорғаныс министрінің тыл және әскери инфрақұрылым жөніндегі орынбасары (2026 жылдан бастап)<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/about/structure?lang=kk Құрылым]</ref> == Министрлік ведомстволары == Министрліктің бейбіт уақыттағы ведомствосы – [[Қазақстан Қарулы Күштерінің Бас штабы|Қарулы Күштердің Бас штабы]]. === Министрліктің аумақтық бөлімшелері === * Астана, Алматы, Шымкент қалалық және облыстық қорғаныс істері жөніндегі департаменттер * Қалалық қорғаныс істері жөніндегі басқармалар * Аудандық қорғаныс істері жөніндегі бөлімдер === Қарулы күштер === * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері Әуе қорғанысы күштері бас қолбасшысының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері Құрлық әскерлері бас қолбасшысының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері Десанттық-шабуылдау әскерлері қолбасшысының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері Әскери-теңіз күштері Бас қолбасшысының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері тылы бастығының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Әскери полициясы бас басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Әскери инфрақұрылым бас басқармасы === Өңірлік қолбасшылық === * "Астана" өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының басқармасы * "Батыс" өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының басқармасы * "Оңтүстік" өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының басқармасы * "Шығыс" өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының басқармасы == Қарамағындағы ұйымдар және мемлекеттік мекемелер == * "Әскери-стратегиялық зерттеулер орталығы" АҚ * "Қазақстан ГАЖ орталығы" АҚ * "Әскери құрылыс" АҚ * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Спорт комитеті ‒ Орталық спорт клубы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Орталық мұрағаты * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Мемлекеттік әскери-тарихи музейі * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Ұлттық әскери-патриоттық орталығы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Санитариялық-эпидемиологиялық орталығы * Талдау және болжау орталығы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Әскери медицина орталығы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Әскери-ғарыштық бағдарламалар орталығы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Әскери өкілдіктер орталығы * Метрологиялық қамтамасыз ету және стандарттау орталығы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Парашюттік даярлық орталығы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Зейнетақымен қамсыздандыру орталығы * Орталық әскери-дәрігерлік комиссия === Әскери оқу орындары === * [[Ұлттық қорғаныс университеті|Қазақстан Республикасының Ұлттық қорғаныс университеті]] * [[Құрлық әскерлерінің әскери институты|Сағадат Нұрмағамбетов атындағы Құрлық әскерлерінің әскери институты]] * Радиоэлектроника және байланыс әскери-инженерлік институты * [[Әуе Қорғаныс Күштері Әскери Институты|Екі мәрте Кеңес Одағының Батыры Т.Ж.Бигелдинов атындағы Әуе қорғанысы күштері әскери институты]] * Шоқан Уәлиханов атындағы Әскери колледж * Кеңес Одағының Батыры, Халық Қаһарманы, армия генералы Сағадат Нұрмағамбетов атындағы әскери колледж * Сабыр Рахымов атындағы әскери колледж * Әскери-техникалық мектеп * Бауыржан Момышұлы атындағы Алматы республикалық "Жас ұлан" мектебі * Екі мәрте Кеңес Одағының Батыры Т.Ж. Бигелдинов атындағы Қарағанды республикалық "Жас ұлан" мектебі<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/press/article/details/593?lang=kk Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің әскери оқу орындары]</ref> === Әскери медициналық мекемелер === * Бас әскери емхана * Орталық әскери емхана * Әскери клиникалық госпиталь * Әскери-теңіз госпиталі, Ақтау қаласы * Әскери госпиталь, Ақтөбе қаласы * Әскери госпиталь, Аягөз қаласы * Әскери госпиталь, Семей қаласы * Әскери госпиталь, Талдықорған қаласы * Әскери госпиталь, Тараз қаласы * Әскери лазарет, Қарағанды қаласы * Әскери лазарет, Өскемен қаласы * Әскери лазарет, Сарыөзек кенті * Әскери лазарет, Үшарал қаласы == Министрлер тізімі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! Әскер түрі ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''Мемлекеттік қорғаныс комитеті (1991–1992)''' |- |1 |[[Сурет:Sagadat Nurmagambetov (infobox crop).jpg|99px]] |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов|Сағадат Нұрмағамбетов]]<br>{{small|(1924–2013)}} |қазан<br>1991 |мамыр<br>1992 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- | colspan="8"|'''Қорғаныс министрлігі (1992–)''' |- |1 |[[Сурет:Sagadat Nurmagambetov (infobox crop).jpg|99px]] |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов|Сағадат Нұрмағамбетов]]<br>{{small|(1924–2013)}} |мамыр<br>1992 |қараша<br>1995 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]]<br>[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Әлібек Хамитұлы Қасымов|Әлібек Қасымов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |16 қазан<br>1995 |30 қазан<br>1996 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- |3 |[[Сурет:Muhtar Altynbaev (1998; cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Қапашұлы Алтынбаев|Мұхтар Алтынбаев]]<br>{{small|(1945 туған)}} |30 қазан<br>1996 |9 тамыз<br>1999 |[[Сурет:Coa vvsrk.svg|20px]] [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]]<br>[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- |4 |[[Сурет:Sat Tokpakbayev.jpg|99px]] |[[Сәт Бесімбайұлы Тоқпақбаев|Сәт Тоқпақбаев]]<br>{{small|(1939 туған)}} |13 тамыз<br>1999 |8 желтоқсан<br>2001 |{{flagicon image|Символика КНБ Эмблема Флаг Шеврон Трафарет 021012.jpg|border}} [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |- |5 |[[Сурет:Mukhtar Altynbayev detail, 040225-F-6655M-376 (infobox crop).jpg|99px]] |[[Мұхтар Қапашұлы Алтынбаев|Мұхтар Алтынбаев]]<br>{{small|(1945 туған)}} |8 желтоқсан<br>2001 |8 қаңтар<br>2007 |[[Сурет:Coa vvsrk.svg|20px]] [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]] |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |6 |[[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|99px]] |[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |10 қаңтар<br>2007 |17 маусым<br>2009 |Әскерде қызмет етпеген |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |7 |[[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]] |[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} |24 маусым<br>2009 |2 сәуір<br>2014 |[[Сурет:Communist star with golden border and red rims.svg|20px]] [[Кеңестік армия]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |8 |[[Сурет:Serik Ahmetov.jpg|99px]] |[[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]]<br>{{small|(1958 туған)}} |3 сәуір<br>2014 |22 қазан<br>2014 |[[Сурет:Communist star with golden border and red rims.svg|20px]] [[Кеңестік армия]] |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- |9 |[[Сурет:Imangali Tasmagambetov 2015 (cropped).jpg|99px]] |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} |22 қазан<br>2014 |13 қыркүйек<br>2016 |[[Сурет:Communist star with golden border and red rims.svg|20px]] [[Кеңестік армия]] |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- |10 |[[Сурет:Visit of the Minister of Defense of the Russian Federation to the Republic of Kazakhstan 06 (cropped).jpg|99px]] |[[Сәкен Әділханұлы Жасұзақов|Сәкен Жасұзақов]]<br>{{small|(1957 туған)}} |13 қыркүйек<br>2016 |7 тамыз<br>2018 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]] |- |11 |[[Сурет:Nurlan Ermekbaev in 2019.jpg|99px]] |[[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} |7 тамыз<br>2018 |31 тамыз<br>2021 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br>[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |12 |[[Сурет:BAL 0695-1200 (cropped).jpg|99px]] |[[Мұрат Кәрібайұлы Бектанов|Мұрат Бектанов]]<br>{{small|(1965 туған)}} |31 тамыз<br>2021 |19 қаңтар<br>2022 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]] |- |13 |[[Сурет:Ruslan Jaqsılıqov.jpg|99px]] |[[Руслан Фатихұлы Жақсылықов|Руслан Жақсылықов]]<br>{{small|(1966 туған)}} |19 қаңтар<br>2022 |8 маусым<br>2025 |{{flagicon image|Kazakhstan Armed Forces Flag.svg|border}} [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қарулы Күштер]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов I]] |- |14 |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|99px]] |[[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]]<br>{{small|(1969 туған)}} |8 маусым<br>2025 |— |{{flagicon image|Ensign of Kazakhstan Air Force.svg|border}} [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]] |[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов I]] |- |} ==Дереккөздер== <references/> {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының министрліктері]] jdee39zlfbi3jsaueyds16h8hexiza5 3661790 3661789 2026-09-27T04:12:47Z Casserium 68287 3661790 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі |қысқартылған атауы =ҚР ҚМ |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = {{KAZ}} |құзерет_тақырып_мәтіні = Мемлекет |эмблема = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|right|180px |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы =[[7 мамыр]] [[1992 жыл|1992]] |ізашары1 = ҚР Мемлекеттік қорғаныс комитеті |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |штаб-пәтері = 010000, Астана, Достық көшесі, 14 үй |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = KZ |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = ''бос орын'' |басшылықтың лауазымы1 = Министрі |басшылықтың есімі2 = генерал-лейтенант [[Қаныш Асанханұлы Әбубәкіров|Қаныш Әбубәкіров]] |басшылықтың лауазымы2 = Бірінші вице-министр — [[Қазақстан Қарулы Күштерінің Бас штабы|Қарулы Күштер Бас штабының]] бастығы |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 =[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/mod?lang=kk gov.kz/memleket/entities/mod |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі''' — қорғаныс саласында басшылықты, Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерін әскери-саяси және әскери-экономикалық басқаруды жүзеге асыратын орталық атқарушы орган, сондай-ақ мемлекеттік авиация және аумақтық қорғаныс салаларындағы уәкілетті орган. == Тарихы == 1991 жылы 25 қазанда Президент Жарлығымен Қазақ КСР Мемлекеттік қорғаныс комитеті құрылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/rus/docs/U910000474_ Об обpазовании Госудаpственного комитета обоpоны Казахской ССР]</ref> 1992 жылы 7 мамырда [[Қазақстан Республикасының Президенті|ҚР Президентінің]] Жарлығымен ҚР Мемлекеттік қорғаныс комитеті Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі болып қайта құрылды.<ref>"Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қорғаныс комитетін Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі етіп қайта құру туралы" ҚР Президентінің 1992 ж. 7 мамырдағы № 738 Жарлығы (ҚР ПҮАЖ, 1992, № 18, 279-бап).</ref> == Міндеттері == 1) қорғаныс саласындағы мемлекеттік саясатты жүзеге асыру, сондай-ақ мемлекетте бірыңғай әскери-техникалық саясатты жүргізу; 2) Қарулы Күштерді әскери-саяси және әскери-экономикалық басқаруды жүзеге асыру; 3) агрессияға тойтарыс беру, Қазақстан Республикасының аумақтық тұтастығы мен егемендігін қарулы қорғау, мемлекеттік және әскери объектілерді күзету және қорғау, әуе кеңістігін қорғау, сондай-ақ Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттарға сәйкес міндеттерді орындау үшін Қарулы Күштердің жауынгерлік әзірлігін және жауынгерлік қабілеттілігін қамтамасыз ету.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2200000357 Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі туралы ережені бекіту және Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы]</ref> == Қазіргі басшылығы == [[Сурет:Kazakh Defense Minister ensign at the Kazakhstan Military History Museum (cropped).jpg|нобай|оңға|Қорғаныс министрінің байрағы]] * ''бос орын'' — Қорғаныс министрі (2026 жылдан бастап) * [[Қаныш Асанханұлы Әбубәкіров|Қаныш Әбубәкіров]] — генерал-лейтенант, Қорғаныс министрінің бірінші орынбасары — [[Қазақстан Қарулы Күштерінің Бас штабы|Қарулы Күштер Бас штабының]] бастығы (2026 жылдан бастап) * [[Шайх-Хасан Сатарқұлұлы Жазықбаев|Шайх-Хасан Жазықбаев]] — генерал-майор, Қорғаныс министрінің тәрбие және идеологиялық жұмыстар жөніндегі орынбасары (2024 жылдан бастап) * Дәулет Бекманов — Қорғаныс министрінің орынбасары * Әскер Бейсенов — полковник, Қорғаныс министрінің орынбасары (2023 жылдан бастап) * Қайрат Садықов — генерал-майор, Қорғаныс министрінің орынбасары — Қарулы Күштердің Әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы (2025 жылдан бастап) * Асқар Мұстабеков — генерал-майор, Қорғаныс министрінің орынбасары (2026 жылдан бастап) * [[Алмаз Жеңісұлы Жұмакеев|Алмаз Жұмакеев]] — генерал-майор, Қорғаныс министрінің тыл және әскери инфрақұрылым жөніндегі орынбасары (2026 жылдан бастап)<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/about/structure?lang=kk Құрылым]</ref> == Министрлік ведомстволары == Министрліктің бейбіт уақыттағы ведомствосы – [[Қазақстан Қарулы Күштерінің Бас штабы|Қарулы Күштердің Бас штабы]]. === Министрліктің аумақтық бөлімшелері === * Астана, Алматы, Шымкент қалалық және облыстық қорғаныс істері жөніндегі департаменттер * Қалалық қорғаныс істері жөніндегі басқармалар * Аудандық қорғаныс істері жөніндегі бөлімдер === Қарулы күштер === * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері Әуе қорғанысы күштері бас қолбасшысының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері Құрлық әскерлері бас қолбасшысының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері Десанттық-шабуылдау әскерлері қолбасшысының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері Әскери-теңіз күштері Бас қолбасшысының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері тылы бастығының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Әскери полициясы бас басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Әскери инфрақұрылым бас басқармасы === Өңірлік қолбасшылық === * "Астана" өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының басқармасы * "Батыс" өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының басқармасы * "Оңтүстік" өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының басқармасы * "Шығыс" өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының басқармасы == Қарамағындағы ұйымдар және мемлекеттік мекемелер == * "Әскери-стратегиялық зерттеулер орталығы" АҚ * "Қазақстан ГАЖ орталығы" АҚ * "Әскери құрылыс" АҚ * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Спорт комитеті ‒ Орталық спорт клубы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Орталық мұрағаты * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Мемлекеттік әскери-тарихи музейі * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Ұлттық әскери-патриоттық орталығы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Санитариялық-эпидемиологиялық орталығы * Талдау және болжау орталығы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Әскери медицина орталығы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Әскери-ғарыштық бағдарламалар орталығы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Әскери өкілдіктер орталығы * Метрологиялық қамтамасыз ету және стандарттау орталығы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Парашюттік даярлық орталығы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Зейнетақымен қамсыздандыру орталығы * Орталық әскери-дәрігерлік комиссия === Әскери оқу орындары === * [[Ұлттық қорғаныс университеті|Қазақстан Республикасының Ұлттық қорғаныс университеті]] * [[Құрлық әскерлерінің әскери институты|Сағадат Нұрмағамбетов атындағы Құрлық әскерлерінің әскери институты]] * Радиоэлектроника және байланыс әскери-инженерлік институты * [[Әуе Қорғаныс Күштері Әскери Институты|Екі мәрте Кеңес Одағының Батыры Т.Ж.Бигелдинов атындағы Әуе қорғанысы күштері әскери институты]] * Шоқан Уәлиханов атындағы Әскери колледж * Кеңес Одағының Батыры, Халық Қаһарманы, армия генералы Сағадат Нұрмағамбетов атындағы әскери колледж * Сабыр Рахымов атындағы әскери колледж * Әскери-техникалық мектеп * Бауыржан Момышұлы атындағы Алматы республикалық "Жас ұлан" мектебі * Екі мәрте Кеңес Одағының Батыры Т.Ж. Бигелдинов атындағы Қарағанды республикалық "Жас ұлан" мектебі<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/press/article/details/593?lang=kk Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің әскери оқу орындары]</ref> === Әскери медициналық мекемелер === * Бас әскери емхана * Орталық әскери емхана * Әскери клиникалық госпиталь * Әскери-теңіз госпиталі, Ақтау қаласы * Әскери госпиталь, Ақтөбе қаласы * Әскери госпиталь, Аягөз қаласы * Әскери госпиталь, Семей қаласы * Әскери госпиталь, Талдықорған қаласы * Әскери госпиталь, Тараз қаласы * Әскери лазарет, Қарағанды қаласы * Әскери лазарет, Өскемен қаласы * Әскери лазарет, Сарыөзек кенті * Әскери лазарет, Үшарал қаласы == Министрлер тізімі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! Әскер түрі ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''Мемлекеттік қорғаныс комитеті (1991–1992)''' |- |1 |[[Сурет:Sagadat Nurmagambetov (infobox crop).jpg|99px]] |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов|Сағадат Нұрмағамбетов]]<br>{{small|(1924–2013)}} |қазан<br>1991 |мамыр<br>1992 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- | colspan="8"|'''Қорғаныс министрлігі (1992–)''' |- |1 |[[Сурет:Sagadat Nurmagambetov (infobox crop).jpg|99px]] |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов|Сағадат Нұрмағамбетов]]<br>{{small|(1924–2013)}} |мамыр<br>1992 |қараша<br>1995 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]]<br>[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Әлібек Хамитұлы Қасымов|Әлібек Қасымов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |16 қазан<br>1995 |30 қазан<br>1996 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- |3 |[[Сурет:Muhtar Altynbaev (1998; cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Қапашұлы Алтынбаев|Мұхтар Алтынбаев]]<br>{{small|(1945 туған)}} |30 қазан<br>1996 |9 тамыз<br>1999 |[[Сурет:Coa vvsrk.svg|20px]] [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]]<br>[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- |4 |[[Сурет:Sat Tokpakbayev.jpg|99px]] |[[Сәт Бесімбайұлы Тоқпақбаев|Сәт Тоқпақбаев]]<br>{{small|(1939 туған)}} |13 тамыз<br>1999 |8 желтоқсан<br>2001 |{{flagicon image|Символика КНБ Эмблема Флаг Шеврон Трафарет 021012.jpg|border}} [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |- |5 |[[Сурет:Mukhtar Altynbayev detail, 040225-F-6655M-376 (infobox crop).jpg|99px]] |[[Мұхтар Қапашұлы Алтынбаев|Мұхтар Алтынбаев]]<br>{{small|(1945 туған)}} |8 желтоқсан<br>2001 |8 қаңтар<br>2007 |[[Сурет:Coa vvsrk.svg|20px]] [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]] |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |6 |[[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|99px]] |[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |10 қаңтар<br>2007 |17 маусым<br>2009 |Әскерде қызмет етпеген |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |7 |[[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]] |[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} |24 маусым<br>2009 |2 сәуір<br>2014 |[[Сурет:Communist star with golden border and red rims.svg|20px]] [[Кеңестік армия]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |8 |[[Сурет:Serik Ahmetov.jpg|99px]] |[[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]]<br>{{small|(1958 туған)}} |3 сәуір<br>2014 |22 қазан<br>2014 |[[Сурет:Communist star with golden border and red rims.svg|20px]] [[Кеңестік армия]] |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- |9 |[[Сурет:Imangali Tasmagambetov 2015 (cropped).jpg|99px]] |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} |22 қазан<br>2014 |13 қыркүйек<br>2016 |[[Сурет:Communist star with golden border and red rims.svg|20px]] [[Кеңестік армия]] |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- |10 |[[Сурет:Visit of the Minister of Defense of the Russian Federation to the Republic of Kazakhstan 06 (cropped).jpg|99px]] |[[Сәкен Әділханұлы Жасұзақов|Сәкен Жасұзақов]]<br>{{small|(1957 туған)}} |13 қыркүйек<br>2016 |7 тамыз<br>2018 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]] |- |11 |[[Сурет:Nurlan Ermekbaev in 2019.jpg|99px]] |[[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} |7 тамыз<br>2018 |31 тамыз<br>2021 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br>[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |12 |[[Сурет:BAL 0695-1200 (cropped).jpg|99px]] |[[Мұрат Кәрібайұлы Бектанов|Мұрат Бектанов]]<br>{{small|(1965 туған)}} |31 тамыз<br>2021 |19 қаңтар<br>2022 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]] |- |13 |[[Сурет:Ruslan Jaqsılıqov.jpg|99px]] |[[Руслан Фатихұлы Жақсылықов|Руслан Жақсылықов]]<br>{{small|(1966 туған)}} |19 қаңтар<br>2022 |8 маусым<br>2025 |{{flagicon image|Kazakhstan Armed Forces Flag.svg|border}} [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қарулы Күштер]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов I]] |- |14 |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|99px]] |[[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]]<br>{{small|(1969 туған)}} |8 маусым<br>2025 |— |{{flagicon image|Ensign of Kazakhstan Air Force.svg|border}} [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]] |[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов I]] |- |} ==Дереккөздер== <references/> {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының министрліктері]] 5cm0zrahrrssk9805oywideqtczo1j5 3661792 3661790 2026-09-27T04:13:44Z Casserium 68287 3661792 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі |қысқартылған атауы =ҚР ҚМ |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = {{KAZ}} |құзерет_тақырып_мәтіні = Мемлекет |эмблема = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|right|180px |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы =[[7 мамыр]] [[1992 жыл|1992]] |ізашары1 = ҚР Мемлекеттік қорғаныс комитеті |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |штаб-пәтері = 010000, Астана, Достық көшесі, 14 үй |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = KZ |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = ''бос орын'' |басшылықтың лауазымы1 = Министрі |басшылықтың есімі2 = генерал-лейтенант [[Қаныш Асанханұлы Әбубәкіров|Қаныш Әбубәкіров]] |басшылықтың лауазымы2 = Бірінші вице-министр — [[Қазақстан Қарулы Күштерінің Бас штабы|Қарулы Күштер Бас штабының]] бастығы |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 =[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/mod?lang=kk gov.kz/memleket/entities/mod |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі''' — қорғаныс саласында басшылықты, Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерін әскери-саяси және әскери-экономикалық басқаруды жүзеге асыратын орталық атқарушы орган, сондай-ақ мемлекеттік авиация және аумақтық қорғаныс салаларындағы уәкілетті орган. == Тарихы == 1991 жылы 25 қазанда Президент Жарлығымен Қазақ КСР Мемлекеттік қорғаныс комитеті құрылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/rus/docs/U910000474_ Об обpазовании Госудаpственного комитета обоpоны Казахской ССР]</ref> 1992 жылы 7 мамырда [[Қазақстан Республикасының Президенті|ҚР Президентінің]] Жарлығымен ҚР Мемлекеттік қорғаныс комитеті Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі болып қайта құрылды.<ref>"Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қорғаныс комитетін Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі етіп қайта құру туралы" ҚР Президентінің 1992 ж. 7 мамырдағы № 738 Жарлығы (ҚР ПҮАЖ, 1992, № 18, 279-бап).</ref> == Міндеттері == 1) қорғаныс саласындағы мемлекеттік саясатты жүзеге асыру, сондай-ақ мемлекетте бірыңғай әскери-техникалық саясатты жүргізу; 2) Қарулы Күштерді әскери-саяси және әскери-экономикалық басқаруды жүзеге асыру; 3) агрессияға тойтарыс беру, Қазақстан Республикасының аумақтық тұтастығы мен егемендігін қарулы қорғау, мемлекеттік және әскери объектілерді күзету және қорғау, әуе кеңістігін қорғау, сондай-ақ Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттарға сәйкес міндеттерді орындау үшін Қарулы Күштердің жауынгерлік әзірлігін және жауынгерлік қабілеттілігін қамтамасыз ету.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2200000357 Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі туралы ережені бекіту және Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы]</ref> == Қазіргі басшылығы == [[Сурет:Kazakh Defense Minister ensign at the Kazakhstan Military History Museum (cropped).jpg|нобай|оңға|Қорғаныс министрінің байрағы]] * ''бос орын'' — Қорғаныс министрі (2026 жылдан бастап) * [[Қаныш Асанханұлы Әбубәкіров|Қаныш Әбубәкіров]] — генерал-лейтенант, Қорғаныс министрінің бірінші орынбасары — [[Қазақстан Қарулы Күштерінің Бас штабы|Қарулы Күштер Бас штабының]] бастығы (2026 жылдан бастап) * [[Шайх-Хасан Сатарқұлұлы Жазықбаев|Шайх-Хасан Жазықбаев]] — генерал-майор, Қорғаныс министрінің тәрбие және идеологиялық жұмыстар жөніндегі орынбасары (2024 жылдан бастап) * Дәулет Бекманов — Қорғаныс министрінің орынбасары * Әскер Бейсенов — полковник, Қорғаныс министрінің орынбасары (2023 жылдан бастап) * Қайрат Садықов — генерал-майор, Қорғаныс министрінің орынбасары — Қарулы Күштердің Әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы (2025 жылдан бастап) * Асқар Мұстабеков — генерал-майор, Қорғаныс министрінің орынбасары (2026 жылдан бастап) * [[Алмаз Жеңісұлы Жұмакеев|Алмаз Жұмакеев]] — генерал-майор, Қорғаныс министрінің тыл және әскери инфрақұрылым жөніндегі орынбасары (2026 жылдан бастап)<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/about/structure?lang=kk Құрылым]</ref> == Министрлік ведомстволары == Министрліктің бейбіт уақыттағы ведомствосы – [[Қазақстан Қарулы Күштерінің Бас штабы|Қарулы Күштердің Бас штабы]]. === Министрліктің аумақтық бөлімшелері === * Астана, Алматы, Шымкент қалалық және облыстық қорғаныс істері жөніндегі департаменттер * Қалалық қорғаныс істері жөніндегі басқармалар * Аудандық қорғаныс істері жөніндегі бөлімдер === Қарулы күштер === * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері Әуе қорғанысы күштері бас қолбасшысының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері Құрлық әскерлері бас қолбасшысының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері Десанттық-шабуылдау әскерлері қолбасшысының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері Әскери-теңіз күштері Бас қолбасшысының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері тылы бастығының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Әскери полициясы бас басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Әскери инфрақұрылым бас басқармасы === Өңірлік қолбасшылық === * "Астана" өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының басқармасы * "Батыс" өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының басқармасы * "Оңтүстік" өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының басқармасы * "Шығыс" өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының басқармасы == Қарамағындағы ұйымдар және мемлекеттік мекемелер == * "Әскери-стратегиялық зерттеулер орталығы" АҚ * "Қазақстан ГАЖ орталығы" АҚ * "Әскери құрылыс" АҚ * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Спорт комитеті ‒ Орталық спорт клубы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Орталық мұрағаты * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Мемлекеттік әскери-тарихи музейі * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Ұлттық әскери-патриоттық орталығы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Санитариялық-эпидемиологиялық орталығы * Талдау және болжау орталығы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Әскери медицина орталығы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Әскери-ғарыштық бағдарламалар орталығы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Әскери өкілдіктер орталығы * Метрологиялық қамтамасыз ету және стандарттау орталығы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Парашюттік даярлық орталығы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Зейнетақымен қамсыздандыру орталығы * Орталық әскери-дәрігерлік комиссия === Әскери оқу орындары === * [[Ұлттық қорғаныс университеті|Қазақстан Республикасының Ұлттық қорғаныс университеті]] * [[Құрлық әскерлерінің әскери институты|Сағадат Нұрмағамбетов атындағы Құрлық әскерлерінің әскери институты]] * Радиоэлектроника және байланыс әскери-инженерлік институты * [[Әуе Қорғаныс Күштері Әскери Институты|Екі мәрте Кеңес Одағының Батыры Т.Ж.Бигелдинов атындағы Әуе қорғанысы күштері әскери институты]] * Шоқан Уәлиханов атындағы Әскери колледж * Кеңес Одағының Батыры, Халық Қаһарманы, армия генералы Сағадат Нұрмағамбетов атындағы әскери колледж * Сабыр Рахымов атындағы әскери колледж * Әскери-техникалық мектеп * Бауыржан Момышұлы атындағы Алматы республикалық "Жас ұлан" мектебі * Екі мәрте Кеңес Одағының Батыры Т.Ж. Бигелдинов атындағы Қарағанды республикалық "Жас ұлан" мектебі<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/press/article/details/593?lang=kk Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің әскери оқу орындары]</ref> === Әскери медициналық мекемелер === * Бас әскери емхана * Орталық әскери емхана * Әскери клиникалық госпиталь * Әскери-теңіз госпиталі, Ақтау қаласы * Әскери госпиталь, Ақтөбе қаласы * Әскери госпиталь, Аягөз қаласы * Әскери госпиталь, Семей қаласы * Әскери госпиталь, Талдықорған қаласы * Әскери госпиталь, Тараз қаласы * Әскери лазарет, Қарағанды қаласы * Әскери лазарет, Өскемен қаласы * Әскери лазарет, Сарыөзек кенті * Әскери лазарет, Үшарал қаласы == Министрлер тізімі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! Әскер түрі ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''Мемлекеттік қорғаныс комитеті (1991–1992)''' |- |1 |[[Сурет:Sagadat Nurmagambetov (infobox crop).jpg|99px]] |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов|Сағадат Нұрмағамбетов]]<br>{{small|(1924–2013)}} |қазан<br>1991 |мамыр<br>1992 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- | colspan="8"|'''Қорғаныс министрлігі (1992–)''' |- |1 |[[Сурет:Sagadat Nurmagambetov (infobox crop).jpg|99px]] |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов|Сағадат Нұрмағамбетов]]<br>{{small|(1924–2013)}} |мамыр<br>1992 |қараша<br>1995 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]]<br>[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Әлібек Хамитұлы Қасымов|Әлібек Қасымов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |16 қазан<br>1995 |30 қазан<br>1996 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- |3 |[[Сурет:Muhtar Altynbaev (1998; cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Қапашұлы Алтынбаев|Мұхтар Алтынбаев]]<br>{{small|(1945 туған)}} |30 қазан<br>1996 |9 тамыз<br>1999 |[[Сурет:Coa vvsrk.svg|20px]] [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]]<br>[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- |4 |[[Сурет:Sat Tokpakbayev.jpg|99px]] |[[Сәт Бесімбайұлы Тоқпақбаев|Сәт Тоқпақбаев]]<br>{{small|(1939 туған)}} |13 тамыз<br>1999 |8 желтоқсан<br>2001 |{{flagicon image|Символика КНБ Эмблема Флаг Шеврон Трафарет 021012.jpg|border}} [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |- |5 |[[Сурет:Mukhtar Altynbayev detail, 040225-F-6655M-376 (infobox crop).jpg|99px]] |[[Мұхтар Қапашұлы Алтынбаев|Мұхтар Алтынбаев]]<br>{{small|(1945 туған)}} |8 желтоқсан<br>2001 |8 қаңтар<br>2007 |[[Сурет:Coa vvsrk.svg|20px]] [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]] |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |6 |[[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|99px]] |[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |10 қаңтар<br>2007 |17 маусым<br>2009 |Әскерде қызмет етпеген |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |7 |[[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]] |[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} |24 маусым<br>2009 |2 сәуір<br>2014 |[[Сурет:Communist star with golden border and red rims.svg|20px]] [[Кеңестік армия]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |8 |[[Сурет:Serik Ahmetov.jpg|99px]] |[[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]]<br>{{small|(1958 туған)}} |3 сәуір<br>2014 |22 қазан<br>2014 |[[Сурет:Communist star with golden border and red rims.svg|20px]] [[Кеңестік армия]] |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- |9 |[[Сурет:Imangali Tasmagambetov 2015 (cropped).jpg|99px]] |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} |22 қазан<br>2014 |13 қыркүйек<br>2016 |[[Сурет:Communist star with golden border and red rims.svg|20px]] [[Кеңестік армия]] |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- |10 |[[Сурет:Visit of the Minister of Defense of the Russian Federation to the Republic of Kazakhstan 06 (cropped).jpg|99px]] |[[Сәкен Әділханұлы Жасұзақов|Сәкен Жасұзақов]]<br>{{small|(1957 туған)}} |13 қыркүйек<br>2016 |7 тамыз<br>2018 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]] |- |11 |[[Сурет:Nurlan Ermekbaev in 2019.jpg|99px]] |[[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} |7 тамыз<br>2018 |31 тамыз<br>2021 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br>[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |12 |[[Сурет:BAL 0695-1200 (cropped).jpg|99px]] |[[Мұрат Кәрібайұлы Бектанов|Мұрат Бектанов]]<br>{{small|(1965 туған)}} |31 тамыз<br>2021 |19 қаңтар<br>2022 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]] |- |13 |[[Сурет:Ruslan Jaqsılıqov.jpg|99px]] |[[Руслан Фатихұлы Жақсылықов|Руслан Жақсылықов]]<br>{{small|(1966 туған)}} |19 қаңтар<br>2022 |8 маусым<br>2025 |{{flagicon image|Kazakhstan Armed Forces Flag.svg|border}} [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қарулы Күштер]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов I]] |- |14 |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|99px]] |[[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]]<br>{{small|(1969 туған)}} |8 маусым<br>2025 |27 қыркүйек<br>2026 |{{flagicon image|Ensign of Kazakhstan Air Force.svg|border}} [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]] |[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов I]] |- |} ==Дереккөздер== <references/> {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының министрліктері]] inu934315b13cii8762jxt6q8vqsmaj 3661835 3661792 2026-09-27T06:51:10Z Nurken 111493 3661835 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі |қысқартылған атауы =ҚР ҚМ |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = {{KAZ}} |құзерет_тақырып_мәтіні = Мемлекет |эмблема = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|right|180px |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы =[[7 мамыр]] [[1992 жыл|1992]] |ізашары1 = ҚР Мемлекеттік қорғаныс комитеті |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |штаб-пәтері = 010000, Астана, Достық көшесі, 14 үй |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = KZ |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Айдос Сәкенұлы Мырзахметов|Айдос Мырзахметов]] |басшылықтың лауазымы1 = Министрі |басшылықтың есімі2 = генерал-лейтенант [[Қаныш Асанханұлы Әбубәкіров|Қаныш Әбубәкіров]] |басшылықтың лауазымы2 = Бірінші вице-министр — [[Қазақстан Қарулы Күштерінің Бас штабы|Қарулы Күштер Бас штабының]] бастығы |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 =[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/mod?lang=kk gov.kz/memleket/entities/mod |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі''' — қорғаныс саласында басшылықты, Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерін әскери-саяси және әскери-экономикалық басқаруды жүзеге асыратын орталық атқарушы орган, сондай-ақ мемлекеттік авиация және аумақтық қорғаныс салаларындағы уәкілетті орган. == Тарихы == 1991 жылы 25 қазанда Президент Жарлығымен Қазақ КСР Мемлекеттік қорғаныс комитеті құрылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/rus/docs/U910000474_ Об обpазовании Госудаpственного комитета обоpоны Казахской ССР]</ref> 1992 жылы 7 мамырда [[Қазақстан Республикасының Президенті|ҚР Президентінің]] Жарлығымен ҚР Мемлекеттік қорғаныс комитеті Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі болып қайта құрылды.<ref>"Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қорғаныс комитетін Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі етіп қайта құру туралы" ҚР Президентінің 1992 ж. 7 мамырдағы № 738 Жарлығы (ҚР ПҮАЖ, 1992, № 18, 279-бап).</ref> == Міндеттері == 1) қорғаныс саласындағы мемлекеттік саясатты жүзеге асыру, сондай-ақ мемлекетте бірыңғай әскери-техникалық саясатты жүргізу; 2) Қарулы Күштерді әскери-саяси және әскери-экономикалық басқаруды жүзеге асыру; 3) агрессияға тойтарыс беру, Қазақстан Республикасының аумақтық тұтастығы мен егемендігін қарулы қорғау, мемлекеттік және әскери объектілерді күзету және қорғау, әуе кеңістігін қорғау, сондай-ақ Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттарға сәйкес міндеттерді орындау үшін Қарулы Күштердің жауынгерлік әзірлігін және жауынгерлік қабілеттілігін қамтамасыз ету.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2200000357 Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі туралы ережені бекіту және Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы]</ref> == Қазіргі басшылығы == [[Сурет:Kazakh Defense Minister ensign at the Kazakhstan Military History Museum (cropped).jpg|нобай|оңға|Қорғаныс министрінің байрағы]] * ''бос орын'' — Қорғаныс министрі (2026 жылдан бастап) * [[Қаныш Асанханұлы Әбубәкіров|Қаныш Әбубәкіров]] — генерал-лейтенант, Қорғаныс министрінің бірінші орынбасары — [[Қазақстан Қарулы Күштерінің Бас штабы|Қарулы Күштер Бас штабының]] бастығы (2026 жылдан бастап) * [[Шайх-Хасан Сатарқұлұлы Жазықбаев|Шайх-Хасан Жазықбаев]] — генерал-майор, Қорғаныс министрінің тәрбие және идеологиялық жұмыстар жөніндегі орынбасары (2024 жылдан бастап) * Дәулет Бекманов — Қорғаныс министрінің орынбасары * Әскер Бейсенов — полковник, Қорғаныс министрінің орынбасары (2023 жылдан бастап) * Қайрат Садықов — генерал-майор, Қорғаныс министрінің орынбасары — Қарулы Күштердің Әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы (2025 жылдан бастап) * Асқар Мұстабеков — генерал-майор, Қорғаныс министрінің орынбасары (2026 жылдан бастап) * [[Алмаз Жеңісұлы Жұмакеев|Алмаз Жұмакеев]] — генерал-майор, Қорғаныс министрінің тыл және әскери инфрақұрылым жөніндегі орынбасары (2026 жылдан бастап)<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/about/structure?lang=kk Құрылым]</ref> == Министрлік ведомстволары == Министрліктің бейбіт уақыттағы ведомствосы – [[Қазақстан Қарулы Күштерінің Бас штабы|Қарулы Күштердің Бас штабы]]. === Министрліктің аумақтық бөлімшелері === * Астана, Алматы, Шымкент қалалық және облыстық қорғаныс істері жөніндегі департаменттер * Қалалық қорғаныс істері жөніндегі басқармалар * Аудандық қорғаныс істері жөніндегі бөлімдер === Қарулы күштер === * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері Әуе қорғанысы күштері бас қолбасшысының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері Құрлық әскерлері бас қолбасшысының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері Десанттық-шабуылдау әскерлері қолбасшысының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері Әскери-теңіз күштері Бас қолбасшысының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері тылы бастығының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Әскери полициясы бас басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Әскери инфрақұрылым бас басқармасы === Өңірлік қолбасшылық === * "Астана" өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының басқармасы * "Батыс" өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының басқармасы * "Оңтүстік" өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының басқармасы * "Шығыс" өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының басқармасы == Қарамағындағы ұйымдар және мемлекеттік мекемелер == * "Әскери-стратегиялық зерттеулер орталығы" АҚ * "Қазақстан ГАЖ орталығы" АҚ * "Әскери құрылыс" АҚ * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Спорт комитеті ‒ Орталық спорт клубы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Орталық мұрағаты * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Мемлекеттік әскери-тарихи музейі * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Ұлттық әскери-патриоттық орталығы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Санитариялық-эпидемиологиялық орталығы * Талдау және болжау орталығы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Әскери медицина орталығы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Әскери-ғарыштық бағдарламалар орталығы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Әскери өкілдіктер орталығы * Метрологиялық қамтамасыз ету және стандарттау орталығы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Парашюттік даярлық орталығы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Зейнетақымен қамсыздандыру орталығы * Орталық әскери-дәрігерлік комиссия === Әскери оқу орындары === * [[Ұлттық қорғаныс университеті|Қазақстан Республикасының Ұлттық қорғаныс университеті]] * [[Құрлық әскерлерінің әскери институты|Сағадат Нұрмағамбетов атындағы Құрлық әскерлерінің әскери институты]] * Радиоэлектроника және байланыс әскери-инженерлік институты * [[Әуе Қорғаныс Күштері Әскери Институты|Екі мәрте Кеңес Одағының Батыры Т.Ж.Бигелдинов атындағы Әуе қорғанысы күштері әскери институты]] * Шоқан Уәлиханов атындағы Әскери колледж * Кеңес Одағының Батыры, Халық Қаһарманы, армия генералы Сағадат Нұрмағамбетов атындағы әскери колледж * Сабыр Рахымов атындағы әскери колледж * Әскери-техникалық мектеп * Бауыржан Момышұлы атындағы Алматы республикалық "Жас ұлан" мектебі * Екі мәрте Кеңес Одағының Батыры Т.Ж. Бигелдинов атындағы Қарағанды республикалық "Жас ұлан" мектебі<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/press/article/details/593?lang=kk Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің әскери оқу орындары]</ref> === Әскери медициналық мекемелер === * Бас әскери емхана * Орталық әскери емхана * Әскери клиникалық госпиталь * Әскери-теңіз госпиталі, Ақтау қаласы * Әскери госпиталь, Ақтөбе қаласы * Әскери госпиталь, Аягөз қаласы * Әскери госпиталь, Семей қаласы * Әскери госпиталь, Талдықорған қаласы * Әскери госпиталь, Тараз қаласы * Әскери лазарет, Қарағанды қаласы * Әскери лазарет, Өскемен қаласы * Әскери лазарет, Сарыөзек кенті * Әскери лазарет, Үшарал қаласы == Министрлер тізімі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! Әскер түрі ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''Мемлекеттік қорғаныс комитеті (1991–1992)''' |- |1 |[[Сурет:Sagadat Nurmagambetov (infobox crop).jpg|99px]] |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов|Сағадат Нұрмағамбетов]]<br>{{small|(1924–2013)}} |қазан<br>1991 |мамыр<br>1992 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- | colspan="8"|'''Қорғаныс министрлігі (1992–)''' |- |1 |[[Сурет:Sagadat Nurmagambetov (infobox crop).jpg|99px]] |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов|Сағадат Нұрмағамбетов]]<br>{{small|(1924–2013)}} |мамыр<br>1992 |қараша<br>1995 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]]<br>[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Әлібек Хамитұлы Қасымов|Әлібек Қасымов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |16 қазан<br>1995 |30 қазан<br>1996 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- |3 |[[Сурет:Muhtar Altynbaev (1998; cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Қапашұлы Алтынбаев|Мұхтар Алтынбаев]]<br>{{small|(1945 туған)}} |30 қазан<br>1996 |9 тамыз<br>1999 |[[Сурет:Coa vvsrk.svg|20px]] [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]]<br>[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- |4 |[[Сурет:Sat Tokpakbayev.jpg|99px]] |[[Сәт Бесімбайұлы Тоқпақбаев|Сәт Тоқпақбаев]]<br>{{small|(1939 туған)}} |13 тамыз<br>1999 |8 желтоқсан<br>2001 |{{flagicon image|Символика КНБ Эмблема Флаг Шеврон Трафарет 021012.jpg|border}} [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |- |5 |[[Сурет:Mukhtar Altynbayev detail, 040225-F-6655M-376 (infobox crop).jpg|99px]] |[[Мұхтар Қапашұлы Алтынбаев|Мұхтар Алтынбаев]]<br>{{small|(1945 туған)}} |8 желтоқсан<br>2001 |8 қаңтар<br>2007 |[[Сурет:Coa vvsrk.svg|20px]] [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]] |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |6 |[[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|99px]] |[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |10 қаңтар<br>2007 |17 маусым<br>2009 |Әскерде қызмет етпеген |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |7 |[[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]] |[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} |24 маусым<br>2009 |2 сәуір<br>2014 |[[Сурет:Communist star with golden border and red rims.svg|20px]] [[Кеңестік армия]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |8 |[[Сурет:Serik Ahmetov.jpg|99px]] |[[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]]<br>{{small|(1958 туған)}} |3 сәуір<br>2014 |22 қазан<br>2014 |[[Сурет:Communist star with golden border and red rims.svg|20px]] [[Кеңестік армия]] |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- |9 |[[Сурет:Imangali Tasmagambetov 2015 (cropped).jpg|99px]] |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} |22 қазан<br>2014 |13 қыркүйек<br>2016 |[[Сурет:Communist star with golden border and red rims.svg|20px]] [[Кеңестік армия]] |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- |10 |[[Сурет:Visit of the Minister of Defense of the Russian Federation to the Republic of Kazakhstan 06 (cropped).jpg|99px]] |[[Сәкен Әділханұлы Жасұзақов|Сәкен Жасұзақов]]<br>{{small|(1957 туған)}} |13 қыркүйек<br>2016 |7 тамыз<br>2018 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]] |- |11 |[[Сурет:Nurlan Ermekbaev in 2019.jpg|99px]] |[[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} |7 тамыз<br>2018 |31 тамыз<br>2021 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br>[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |12 |[[Сурет:BAL 0695-1200 (cropped).jpg|99px]] |[[Мұрат Кәрібайұлы Бектанов|Мұрат Бектанов]]<br>{{small|(1965 туған)}} |31 тамыз<br>2021 |19 қаңтар<br>2022 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]] |- |13 |[[Сурет:Ruslan Jaqsılıqov.jpg|99px]] |[[Руслан Фатихұлы Жақсылықов|Руслан Жақсылықов]]<br>{{small|(1966 туған)}} |19 қаңтар<br>2022 |8 маусым<br>2025 |{{flagicon image|Kazakhstan Armed Forces Flag.svg|border}} [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қарулы Күштер]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов I]] |- |14 |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|99px]] |[[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]]<br>{{small|(1969 туған)}} |8 маусым<br>2025 |27 қыркүйек<br>2026 |{{flagicon image|Ensign of Kazakhstan Air Force.svg|border}} [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]] |[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов I]] |- |} ==Дереккөздер== <references/> {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының министрліктері]] lkori2uihwihwlniepiayvycn51dnky 3661836 3661835 2026-09-27T06:51:27Z Nurken 111493 /* Қазіргі басшылығы */ 3661836 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі |қысқартылған атауы =ҚР ҚМ |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = {{KAZ}} |құзерет_тақырып_мәтіні = Мемлекет |эмблема = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|right|180px |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы =[[7 мамыр]] [[1992 жыл|1992]] |ізашары1 = ҚР Мемлекеттік қорғаныс комитеті |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |штаб-пәтері = 010000, Астана, Достық көшесі, 14 үй |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = KZ |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Айдос Сәкенұлы Мырзахметов|Айдос Мырзахметов]] |басшылықтың лауазымы1 = Министрі |басшылықтың есімі2 = генерал-лейтенант [[Қаныш Асанханұлы Әбубәкіров|Қаныш Әбубәкіров]] |басшылықтың лауазымы2 = Бірінші вице-министр — [[Қазақстан Қарулы Күштерінің Бас штабы|Қарулы Күштер Бас штабының]] бастығы |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 =[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/mod?lang=kk gov.kz/memleket/entities/mod |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі''' — қорғаныс саласында басшылықты, Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерін әскери-саяси және әскери-экономикалық басқаруды жүзеге асыратын орталық атқарушы орган, сондай-ақ мемлекеттік авиация және аумақтық қорғаныс салаларындағы уәкілетті орган. == Тарихы == 1991 жылы 25 қазанда Президент Жарлығымен Қазақ КСР Мемлекеттік қорғаныс комитеті құрылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/rus/docs/U910000474_ Об обpазовании Госудаpственного комитета обоpоны Казахской ССР]</ref> 1992 жылы 7 мамырда [[Қазақстан Республикасының Президенті|ҚР Президентінің]] Жарлығымен ҚР Мемлекеттік қорғаныс комитеті Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі болып қайта құрылды.<ref>"Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қорғаныс комитетін Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі етіп қайта құру туралы" ҚР Президентінің 1992 ж. 7 мамырдағы № 738 Жарлығы (ҚР ПҮАЖ, 1992, № 18, 279-бап).</ref> == Міндеттері == 1) қорғаныс саласындағы мемлекеттік саясатты жүзеге асыру, сондай-ақ мемлекетте бірыңғай әскери-техникалық саясатты жүргізу; 2) Қарулы Күштерді әскери-саяси және әскери-экономикалық басқаруды жүзеге асыру; 3) агрессияға тойтарыс беру, Қазақстан Республикасының аумақтық тұтастығы мен егемендігін қарулы қорғау, мемлекеттік және әскери объектілерді күзету және қорғау, әуе кеңістігін қорғау, сондай-ақ Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттарға сәйкес міндеттерді орындау үшін Қарулы Күштердің жауынгерлік әзірлігін және жауынгерлік қабілеттілігін қамтамасыз ету.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2200000357 Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі туралы ережені бекіту және Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы]</ref> == Қазіргі басшылығы == [[Сурет:Kazakh Defense Minister ensign at the Kazakhstan Military History Museum (cropped).jpg|нобай|оңға|Қорғаныс министрінің байрағы]] * [[Айдос Сәкенұлы Мырзахметов|Айдос Мырзахметов]] — Қорғаныс министрі * [[Қаныш Асанханұлы Әбубәкіров|Қаныш Әбубәкіров]] — генерал-лейтенант, Қорғаныс министрінің бірінші орынбасары — [[Қазақстан Қарулы Күштерінің Бас штабы|Қарулы Күштер Бас штабының]] бастығы (2026 жылдан бастап) * [[Шайх-Хасан Сатарқұлұлы Жазықбаев|Шайх-Хасан Жазықбаев]] — генерал-майор, Қорғаныс министрінің тәрбие және идеологиялық жұмыстар жөніндегі орынбасары (2024 жылдан бастап) * Дәулет Бекманов — Қорғаныс министрінің орынбасары * Әскер Бейсенов — полковник, Қорғаныс министрінің орынбасары (2023 жылдан бастап) * Қайрат Садықов — генерал-майор, Қорғаныс министрінің орынбасары — Қарулы Күштердің Әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы (2025 жылдан бастап) * Асқар Мұстабеков — генерал-майор, Қорғаныс министрінің орынбасары (2026 жылдан бастап) * [[Алмаз Жеңісұлы Жұмакеев|Алмаз Жұмакеев]] — генерал-майор, Қорғаныс министрінің тыл және әскери инфрақұрылым жөніндегі орынбасары (2026 жылдан бастап)<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/about/structure?lang=kk Құрылым]</ref> == Министрлік ведомстволары == Министрліктің бейбіт уақыттағы ведомствосы – [[Қазақстан Қарулы Күштерінің Бас штабы|Қарулы Күштердің Бас штабы]]. === Министрліктің аумақтық бөлімшелері === * Астана, Алматы, Шымкент қалалық және облыстық қорғаныс істері жөніндегі департаменттер * Қалалық қорғаныс істері жөніндегі басқармалар * Аудандық қорғаныс істері жөніндегі бөлімдер === Қарулы күштер === * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері Әуе қорғанысы күштері бас қолбасшысының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері Құрлық әскерлері бас қолбасшысының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері Десанттық-шабуылдау әскерлері қолбасшысының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері Әскери-теңіз күштері Бас қолбасшысының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері тылы бастығының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Әскери полициясы бас басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Әскери инфрақұрылым бас басқармасы === Өңірлік қолбасшылық === * "Астана" өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының басқармасы * "Батыс" өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының басқармасы * "Оңтүстік" өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының басқармасы * "Шығыс" өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының басқармасы == Қарамағындағы ұйымдар және мемлекеттік мекемелер == * "Әскери-стратегиялық зерттеулер орталығы" АҚ * "Қазақстан ГАЖ орталығы" АҚ * "Әскери құрылыс" АҚ * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Спорт комитеті ‒ Орталық спорт клубы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Орталық мұрағаты * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Мемлекеттік әскери-тарихи музейі * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Ұлттық әскери-патриоттық орталығы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Санитариялық-эпидемиологиялық орталығы * Талдау және болжау орталығы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Әскери медицина орталығы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Әскери-ғарыштық бағдарламалар орталығы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Әскери өкілдіктер орталығы * Метрологиялық қамтамасыз ету және стандарттау орталығы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Парашюттік даярлық орталығы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Зейнетақымен қамсыздандыру орталығы * Орталық әскери-дәрігерлік комиссия === Әскери оқу орындары === * [[Ұлттық қорғаныс университеті|Қазақстан Республикасының Ұлттық қорғаныс университеті]] * [[Құрлық әскерлерінің әскери институты|Сағадат Нұрмағамбетов атындағы Құрлық әскерлерінің әскери институты]] * Радиоэлектроника және байланыс әскери-инженерлік институты * [[Әуе Қорғаныс Күштері Әскери Институты|Екі мәрте Кеңес Одағының Батыры Т.Ж.Бигелдинов атындағы Әуе қорғанысы күштері әскери институты]] * Шоқан Уәлиханов атындағы Әскери колледж * Кеңес Одағының Батыры, Халық Қаһарманы, армия генералы Сағадат Нұрмағамбетов атындағы әскери колледж * Сабыр Рахымов атындағы әскери колледж * Әскери-техникалық мектеп * Бауыржан Момышұлы атындағы Алматы республикалық "Жас ұлан" мектебі * Екі мәрте Кеңес Одағының Батыры Т.Ж. Бигелдинов атындағы Қарағанды республикалық "Жас ұлан" мектебі<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/press/article/details/593?lang=kk Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің әскери оқу орындары]</ref> === Әскери медициналық мекемелер === * Бас әскери емхана * Орталық әскери емхана * Әскери клиникалық госпиталь * Әскери-теңіз госпиталі, Ақтау қаласы * Әскери госпиталь, Ақтөбе қаласы * Әскери госпиталь, Аягөз қаласы * Әскери госпиталь, Семей қаласы * Әскери госпиталь, Талдықорған қаласы * Әскери госпиталь, Тараз қаласы * Әскери лазарет, Қарағанды қаласы * Әскери лазарет, Өскемен қаласы * Әскери лазарет, Сарыөзек кенті * Әскери лазарет, Үшарал қаласы == Министрлер тізімі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! Әскер түрі ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''Мемлекеттік қорғаныс комитеті (1991–1992)''' |- |1 |[[Сурет:Sagadat Nurmagambetov (infobox crop).jpg|99px]] |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов|Сағадат Нұрмағамбетов]]<br>{{small|(1924–2013)}} |қазан<br>1991 |мамыр<br>1992 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- | colspan="8"|'''Қорғаныс министрлігі (1992–)''' |- |1 |[[Сурет:Sagadat Nurmagambetov (infobox crop).jpg|99px]] |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов|Сағадат Нұрмағамбетов]]<br>{{small|(1924–2013)}} |мамыр<br>1992 |қараша<br>1995 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]]<br>[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Әлібек Хамитұлы Қасымов|Әлібек Қасымов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |16 қазан<br>1995 |30 қазан<br>1996 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- |3 |[[Сурет:Muhtar Altynbaev (1998; cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Қапашұлы Алтынбаев|Мұхтар Алтынбаев]]<br>{{small|(1945 туған)}} |30 қазан<br>1996 |9 тамыз<br>1999 |[[Сурет:Coa vvsrk.svg|20px]] [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]]<br>[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- |4 |[[Сурет:Sat Tokpakbayev.jpg|99px]] |[[Сәт Бесімбайұлы Тоқпақбаев|Сәт Тоқпақбаев]]<br>{{small|(1939 туған)}} |13 тамыз<br>1999 |8 желтоқсан<br>2001 |{{flagicon image|Символика КНБ Эмблема Флаг Шеврон Трафарет 021012.jpg|border}} [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |- |5 |[[Сурет:Mukhtar Altynbayev detail, 040225-F-6655M-376 (infobox crop).jpg|99px]] |[[Мұхтар Қапашұлы Алтынбаев|Мұхтар Алтынбаев]]<br>{{small|(1945 туған)}} |8 желтоқсан<br>2001 |8 қаңтар<br>2007 |[[Сурет:Coa vvsrk.svg|20px]] [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]] |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |6 |[[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|99px]] |[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |10 қаңтар<br>2007 |17 маусым<br>2009 |Әскерде қызмет етпеген |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |7 |[[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]] |[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} |24 маусым<br>2009 |2 сәуір<br>2014 |[[Сурет:Communist star with golden border and red rims.svg|20px]] [[Кеңестік армия]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |8 |[[Сурет:Serik Ahmetov.jpg|99px]] |[[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]]<br>{{small|(1958 туған)}} |3 сәуір<br>2014 |22 қазан<br>2014 |[[Сурет:Communist star with golden border and red rims.svg|20px]] [[Кеңестік армия]] |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- |9 |[[Сурет:Imangali Tasmagambetov 2015 (cropped).jpg|99px]] |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} |22 қазан<br>2014 |13 қыркүйек<br>2016 |[[Сурет:Communist star with golden border and red rims.svg|20px]] [[Кеңестік армия]] |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- |10 |[[Сурет:Visit of the Minister of Defense of the Russian Federation to the Republic of Kazakhstan 06 (cropped).jpg|99px]] |[[Сәкен Әділханұлы Жасұзақов|Сәкен Жасұзақов]]<br>{{small|(1957 туған)}} |13 қыркүйек<br>2016 |7 тамыз<br>2018 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]] |- |11 |[[Сурет:Nurlan Ermekbaev in 2019.jpg|99px]] |[[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} |7 тамыз<br>2018 |31 тамыз<br>2021 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br>[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |12 |[[Сурет:BAL 0695-1200 (cropped).jpg|99px]] |[[Мұрат Кәрібайұлы Бектанов|Мұрат Бектанов]]<br>{{small|(1965 туған)}} |31 тамыз<br>2021 |19 қаңтар<br>2022 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]] |- |13 |[[Сурет:Ruslan Jaqsılıqov.jpg|99px]] |[[Руслан Фатихұлы Жақсылықов|Руслан Жақсылықов]]<br>{{small|(1966 туған)}} |19 қаңтар<br>2022 |8 маусым<br>2025 |{{flagicon image|Kazakhstan Armed Forces Flag.svg|border}} [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қарулы Күштер]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов I]] |- |14 |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|99px]] |[[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]]<br>{{small|(1969 туған)}} |8 маусым<br>2025 |27 қыркүйек<br>2026 |{{flagicon image|Ensign of Kazakhstan Air Force.svg|border}} [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]] |[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов I]] |- |} ==Дереккөздер== <references/> {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының министрліктері]] 0dmkypf2ie59co75b1nwwktf01zspmq 3661837 3661836 2026-09-27T06:55:30Z Nurken 111493 /* Министрлер тізімі */ 3661837 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі |қысқартылған атауы =ҚР ҚМ |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = {{KAZ}} |құзерет_тақырып_мәтіні = Мемлекет |эмблема = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|right|180px |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы =[[7 мамыр]] [[1992 жыл|1992]] |ізашары1 = ҚР Мемлекеттік қорғаныс комитеті |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |штаб-пәтері = 010000, Астана, Достық көшесі, 14 үй |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = KZ |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Айдос Сәкенұлы Мырзахметов|Айдос Мырзахметов]] |басшылықтың лауазымы1 = Министрі |басшылықтың есімі2 = генерал-лейтенант [[Қаныш Асанханұлы Әбубәкіров|Қаныш Әбубәкіров]] |басшылықтың лауазымы2 = Бірінші вице-министр — [[Қазақстан Қарулы Күштерінің Бас штабы|Қарулы Күштер Бас штабының]] бастығы |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 =[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/mod?lang=kk gov.kz/memleket/entities/mod |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі''' — қорғаныс саласында басшылықты, Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерін әскери-саяси және әскери-экономикалық басқаруды жүзеге асыратын орталық атқарушы орган, сондай-ақ мемлекеттік авиация және аумақтық қорғаныс салаларындағы уәкілетті орган. == Тарихы == 1991 жылы 25 қазанда Президент Жарлығымен Қазақ КСР Мемлекеттік қорғаныс комитеті құрылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/rus/docs/U910000474_ Об обpазовании Госудаpственного комитета обоpоны Казахской ССР]</ref> 1992 жылы 7 мамырда [[Қазақстан Республикасының Президенті|ҚР Президентінің]] Жарлығымен ҚР Мемлекеттік қорғаныс комитеті Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі болып қайта құрылды.<ref>"Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қорғаныс комитетін Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі етіп қайта құру туралы" ҚР Президентінің 1992 ж. 7 мамырдағы № 738 Жарлығы (ҚР ПҮАЖ, 1992, № 18, 279-бап).</ref> == Міндеттері == 1) қорғаныс саласындағы мемлекеттік саясатты жүзеге асыру, сондай-ақ мемлекетте бірыңғай әскери-техникалық саясатты жүргізу; 2) Қарулы Күштерді әскери-саяси және әскери-экономикалық басқаруды жүзеге асыру; 3) агрессияға тойтарыс беру, Қазақстан Республикасының аумақтық тұтастығы мен егемендігін қарулы қорғау, мемлекеттік және әскери объектілерді күзету және қорғау, әуе кеңістігін қорғау, сондай-ақ Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттарға сәйкес міндеттерді орындау үшін Қарулы Күштердің жауынгерлік әзірлігін және жауынгерлік қабілеттілігін қамтамасыз ету.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2200000357 Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі туралы ережені бекіту және Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы]</ref> == Қазіргі басшылығы == [[Сурет:Kazakh Defense Minister ensign at the Kazakhstan Military History Museum (cropped).jpg|нобай|оңға|Қорғаныс министрінің байрағы]] * [[Айдос Сәкенұлы Мырзахметов|Айдос Мырзахметов]] — Қорғаныс министрі * [[Қаныш Асанханұлы Әбубәкіров|Қаныш Әбубәкіров]] — генерал-лейтенант, Қорғаныс министрінің бірінші орынбасары — [[Қазақстан Қарулы Күштерінің Бас штабы|Қарулы Күштер Бас штабының]] бастығы (2026 жылдан бастап) * [[Шайх-Хасан Сатарқұлұлы Жазықбаев|Шайх-Хасан Жазықбаев]] — генерал-майор, Қорғаныс министрінің тәрбие және идеологиялық жұмыстар жөніндегі орынбасары (2024 жылдан бастап) * Дәулет Бекманов — Қорғаныс министрінің орынбасары * Әскер Бейсенов — полковник, Қорғаныс министрінің орынбасары (2023 жылдан бастап) * Қайрат Садықов — генерал-майор, Қорғаныс министрінің орынбасары — Қарулы Күштердің Әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы (2025 жылдан бастап) * Асқар Мұстабеков — генерал-майор, Қорғаныс министрінің орынбасары (2026 жылдан бастап) * [[Алмаз Жеңісұлы Жұмакеев|Алмаз Жұмакеев]] — генерал-майор, Қорғаныс министрінің тыл және әскери инфрақұрылым жөніндегі орынбасары (2026 жылдан бастап)<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/about/structure?lang=kk Құрылым]</ref> == Министрлік ведомстволары == Министрліктің бейбіт уақыттағы ведомствосы – [[Қазақстан Қарулы Күштерінің Бас штабы|Қарулы Күштердің Бас штабы]]. === Министрліктің аумақтық бөлімшелері === * Астана, Алматы, Шымкент қалалық және облыстық қорғаныс істері жөніндегі департаменттер * Қалалық қорғаныс істері жөніндегі басқармалар * Аудандық қорғаныс істері жөніндегі бөлімдер === Қарулы күштер === * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері Әуе қорғанысы күштері бас қолбасшысының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері Құрлық әскерлері бас қолбасшысының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері Десанттық-шабуылдау әскерлері қолбасшысының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері Әскери-теңіз күштері Бас қолбасшысының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері тылы бастығының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Әскери полициясы бас басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Әскери инфрақұрылым бас басқармасы === Өңірлік қолбасшылық === * "Астана" өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының басқармасы * "Батыс" өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының басқармасы * "Оңтүстік" өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының басқармасы * "Шығыс" өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының басқармасы == Қарамағындағы ұйымдар және мемлекеттік мекемелер == * "Әскери-стратегиялық зерттеулер орталығы" АҚ * "Қазақстан ГАЖ орталығы" АҚ * "Әскери құрылыс" АҚ * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Спорт комитеті ‒ Орталық спорт клубы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Орталық мұрағаты * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Мемлекеттік әскери-тарихи музейі * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Ұлттық әскери-патриоттық орталығы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Санитариялық-эпидемиологиялық орталығы * Талдау және болжау орталығы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Әскери медицина орталығы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Әскери-ғарыштық бағдарламалар орталығы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Әскери өкілдіктер орталығы * Метрологиялық қамтамасыз ету және стандарттау орталығы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Парашюттік даярлық орталығы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Зейнетақымен қамсыздандыру орталығы * Орталық әскери-дәрігерлік комиссия === Әскери оқу орындары === * [[Ұлттық қорғаныс университеті|Қазақстан Республикасының Ұлттық қорғаныс университеті]] * [[Құрлық әскерлерінің әскери институты|Сағадат Нұрмағамбетов атындағы Құрлық әскерлерінің әскери институты]] * Радиоэлектроника және байланыс әскери-инженерлік институты * [[Әуе Қорғаныс Күштері Әскери Институты|Екі мәрте Кеңес Одағының Батыры Т.Ж.Бигелдинов атындағы Әуе қорғанысы күштері әскери институты]] * Шоқан Уәлиханов атындағы Әскери колледж * Кеңес Одағының Батыры, Халық Қаһарманы, армия генералы Сағадат Нұрмағамбетов атындағы әскери колледж * Сабыр Рахымов атындағы әскери колледж * Әскери-техникалық мектеп * Бауыржан Момышұлы атындағы Алматы республикалық "Жас ұлан" мектебі * Екі мәрте Кеңес Одағының Батыры Т.Ж. Бигелдинов атындағы Қарағанды республикалық "Жас ұлан" мектебі<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/press/article/details/593?lang=kk Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің әскери оқу орындары]</ref> === Әскери медициналық мекемелер === * Бас әскери емхана * Орталық әскери емхана * Әскери клиникалық госпиталь * Әскери-теңіз госпиталі, Ақтау қаласы * Әскери госпиталь, Ақтөбе қаласы * Әскери госпиталь, Аягөз қаласы * Әскери госпиталь, Семей қаласы * Әскери госпиталь, Талдықорған қаласы * Әскери госпиталь, Тараз қаласы * Әскери лазарет, Қарағанды қаласы * Әскери лазарет, Өскемен қаласы * Әскери лазарет, Сарыөзек кенті * Әскери лазарет, Үшарал қаласы == Министрлер тізімі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! Әскер түрі ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''Мемлекеттік қорғаныс комитеті (1991–1992)''' |- |1 |[[Сурет:Sagadat Nurmagambetov (infobox crop).jpg|99px]] |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов|Сағадат Нұрмағамбетов]]<br>{{small|(1924–2013)}} |қазан<br>1991 |мамыр<br>1992 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- | colspan="8"|'''Қорғаныс министрлігі (1992–)''' |- |1 |[[Сурет:Sagadat Nurmagambetov (infobox crop).jpg|99px]] |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов|Сағадат Нұрмағамбетов]]<br>{{small|(1924–2013)}} |мамыр<br>1992 |қараша<br>1995 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]]<br>[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Әлібек Хамитұлы Қасымов|Әлібек Қасымов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |16 қазан<br>1995 |30 қазан<br>1996 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- |3 |[[Сурет:Muhtar Altynbaev (1998; cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Қапашұлы Алтынбаев|Мұхтар Алтынбаев]]<br>{{small|(1945 туған)}} |30 қазан<br>1996 |9 тамыз<br>1999 |[[Сурет:Coa vvsrk.svg|20px]] [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]]<br>[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- |4 |[[Сурет:Sat Tokpakbayev.jpg|99px]] |[[Сәт Бесімбайұлы Тоқпақбаев|Сәт Тоқпақбаев]]<br>{{small|(1939 туған)}} |13 тамыз<br>1999 |8 желтоқсан<br>2001 |{{flagicon image|Символика КНБ Эмблема Флаг Шеврон Трафарет 021012.jpg|border}} [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |- |5 |[[Сурет:Mukhtar Altynbayev detail, 040225-F-6655M-376 (infobox crop).jpg|99px]] |[[Мұхтар Қапашұлы Алтынбаев|Мұхтар Алтынбаев]]<br>{{small|(1945 туған)}} |8 желтоқсан<br>2001 |8 қаңтар<br>2007 |[[Сурет:Coa vvsrk.svg|20px]] [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]] |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |6 |[[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|99px]] |[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |10 қаңтар<br>2007 |17 маусым<br>2009 |Әскерде қызмет етпеген |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |7 |[[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]] |[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} |24 маусым<br>2009 |2 сәуір<br>2014 |[[Сурет:Communist star with golden border and red rims.svg|20px]] [[Кеңестік армия]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |8 |[[Сурет:Serik Ahmetov.jpg|99px]] |[[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]]<br>{{small|(1958 туған)}} |3 сәуір<br>2014 |22 қазан<br>2014 |[[Сурет:Communist star with golden border and red rims.svg|20px]] [[Кеңестік армия]] |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- |9 |[[Сурет:Imangali Tasmagambetov 2015 (cropped).jpg|99px]] |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} |22 қазан<br>2014 |13 қыркүйек<br>2016 |[[Сурет:Communist star with golden border and red rims.svg|20px]] [[Кеңестік армия]] |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- |10 |[[Сурет:Visit of the Minister of Defense of the Russian Federation to the Republic of Kazakhstan 06 (cropped).jpg|99px]] |[[Сәкен Әділханұлы Жасұзақов|Сәкен Жасұзақов]]<br>{{small|(1957 туған)}} |13 қыркүйек<br>2016 |7 тамыз<br>2018 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]] |- |11 |[[Сурет:Nurlan Ermekbaev in 2019.jpg|99px]] |[[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} |7 тамыз<br>2018 |31 тамыз<br>2021 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br>[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |12 |[[Сурет:BAL 0695-1200 (cropped).jpg|99px]] |[[Мұрат Кәрібайұлы Бектанов|Мұрат Бектанов]]<br>{{small|(1965 туған)}} |31 тамыз<br>2021 |19 қаңтар<br>2022 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]] |- |13 |[[Сурет:Ruslan Jaqsılıqov.jpg|99px]] |[[Руслан Фатихұлы Жақсылықов|Руслан Жақсылықов]]<br>{{small|(1966 туған)}} |19 қаңтар<br>2022 |8 маусым<br>2025 |{{flagicon image|Kazakhstan Armed Forces Flag.svg|border}} [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қарулы Күштер]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов I]] |- |14 |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|99px]] |[[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]]<br>{{small|(1969 туған)}} |8 маусым<br>2025 |27 қыркүйек<br>2026 |{{flagicon image|Ensign of Kazakhstan Air Force.svg|border}} [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]] |[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов I]]<br>[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов II]] |- |15 | |[[Айдос Сәкенұлы Мырзахметов|Айдос Мырзахметов]] |27 қыркүйек<br>2026 | |[[Арнайы Операциялар Күштері]] |[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов II]] |- |} ==Дереккөздер== <references/> {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының министрліктері]] 6pusx8bag3ywn2jtpsuiz2n4462h7h3 3661926 3661837 2026-09-27T08:57:51Z Casserium 68287 /* */ 3661926 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі |қысқартылған атауы =ҚР ҚМ |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = {{KAZ}} |құзерет_тақырып_мәтіні = Мемлекет |эмблема = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|right|180px |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы =[[7 мамыр]] [[1992 жыл|1992]] |ізашары1 = ҚР Мемлекеттік қорғаныс комитеті |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |штаб-пәтері = 010000, Астана, Достық көшесі, 14 үй |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = KZ |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = генерал-майор [[Айдос Сәкенұлы Мырзахметов|Айдос Мырзахметов]] |басшылықтың лауазымы1 = Министрі |басшылықтың есімі2 = генерал-лейтенант [[Қаныш Асанханұлы Әбубәкіров|Қаныш Әбубәкіров]] |басшылықтың лауазымы2 = Бірінші вице-министр — [[Қазақстан Қарулы Күштерінің Бас штабы|Қарулы Күштер Бас штабының]] бастығы |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 =[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/mod?lang=kk gov.kz/memleket/entities/mod |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі''' — қорғаныс саласында басшылықты, Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерін әскери-саяси және әскери-экономикалық басқаруды жүзеге асыратын орталық атқарушы орган, сондай-ақ мемлекеттік авиация және аумақтық қорғаныс салаларындағы уәкілетті орган. == Тарихы == 1991 жылы 25 қазанда Президент Жарлығымен Қазақ КСР Мемлекеттік қорғаныс комитеті құрылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/rus/docs/U910000474_ Об обpазовании Госудаpственного комитета обоpоны Казахской ССР]</ref> 1992 жылы 7 мамырда [[Қазақстан Республикасының Президенті|ҚР Президентінің]] Жарлығымен ҚР Мемлекеттік қорғаныс комитеті Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі болып қайта құрылды.<ref>"Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қорғаныс комитетін Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі етіп қайта құру туралы" ҚР Президентінің 1992 ж. 7 мамырдағы № 738 Жарлығы (ҚР ПҮАЖ, 1992, № 18, 279-бап).</ref> == Міндеттері == 1) қорғаныс саласындағы мемлекеттік саясатты жүзеге асыру, сондай-ақ мемлекетте бірыңғай әскери-техникалық саясатты жүргізу; 2) Қарулы Күштерді әскери-саяси және әскери-экономикалық басқаруды жүзеге асыру; 3) агрессияға тойтарыс беру, Қазақстан Республикасының аумақтық тұтастығы мен егемендігін қарулы қорғау, мемлекеттік және әскери объектілерді күзету және қорғау, әуе кеңістігін қорғау, сондай-ақ Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттарға сәйкес міндеттерді орындау үшін Қарулы Күштердің жауынгерлік әзірлігін және жауынгерлік қабілеттілігін қамтамасыз ету.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2200000357 Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі туралы ережені бекіту және Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы]</ref> == Қазіргі басшылығы == [[Сурет:Kazakh Defense Minister ensign at the Kazakhstan Military History Museum (cropped).jpg|нобай|оңға|Қорғаныс министрінің байрағы]] * [[Айдос Сәкенұлы Мырзахметов|Айдос Мырзахметов]] — Қорғаныс министрі * [[Қаныш Асанханұлы Әбубәкіров|Қаныш Әбубәкіров]] — генерал-лейтенант, Қорғаныс министрінің бірінші орынбасары — [[Қазақстан Қарулы Күштерінің Бас штабы|Қарулы Күштер Бас штабының]] бастығы (2026 жылдан бастап) * [[Шайх-Хасан Сатарқұлұлы Жазықбаев|Шайх-Хасан Жазықбаев]] — генерал-майор, Қорғаныс министрінің тәрбие және идеологиялық жұмыстар жөніндегі орынбасары (2024 жылдан бастап) * Дәулет Бекманов — Қорғаныс министрінің орынбасары * Әскер Бейсенов — полковник, Қорғаныс министрінің орынбасары (2023 жылдан бастап) * Қайрат Садықов — генерал-майор, Қорғаныс министрінің орынбасары — Қарулы Күштердің Әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы (2025 жылдан бастап) * Асқар Мұстабеков — генерал-майор, Қорғаныс министрінің орынбасары (2026 жылдан бастап) * [[Алмаз Жеңісұлы Жұмакеев|Алмаз Жұмакеев]] — генерал-майор, Қорғаныс министрінің тыл және әскери инфрақұрылым жөніндегі орынбасары (2026 жылдан бастап)<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/about/structure?lang=kk Құрылым]</ref> == Министрлік ведомстволары == Министрліктің бейбіт уақыттағы ведомствосы – [[Қазақстан Қарулы Күштерінің Бас штабы|Қарулы Күштердің Бас штабы]]. === Министрліктің аумақтық бөлімшелері === * Астана, Алматы, Шымкент қалалық және облыстық қорғаныс істері жөніндегі департаменттер * Қалалық қорғаныс істері жөніндегі басқармалар * Аудандық қорғаныс істері жөніндегі бөлімдер === Қарулы күштер === * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері Әуе қорғанысы күштері бас қолбасшысының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері Құрлық әскерлері бас қолбасшысының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері Десанттық-шабуылдау әскерлері қолбасшысының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері Әскери-теңіз күштері Бас қолбасшысының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері тылы бастығының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Әскери полициясы бас басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Әскери инфрақұрылым бас басқармасы === Өңірлік қолбасшылық === * "Астана" өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының басқармасы * "Батыс" өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының басқармасы * "Оңтүстік" өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының басқармасы * "Шығыс" өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының басқармасы == Қарамағындағы ұйымдар және мемлекеттік мекемелер == * "Әскери-стратегиялық зерттеулер орталығы" АҚ * "Қазақстан ГАЖ орталығы" АҚ * "Әскери құрылыс" АҚ * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Спорт комитеті ‒ Орталық спорт клубы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Орталық мұрағаты * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Мемлекеттік әскери-тарихи музейі * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Ұлттық әскери-патриоттық орталығы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Санитариялық-эпидемиологиялық орталығы * Талдау және болжау орталығы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Әскери медицина орталығы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Әскери-ғарыштық бағдарламалар орталығы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Әскери өкілдіктер орталығы * Метрологиялық қамтамасыз ету және стандарттау орталығы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Парашюттік даярлық орталығы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Зейнетақымен қамсыздандыру орталығы * Орталық әскери-дәрігерлік комиссия === Әскери оқу орындары === * [[Ұлттық қорғаныс университеті|Қазақстан Республикасының Ұлттық қорғаныс университеті]] * [[Құрлық әскерлерінің әскери институты|Сағадат Нұрмағамбетов атындағы Құрлық әскерлерінің әскери институты]] * Радиоэлектроника және байланыс әскери-инженерлік институты * [[Әуе Қорғаныс Күштері Әскери Институты|Екі мәрте Кеңес Одағының Батыры Т.Ж.Бигелдинов атындағы Әуе қорғанысы күштері әскери институты]] * Шоқан Уәлиханов атындағы Әскери колледж * Кеңес Одағының Батыры, Халық Қаһарманы, армия генералы Сағадат Нұрмағамбетов атындағы әскери колледж * Сабыр Рахымов атындағы әскери колледж * Әскери-техникалық мектеп * Бауыржан Момышұлы атындағы Алматы республикалық "Жас ұлан" мектебі * Екі мәрте Кеңес Одағының Батыры Т.Ж. Бигелдинов атындағы Қарағанды республикалық "Жас ұлан" мектебі<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/press/article/details/593?lang=kk Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің әскери оқу орындары]</ref> === Әскери медициналық мекемелер === * Бас әскери емхана * Орталық әскери емхана * Әскери клиникалық госпиталь * Әскери-теңіз госпиталі, Ақтау қаласы * Әскери госпиталь, Ақтөбе қаласы * Әскери госпиталь, Аягөз қаласы * Әскери госпиталь, Семей қаласы * Әскери госпиталь, Талдықорған қаласы * Әскери госпиталь, Тараз қаласы * Әскери лазарет, Қарағанды қаласы * Әскери лазарет, Өскемен қаласы * Әскери лазарет, Сарыөзек кенті * Әскери лазарет, Үшарал қаласы == Министрлер тізімі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! Әскер түрі ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''Мемлекеттік қорғаныс комитеті (1991–1992)''' |- |1 |[[Сурет:Sagadat Nurmagambetov (infobox crop).jpg|99px]] |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов|Сағадат Нұрмағамбетов]]<br>{{small|(1924–2013)}} |қазан<br>1991 |мамыр<br>1992 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- | colspan="8"|'''Қорғаныс министрлігі (1992–)''' |- |1 |[[Сурет:Sagadat Nurmagambetov (infobox crop).jpg|99px]] |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов|Сағадат Нұрмағамбетов]]<br>{{small|(1924–2013)}} |мамыр<br>1992 |қараша<br>1995 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]]<br>[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Әлібек Хамитұлы Қасымов|Әлібек Қасымов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |16 қазан<br>1995 |30 қазан<br>1996 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- |3 |[[Сурет:Muhtar Altynbaev (1998; cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Қапашұлы Алтынбаев|Мұхтар Алтынбаев]]<br>{{small|(1945 туған)}} |30 қазан<br>1996 |9 тамыз<br>1999 |[[Сурет:Coa vvsrk.svg|20px]] [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]]<br>[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- |4 |[[Сурет:Sat Tokpakbayev.jpg|99px]] |[[Сәт Бесімбайұлы Тоқпақбаев|Сәт Тоқпақбаев]]<br>{{small|(1939 туған)}} |13 тамыз<br>1999 |8 желтоқсан<br>2001 |{{flagicon image|Символика КНБ Эмблема Флаг Шеврон Трафарет 021012.jpg|border}} [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |- |5 |[[Сурет:Mukhtar Altynbayev detail, 040225-F-6655M-376 (infobox crop).jpg|99px]] |[[Мұхтар Қапашұлы Алтынбаев|Мұхтар Алтынбаев]]<br>{{small|(1945 туған)}} |8 желтоқсан<br>2001 |8 қаңтар<br>2007 |[[Сурет:Coa vvsrk.svg|20px]] [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]] |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |6 |[[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|99px]] |[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |10 қаңтар<br>2007 |17 маусым<br>2009 |Әскерде қызмет етпеген |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |7 |[[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]] |[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} |24 маусым<br>2009 |2 сәуір<br>2014 |[[Сурет:Communist star with golden border and red rims.svg|20px]] [[Кеңестік армия]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |8 |[[Сурет:Serik Ahmetov.jpg|99px]] |[[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]]<br>{{small|(1958 туған)}} |3 сәуір<br>2014 |22 қазан<br>2014 |[[Сурет:Communist star with golden border and red rims.svg|20px]] [[Кеңестік армия]] |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- |9 |[[Сурет:Imangali Tasmagambetov 2015 (cropped).jpg|99px]] |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} |22 қазан<br>2014 |13 қыркүйек<br>2016 |[[Сурет:Communist star with golden border and red rims.svg|20px]] [[Кеңестік армия]] |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- |10 |[[Сурет:Visit of the Minister of Defense of the Russian Federation to the Republic of Kazakhstan 06 (cropped).jpg|99px]] |[[Сәкен Әділханұлы Жасұзақов|Сәкен Жасұзақов]]<br>{{small|(1957 туған)}} |13 қыркүйек<br>2016 |7 тамыз<br>2018 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]] |- |11 |[[Сурет:Nurlan Ermekbaev in 2019.jpg|99px]] |[[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} |7 тамыз<br>2018 |31 тамыз<br>2021 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br>[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |12 |[[Сурет:BAL 0695-1200 (cropped).jpg|99px]] |[[Мұрат Кәрібайұлы Бектанов|Мұрат Бектанов]]<br>{{small|(1965 туған)}} |31 тамыз<br>2021 |19 қаңтар<br>2022 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]] |- |13 |[[Сурет:Ruslan Jaqsılıqov.jpg|99px]] |[[Руслан Фатихұлы Жақсылықов|Руслан Жақсылықов]]<br>{{small|(1966 туған)}} |19 қаңтар<br>2022 |8 маусым<br>2025 |{{flagicon image|Kazakhstan Armed Forces Flag.svg|border}} [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қарулы Күштер]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов I]] |- |14 |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|99px]] |[[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]]<br>{{small|(1969 туған)}} |8 маусым<br>2025 |27 қыркүйек<br>2026 |{{flagicon image|Ensign of Kazakhstan Air Force.svg|border}} [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]] |[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов I]]<br>[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов II]] |- |15 | |[[Айдос Сәкенұлы Мырзахметов|Айдос Мырзахметов]] |27 қыркүйек<br>2026 | |[[Арнайы Операциялар Күштері]] |[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов II]] |- |} ==Дереккөздер== <references/> {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының министрліктері]] g5x6igyruqfggpw0g9gyg59n69u3n6x 3661928 3661926 2026-09-27T08:58:17Z Casserium 68287 /* Қазіргі басшылығы */ 3661928 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі |қысқартылған атауы =ҚР ҚМ |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = {{KAZ}} |құзерет_тақырып_мәтіні = Мемлекет |эмблема = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|right|180px |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы =[[7 мамыр]] [[1992 жыл|1992]] |ізашары1 = ҚР Мемлекеттік қорғаныс комитеті |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |штаб-пәтері = 010000, Астана, Достық көшесі, 14 үй |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = KZ |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = генерал-майор [[Айдос Сәкенұлы Мырзахметов|Айдос Мырзахметов]] |басшылықтың лауазымы1 = Министрі |басшылықтың есімі2 = генерал-лейтенант [[Қаныш Асанханұлы Әбубәкіров|Қаныш Әбубәкіров]] |басшылықтың лауазымы2 = Бірінші вице-министр — [[Қазақстан Қарулы Күштерінің Бас штабы|Қарулы Күштер Бас штабының]] бастығы |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 =[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/mod?lang=kk gov.kz/memleket/entities/mod |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі''' — қорғаныс саласында басшылықты, Қазақстан Республикасының Қарулы Күштерін әскери-саяси және әскери-экономикалық басқаруды жүзеге асыратын орталық атқарушы орган, сондай-ақ мемлекеттік авиация және аумақтық қорғаныс салаларындағы уәкілетті орган. == Тарихы == 1991 жылы 25 қазанда Президент Жарлығымен Қазақ КСР Мемлекеттік қорғаныс комитеті құрылды.<ref>[https://adilet.zan.kz/rus/docs/U910000474_ Об обpазовании Госудаpственного комитета обоpоны Казахской ССР]</ref> 1992 жылы 7 мамырда [[Қазақстан Республикасының Президенті|ҚР Президентінің]] Жарлығымен ҚР Мемлекеттік қорғаныс комитеті Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі болып қайта құрылды.<ref>"Қазақстан Республикасының Мемлекеттік қорғаныс комитетін Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі етіп қайта құру туралы" ҚР Президентінің 1992 ж. 7 мамырдағы № 738 Жарлығы (ҚР ПҮАЖ, 1992, № 18, 279-бап).</ref> == Міндеттері == 1) қорғаныс саласындағы мемлекеттік саясатты жүзеге асыру, сондай-ақ мемлекетте бірыңғай әскери-техникалық саясатты жүргізу; 2) Қарулы Күштерді әскери-саяси және әскери-экономикалық басқаруды жүзеге асыру; 3) агрессияға тойтарыс беру, Қазақстан Республикасының аумақтық тұтастығы мен егемендігін қарулы қорғау, мемлекеттік және әскери объектілерді күзету және қорғау, әуе кеңістігін қорғау, сондай-ақ Қазақстан Республикасы ратификациялаған халықаралық шарттарға сәйкес міндеттерді орындау үшін Қарулы Күштердің жауынгерлік әзірлігін және жауынгерлік қабілеттілігін қамтамасыз ету.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/P2200000357 Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігі туралы ережені бекіту және Қазақстан Республикасы Үкіметінің кейбір шешімдерінің күші жойылды деп тану туралы]</ref> == Қазіргі басшылығы == [[Сурет:Kazakh Defense Minister ensign at the Kazakhstan Military History Museum (cropped).jpg|нобай|оңға|Қорғаныс министрінің байрағы]] * [[Айдос Сәкенұлы Мырзахметов|Айдос Мырзахметов]] — генерал-майор, Қорғаныс министрі * [[Қаныш Асанханұлы Әбубәкіров|Қаныш Әбубәкіров]] — генерал-лейтенант, Қорғаныс министрінің бірінші орынбасары — [[Қазақстан Қарулы Күштерінің Бас штабы|Қарулы Күштер Бас штабының]] бастығы (2026 жылдан бастап) * [[Шайх-Хасан Сатарқұлұлы Жазықбаев|Шайх-Хасан Жазықбаев]] — генерал-майор, Қорғаныс министрінің тәрбие және идеологиялық жұмыстар жөніндегі орынбасары (2024 жылдан бастап) * Дәулет Бекманов — Қорғаныс министрінің орынбасары * Әскер Бейсенов — полковник, Қорғаныс министрінің орынбасары (2023 жылдан бастап) * Қайрат Садықов — генерал-майор, Қорғаныс министрінің орынбасары — Қарулы Күштердің Әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы (2025 жылдан бастап) * Асқар Мұстабеков — генерал-майор, Қорғаныс министрінің орынбасары (2026 жылдан бастап) * [[Алмаз Жеңісұлы Жұмакеев|Алмаз Жұмакеев]] — генерал-майор, Қорғаныс министрінің тыл және әскери инфрақұрылым жөніндегі орынбасары (2026 жылдан бастап)<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/about/structure?lang=kk Құрылым]</ref> == Министрлік ведомстволары == Министрліктің бейбіт уақыттағы ведомствосы – [[Қазақстан Қарулы Күштерінің Бас штабы|Қарулы Күштердің Бас штабы]]. === Министрліктің аумақтық бөлімшелері === * Астана, Алматы, Шымкент қалалық және облыстық қорғаныс істері жөніндегі департаменттер * Қалалық қорғаныс істері жөніндегі басқармалар * Аудандық қорғаныс істері жөніндегі бөлімдер === Қарулы күштер === * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері Әуе қорғанысы күштері бас қолбасшысының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері Құрлық әскерлері бас қолбасшысының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері Десанттық-шабуылдау әскерлері қолбасшысының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері Әскери-теңіз күштері Бас қолбасшысының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштері тылы бастығының басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Әскери полициясы бас басқармасы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Әскери инфрақұрылым бас басқармасы === Өңірлік қолбасшылық === * "Астана" өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының басқармасы * "Батыс" өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының басқармасы * "Оңтүстік" өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының басқармасы * "Шығыс" өңірлік қолбасшылығы әскерлері қолбасшысының басқармасы == Қарамағындағы ұйымдар және мемлекеттік мекемелер == * "Әскери-стратегиялық зерттеулер орталығы" АҚ * "Қазақстан ГАЖ орталығы" АҚ * "Әскери құрылыс" АҚ * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Спорт комитеті ‒ Орталық спорт клубы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Орталық мұрағаты * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Мемлекеттік әскери-тарихи музейі * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Ұлттық әскери-патриоттық орталығы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Санитариялық-эпидемиологиялық орталығы * Талдау және болжау орталығы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Әскери медицина орталығы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Әскери-ғарыштық бағдарламалар орталығы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Әскери өкілдіктер орталығы * Метрологиялық қамтамасыз ету және стандарттау орталығы * Қазақстан Республикасы Қарулы күштерінің Парашюттік даярлық орталығы * Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің Зейнетақымен қамсыздандыру орталығы * Орталық әскери-дәрігерлік комиссия === Әскери оқу орындары === * [[Ұлттық қорғаныс университеті|Қазақстан Республикасының Ұлттық қорғаныс университеті]] * [[Құрлық әскерлерінің әскери институты|Сағадат Нұрмағамбетов атындағы Құрлық әскерлерінің әскери институты]] * Радиоэлектроника және байланыс әскери-инженерлік институты * [[Әуе Қорғаныс Күштері Әскери Институты|Екі мәрте Кеңес Одағының Батыры Т.Ж.Бигелдинов атындағы Әуе қорғанысы күштері әскери институты]] * Шоқан Уәлиханов атындағы Әскери колледж * Кеңес Одағының Батыры, Халық Қаһарманы, армия генералы Сағадат Нұрмағамбетов атындағы әскери колледж * Сабыр Рахымов атындағы әскери колледж * Әскери-техникалық мектеп * Бауыржан Момышұлы атындағы Алматы республикалық "Жас ұлан" мектебі * Екі мәрте Кеңес Одағының Батыры Т.Ж. Бигелдинов атындағы Қарағанды республикалық "Жас ұлан" мектебі<ref>[https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/press/article/details/593?lang=kk Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігінің әскери оқу орындары]</ref> === Әскери медициналық мекемелер === * Бас әскери емхана * Орталық әскери емхана * Әскери клиникалық госпиталь * Әскери-теңіз госпиталі, Ақтау қаласы * Әскери госпиталь, Ақтөбе қаласы * Әскери госпиталь, Аягөз қаласы * Әскери госпиталь, Семей қаласы * Әскери госпиталь, Талдықорған қаласы * Әскери госпиталь, Тараз қаласы * Әскери лазарет, Қарағанды қаласы * Әскери лазарет, Өскемен қаласы * Әскери лазарет, Сарыөзек кенті * Әскери лазарет, Үшарал қаласы == Министрлер тізімі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні<br>{{small|(Өмір сүрген жылдары)}} ! colspan="2"| Қызметі ! Әскер түрі ![[Қазақстан премьер-министрі|Үкімет басшысы]] |- | colspan="8"|'''Мемлекеттік қорғаныс комитеті (1991–1992)''' |- |1 |[[Сурет:Sagadat Nurmagambetov (infobox crop).jpg|99px]] |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов|Сағадат Нұрмағамбетов]]<br>{{small|(1924–2013)}} |қазан<br>1991 |мамыр<br>1992 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]] |- | colspan="8"|'''Қорғаныс министрлігі (1992–)''' |- |1 |[[Сурет:Sagadat Nurmagambetov (infobox crop).jpg|99px]] |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов|Сағадат Нұрмағамбетов]]<br>{{small|(1924–2013)}} |мамыр<br>1992 |қараша<br>1995 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Сергей Терещенко үкіметі|Терещенко]]<br>[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- |2 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|99px]] |[[Әлібек Хамитұлы Қасымов|Әлібек Қасымов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |16 қазан<br>1995 |30 қазан<br>1996 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]] |- |3 |[[Сурет:Muhtar Altynbaev (1998; cropped).jpg|99px]] |[[Мұхтар Қапашұлы Алтынбаев|Мұхтар Алтынбаев]]<br>{{small|(1945 туған)}} |30 қазан<br>1996 |9 тамыз<br>1999 |[[Сурет:Coa vvsrk.svg|20px]] [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]] |[[Әкежан Қажыгелдин үкіметі|Қажыгелдин]]<br>[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]] |- |4 |[[Сурет:Sat Tokpakbayev.jpg|99px]] |[[Сәт Бесімбайұлы Тоқпақбаев|Сәт Тоқпақбаев]]<br>{{small|(1939 туған)}} |13 тамыз<br>1999 |8 желтоқсан<br>2001 |{{flagicon image|Символика КНБ Эмблема Флаг Шеврон Трафарет 021012.jpg|border}} [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[[Нұрлан Балғымбаев үкіметі|Балғымбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]] |- |5 |[[Сурет:Mukhtar Altynbayev detail, 040225-F-6655M-376 (infobox crop).jpg|99px]] |[[Мұхтар Қапашұлы Алтынбаев|Мұхтар Алтынбаев]]<br>{{small|(1945 туған)}} |8 желтоқсан<br>2001 |8 қаңтар<br>2007 |[[Сурет:Coa vvsrk.svg|20px]] [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]] |[[Қасым-Жомарт Тоқаев үкіметі|Тоқаев]]<br>[[Иманғали Тасмағамбетов үкіметі|Тасмағамбетов]]<br>[[Даниал Ахметов үкіметі|Даниал Ахметов]] |- |6 |[[Сурет:Daniyal Akhmetov (cropped).jpg|99px]] |[[Даниал Кенжетайұлы Ахметов|Даниал Ахметов]]<br>{{small|(1954 туған)}} |10 қаңтар<br>2007 |17 маусым<br>2009 |Әскерде қызмет етпеген |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]] |- |7 |[[Сурет:Adilbek Dzhaksybekov (2013).jpg|99px]] |[[Әділбек Рыскелдіұлы Жақсыбеков|Әділбек Жақсыбеков]]<br>{{small|(1954 туған)}} |24 маусым<br>2009 |2 сәуір<br>2014 |[[Сурет:Communist star with golden border and red rims.svg|20px]] [[Кеңестік армия]] |[[Бірінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов I]]<br>[[Серік Ахметов үкіметі|Серік Ахметов]] |- |8 |[[Сурет:Serik Ahmetov.jpg|99px]] |[[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]]<br>{{small|(1958 туған)}} |3 сәуір<br>2014 |22 қазан<br>2014 |[[Сурет:Communist star with golden border and red rims.svg|20px]] [[Кеңестік армия]] |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- |9 |[[Сурет:Imangali Tasmagambetov 2015 (cropped).jpg|99px]] |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетов]]<br>{{small|(1956 туған)}} |22 қазан<br>2014 |13 қыркүйек<br>2016 |[[Сурет:Communist star with golden border and red rims.svg|20px]] [[Кеңестік армия]] |[[Екінші Кәрім Мәсімов үкіметі|Мәсімов II]] |- |10 |[[Сурет:Visit of the Minister of Defense of the Russian Federation to the Republic of Kazakhstan 06 (cropped).jpg|99px]] |[[Сәкен Әділханұлы Жасұзақов|Сәкен Жасұзақов]]<br>{{small|(1957 туған)}} |13 қыркүйек<br>2016 |7 тамыз<br>2018 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]] |- |11 |[[Сурет:Nurlan Ermekbaev in 2019.jpg|99px]] |[[Нұрлан Байұзақұлы Ермекбаев|Нұрлан Ермекбаев]]<br>{{small|(1963 туған)}} |7 тамыз<br>2018 |31 тамыз<br>2021 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Бақытжан Сағынтаев үкіметі|Сағынтаев]]<br>[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]] |- |12 |[[Сурет:BAL 0695-1200 (cropped).jpg|99px]] |[[Мұрат Кәрібайұлы Бектанов|Мұрат Бектанов]]<br>{{small|(1965 туған)}} |31 тамыз<br>2021 |19 қаңтар<br>2022 |[[Сурет:Құрлық әскерлері.png|20px]] [[Қазақстан Республикасы Әскери күштерінің Құрлық әскерлері|Құрлық әскерлері]] |[[Бірінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин I]]<br>[[Екінші Асқар Мамин үкіметі|Мамин II]] |- |13 |[[Сурет:Ruslan Jaqsılıqov.jpg|99px]] |[[Руслан Фатихұлы Жақсылықов|Руслан Жақсылықов]]<br>{{small|(1966 туған)}} |19 қаңтар<br>2022 |8 маусым<br>2025 |{{flagicon image|Kazakhstan Armed Forces Flag.svg|border}} [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері|Қарулы Күштер]] |[[Бірінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов I]]<br>[[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Смайылов II]]<br>[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов I]] |- |14 |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|99px]] |[[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]]<br>{{small|(1969 туған)}} |8 маусым<br>2025 |27 қыркүйек<br>2026 |{{flagicon image|Ensign of Kazakhstan Air Force.svg|border}} [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]] |[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов I]]<br>[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов II]] |- |15 | |[[Айдос Сәкенұлы Мырзахметов|Айдос Мырзахметов]] |27 қыркүйек<br>2026 | |[[Арнайы Операциялар Күштері]] |[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|Бектенов II]] |- |} ==Дереккөздер== <references/> {{Қазақстан Республикасының министрліктері}} [[Санат:Қазақстан Республикасының министрліктері]] 78ghnrv9ygxvv4nncj2czo0kmuwdnpt 0 27354 3661813 3497919 2026-09-27T04:55:08Z ~2026-51869-34 186228 /* */ 3661813 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | type = Монарх | name = Елизавета | image = Carle Vanloo, Portrait de l’impératrice Élisabeth Petrovna (1760).jpg | imgw = 200px | caption = Портретті салған [[Charles-Amédée-Philippe van Loo|Charles van Loo]] | succession = [[List of Russian rulers|Ресей Империясының Патшайымы]] | reign =6 желтоқсан 1741–5 қаңтар 1762 ({{age in years and days|1741|12|6|1762|1|5}}) | cor-type = [[Coronation of the Russian monarch|Coronation]] | predecessor = [[VI Иван of Russia|[VI Иван]] | issue = | full name = Елизавета Петровна Романова | house = [[Романов әулеті]] | father = [[Ресейдің I Петр]] | mother = [[Ресейдің I Екатерина]] | birth_date = {{Туылған күні|1709|12|29|df=y}} | birth_place = [[Каменское]], [[Мәскеу]] | death_date = {{Death date and age|1762|1|5|1709|12|29|df=y}} | death_place = [[Санкт-Петербург]] | burial_date = 3 ақпан 1762 | signature = SignatureElizabethPetrovna.jpg | religion = [[Eastern Orthodox Church|Шығыс Православие]] |}} [[File:Coronation-Procession Elisabeth by Ivan Sokolow.JPG|thumb|Елизаветаны таққа отырғызу рәсімі, Мәскеу 1742]] '''Елизавета Петровна ''' (29.12.1709, Коломенское — 5.08.1762, [[Санкт-Петербург]]) — [[Ресей империясы]]ның билеушісі (1741 — 61), [[Петр І|І Петр]] мен [[Екатерина І|І]] [[Екатерина І|Екатерина]]<nowiki/>нің кіші қызы. Е. П. патшалық құрған кезеңде әкесінің тұсында қалыптасқан ел басқару жүйесін қалпына келтіріп, дворяндардың экон. жағдайы мен саяси артықшылықтарын нығайтты. Ресей [[Пруссия]] королі [[Фредрик ІІ|І]]І [[Фредрик ІІ|Фредрик]] басқыншылық саясатына қарсы шығып, жеті жылдық соғысқа белсене араласты. Ресей әскерлері П.А. Румянцевтің және А.В. Суворовтың басқаруымен ірі-ірі жеңістерге жетіп, [[Берлин]] қаласын алды. Бұл кезеңде орыс мәдениеті де жаңа сатыға көтерілді. Мәскеу ун-ті (1755) және Көркемөнер академиясы (1756) ашылды. Е. П. патшалық еткен дәуірде қазақ жерін отарлау саясаты әрі қарай жалғасты. Осы мақсатпен Орынбор губерниясы құрылды (1749).<ref>А 31 Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет. ISBN 9965-893-73-Х</ref> == Дереккөздер == <references/> {{wikify}} [[Санат:Романовтар]] [[Санат:1709 жылы туғандар]] [[Санат:Ресей императорлары]] [[Санат:1762 жылы қайтыс болғандар]] {{stub}} 2h82f26syp8nqt9t7muv2r0r6a4e9h3 3661929 3661813 2026-09-27T08:59:06Z ~2026-52015-69 186232 /* */ 3661929 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | type = Монарх | name = Елизавета | image = Carle Vanloo, Portrait de l’impératrice Élisabeth Petrovna (1760).jpg | imgw = 200px | caption = Портретті салған [[Charles-Amédée-Philippe van Loo|Charles van Loo]] | succession = [[List of Russian rulers|Бүкіл Ресейдің Императрицасы]] | reign =6 желтоқсан 1741–5 қаңтар 1762 ({{age in years and days|1741|12|6|1762|1|5}}) | cor-type = [[Coronation of the Russian monarch|Coronation]] | predecessor = [[VI Иван of Russia|[VI Иван]] | issue = | full name = Елизавета Петровна Романова | house = [[Романов әулеті]] | father = [[Ресейдің I Петр]] | mother = [[Ресейдің I Екатерина]] | birth_date = {{Туылған күні|1709|12|29|df=y}} | birth_place = [[Каменское]], [[Мәскеу]] | death_date = {{Death date and age|1762|1|5|1709|12|29|df=y}} | death_place = [[Санкт-Петербург]] | burial_date = 3 ақпан 1762 | signature = SignatureElizabethPetrovna.jpg | religion = [[Eastern Orthodox Church|Шығыс Православие]] |}} [[File:Coronation-Procession Elisabeth by Ivan Sokolow.JPG|thumb|Елизаветаны таққа отырғызу рәсімі, Мәскеу 1742]] '''Елизавета Петровна ''' (29.12.1709, Коломенское — 5.08.1762, [[Санкт-Петербург]]) — [[Ресей империясы]]ның билеушісі (1741 — 61), [[Петр І|І Петр]] мен [[Екатерина І|І]] [[Екатерина І|Екатерина]]<nowiki/>нің кіші қызы. Е. П. патшалық құрған кезеңде әкесінің тұсында қалыптасқан ел басқару жүйесін қалпына келтіріп, дворяндардың экон. жағдайы мен саяси артықшылықтарын нығайтты. Ресей [[Пруссия]] королі [[Фредрик ІІ|І]]І [[Фредрик ІІ|Фредрик]] басқыншылық саясатына қарсы шығып, жеті жылдық соғысқа белсене араласты. Ресей әскерлері П.А. Румянцевтің және А.В. Суворовтың басқаруымен ірі-ірі жеңістерге жетіп, [[Берлин]] қаласын алды. Бұл кезеңде орыс мәдениеті де жаңа сатыға көтерілді. Мәскеу ун-ті (1755) және Көркемөнер академиясы (1756) ашылды. Е. П. патшалық еткен дәуірде қазақ жерін отарлау саясаты әрі қарай жалғасты. Осы мақсатпен Орынбор губерниясы құрылды (1749).<ref>А 31 Айбын. Энциклопедия. / Бас ред. Б.Ө.Жақып. - Алматы: «Қазақ энциклопедиясы», 2011. - 880 бет. ISBN 9965-893-73-Х</ref> == Дереккөздер == <references/> {{wikify}} [[Санат:Романовтар]] [[Санат:1709 жылы туғандар]] [[Санат:Ресей императорлары]] [[Санат:1762 жылы қайтыс болғандар]] {{stub}} cr9x9fbz0gm0utpuokz3v03o55vyu0i 0 35093 3661855 3659129 2026-09-27T07:54:22Z Бекбол Мамбетов 186027 Сыртқы өңдеу жасалды 3661855 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Арал ауданы |елтаңба =Aral District seal.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 47 |lat_sec =12 |lon_dir = E |lon_deg = 61 |lon_min = 40 |lon_sec =15 |облысы = Қызылорда облысы |аудан орталығы = [[Арал (қала)|Арал]] |ауылдық округтер саны = 21 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны =1 |ауылдар саны = 48 |қалалар саны = 1 |әкімі = Аманжол Сақыпұлы Оңғарбаев |әкімдіктің мекенжайы = Арал қаласы, Астана көшесі, №33 |құрылған уақыты = 1928 |жер аумағы = 68,4 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 78 687<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (99,91%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (0,03%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (0,06%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/kyzylorda-aral?lang=kk Арал ауданының әкімдігі |карта = Aral District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |ортаққордағы санаты = }} '''Арал ауданы ''' — [[Қызылорда облысы]]ның солтүстік-батысындағы әкімшілік бөлік. [[1928 жыл|1928 жылы]] құрылған. Орталығы – [[Арал (қала)|Арал]] қаласы. Жер аумағы – 68,4 мың км². ==Географиялық орны, жер бедері == Оңтүстік бөлігін түгелдей [[Арал теңізі]] алып жатыр. Аудан батысы мен солтүстігінде [[Ақтөбе облысы]]ның [[Шалқар ауданы|Шалқар]] және [[Ырғыз ауданы|Ырғыз]] аудандарымен, солтүстік-шығысында [[Ұлытау облысы]]ның [[Ұлытау ауданы]]мен, оңтүстік-шығысында Қызылорда облысының [[Қазалы ауданы]]мен, оңтүстігінде [[Қарақалпақстан]]мен шектеседі. [[Тұран ойпаты]]нда орналасқан аудан батыста [[Үлкен Борсық|Үлкен]] және [[Кіші Борсық]] құмдары, солтүстік-шығысын [[Баршақұм]], шығысын [[Арал қарақұмы]] алып жатыр. Арал теңізі жағалауында Көкарал, [[Көктырнақ]], [[Барсакелмес]], [[Шұбартарауыз]], [[Құланды (түбек)|Құланды]] түбектері, Чернышев, Тұщыбас, [[Шевченко шығанағы|Шевченко]], [[Бутаков шығанағы|Бутаков]] [[шығанақ]]тары және [https://www.wikimap.kk-kz.nina.az/Арал_ауданы.html Берг мойнағы] орналасқан. Қарашоқы (283 м), Алтыншоқы су (209 – 247 м аралығында), т.б. таулар кездеседі. Жер бедері, негізінен қоңыржай белдеудің [[Солтүстік Арал теңізі|Солтүстік Арал]] провинциясын алып жатқан жазық ландшафттан тұрады. Солтүстік-батысында біршама көтеріңкі, аласа келген қыраттар мен таулар орналасқан. Аудан жерінің ең биік жері – Шевченко шығанағынан солтүстік-батыста жатқан тау (324 м). Солт-нде Алтыншоқысу (абсолютiк биіктігі 249 м), Тербенбес (208 м), Көлқарашоқы (240 м), Көкарал түбегінде [[Дәуіт (тау)|Дәуіт]] (161 м), Көктырнақ түбегінде Үшшоқы (188 м) таулары орналасқан. Бірнеше ірі құмды алқаптар бар. Олар – солтүстік-батысындағы [[Кіші Борсық]] құмы, солт-нде Баршақұм, орталығы бөлігінде Арал Қарақұмы, Жіңішкеқұм, Дарбас құмы. [[Арал теңізі|Арал т.]] жағалауында Көкарал, Көктырнақ, [[Барсакелмес]], Шұбартарауыз, Құланды түбектері, Чернышев, Тұщыбас, Шевченко, Бутаков, Сарышығанақ шығанақтары және Берг мойнағы орналасқан. Түбектерде Изенарал, Ұзынарал, Қаратөбе, Домалақ, [[Айдарлы (Қызылорда облысы)|Айдарлы]], т.б. мүйістер бар. Ауданның солтеңізінің құмды-төбелі өңірінде малға жайлы шұратты жерлер көп. Әсіресе қыстаулар (Бөбешік, Мейірман, Манасбай, Көкқабақ, Дөңгелексор, Науша, Шұрық, т.б.), жайлаулар (Қарабұлақ, Шағатай, т.б.) және құдықтар (Төртқұдық, Берді, Аймандай, Ұзақбай, Нұраөлген, Ақтан, Сабырбай, т.б.) орналасқан. Аудан аумағы геол. тұрғысынан [[Тұран плитасы]]<nowiki/>ның мезозой-кайнозой шөгінділерінен түзілген. Оңтүстігінде [[Әмудария]] мегаантиклиналімен шектеседі. Шөгінділерінің қалыңд. 1000 – 1500 м-ден (шығысында) теңіз жағалауында 2000 м-ге жетеді. == Су торабы == Ауданды екі бөліп Аралға құятын [[Сырдария]] өз. ағып жатыр. Оның атырауында аудандағы көлдердің басым бөлігі орналасқан. Ірілері: Қамыстыбас, Тұщыбас, Шөмішкөл, Ақшатау көлдері, т.б. Атырауынан біршама алыста жатқан көлдерге Жақсықылыш к. жатады. Жер асты суы солтүстігінде сәл кермек татиды (5 – 8 г/л), солтүстік-шығысында тұщы (1 г/л), орталығы бөлігі мен Сырдың атырауында сәл кермек және кермекті (3 – 5 г/л). Грунт сулары ауданның солтүстігінде 3 – 10 м, орталығы 2 – 3 м тереңдікте. Су қабаты негізінен құмдақты-сазды, кейде сазды-батпақты қабатта кездеседі. Аудан аумағында Арал – Сексеуіл артезиан алабы жайласқан. Артезиан суы альб-сеномен, және палеоген-неоген (негізінен, эоцен және палеоцен) қабатында. Солтүстік-шығысында артезиан суы 100 – 200 м, ортасында 200 – 300 м, теңіз жағалауында 20 – 150 м тереңдікте жатыр. Судың минералд. сәл кермектен (5-тен 50 г/л) тұщыға дейін (1 – 3 г/л) өзгереді. Аудан өте қуаң шөлді белдемде жатқандықтан оның топырағының басым бөлігі сұр, сортаңды сұр, құмды және тақыр тәрізді топырақтан тұрады. Сыр бойы (аңғары мен жайылмасында) шалғынды сұр, бозғылт сұр және батпақты-сазды топырақ қалыптасқан == Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Арал ауданының климаты тым [[Континенттік климат|континенттік]]. Орташа ауа температурасы қаңтарда – 13 – 15°С, шілдеде 24 – 35°С. Жауын-шашынның мөлшері 100 мм-ге жуық. Аязсыз күндер саны 160 тәулік, қар жамылғысы жұқа (10 см), ол 80 күндей жатады. Вегетация кезеңінің жылдық температура жиынтығы солтүстігінде 3400&nbsp;°C, оңтүстігінде 3800&nbsp;°C. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлш. солтүстігінде 150 мм, оңтүстігінде 105 мм. Оның 80%-ға жуығы көктем мен күз айларына келеді. Атмосфера қуаңшылықтың орташа мөлшері 50 тәулік. Аудан өте құрғақ агроклиматтық ауданға жатады. Сондықтан гидротермиялық коэффицент 0,3-ті құрайды, яғни ылғалдылығы өте төмен аймаққа жатады. Аудан аумағында желдің басым бөлігі солтүстік-шығыс (22%) және оңтүстік-батыстан (18%) соғады. Қыста солт-тен соғатын жел 24%-ды құраса, жаздағы жел 26%-ды құрайды. Желдің жылдық орташа жылдамдығы 4 – 4,5 м/с. Аудан жерінде өсімдіктерден жусан, селеу, жыңғыл, сексеуіл, жиде, қамыс, т.б. өседі. Жануарлар дүниесінен құм қояны, сарышұнақ, қосаяқ, түлкі, қасқыр, қарақұйрық мекендейді. Жан-жануарлары зоогеографиялық тұрғыдан [[Жерорта теңізі]] облысы, Иран-Тұран провинциясының Тұран округіне қарайды. Мұнда, негізінен, ақ бөкен, құм қояны, қарсақ, борсық, қамыс мысығы (мәлін) дала тышқандарының бірнеше түрлері мекендейді. Өзен-көлдерінде қаз, үйректердің бірнеше түрі мен туыстары, т.б. құстар ұя салады, кейбіреулері жыл бойы Сыр бойы мен теңіз жағалауында қалады. Ауданның өзен-көлдері балыққа бай. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы, КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009 !! 2021<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national|date=2023-10-10}}</ref> |- | 65295 || {{құлдырау}}58958 || {{өсім}}79182 || {{құлдырау}}70405 || {{өсім}}70804 || {{құлдырау}}68382 || {{өсім}}70562 || {{өсім}}80569 |} Тұрғындар саны – 79 150 адам ([[2019 жыл|2019]]). Ұлттық құрамы: [[қазақтар]] – 99,91%, [[орыстар]] – 0,04%, басқа ұлт өкілдері – 0,05%. == Әкімшілік бөлінісі == 49 елді мекен 1 қалалық, 2 кенттік әкімдік пен 21 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ ! Әкімшілік !! Орталығы !! Елді мекендері !! Халқы (2021) |- | [[Ақирек ауылдық округі]] || [[Ақбай (Қызылорда облысы)|Ақбай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}809 |- | [[Аққұм ауылдық округі (Арал ауданы)|Аққұм ауылдық округі]] || [[Шижаға]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}2203 |- | [[Аманөткел ауылдық округі]] || [[Аманөткел]] ауылы || 4 || {{құлдырау}}2360 |- | [[Арал қалалық әкімдігі]] || [[Арал (қала)|Арал]] қаласы || 1 || {{өсім}}36004 |- | [[Аралқұм ауылдық округі]] || [[Аралқұм (Қызылорда облысы)|Аралқұм]] станциясы || 3 || {{өсім}}1805 |- | [[Атанши ауылдық округі]] || [[Жіңішкеқұм (ауыл)|Жіңішкеқұм]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}435 |- | [[Бекбауыл ауылдық округі]] || [[Бекбауыл]] станциясы || 3 || {{өсім}}1761 |- | [[Беларан ауылдық округі]] || [[Құланды (Қызылорда облысы)|Құланды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}348 |- | [[Бөген ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Бөген ауылдық округі]] || [[Бөген (Қызылорда облысы)|Бөген]] ауылы || 2 || {{өсім}}1759 |- | [[Жақсықылыш кенттік әкімдігі]] || [[Жақсықылыш (кент)|Жақсықылыш]] кенті || 1 || {{құлдырау}}4631 |- | [[Жаңақұрылыс ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс ауылдық округі]] || [[Жаңақұрылыс (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}765 |- | [[Жетес би ауылдық округі]] || [[Райым]] ауылы || 2 || {{өсім}}619 |- | [[Жіңішкеқұм ауылдық округі]] || [[Тоқабай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}735 |- | [[Қамыстыбас ауылдық округі]] || [[Қамыстыбас (ауыл)|Қамыстыбас]] станциясы || 2 || {{өсім}}2000 |- | [[Қарақұм ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Қарақұм ауылдық округі]] || [[Абай (Арал ауданы)|Абай]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}2425 |- | [[Қаратерең ауылдық округі]] || [[Жаңақоныс (Арал ауданы)|Жаңақоныс]] ауылы || 3 || {{өсім}}1766 |- | [[Қосаман ауылдық округі]] || [[Қосаман]] ауылы || 2 || {{өсім}}717 |- | [[Қосжар ауылдық округі]] || [[Қосжар]] ауылы || 1 || {{өсім}}580 |- | [[Құланды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Құланды ауылдық округі]] || [[Ақбасты (Қызылорда облысы)|Ақбасты]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}420 |- | [[Мергенсай ауылдық округі]] || [[Жалаңаш (Қызылорда облысы)|Жалаңаш]] ауылы || 2 || {{өсім}}825 |- | [[Райым ауылдық округі]] || [[Қызылжар (Қызылорда облысы)|Қызылжар]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}1608 |- | [[Сазды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сазды ауылдық округі]] || [[Сазды (Қызылорда облысы)|Сазды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}506 |- | [[Сапақ ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сапақ ауылдық округі]] || [[Сапақ (Қызылорда облысы)|Сапақ]] станциясы || 4 || {{құлдырау}}846 |- | [[Сексеуіл кенттік әкімдігі]] || [[Сексеуіл (кент)|Сексеуіл]] кенті || 7 || {{өсім}}11284 |} == Әлеуметтік құрылымдары == Жалпы білім беретін – 45 мектеп. Мәдениет саласында 6 мәдениет үйі, 16 клуб, 37 кітапхана, бір музей, бір кинотеатр тіркелген. Аудандық «Толқын» газеті шығып тұрады. Н. Кенжеғұл атында мәдениет үйінде Қазанғап атында халық аспаптар оркестрі, Сыдықовтар жанұясының ансамблі, «Көңілашар» үгіт-көркемдік бригадасы жұмыс істейді. Денсаулық сақтау саласында ауданы аурухана, балалар босанатын үй, психоневрол. диспансер, кеңес беру диагностик. емхана, 2 аурухана, 31 фельдш.-акушерлік және фельдш. пункт, 12 отбасылық-дәрігерлік амбулатория, тіс емдейтін «Жансая» және «Аралстоммед» ЖШС-тері, 4 дәріхана, ауданы санэпидстанса, лепропункт, т.б. медицина мекемелер халыққа қызмет көрсетеді. Спорт саласында ауданда 192 спорт ғимараттары тіркелген. Ауданда көптеген қоғамдық бірлестіктер («Қайрат», «Ана үміті», «Байқоңыр», «Арал теңізі», «Ұстаз ұлағаты», «Көкжиек», т.б.) жұмыс істейді. А. а. аумағымен Орынбор–Ташкент т. ж. (162 км) өтеді. Автомобиль жолының жалпы ұзындығы 502 км, оның ішінде респ. маңызы бар жолдың ұзындығы 211 км. Байланыс кәсіпорындары мен мекемелерінен 1 ауданы байланыс бөлімі, 18 пошта бөлімшесі, 1 телекоммуникация жүйесі елге қызмет көрсетеді. Ауданда ұзындығы 570,6 км су құбыры тартылған. Электр энергиясын «Дәу летэнерго» ЖШС-і береді. Аудан өңірінен көптеген археол. және мәдени ескерткіштер табылған. == Шаруашылығы == Аудан негізінен қаракөл қойын, ірі қара жылқы және түйе өсіруге маманданған. Қазір бұрынғы кеңшарлар негізінде ұжымдық шаруашылықтар мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылған. Аудан арқылы Орынбор – Ташкент темір жолы, Қызылорда – Ақтөбе автомобиль жолдары өтеді. Арал ауданы елімізге балық аулау және өңдеумен танымал. Теңіз жағалауындағы елді мекендердің негізгі кәсіпшілігі – балық аулау болып саналады. Кейінгі 20 жыл ішінде [[Арал теңізі]]нің тартылуына байланысты балық ш. да біршама азайды. Ауданда өнеркәсіп біршама дамыған. Бұрынғы кәсіпорындар мен мекемелер, өндіріс орындары нарық экономикасына өтуіне байланысты жекешелендірілді. Олардың негізінде аудан аумағында 300-ге жуық шаруашылық нысандары ұйымдастырылды (2001). Салалық қатыстығына қарай а. ш-нда, орман ш-нда және аңшылық бағытында 19 нысан, балық аулау ш-нда 37, кен өндіруде 1, өңдеу өнеркәсібінде 13, электр энергиясын өндіру және оны тарату, газ және су мекемелерінде 7, құрылыста 11, сауда, автомобиль жөндеу және үйге пайдаланылатын бұйымдар жасау мекемелері 31, көлік және байланыс мекемелері 11, қаржылық іспен айналысатын мекемелер 2, мемлекет басқару мекемелері 39, білім саласында 36, денсаулық сақтау және әлеум. қызмет көрсетуде 27, басқа да коммунальдық, әлеум. және қоғамдық ұйымдар саны 51 (2001). Ірі өнеркәсіп кәсіпорындарына «Аралтұз», АҚ, Вагон жөндеу зауыты, Сексеуілді локомотив жөндеу зауыты, «Қамыстыбас» балық питомнигі т.б. жатады. Ауданда 1995 жылға дейін 25 ұжымшар, 16 балық зауыты, балық қабылдайтын 75 пункт, механикаландырылған 4 машина ст-сы болған. Жылына 500 т балық ауланып отырған. Еділ жағалауы өңіріне қуаңшылық пен аштық жылдарында (1930 – 40) Арал өңірінен 14 вагон балық жөнелтілген. Арал т. суының тартылуы және еліміздің нарық экономикасына өтуіне байланысты ауданның ауыл шаруашылық біршама өзгерістерге ұшырады. Қазір аудандағы а. ш-на пайдаланылатын жердің аумағы 12,93 мың км², оның ішінде ерекше қорғалатын жердің аумағы 167,9 км² (Барсакелмес қорығы), орман қорының аумағы 6,37 мың км², су қоры 22,3 мың км², мемлекет жер қоры 10,86 мың км². Ауданда 2001 жылдың басында а. ш-нда 101 агроқұрылым болды. Оның ішінде 4 ЖШС, 2 АҚ, 5 ӨК, 90 шаруа қожалығы болды. А. ш-на жарамды жердің аумағы 2,03 млн. га, оның ішінде жыртылған жері 619 га, тыңайған жер 2715 га, шабындық 9442 га, жайылымы 2,02 млн. га, бау-бақша 357 га. Аудан бойында 2000 ж. 930 т күріш жиналды. Ірі қара малдың саны 21,14 мың бас, қой мен ешкі 90,33 мың бас, жылқы 11,7 мың бас, түйе 13,3 мың бас болды. Шағын кәсіпкерлік саласында (жалпы саны 98) 2001 жылдың басында заңды тұлғалар бойынша өнеркәсіп саласында 5, балық ш-нда 31, а. ш-нда 13, құрылыста 2, көлік және байланыста 2, саудада 23, басқа шаруашылық нысандарының саны 22. == Тұлғалары == * [[Әміржан Сағидрахманұлы Қосанов]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қызылорда облысы}} {{Арал ауданы елді мекендері}} [[Санат:Арал ауданы]] 095xgut6foco57h8zfn0hwxxj3jbf8l 3661856 3661855 2026-09-27T07:55:18Z Бекбол Мамбетов 186027 Ішкі сілтеме 3661856 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Арал ауданы |елтаңба =Aral District seal.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 47 |lat_sec =12 |lon_dir = E |lon_deg = 61 |lon_min = 40 |lon_sec =15 |облысы = Қызылорда облысы |аудан орталығы = [[Арал (қала)|Арал]] |ауылдық округтер саны = 21 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны =1 |ауылдар саны = 48 |қалалар саны = 1 |әкімі = Аманжол Сақыпұлы Оңғарбаев |әкімдіктің мекенжайы = Арал қаласы, Астана көшесі, №33 |құрылған уақыты = 1928 |жер аумағы = 68,4 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 78 687<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (99,91%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (0,03%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (0,06%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/kyzylorda-aral?lang=kk Арал ауданының әкімдігі |карта = Aral District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |ортаққордағы санаты = }} '''Арал ауданы ''' — [[Қызылорда облысы]]ның солтүстік-батысындағы әкімшілік бөлік. [[1928 жыл|1928 жылы]] құрылған. Орталығы – [[Арал (қала)|Арал]] қаласы. Жер аумағы – 68,4 мың км². ==Географиялық орны, жер бедері == Оңтүстік бөлігін түгелдей [[Арал теңізі]] алып жатыр. Аудан батысы мен солтүстігінде [[Ақтөбе облысы]]ның [[Шалқар ауданы|Шалқар]] және [[Ырғыз ауданы|Ырғыз]] аудандарымен, солтүстік-шығысында [[Ұлытау облысы]]ның [[Ұлытау ауданы]]мен, оңтүстік-шығысында Қызылорда облысының [[Қазалы ауданы]]мен, оңтүстігінде [[Қарақалпақстан]]мен шектеседі. [[Тұран ойпаты]]нда орналасқан аудан батыста [[Үлкен Борсық|Үлкен]] және [[Кіші Борсық]] құмдары, солтүстік-шығысын [[Баршақұм]], шығысын [[Арал қарақұмы]] алып жатыр. Арал теңізі жағалауында Көкарал, [[Көктырнақ]], [[Барсакелмес]], [[Шұбартарауыз]], [[Құланды (түбек)|Құланды]] түбектері, [[Чернышев шығанағы|Чернышев]], Тұщыбас, [[Шевченко шығанағы|Шевченко]], [[Бутаков шығанағы|Бутаков]] [[шығанақ]]тары және [https://www.wikimap.kk-kz.nina.az/Арал_ауданы.html Берг мойнағы] орналасқан. Қарашоқы (283 м), Алтыншоқы су (209 – 247 м аралығында), т.б. таулар кездеседі. Жер бедері, негізінен қоңыржай белдеудің [[Солтүстік Арал теңізі|Солтүстік Арал]] провинциясын алып жатқан жазық ландшафттан тұрады. Солтүстік-батысында біршама көтеріңкі, аласа келген қыраттар мен таулар орналасқан. Аудан жерінің ең биік жері – Шевченко шығанағынан солтүстік-батыста жатқан тау (324 м). Солт-нде Алтыншоқысу (абсолютiк биіктігі 249 м), Тербенбес (208 м), Көлқарашоқы (240 м), Көкарал түбегінде [[Дәуіт (тау)|Дәуіт]] (161 м), Көктырнақ түбегінде Үшшоқы (188 м) таулары орналасқан. Бірнеше ірі құмды алқаптар бар. Олар – солтүстік-батысындағы [[Кіші Борсық]] құмы, солт-нде Баршақұм, орталығы бөлігінде Арал Қарақұмы, Жіңішкеқұм, Дарбас құмы. [[Арал теңізі|Арал т.]] жағалауында Көкарал, Көктырнақ, [[Барсакелмес]], Шұбартарауыз, Құланды түбектері, Чернышев, Тұщыбас, Шевченко, Бутаков, Сарышығанақ шығанақтары және Берг мойнағы орналасқан. Түбектерде Изенарал, Ұзынарал, Қаратөбе, Домалақ, [[Айдарлы (Қызылорда облысы)|Айдарлы]], т.б. мүйістер бар. Ауданның солтеңізінің құмды-төбелі өңірінде малға жайлы шұратты жерлер көп. Әсіресе қыстаулар (Бөбешік, Мейірман, Манасбай, Көкқабақ, Дөңгелексор, Науша, Шұрық, т.б.), жайлаулар (Қарабұлақ, Шағатай, т.б.) және құдықтар (Төртқұдық, Берді, Аймандай, Ұзақбай, Нұраөлген, Ақтан, Сабырбай, т.б.) орналасқан. Аудан аумағы геол. тұрғысынан [[Тұран плитасы]]<nowiki/>ның мезозой-кайнозой шөгінділерінен түзілген. Оңтүстігінде [[Әмудария]] мегаантиклиналімен шектеседі. Шөгінділерінің қалыңд. 1000 – 1500 м-ден (шығысында) теңіз жағалауында 2000 м-ге жетеді. == Су торабы == Ауданды екі бөліп Аралға құятын [[Сырдария]] өз. ағып жатыр. Оның атырауында аудандағы көлдердің басым бөлігі орналасқан. Ірілері: Қамыстыбас, Тұщыбас, Шөмішкөл, Ақшатау көлдері, т.б. Атырауынан біршама алыста жатқан көлдерге Жақсықылыш к. жатады. Жер асты суы солтүстігінде сәл кермек татиды (5 – 8 г/л), солтүстік-шығысында тұщы (1 г/л), орталығы бөлігі мен Сырдың атырауында сәл кермек және кермекті (3 – 5 г/л). Грунт сулары ауданның солтүстігінде 3 – 10 м, орталығы 2 – 3 м тереңдікте. Су қабаты негізінен құмдақты-сазды, кейде сазды-батпақты қабатта кездеседі. Аудан аумағында Арал – Сексеуіл артезиан алабы жайласқан. Артезиан суы альб-сеномен, және палеоген-неоген (негізінен, эоцен және палеоцен) қабатында. Солтүстік-шығысында артезиан суы 100 – 200 м, ортасында 200 – 300 м, теңіз жағалауында 20 – 150 м тереңдікте жатыр. Судың минералд. сәл кермектен (5-тен 50 г/л) тұщыға дейін (1 – 3 г/л) өзгереді. Аудан өте қуаң шөлді белдемде жатқандықтан оның топырағының басым бөлігі сұр, сортаңды сұр, құмды және тақыр тәрізді топырақтан тұрады. Сыр бойы (аңғары мен жайылмасында) шалғынды сұр, бозғылт сұр және батпақты-сазды топырақ қалыптасқан == Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Арал ауданының климаты тым [[Континенттік климат|континенттік]]. Орташа ауа температурасы қаңтарда – 13 – 15°С, шілдеде 24 – 35°С. Жауын-шашынның мөлшері 100 мм-ге жуық. Аязсыз күндер саны 160 тәулік, қар жамылғысы жұқа (10 см), ол 80 күндей жатады. Вегетация кезеңінің жылдық температура жиынтығы солтүстігінде 3400&nbsp;°C, оңтүстігінде 3800&nbsp;°C. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлш. солтүстігінде 150 мм, оңтүстігінде 105 мм. Оның 80%-ға жуығы көктем мен күз айларына келеді. Атмосфера қуаңшылықтың орташа мөлшері 50 тәулік. Аудан өте құрғақ агроклиматтық ауданға жатады. Сондықтан гидротермиялық коэффицент 0,3-ті құрайды, яғни ылғалдылығы өте төмен аймаққа жатады. Аудан аумағында желдің басым бөлігі солтүстік-шығыс (22%) және оңтүстік-батыстан (18%) соғады. Қыста солт-тен соғатын жел 24%-ды құраса, жаздағы жел 26%-ды құрайды. Желдің жылдық орташа жылдамдығы 4 – 4,5 м/с. Аудан жерінде өсімдіктерден жусан, селеу, жыңғыл, сексеуіл, жиде, қамыс, т.б. өседі. Жануарлар дүниесінен құм қояны, сарышұнақ, қосаяқ, түлкі, қасқыр, қарақұйрық мекендейді. Жан-жануарлары зоогеографиялық тұрғыдан [[Жерорта теңізі]] облысы, Иран-Тұран провинциясының Тұран округіне қарайды. Мұнда, негізінен, ақ бөкен, құм қояны, қарсақ, борсық, қамыс мысығы (мәлін) дала тышқандарының бірнеше түрлері мекендейді. Өзен-көлдерінде қаз, үйректердің бірнеше түрі мен туыстары, т.б. құстар ұя салады, кейбіреулері жыл бойы Сыр бойы мен теңіз жағалауында қалады. Ауданның өзен-көлдері балыққа бай. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы, КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009 !! 2021<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national|date=2023-10-10}}</ref> |- | 65295 || {{құлдырау}}58958 || {{өсім}}79182 || {{құлдырау}}70405 || {{өсім}}70804 || {{құлдырау}}68382 || {{өсім}}70562 || {{өсім}}80569 |} Тұрғындар саны – 79 150 адам ([[2019 жыл|2019]]). Ұлттық құрамы: [[қазақтар]] – 99,91%, [[орыстар]] – 0,04%, басқа ұлт өкілдері – 0,05%. == Әкімшілік бөлінісі == 49 елді мекен 1 қалалық, 2 кенттік әкімдік пен 21 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ ! Әкімшілік !! Орталығы !! Елді мекендері !! Халқы (2021) |- | [[Ақирек ауылдық округі]] || [[Ақбай (Қызылорда облысы)|Ақбай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}809 |- | [[Аққұм ауылдық округі (Арал ауданы)|Аққұм ауылдық округі]] || [[Шижаға]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}2203 |- | [[Аманөткел ауылдық округі]] || [[Аманөткел]] ауылы || 4 || {{құлдырау}}2360 |- | [[Арал қалалық әкімдігі]] || [[Арал (қала)|Арал]] қаласы || 1 || {{өсім}}36004 |- | [[Аралқұм ауылдық округі]] || [[Аралқұм (Қызылорда облысы)|Аралқұм]] станциясы || 3 || {{өсім}}1805 |- | [[Атанши ауылдық округі]] || [[Жіңішкеқұм (ауыл)|Жіңішкеқұм]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}435 |- | [[Бекбауыл ауылдық округі]] || [[Бекбауыл]] станциясы || 3 || {{өсім}}1761 |- | [[Беларан ауылдық округі]] || [[Құланды (Қызылорда облысы)|Құланды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}348 |- | [[Бөген ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Бөген ауылдық округі]] || [[Бөген (Қызылорда облысы)|Бөген]] ауылы || 2 || {{өсім}}1759 |- | [[Жақсықылыш кенттік әкімдігі]] || [[Жақсықылыш (кент)|Жақсықылыш]] кенті || 1 || {{құлдырау}}4631 |- | [[Жаңақұрылыс ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс ауылдық округі]] || [[Жаңақұрылыс (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}765 |- | [[Жетес би ауылдық округі]] || [[Райым]] ауылы || 2 || {{өсім}}619 |- | [[Жіңішкеқұм ауылдық округі]] || [[Тоқабай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}735 |- | [[Қамыстыбас ауылдық округі]] || [[Қамыстыбас (ауыл)|Қамыстыбас]] станциясы || 2 || {{өсім}}2000 |- | [[Қарақұм ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Қарақұм ауылдық округі]] || [[Абай (Арал ауданы)|Абай]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}2425 |- | [[Қаратерең ауылдық округі]] || [[Жаңақоныс (Арал ауданы)|Жаңақоныс]] ауылы || 3 || {{өсім}}1766 |- | [[Қосаман ауылдық округі]] || [[Қосаман]] ауылы || 2 || {{өсім}}717 |- | [[Қосжар ауылдық округі]] || [[Қосжар]] ауылы || 1 || {{өсім}}580 |- | [[Құланды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Құланды ауылдық округі]] || [[Ақбасты (Қызылорда облысы)|Ақбасты]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}420 |- | [[Мергенсай ауылдық округі]] || [[Жалаңаш (Қызылорда облысы)|Жалаңаш]] ауылы || 2 || {{өсім}}825 |- | [[Райым ауылдық округі]] || [[Қызылжар (Қызылорда облысы)|Қызылжар]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}1608 |- | [[Сазды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сазды ауылдық округі]] || [[Сазды (Қызылорда облысы)|Сазды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}506 |- | [[Сапақ ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сапақ ауылдық округі]] || [[Сапақ (Қызылорда облысы)|Сапақ]] станциясы || 4 || {{құлдырау}}846 |- | [[Сексеуіл кенттік әкімдігі]] || [[Сексеуіл (кент)|Сексеуіл]] кенті || 7 || {{өсім}}11284 |} == Әлеуметтік құрылымдары == Жалпы білім беретін – 45 мектеп. Мәдениет саласында 6 мәдениет үйі, 16 клуб, 37 кітапхана, бір музей, бір кинотеатр тіркелген. Аудандық «Толқын» газеті шығып тұрады. Н. Кенжеғұл атында мәдениет үйінде Қазанғап атында халық аспаптар оркестрі, Сыдықовтар жанұясының ансамблі, «Көңілашар» үгіт-көркемдік бригадасы жұмыс істейді. Денсаулық сақтау саласында ауданы аурухана, балалар босанатын үй, психоневрол. диспансер, кеңес беру диагностик. емхана, 2 аурухана, 31 фельдш.-акушерлік және фельдш. пункт, 12 отбасылық-дәрігерлік амбулатория, тіс емдейтін «Жансая» және «Аралстоммед» ЖШС-тері, 4 дәріхана, ауданы санэпидстанса, лепропункт, т.б. медицина мекемелер халыққа қызмет көрсетеді. Спорт саласында ауданда 192 спорт ғимараттары тіркелген. Ауданда көптеген қоғамдық бірлестіктер («Қайрат», «Ана үміті», «Байқоңыр», «Арал теңізі», «Ұстаз ұлағаты», «Көкжиек», т.б.) жұмыс істейді. А. а. аумағымен Орынбор–Ташкент т. ж. (162 км) өтеді. Автомобиль жолының жалпы ұзындығы 502 км, оның ішінде респ. маңызы бар жолдың ұзындығы 211 км. Байланыс кәсіпорындары мен мекемелерінен 1 ауданы байланыс бөлімі, 18 пошта бөлімшесі, 1 телекоммуникация жүйесі елге қызмет көрсетеді. Ауданда ұзындығы 570,6 км су құбыры тартылған. Электр энергиясын «Дәу летэнерго» ЖШС-і береді. Аудан өңірінен көптеген археол. және мәдени ескерткіштер табылған. == Шаруашылығы == Аудан негізінен қаракөл қойын, ірі қара жылқы және түйе өсіруге маманданған. Қазір бұрынғы кеңшарлар негізінде ұжымдық шаруашылықтар мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылған. Аудан арқылы Орынбор – Ташкент темір жолы, Қызылорда – Ақтөбе автомобиль жолдары өтеді. Арал ауданы елімізге балық аулау және өңдеумен танымал. Теңіз жағалауындағы елді мекендердің негізгі кәсіпшілігі – балық аулау болып саналады. Кейінгі 20 жыл ішінде [[Арал теңізі]]нің тартылуына байланысты балық ш. да біршама азайды. Ауданда өнеркәсіп біршама дамыған. Бұрынғы кәсіпорындар мен мекемелер, өндіріс орындары нарық экономикасына өтуіне байланысты жекешелендірілді. Олардың негізінде аудан аумағында 300-ге жуық шаруашылық нысандары ұйымдастырылды (2001). Салалық қатыстығына қарай а. ш-нда, орман ш-нда және аңшылық бағытында 19 нысан, балық аулау ш-нда 37, кен өндіруде 1, өңдеу өнеркәсібінде 13, электр энергиясын өндіру және оны тарату, газ және су мекемелерінде 7, құрылыста 11, сауда, автомобиль жөндеу және үйге пайдаланылатын бұйымдар жасау мекемелері 31, көлік және байланыс мекемелері 11, қаржылық іспен айналысатын мекемелер 2, мемлекет басқару мекемелері 39, білім саласында 36, денсаулық сақтау және әлеум. қызмет көрсетуде 27, басқа да коммунальдық, әлеум. және қоғамдық ұйымдар саны 51 (2001). Ірі өнеркәсіп кәсіпорындарына «Аралтұз», АҚ, Вагон жөндеу зауыты, Сексеуілді локомотив жөндеу зауыты, «Қамыстыбас» балық питомнигі т.б. жатады. Ауданда 1995 жылға дейін 25 ұжымшар, 16 балық зауыты, балық қабылдайтын 75 пункт, механикаландырылған 4 машина ст-сы болған. Жылына 500 т балық ауланып отырған. Еділ жағалауы өңіріне қуаңшылық пен аштық жылдарында (1930 – 40) Арал өңірінен 14 вагон балық жөнелтілген. Арал т. суының тартылуы және еліміздің нарық экономикасына өтуіне байланысты ауданның ауыл шаруашылық біршама өзгерістерге ұшырады. Қазір аудандағы а. ш-на пайдаланылатын жердің аумағы 12,93 мың км², оның ішінде ерекше қорғалатын жердің аумағы 167,9 км² (Барсакелмес қорығы), орман қорының аумағы 6,37 мың км², су қоры 22,3 мың км², мемлекет жер қоры 10,86 мың км². Ауданда 2001 жылдың басында а. ш-нда 101 агроқұрылым болды. Оның ішінде 4 ЖШС, 2 АҚ, 5 ӨК, 90 шаруа қожалығы болды. А. ш-на жарамды жердің аумағы 2,03 млн. га, оның ішінде жыртылған жері 619 га, тыңайған жер 2715 га, шабындық 9442 га, жайылымы 2,02 млн. га, бау-бақша 357 га. Аудан бойында 2000 ж. 930 т күріш жиналды. Ірі қара малдың саны 21,14 мың бас, қой мен ешкі 90,33 мың бас, жылқы 11,7 мың бас, түйе 13,3 мың бас болды. Шағын кәсіпкерлік саласында (жалпы саны 98) 2001 жылдың басында заңды тұлғалар бойынша өнеркәсіп саласында 5, балық ш-нда 31, а. ш-нда 13, құрылыста 2, көлік және байланыста 2, саудада 23, басқа шаруашылық нысандарының саны 22. == Тұлғалары == * [[Әміржан Сағидрахманұлы Қосанов]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қызылорда облысы}} {{Арал ауданы елді мекендері}} [[Санат:Арал ауданы]] szqyp877520fq5ew1z47g5uno694uac 3661857 3661856 2026-09-27T07:56:09Z Бекбол Мамбетов 186027 Ішкі сілтеме жасалынды 3661857 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Арал ауданы |елтаңба =Aral District seal.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 47 |lat_sec =12 |lon_dir = E |lon_deg = 61 |lon_min = 40 |lon_sec =15 |облысы = Қызылорда облысы |аудан орталығы = [[Арал (қала)|Арал]] |ауылдық округтер саны = 21 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны =1 |ауылдар саны = 48 |қалалар саны = 1 |әкімі = Аманжол Сақыпұлы Оңғарбаев |әкімдіктің мекенжайы = Арал қаласы, Астана көшесі, №33 |құрылған уақыты = 1928 |жер аумағы = 68,4 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 78 687<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (99,91%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (0,03%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (0,06%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/kyzylorda-aral?lang=kk Арал ауданының әкімдігі |карта = Aral District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |ортаққордағы санаты = }} '''Арал ауданы ''' — [[Қызылорда облысы]]ның солтүстік-батысындағы әкімшілік бөлік. [[1928 жыл|1928 жылы]] құрылған. Орталығы – [[Арал (қала)|Арал]] қаласы. Жер аумағы – 68,4 мың км². ==Географиялық орны, жер бедері == Оңтүстік бөлігін түгелдей [[Арал теңізі]] алып жатыр. Аудан батысы мен солтүстігінде [[Ақтөбе облысы]]ның [[Шалқар ауданы|Шалқар]] және [[Ырғыз ауданы|Ырғыз]] аудандарымен, солтүстік-шығысында [[Ұлытау облысы]]ның [[Ұлытау ауданы]]мен, оңтүстік-шығысында Қызылорда облысының [[Қазалы ауданы]]мен, оңтүстігінде [[Қарақалпақстан]]мен шектеседі. [[Тұран ойпаты]]нда орналасқан аудан батыста [[Үлкен Борсық|Үлкен]] және [[Кіші Борсық]] құмдары, солтүстік-шығысын [[Баршақұм]], шығысын [[Арал қарақұмы]] алып жатыр. Арал теңізі жағалауында Көкарал, [[Көктырнақ]], [[Барсакелмес]], [[Шұбартарауыз]], [[Құланды (түбек)|Құланды]] түбектері, [[Чернышев шығанағы|Чернышев]], Тұщыбас, [[Шевченко шығанағы|Шевченко]], [[Бутаков шығанағы|Бутаков]] [[шығанақ]]тары және [https://www.wikimap.kk-kz.nina.az/Арал_ауданы.html Берг мойнағы] орналасқан. Қарашоқы (283 м), Алтыншоқы су (209 – 247 м аралығында), т.б. таулар кездеседі. Жер бедері, негізінен қоңыржай белдеудің [[Солтүстік Арал теңізі|Солтүстік Арал]] провинциясын алып жатқан жазық ландшафттан тұрады. Солтүстік-батысында біршама көтеріңкі, аласа келген қыраттар мен таулар орналасқан. Аудан жерінің ең биік жері – Шевченко шығанағынан солтүстік-батыста жатқан тау (324 м). Солт-нде Алтыншоқысу (абсолютiк биіктігі 249 м), Тербенбес (208 м), Көлқарашоқы (240 м), Көкарал түбегінде [[Дәуіт (тау)|Дәуіт]] (161 м), Көктырнақ түбегінде Үшшоқы (188 м) таулары орналасқан. Бірнеше ірі құмды алқаптар бар. Олар – солтүстік-батысындағы [[Кіші Борсық]] құмы, солт-нде Баршақұм, орталығы бөлігінде Арал Қарақұмы, Жіңішкеқұм, Дарбас құмы. [[Арал теңізі|Арал т.]] жағалауында Көкарал, Көктырнақ, [[Барсакелмес]], [[Шұбартарауыз]], Құланды түбектері, Чернышев, Тұщыбас, Шевченко, Бутаков, Сарышығанақ шығанақтары және Берг мойнағы орналасқан. Түбектерде Изенарал, Ұзынарал, Қаратөбе, Домалақ, [[Айдарлы (Қызылорда облысы)|Айдарлы]], т.б. мүйістер бар. Ауданның солтеңізінің құмды-төбелі өңірінде малға жайлы шұратты жерлер көп. Әсіресе қыстаулар (Бөбешік, Мейірман, Манасбай, Көкқабақ, Дөңгелексор, Науша, Шұрық, т.б.), жайлаулар (Қарабұлақ, Шағатай, т.б.) және құдықтар (Төртқұдық, Берді, Аймандай, Ұзақбай, Нұраөлген, Ақтан, Сабырбай, т.б.) орналасқан. Аудан аумағы геол. тұрғысынан [[Тұран плитасы]]<nowiki/>ның мезозой-кайнозой шөгінділерінен түзілген. Оңтүстігінде [[Әмудария]] мегаантиклиналімен шектеседі. Шөгінділерінің қалыңд. 1000 – 1500 м-ден (шығысында) теңіз жағалауында 2000 м-ге жетеді. == Су торабы == Ауданды екі бөліп Аралға құятын [[Сырдария]] өз. ағып жатыр. Оның атырауында аудандағы көлдердің басым бөлігі орналасқан. Ірілері: Қамыстыбас, Тұщыбас, Шөмішкөл, Ақшатау көлдері, т.б. Атырауынан біршама алыста жатқан көлдерге Жақсықылыш к. жатады. Жер асты суы солтүстігінде сәл кермек татиды (5 – 8 г/л), солтүстік-шығысында тұщы (1 г/л), орталығы бөлігі мен Сырдың атырауында сәл кермек және кермекті (3 – 5 г/л). Грунт сулары ауданның солтүстігінде 3 – 10 м, орталығы 2 – 3 м тереңдікте. Су қабаты негізінен құмдақты-сазды, кейде сазды-батпақты қабатта кездеседі. Аудан аумағында Арал – Сексеуіл артезиан алабы жайласқан. Артезиан суы альб-сеномен, және палеоген-неоген (негізінен, эоцен және палеоцен) қабатында. Солтүстік-шығысында артезиан суы 100 – 200 м, ортасында 200 – 300 м, теңіз жағалауында 20 – 150 м тереңдікте жатыр. Судың минералд. сәл кермектен (5-тен 50 г/л) тұщыға дейін (1 – 3 г/л) өзгереді. Аудан өте қуаң шөлді белдемде жатқандықтан оның топырағының басым бөлігі сұр, сортаңды сұр, құмды және тақыр тәрізді топырақтан тұрады. Сыр бойы (аңғары мен жайылмасында) шалғынды сұр, бозғылт сұр және батпақты-сазды топырақ қалыптасқан == Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Арал ауданының климаты тым [[Континенттік климат|континенттік]]. Орташа ауа температурасы қаңтарда – 13 – 15°С, шілдеде 24 – 35°С. Жауын-шашынның мөлшері 100 мм-ге жуық. Аязсыз күндер саны 160 тәулік, қар жамылғысы жұқа (10 см), ол 80 күндей жатады. Вегетация кезеңінің жылдық температура жиынтығы солтүстігінде 3400&nbsp;°C, оңтүстігінде 3800&nbsp;°C. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлш. солтүстігінде 150 мм, оңтүстігінде 105 мм. Оның 80%-ға жуығы көктем мен күз айларына келеді. Атмосфера қуаңшылықтың орташа мөлшері 50 тәулік. Аудан өте құрғақ агроклиматтық ауданға жатады. Сондықтан гидротермиялық коэффицент 0,3-ті құрайды, яғни ылғалдылығы өте төмен аймаққа жатады. Аудан аумағында желдің басым бөлігі солтүстік-шығыс (22%) және оңтүстік-батыстан (18%) соғады. Қыста солт-тен соғатын жел 24%-ды құраса, жаздағы жел 26%-ды құрайды. Желдің жылдық орташа жылдамдығы 4 – 4,5 м/с. Аудан жерінде өсімдіктерден жусан, селеу, жыңғыл, сексеуіл, жиде, қамыс, т.б. өседі. Жануарлар дүниесінен құм қояны, сарышұнақ, қосаяқ, түлкі, қасқыр, қарақұйрық мекендейді. Жан-жануарлары зоогеографиялық тұрғыдан [[Жерорта теңізі]] облысы, Иран-Тұран провинциясының Тұран округіне қарайды. Мұнда, негізінен, ақ бөкен, құм қояны, қарсақ, борсық, қамыс мысығы (мәлін) дала тышқандарының бірнеше түрлері мекендейді. Өзен-көлдерінде қаз, үйректердің бірнеше түрі мен туыстары, т.б. құстар ұя салады, кейбіреулері жыл бойы Сыр бойы мен теңіз жағалауында қалады. Ауданның өзен-көлдері балыққа бай. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы, КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009 !! 2021<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national|date=2023-10-10}}</ref> |- | 65295 || {{құлдырау}}58958 || {{өсім}}79182 || {{құлдырау}}70405 || {{өсім}}70804 || {{құлдырау}}68382 || {{өсім}}70562 || {{өсім}}80569 |} Тұрғындар саны – 79 150 адам ([[2019 жыл|2019]]). Ұлттық құрамы: [[қазақтар]] – 99,91%, [[орыстар]] – 0,04%, басқа ұлт өкілдері – 0,05%. == Әкімшілік бөлінісі == 49 елді мекен 1 қалалық, 2 кенттік әкімдік пен 21 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ ! Әкімшілік !! Орталығы !! Елді мекендері !! Халқы (2021) |- | [[Ақирек ауылдық округі]] || [[Ақбай (Қызылорда облысы)|Ақбай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}809 |- | [[Аққұм ауылдық округі (Арал ауданы)|Аққұм ауылдық округі]] || [[Шижаға]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}2203 |- | [[Аманөткел ауылдық округі]] || [[Аманөткел]] ауылы || 4 || {{құлдырау}}2360 |- | [[Арал қалалық әкімдігі]] || [[Арал (қала)|Арал]] қаласы || 1 || {{өсім}}36004 |- | [[Аралқұм ауылдық округі]] || [[Аралқұм (Қызылорда облысы)|Аралқұм]] станциясы || 3 || {{өсім}}1805 |- | [[Атанши ауылдық округі]] || [[Жіңішкеқұм (ауыл)|Жіңішкеқұм]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}435 |- | [[Бекбауыл ауылдық округі]] || [[Бекбауыл]] станциясы || 3 || {{өсім}}1761 |- | [[Беларан ауылдық округі]] || [[Құланды (Қызылорда облысы)|Құланды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}348 |- | [[Бөген ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Бөген ауылдық округі]] || [[Бөген (Қызылорда облысы)|Бөген]] ауылы || 2 || {{өсім}}1759 |- | [[Жақсықылыш кенттік әкімдігі]] || [[Жақсықылыш (кент)|Жақсықылыш]] кенті || 1 || {{құлдырау}}4631 |- | [[Жаңақұрылыс ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс ауылдық округі]] || [[Жаңақұрылыс (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}765 |- | [[Жетес би ауылдық округі]] || [[Райым]] ауылы || 2 || {{өсім}}619 |- | [[Жіңішкеқұм ауылдық округі]] || [[Тоқабай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}735 |- | [[Қамыстыбас ауылдық округі]] || [[Қамыстыбас (ауыл)|Қамыстыбас]] станциясы || 2 || {{өсім}}2000 |- | [[Қарақұм ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Қарақұм ауылдық округі]] || [[Абай (Арал ауданы)|Абай]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}2425 |- | [[Қаратерең ауылдық округі]] || [[Жаңақоныс (Арал ауданы)|Жаңақоныс]] ауылы || 3 || {{өсім}}1766 |- | [[Қосаман ауылдық округі]] || [[Қосаман]] ауылы || 2 || {{өсім}}717 |- | [[Қосжар ауылдық округі]] || [[Қосжар]] ауылы || 1 || {{өсім}}580 |- | [[Құланды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Құланды ауылдық округі]] || [[Ақбасты (Қызылорда облысы)|Ақбасты]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}420 |- | [[Мергенсай ауылдық округі]] || [[Жалаңаш (Қызылорда облысы)|Жалаңаш]] ауылы || 2 || {{өсім}}825 |- | [[Райым ауылдық округі]] || [[Қызылжар (Қызылорда облысы)|Қызылжар]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}1608 |- | [[Сазды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сазды ауылдық округі]] || [[Сазды (Қызылорда облысы)|Сазды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}506 |- | [[Сапақ ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сапақ ауылдық округі]] || [[Сапақ (Қызылорда облысы)|Сапақ]] станциясы || 4 || {{құлдырау}}846 |- | [[Сексеуіл кенттік әкімдігі]] || [[Сексеуіл (кент)|Сексеуіл]] кенті || 7 || {{өсім}}11284 |} == Әлеуметтік құрылымдары == Жалпы білім беретін – 45 мектеп. Мәдениет саласында 6 мәдениет үйі, 16 клуб, 37 кітапхана, бір музей, бір кинотеатр тіркелген. Аудандық «Толқын» газеті шығып тұрады. Н. Кенжеғұл атында мәдениет үйінде Қазанғап атында халық аспаптар оркестрі, Сыдықовтар жанұясының ансамблі, «Көңілашар» үгіт-көркемдік бригадасы жұмыс істейді. Денсаулық сақтау саласында ауданы аурухана, балалар босанатын үй, психоневрол. диспансер, кеңес беру диагностик. емхана, 2 аурухана, 31 фельдш.-акушерлік және фельдш. пункт, 12 отбасылық-дәрігерлік амбулатория, тіс емдейтін «Жансая» және «Аралстоммед» ЖШС-тері, 4 дәріхана, ауданы санэпидстанса, лепропункт, т.б. медицина мекемелер халыққа қызмет көрсетеді. Спорт саласында ауданда 192 спорт ғимараттары тіркелген. Ауданда көптеген қоғамдық бірлестіктер («Қайрат», «Ана үміті», «Байқоңыр», «Арал теңізі», «Ұстаз ұлағаты», «Көкжиек», т.б.) жұмыс істейді. А. а. аумағымен Орынбор–Ташкент т. ж. (162 км) өтеді. Автомобиль жолының жалпы ұзындығы 502 км, оның ішінде респ. маңызы бар жолдың ұзындығы 211 км. Байланыс кәсіпорындары мен мекемелерінен 1 ауданы байланыс бөлімі, 18 пошта бөлімшесі, 1 телекоммуникация жүйесі елге қызмет көрсетеді. Ауданда ұзындығы 570,6 км су құбыры тартылған. Электр энергиясын «Дәу летэнерго» ЖШС-і береді. Аудан өңірінен көптеген археол. және мәдени ескерткіштер табылған. == Шаруашылығы == Аудан негізінен қаракөл қойын, ірі қара жылқы және түйе өсіруге маманданған. Қазір бұрынғы кеңшарлар негізінде ұжымдық шаруашылықтар мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылған. Аудан арқылы Орынбор – Ташкент темір жолы, Қызылорда – Ақтөбе автомобиль жолдары өтеді. Арал ауданы елімізге балық аулау және өңдеумен танымал. Теңіз жағалауындағы елді мекендердің негізгі кәсіпшілігі – балық аулау болып саналады. Кейінгі 20 жыл ішінде [[Арал теңізі]]нің тартылуына байланысты балық ш. да біршама азайды. Ауданда өнеркәсіп біршама дамыған. Бұрынғы кәсіпорындар мен мекемелер, өндіріс орындары нарық экономикасына өтуіне байланысты жекешелендірілді. Олардың негізінде аудан аумағында 300-ге жуық шаруашылық нысандары ұйымдастырылды (2001). Салалық қатыстығына қарай а. ш-нда, орман ш-нда және аңшылық бағытында 19 нысан, балық аулау ш-нда 37, кен өндіруде 1, өңдеу өнеркәсібінде 13, электр энергиясын өндіру және оны тарату, газ және су мекемелерінде 7, құрылыста 11, сауда, автомобиль жөндеу және үйге пайдаланылатын бұйымдар жасау мекемелері 31, көлік және байланыс мекемелері 11, қаржылық іспен айналысатын мекемелер 2, мемлекет басқару мекемелері 39, білім саласында 36, денсаулық сақтау және әлеум. қызмет көрсетуде 27, басқа да коммунальдық, әлеум. және қоғамдық ұйымдар саны 51 (2001). Ірі өнеркәсіп кәсіпорындарына «Аралтұз», АҚ, Вагон жөндеу зауыты, Сексеуілді локомотив жөндеу зауыты, «Қамыстыбас» балық питомнигі т.б. жатады. Ауданда 1995 жылға дейін 25 ұжымшар, 16 балық зауыты, балық қабылдайтын 75 пункт, механикаландырылған 4 машина ст-сы болған. Жылына 500 т балық ауланып отырған. Еділ жағалауы өңіріне қуаңшылық пен аштық жылдарында (1930 – 40) Арал өңірінен 14 вагон балық жөнелтілген. Арал т. суының тартылуы және еліміздің нарық экономикасына өтуіне байланысты ауданның ауыл шаруашылық біршама өзгерістерге ұшырады. Қазір аудандағы а. ш-на пайдаланылатын жердің аумағы 12,93 мың км², оның ішінде ерекше қорғалатын жердің аумағы 167,9 км² (Барсакелмес қорығы), орман қорының аумағы 6,37 мың км², су қоры 22,3 мың км², мемлекет жер қоры 10,86 мың км². Ауданда 2001 жылдың басында а. ш-нда 101 агроқұрылым болды. Оның ішінде 4 ЖШС, 2 АҚ, 5 ӨК, 90 шаруа қожалығы болды. А. ш-на жарамды жердің аумағы 2,03 млн. га, оның ішінде жыртылған жері 619 га, тыңайған жер 2715 га, шабындық 9442 га, жайылымы 2,02 млн. га, бау-бақша 357 га. Аудан бойында 2000 ж. 930 т күріш жиналды. Ірі қара малдың саны 21,14 мың бас, қой мен ешкі 90,33 мың бас, жылқы 11,7 мың бас, түйе 13,3 мың бас болды. Шағын кәсіпкерлік саласында (жалпы саны 98) 2001 жылдың басында заңды тұлғалар бойынша өнеркәсіп саласында 5, балық ш-нда 31, а. ш-нда 13, құрылыста 2, көлік және байланыста 2, саудада 23, басқа шаруашылық нысандарының саны 22. == Тұлғалары == * [[Әміржан Сағидрахманұлы Қосанов]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қызылорда облысы}} {{Арал ауданы елді мекендері}} [[Санат:Арал ауданы]] 3yr0jdo9tfrhsapbywp3ygavog19bd6 3661858 3661857 2026-09-27T07:57:15Z Бекбол Мамбетов 186027 Ішкі сілтеме жасалынды 3661858 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Арал ауданы |елтаңба =Aral District seal.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 47 |lat_sec =12 |lon_dir = E |lon_deg = 61 |lon_min = 40 |lon_sec =15 |облысы = Қызылорда облысы |аудан орталығы = [[Арал (қала)|Арал]] |ауылдық округтер саны = 21 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны =1 |ауылдар саны = 48 |қалалар саны = 1 |әкімі = Аманжол Сақыпұлы Оңғарбаев |әкімдіктің мекенжайы = Арал қаласы, Астана көшесі, №33 |құрылған уақыты = 1928 |жер аумағы = 68,4 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 78 687<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (99,91%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (0,03%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (0,06%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/kyzylorda-aral?lang=kk Арал ауданының әкімдігі |карта = Aral District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |ортаққордағы санаты = }} '''Арал ауданы ''' — [[Қызылорда облысы]]ның солтүстік-батысындағы әкімшілік бөлік. [[1928 жыл|1928 жылы]] құрылған. Орталығы – [[Арал (қала)|Арал]] қаласы. Жер аумағы – 68,4 мың км². ==Географиялық орны, жер бедері == Оңтүстік бөлігін түгелдей [[Арал теңізі]] алып жатыр. Аудан батысы мен солтүстігінде [[Ақтөбе облысы]]ның [[Шалқар ауданы|Шалқар]] және [[Ырғыз ауданы|Ырғыз]] аудандарымен, солтүстік-шығысында [[Ұлытау облысы]]ның [[Ұлытау ауданы]]мен, оңтүстік-шығысында Қызылорда облысының [[Қазалы ауданы]]мен, оңтүстігінде [[Қарақалпақстан]]мен шектеседі. [[Тұран ойпаты]]нда орналасқан аудан батыста [[Үлкен Борсық|Үлкен]] және [[Кіші Борсық]] құмдары, солтүстік-шығысын [[Баршақұм]], шығысын [[Арал қарақұмы]] алып жатыр. Арал теңізі жағалауында Көкарал, [[Көктырнақ]], [[Барсакелмес]], [[Шұбартарауыз]], [[Құланды (түбек)|Құланды]] түбектері, [[Чернышев шығанағы|Чернышев]], Тұщыбас, [[Шевченко шығанағы|Шевченко]], [[Бутаков шығанағы|Бутаков]] [[шығанақ]]тары және [https://www.wikimap.kk-kz.nina.az/Арал_ауданы.html Берг мойнағы] орналасқан. Қарашоқы (283 м), Алтыншоқы су (209 – 247 м аралығында), т.б. таулар кездеседі. Жер бедері, негізінен қоңыржай белдеудің [[Солтүстік Арал теңізі|Солтүстік Арал]] провинциясын алып жатқан жазық ландшафттан тұрады. Солтүстік-батысында біршама көтеріңкі, аласа келген қыраттар мен таулар орналасқан. Аудан жерінің ең биік жері – [[Шевченко шығанағы|Шевченко]] шығанағынан солтүстік-батыста жатқан тау (324 м). Солт-нде Алтыншоқысу (абсолютiк биіктігі 249 м), Тербенбес (208 м), Көлқарашоқы (240 м), Көкарал түбегінде [[Дәуіт (тау)|Дәуіт]] (161 м), Көктырнақ түбегінде Үшшоқы (188 м) таулары орналасқан. Бірнеше ірі құмды алқаптар бар. Олар – солтүстік-батысындағы [[Кіші Борсық]] құмы, солт-нде Баршақұм, орталығы бөлігінде Арал Қарақұмы, Жіңішкеқұм, Дарбас құмы. [[Арал теңізі|Арал т.]] жағалауында Көкарал, Көктырнақ, [[Барсакелмес]], [[Шұбартарауыз]], Құланды түбектері, Чернышев, Тұщыбас, Шевченко, Бутаков, Сарышығанақ шығанақтары және Берг мойнағы орналасқан. Түбектерде Изенарал, Ұзынарал, Қаратөбе, Домалақ, [[Айдарлы (Қызылорда облысы)|Айдарлы]], т.б. мүйістер бар. Ауданның солтеңізінің құмды-төбелі өңірінде малға жайлы шұратты жерлер көп. Әсіресе қыстаулар (Бөбешік, Мейірман, Манасбай, Көкқабақ, Дөңгелексор, Науша, Шұрық, т.б.), жайлаулар (Қарабұлақ, Шағатай, т.б.) және құдықтар (Төртқұдық, Берді, Аймандай, Ұзақбай, Нұраөлген, Ақтан, Сабырбай, т.б.) орналасқан. Аудан аумағы геол. тұрғысынан [[Тұран плитасы]]<nowiki/>ның мезозой-кайнозой шөгінділерінен түзілген. Оңтүстігінде [[Әмудария]] мегаантиклиналімен шектеседі. Шөгінділерінің қалыңд. 1000 – 1500 м-ден (шығысында) теңіз жағалауында 2000 м-ге жетеді. == Су торабы == Ауданды екі бөліп Аралға құятын [[Сырдария]] өз. ағып жатыр. Оның атырауында аудандағы көлдердің басым бөлігі орналасқан. Ірілері: Қамыстыбас, Тұщыбас, Шөмішкөл, Ақшатау көлдері, т.б. Атырауынан біршама алыста жатқан көлдерге Жақсықылыш к. жатады. Жер асты суы солтүстігінде сәл кермек татиды (5 – 8 г/л), солтүстік-шығысында тұщы (1 г/л), орталығы бөлігі мен Сырдың атырауында сәл кермек және кермекті (3 – 5 г/л). Грунт сулары ауданның солтүстігінде 3 – 10 м, орталығы 2 – 3 м тереңдікте. Су қабаты негізінен құмдақты-сазды, кейде сазды-батпақты қабатта кездеседі. Аудан аумағында Арал – Сексеуіл артезиан алабы жайласқан. Артезиан суы альб-сеномен, және палеоген-неоген (негізінен, эоцен және палеоцен) қабатында. Солтүстік-шығысында артезиан суы 100 – 200 м, ортасында 200 – 300 м, теңіз жағалауында 20 – 150 м тереңдікте жатыр. Судың минералд. сәл кермектен (5-тен 50 г/л) тұщыға дейін (1 – 3 г/л) өзгереді. Аудан өте қуаң шөлді белдемде жатқандықтан оның топырағының басым бөлігі сұр, сортаңды сұр, құмды және тақыр тәрізді топырақтан тұрады. Сыр бойы (аңғары мен жайылмасында) шалғынды сұр, бозғылт сұр және батпақты-сазды топырақ қалыптасқан == Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Арал ауданының климаты тым [[Континенттік климат|континенттік]]. Орташа ауа температурасы қаңтарда – 13 – 15°С, шілдеде 24 – 35°С. Жауын-шашынның мөлшері 100 мм-ге жуық. Аязсыз күндер саны 160 тәулік, қар жамылғысы жұқа (10 см), ол 80 күндей жатады. Вегетация кезеңінің жылдық температура жиынтығы солтүстігінде 3400&nbsp;°C, оңтүстігінде 3800&nbsp;°C. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлш. солтүстігінде 150 мм, оңтүстігінде 105 мм. Оның 80%-ға жуығы көктем мен күз айларына келеді. Атмосфера қуаңшылықтың орташа мөлшері 50 тәулік. Аудан өте құрғақ агроклиматтық ауданға жатады. Сондықтан гидротермиялық коэффицент 0,3-ті құрайды, яғни ылғалдылығы өте төмен аймаққа жатады. Аудан аумағында желдің басым бөлігі солтүстік-шығыс (22%) және оңтүстік-батыстан (18%) соғады. Қыста солт-тен соғатын жел 24%-ды құраса, жаздағы жел 26%-ды құрайды. Желдің жылдық орташа жылдамдығы 4 – 4,5 м/с. Аудан жерінде өсімдіктерден жусан, селеу, жыңғыл, сексеуіл, жиде, қамыс, т.б. өседі. Жануарлар дүниесінен құм қояны, сарышұнақ, қосаяқ, түлкі, қасқыр, қарақұйрық мекендейді. Жан-жануарлары зоогеографиялық тұрғыдан [[Жерорта теңізі]] облысы, Иран-Тұран провинциясының Тұран округіне қарайды. Мұнда, негізінен, ақ бөкен, құм қояны, қарсақ, борсық, қамыс мысығы (мәлін) дала тышқандарының бірнеше түрлері мекендейді. Өзен-көлдерінде қаз, үйректердің бірнеше түрі мен туыстары, т.б. құстар ұя салады, кейбіреулері жыл бойы Сыр бойы мен теңіз жағалауында қалады. Ауданның өзен-көлдері балыққа бай. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы, КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009 !! 2021<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national|date=2023-10-10}}</ref> |- | 65295 || {{құлдырау}}58958 || {{өсім}}79182 || {{құлдырау}}70405 || {{өсім}}70804 || {{құлдырау}}68382 || {{өсім}}70562 || {{өсім}}80569 |} Тұрғындар саны – 79 150 адам ([[2019 жыл|2019]]). Ұлттық құрамы: [[қазақтар]] – 99,91%, [[орыстар]] – 0,04%, басқа ұлт өкілдері – 0,05%. == Әкімшілік бөлінісі == 49 елді мекен 1 қалалық, 2 кенттік әкімдік пен 21 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ ! Әкімшілік !! Орталығы !! Елді мекендері !! Халқы (2021) |- | [[Ақирек ауылдық округі]] || [[Ақбай (Қызылорда облысы)|Ақбай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}809 |- | [[Аққұм ауылдық округі (Арал ауданы)|Аққұм ауылдық округі]] || [[Шижаға]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}2203 |- | [[Аманөткел ауылдық округі]] || [[Аманөткел]] ауылы || 4 || {{құлдырау}}2360 |- | [[Арал қалалық әкімдігі]] || [[Арал (қала)|Арал]] қаласы || 1 || {{өсім}}36004 |- | [[Аралқұм ауылдық округі]] || [[Аралқұм (Қызылорда облысы)|Аралқұм]] станциясы || 3 || {{өсім}}1805 |- | [[Атанши ауылдық округі]] || [[Жіңішкеқұм (ауыл)|Жіңішкеқұм]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}435 |- | [[Бекбауыл ауылдық округі]] || [[Бекбауыл]] станциясы || 3 || {{өсім}}1761 |- | [[Беларан ауылдық округі]] || [[Құланды (Қызылорда облысы)|Құланды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}348 |- | [[Бөген ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Бөген ауылдық округі]] || [[Бөген (Қызылорда облысы)|Бөген]] ауылы || 2 || {{өсім}}1759 |- | [[Жақсықылыш кенттік әкімдігі]] || [[Жақсықылыш (кент)|Жақсықылыш]] кенті || 1 || {{құлдырау}}4631 |- | [[Жаңақұрылыс ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс ауылдық округі]] || [[Жаңақұрылыс (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}765 |- | [[Жетес би ауылдық округі]] || [[Райым]] ауылы || 2 || {{өсім}}619 |- | [[Жіңішкеқұм ауылдық округі]] || [[Тоқабай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}735 |- | [[Қамыстыбас ауылдық округі]] || [[Қамыстыбас (ауыл)|Қамыстыбас]] станциясы || 2 || {{өсім}}2000 |- | [[Қарақұм ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Қарақұм ауылдық округі]] || [[Абай (Арал ауданы)|Абай]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}2425 |- | [[Қаратерең ауылдық округі]] || [[Жаңақоныс (Арал ауданы)|Жаңақоныс]] ауылы || 3 || {{өсім}}1766 |- | [[Қосаман ауылдық округі]] || [[Қосаман]] ауылы || 2 || {{өсім}}717 |- | [[Қосжар ауылдық округі]] || [[Қосжар]] ауылы || 1 || {{өсім}}580 |- | [[Құланды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Құланды ауылдық округі]] || [[Ақбасты (Қызылорда облысы)|Ақбасты]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}420 |- | [[Мергенсай ауылдық округі]] || [[Жалаңаш (Қызылорда облысы)|Жалаңаш]] ауылы || 2 || {{өсім}}825 |- | [[Райым ауылдық округі]] || [[Қызылжар (Қызылорда облысы)|Қызылжар]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}1608 |- | [[Сазды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сазды ауылдық округі]] || [[Сазды (Қызылорда облысы)|Сазды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}506 |- | [[Сапақ ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сапақ ауылдық округі]] || [[Сапақ (Қызылорда облысы)|Сапақ]] станциясы || 4 || {{құлдырау}}846 |- | [[Сексеуіл кенттік әкімдігі]] || [[Сексеуіл (кент)|Сексеуіл]] кенті || 7 || {{өсім}}11284 |} == Әлеуметтік құрылымдары == Жалпы білім беретін – 45 мектеп. Мәдениет саласында 6 мәдениет үйі, 16 клуб, 37 кітапхана, бір музей, бір кинотеатр тіркелген. Аудандық «Толқын» газеті шығып тұрады. Н. Кенжеғұл атында мәдениет үйінде Қазанғап атында халық аспаптар оркестрі, Сыдықовтар жанұясының ансамблі, «Көңілашар» үгіт-көркемдік бригадасы жұмыс істейді. Денсаулық сақтау саласында ауданы аурухана, балалар босанатын үй, психоневрол. диспансер, кеңес беру диагностик. емхана, 2 аурухана, 31 фельдш.-акушерлік және фельдш. пункт, 12 отбасылық-дәрігерлік амбулатория, тіс емдейтін «Жансая» және «Аралстоммед» ЖШС-тері, 4 дәріхана, ауданы санэпидстанса, лепропункт, т.б. медицина мекемелер халыққа қызмет көрсетеді. Спорт саласында ауданда 192 спорт ғимараттары тіркелген. Ауданда көптеген қоғамдық бірлестіктер («Қайрат», «Ана үміті», «Байқоңыр», «Арал теңізі», «Ұстаз ұлағаты», «Көкжиек», т.б.) жұмыс істейді. А. а. аумағымен Орынбор–Ташкент т. ж. (162 км) өтеді. Автомобиль жолының жалпы ұзындығы 502 км, оның ішінде респ. маңызы бар жолдың ұзындығы 211 км. Байланыс кәсіпорындары мен мекемелерінен 1 ауданы байланыс бөлімі, 18 пошта бөлімшесі, 1 телекоммуникация жүйесі елге қызмет көрсетеді. Ауданда ұзындығы 570,6 км су құбыры тартылған. Электр энергиясын «Дәу летэнерго» ЖШС-і береді. Аудан өңірінен көптеген археол. және мәдени ескерткіштер табылған. == Шаруашылығы == Аудан негізінен қаракөл қойын, ірі қара жылқы және түйе өсіруге маманданған. Қазір бұрынғы кеңшарлар негізінде ұжымдық шаруашылықтар мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылған. Аудан арқылы Орынбор – Ташкент темір жолы, Қызылорда – Ақтөбе автомобиль жолдары өтеді. Арал ауданы елімізге балық аулау және өңдеумен танымал. Теңіз жағалауындағы елді мекендердің негізгі кәсіпшілігі – балық аулау болып саналады. Кейінгі 20 жыл ішінде [[Арал теңізі]]нің тартылуына байланысты балық ш. да біршама азайды. Ауданда өнеркәсіп біршама дамыған. Бұрынғы кәсіпорындар мен мекемелер, өндіріс орындары нарық экономикасына өтуіне байланысты жекешелендірілді. Олардың негізінде аудан аумағында 300-ге жуық шаруашылық нысандары ұйымдастырылды (2001). Салалық қатыстығына қарай а. ш-нда, орман ш-нда және аңшылық бағытында 19 нысан, балық аулау ш-нда 37, кен өндіруде 1, өңдеу өнеркәсібінде 13, электр энергиясын өндіру және оны тарату, газ және су мекемелерінде 7, құрылыста 11, сауда, автомобиль жөндеу және үйге пайдаланылатын бұйымдар жасау мекемелері 31, көлік және байланыс мекемелері 11, қаржылық іспен айналысатын мекемелер 2, мемлекет басқару мекемелері 39, білім саласында 36, денсаулық сақтау және әлеум. қызмет көрсетуде 27, басқа да коммунальдық, әлеум. және қоғамдық ұйымдар саны 51 (2001). Ірі өнеркәсіп кәсіпорындарына «Аралтұз», АҚ, Вагон жөндеу зауыты, Сексеуілді локомотив жөндеу зауыты, «Қамыстыбас» балық питомнигі т.б. жатады. Ауданда 1995 жылға дейін 25 ұжымшар, 16 балық зауыты, балық қабылдайтын 75 пункт, механикаландырылған 4 машина ст-сы болған. Жылына 500 т балық ауланып отырған. Еділ жағалауы өңіріне қуаңшылық пен аштық жылдарында (1930 – 40) Арал өңірінен 14 вагон балық жөнелтілген. Арал т. суының тартылуы және еліміздің нарық экономикасына өтуіне байланысты ауданның ауыл шаруашылық біршама өзгерістерге ұшырады. Қазір аудандағы а. ш-на пайдаланылатын жердің аумағы 12,93 мың км², оның ішінде ерекше қорғалатын жердің аумағы 167,9 км² (Барсакелмес қорығы), орман қорының аумағы 6,37 мың км², су қоры 22,3 мың км², мемлекет жер қоры 10,86 мың км². Ауданда 2001 жылдың басында а. ш-нда 101 агроқұрылым болды. Оның ішінде 4 ЖШС, 2 АҚ, 5 ӨК, 90 шаруа қожалығы болды. А. ш-на жарамды жердің аумағы 2,03 млн. га, оның ішінде жыртылған жері 619 га, тыңайған жер 2715 га, шабындық 9442 га, жайылымы 2,02 млн. га, бау-бақша 357 га. Аудан бойында 2000 ж. 930 т күріш жиналды. Ірі қара малдың саны 21,14 мың бас, қой мен ешкі 90,33 мың бас, жылқы 11,7 мың бас, түйе 13,3 мың бас болды. Шағын кәсіпкерлік саласында (жалпы саны 98) 2001 жылдың басында заңды тұлғалар бойынша өнеркәсіп саласында 5, балық ш-нда 31, а. ш-нда 13, құрылыста 2, көлік және байланыста 2, саудада 23, басқа шаруашылық нысандарының саны 22. == Тұлғалары == * [[Әміржан Сағидрахманұлы Қосанов]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қызылорда облысы}} {{Арал ауданы елді мекендері}} [[Санат:Арал ауданы]] rxt2qrf9eqfix7pidpngekjltzi6tkb 3661859 3661858 2026-09-27T07:58:15Z Бекбол Мамбетов 186027 Ішкі сілтеме жасалынды 3661859 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Арал ауданы |елтаңба =Aral District seal.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 47 |lat_sec =12 |lon_dir = E |lon_deg = 61 |lon_min = 40 |lon_sec =15 |облысы = Қызылорда облысы |аудан орталығы = [[Арал (қала)|Арал]] |ауылдық округтер саны = 21 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны =1 |ауылдар саны = 48 |қалалар саны = 1 |әкімі = Аманжол Сақыпұлы Оңғарбаев |әкімдіктің мекенжайы = Арал қаласы, Астана көшесі, №33 |құрылған уақыты = 1928 |жер аумағы = 68,4 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 78 687<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (99,91%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (0,03%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (0,06%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/kyzylorda-aral?lang=kk Арал ауданының әкімдігі |карта = Aral District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |ортаққордағы санаты = }} '''[[Арал]] ауданы ''' — [[Қызылорда облысы]]ның солтүстік-батысындағы әкімшілік бөлік. [[1928 жыл|1928 жылы]] құрылған. Орталығы – [[Арал (қала)|Арал]] қаласы. Жер аумағы – 68,4 мың км². ==Географиялық орны, жер бедері == Оңтүстік бөлігін түгелдей [[Арал теңізі]] алып жатыр. Аудан батысы мен солтүстігінде [[Ақтөбе облысы]]ның [[Шалқар ауданы|Шалқар]] және [[Ырғыз ауданы|Ырғыз]] аудандарымен, солтүстік-шығысында [[Ұлытау облысы]]ның [[Ұлытау ауданы]]мен, оңтүстік-шығысында [[Қызылорда облысы]]<nowiki/>ның [[Қазалы ауданы]]мен, оңтүстігінде [[Қарақалпақстан]]мен шектеседі. [[Тұран ойпаты]]нда орналасқан аудан батыста [[Үлкен Борсық|Үлкен]] және [[Кіші Борсық]] құмдары, солтүстік-шығысын [[Баршақұм]], шығысын [[Арал қарақұмы]] алып жатыр. Арал теңізі жағалауында Көкарал, [[Көктырнақ]], [[Барсакелмес]], [[Шұбартарауыз]], [[Құланды (түбек)|Құланды]] түбектері, [[Чернышев шығанағы|Чернышев]], Тұщыбас, [[Шевченко шығанағы|Шевченко]], [[Бутаков шығанағы|Бутаков]] [[шығанақ]]тары және [https://www.wikimap.kk-kz.nina.az/Арал_ауданы.html Берг мойнағы] орналасқан. Қарашоқы (283 м), Алтыншоқы су (209 – 247 м аралығында), т.б. таулар кездеседі. Жер бедері, негізінен қоңыржай белдеудің [[Солтүстік Арал теңізі|Солтүстік Арал]] провинциясын алып жатқан жазық ландшафттан тұрады. Солтүстік-батысында біршама көтеріңкі, аласа келген қыраттар мен таулар орналасқан. Аудан жерінің ең биік жері – [[Шевченко шығанағы|Шевченко]] шығанағынан солтүстік-батыста жатқан тау (324 м). Солт-нде Алтыншоқысу (абсолютiк биіктігі 249 м), Тербенбес (208 м), Көлқарашоқы (240 м), Көкарал түбегінде [[Дәуіт (тау)|Дәуіт]] (161 м), Көктырнақ түбегінде Үшшоқы (188 м) таулары орналасқан. Бірнеше ірі құмды алқаптар бар. Олар – солтүстік-батысындағы [[Кіші Борсық]] құмы, солт-нде Баршақұм, орталығы бөлігінде Арал Қарақұмы, Жіңішкеқұм, Дарбас құмы. [[Арал теңізі|Арал т.]] жағалауында Көкарал, Көктырнақ, [[Барсакелмес]], [[Шұбартарауыз]], Құланды түбектері, Чернышев, Тұщыбас, Шевченко, Бутаков, Сарышығанақ шығанақтары және Берг мойнағы орналасқан. Түбектерде Изенарал, Ұзынарал, Қаратөбе, Домалақ, [[Айдарлы (Қызылорда облысы)|Айдарлы]], т.б. мүйістер бар. Ауданның солтеңізінің құмды-төбелі өңірінде малға жайлы шұратты жерлер көп. Әсіресе қыстаулар (Бөбешік, Мейірман, Манасбай, Көкқабақ, Дөңгелексор, Науша, Шұрық, т.б.), жайлаулар (Қарабұлақ, Шағатай, т.б.) және құдықтар (Төртқұдық, Берді, Аймандай, Ұзақбай, Нұраөлген, Ақтан, Сабырбай, т.б.) орналасқан. Аудан аумағы геол. тұрғысынан [[Тұран плитасы]]<nowiki/>ның мезозой-кайнозой шөгінділерінен түзілген. Оңтүстігінде [[Әмудария]] мегаантиклиналімен шектеседі. Шөгінділерінің қалыңд. 1000 – 1500 м-ден (шығысында) теңіз жағалауында 2000 м-ге жетеді. == Су торабы == Ауданды екі бөліп Аралға құятын [[Сырдария]] өз. ағып жатыр. Оның атырауында аудандағы көлдердің басым бөлігі орналасқан. Ірілері: Қамыстыбас, Тұщыбас, Шөмішкөл, Ақшатау көлдері, т.б. Атырауынан біршама алыста жатқан көлдерге Жақсықылыш к. жатады. Жер асты суы солтүстігінде сәл кермек татиды (5 – 8 г/л), солтүстік-шығысында тұщы (1 г/л), орталығы бөлігі мен Сырдың атырауында сәл кермек және кермекті (3 – 5 г/л). Грунт сулары ауданның солтүстігінде 3 – 10 м, орталығы 2 – 3 м тереңдікте. Су қабаты негізінен құмдақты-сазды, кейде сазды-батпақты қабатта кездеседі. Аудан аумағында Арал – Сексеуіл артезиан алабы жайласқан. Артезиан суы альб-сеномен, және палеоген-неоген (негізінен, эоцен және палеоцен) қабатында. Солтүстік-шығысында артезиан суы 100 – 200 м, ортасында 200 – 300 м, теңіз жағалауында 20 – 150 м тереңдікте жатыр. Судың минералд. сәл кермектен (5-тен 50 г/л) тұщыға дейін (1 – 3 г/л) өзгереді. Аудан өте қуаң шөлді белдемде жатқандықтан оның топырағының басым бөлігі сұр, сортаңды сұр, құмды және тақыр тәрізді топырақтан тұрады. Сыр бойы (аңғары мен жайылмасында) шалғынды сұр, бозғылт сұр және батпақты-сазды топырақ қалыптасқан == Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Арал ауданының климаты тым [[Континенттік климат|континенттік]]. Орташа ауа температурасы қаңтарда – 13 – 15°С, шілдеде 24 – 35°С. Жауын-шашынның мөлшері 100 мм-ге жуық. Аязсыз күндер саны 160 тәулік, қар жамылғысы жұқа (10 см), ол 80 күндей жатады. Вегетация кезеңінің жылдық температура жиынтығы солтүстігінде 3400&nbsp;°C, оңтүстігінде 3800&nbsp;°C. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлш. солтүстігінде 150 мм, оңтүстігінде 105 мм. Оның 80%-ға жуығы көктем мен күз айларына келеді. Атмосфера қуаңшылықтың орташа мөлшері 50 тәулік. Аудан өте құрғақ агроклиматтық ауданға жатады. Сондықтан гидротермиялық коэффицент 0,3-ті құрайды, яғни ылғалдылығы өте төмен аймаққа жатады. Аудан аумағында желдің басым бөлігі солтүстік-шығыс (22%) және оңтүстік-батыстан (18%) соғады. Қыста солт-тен соғатын жел 24%-ды құраса, жаздағы жел 26%-ды құрайды. Желдің жылдық орташа жылдамдығы 4 – 4,5 м/с. Аудан жерінде өсімдіктерден жусан, селеу, жыңғыл, сексеуіл, жиде, қамыс, т.б. өседі. Жануарлар дүниесінен құм қояны, сарышұнақ, қосаяқ, түлкі, қасқыр, қарақұйрық мекендейді. Жан-жануарлары зоогеографиялық тұрғыдан [[Жерорта теңізі]] облысы, Иран-Тұран провинциясының Тұран округіне қарайды. Мұнда, негізінен, ақ бөкен, құм қояны, қарсақ, борсық, қамыс мысығы (мәлін) дала тышқандарының бірнеше түрлері мекендейді. Өзен-көлдерінде қаз, үйректердің бірнеше түрі мен туыстары, т.б. құстар ұя салады, кейбіреулері жыл бойы Сыр бойы мен теңіз жағалауында қалады. Ауданның өзен-көлдері балыққа бай. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы, КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009 !! 2021<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national|date=2023-10-10}}</ref> |- | 65295 || {{құлдырау}}58958 || {{өсім}}79182 || {{құлдырау}}70405 || {{өсім}}70804 || {{құлдырау}}68382 || {{өсім}}70562 || {{өсім}}80569 |} Тұрғындар саны – 79 150 адам ([[2019 жыл|2019]]). Ұлттық құрамы: [[қазақтар]] – 99,91%, [[орыстар]] – 0,04%, басқа ұлт өкілдері – 0,05%. == Әкімшілік бөлінісі == 49 елді мекен 1 қалалық, 2 кенттік әкімдік пен 21 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ ! Әкімшілік !! Орталығы !! Елді мекендері !! Халқы (2021) |- | [[Ақирек ауылдық округі]] || [[Ақбай (Қызылорда облысы)|Ақбай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}809 |- | [[Аққұм ауылдық округі (Арал ауданы)|Аққұм ауылдық округі]] || [[Шижаға]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}2203 |- | [[Аманөткел ауылдық округі]] || [[Аманөткел]] ауылы || 4 || {{құлдырау}}2360 |- | [[Арал қалалық әкімдігі]] || [[Арал (қала)|Арал]] қаласы || 1 || {{өсім}}36004 |- | [[Аралқұм ауылдық округі]] || [[Аралқұм (Қызылорда облысы)|Аралқұм]] станциясы || 3 || {{өсім}}1805 |- | [[Атанши ауылдық округі]] || [[Жіңішкеқұм (ауыл)|Жіңішкеқұм]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}435 |- | [[Бекбауыл ауылдық округі]] || [[Бекбауыл]] станциясы || 3 || {{өсім}}1761 |- | [[Беларан ауылдық округі]] || [[Құланды (Қызылорда облысы)|Құланды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}348 |- | [[Бөген ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Бөген ауылдық округі]] || [[Бөген (Қызылорда облысы)|Бөген]] ауылы || 2 || {{өсім}}1759 |- | [[Жақсықылыш кенттік әкімдігі]] || [[Жақсықылыш (кент)|Жақсықылыш]] кенті || 1 || {{құлдырау}}4631 |- | [[Жаңақұрылыс ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс ауылдық округі]] || [[Жаңақұрылыс (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}765 |- | [[Жетес би ауылдық округі]] || [[Райым]] ауылы || 2 || {{өсім}}619 |- | [[Жіңішкеқұм ауылдық округі]] || [[Тоқабай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}735 |- | [[Қамыстыбас ауылдық округі]] || [[Қамыстыбас (ауыл)|Қамыстыбас]] станциясы || 2 || {{өсім}}2000 |- | [[Қарақұм ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Қарақұм ауылдық округі]] || [[Абай (Арал ауданы)|Абай]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}2425 |- | [[Қаратерең ауылдық округі]] || [[Жаңақоныс (Арал ауданы)|Жаңақоныс]] ауылы || 3 || {{өсім}}1766 |- | [[Қосаман ауылдық округі]] || [[Қосаман]] ауылы || 2 || {{өсім}}717 |- | [[Қосжар ауылдық округі]] || [[Қосжар]] ауылы || 1 || {{өсім}}580 |- | [[Құланды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Құланды ауылдық округі]] || [[Ақбасты (Қызылорда облысы)|Ақбасты]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}420 |- | [[Мергенсай ауылдық округі]] || [[Жалаңаш (Қызылорда облысы)|Жалаңаш]] ауылы || 2 || {{өсім}}825 |- | [[Райым ауылдық округі]] || [[Қызылжар (Қызылорда облысы)|Қызылжар]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}1608 |- | [[Сазды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сазды ауылдық округі]] || [[Сазды (Қызылорда облысы)|Сазды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}506 |- | [[Сапақ ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сапақ ауылдық округі]] || [[Сапақ (Қызылорда облысы)|Сапақ]] станциясы || 4 || {{құлдырау}}846 |- | [[Сексеуіл кенттік әкімдігі]] || [[Сексеуіл (кент)|Сексеуіл]] кенті || 7 || {{өсім}}11284 |} == Әлеуметтік құрылымдары == Жалпы білім беретін – 45 мектеп. Мәдениет саласында 6 мәдениет үйі, 16 клуб, 37 кітапхана, бір музей, бір кинотеатр тіркелген. Аудандық «Толқын» газеті шығып тұрады. Н. Кенжеғұл атында мәдениет үйінде Қазанғап атында халық аспаптар оркестрі, Сыдықовтар жанұясының ансамблі, «Көңілашар» үгіт-көркемдік бригадасы жұмыс істейді. Денсаулық сақтау саласында ауданы аурухана, балалар босанатын үй, психоневрол. диспансер, кеңес беру диагностик. емхана, 2 аурухана, 31 фельдш.-акушерлік және фельдш. пункт, 12 отбасылық-дәрігерлік амбулатория, тіс емдейтін «Жансая» және «Аралстоммед» ЖШС-тері, 4 дәріхана, ауданы санэпидстанса, лепропункт, т.б. медицина мекемелер халыққа қызмет көрсетеді. Спорт саласында ауданда 192 спорт ғимараттары тіркелген. Ауданда көптеген қоғамдық бірлестіктер («Қайрат», «Ана үміті», «Байқоңыр», «Арал теңізі», «Ұстаз ұлағаты», «Көкжиек», т.б.) жұмыс істейді. А. а. аумағымен Орынбор–Ташкент т. ж. (162 км) өтеді. Автомобиль жолының жалпы ұзындығы 502 км, оның ішінде респ. маңызы бар жолдың ұзындығы 211 км. Байланыс кәсіпорындары мен мекемелерінен 1 ауданы байланыс бөлімі, 18 пошта бөлімшесі, 1 телекоммуникация жүйесі елге қызмет көрсетеді. Ауданда ұзындығы 570,6 км су құбыры тартылған. Электр энергиясын «Дәу летэнерго» ЖШС-і береді. Аудан өңірінен көптеген археол. және мәдени ескерткіштер табылған. == Шаруашылығы == Аудан негізінен қаракөл қойын, ірі қара жылқы және түйе өсіруге маманданған. Қазір бұрынғы кеңшарлар негізінде ұжымдық шаруашылықтар мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылған. Аудан арқылы Орынбор – Ташкент темір жолы, Қызылорда – Ақтөбе автомобиль жолдары өтеді. Арал ауданы елімізге балық аулау және өңдеумен танымал. Теңіз жағалауындағы елді мекендердің негізгі кәсіпшілігі – балық аулау болып саналады. Кейінгі 20 жыл ішінде [[Арал теңізі]]нің тартылуына байланысты балық ш. да біршама азайды. Ауданда өнеркәсіп біршама дамыған. Бұрынғы кәсіпорындар мен мекемелер, өндіріс орындары нарық экономикасына өтуіне байланысты жекешелендірілді. Олардың негізінде аудан аумағында 300-ге жуық шаруашылық нысандары ұйымдастырылды (2001). Салалық қатыстығына қарай а. ш-нда, орман ш-нда және аңшылық бағытында 19 нысан, балық аулау ш-нда 37, кен өндіруде 1, өңдеу өнеркәсібінде 13, электр энергиясын өндіру және оны тарату, газ және су мекемелерінде 7, құрылыста 11, сауда, автомобиль жөндеу және үйге пайдаланылатын бұйымдар жасау мекемелері 31, көлік және байланыс мекемелері 11, қаржылық іспен айналысатын мекемелер 2, мемлекет басқару мекемелері 39, білім саласында 36, денсаулық сақтау және әлеум. қызмет көрсетуде 27, басқа да коммунальдық, әлеум. және қоғамдық ұйымдар саны 51 (2001). Ірі өнеркәсіп кәсіпорындарына «Аралтұз», АҚ, Вагон жөндеу зауыты, Сексеуілді локомотив жөндеу зауыты, «Қамыстыбас» балық питомнигі т.б. жатады. Ауданда 1995 жылға дейін 25 ұжымшар, 16 балық зауыты, балық қабылдайтын 75 пункт, механикаландырылған 4 машина ст-сы болған. Жылына 500 т балық ауланып отырған. Еділ жағалауы өңіріне қуаңшылық пен аштық жылдарында (1930 – 40) Арал өңірінен 14 вагон балық жөнелтілген. Арал т. суының тартылуы және еліміздің нарық экономикасына өтуіне байланысты ауданның ауыл шаруашылық біршама өзгерістерге ұшырады. Қазір аудандағы а. ш-на пайдаланылатын жердің аумағы 12,93 мың км², оның ішінде ерекше қорғалатын жердің аумағы 167,9 км² (Барсакелмес қорығы), орман қорының аумағы 6,37 мың км², су қоры 22,3 мың км², мемлекет жер қоры 10,86 мың км². Ауданда 2001 жылдың басында а. ш-нда 101 агроқұрылым болды. Оның ішінде 4 ЖШС, 2 АҚ, 5 ӨК, 90 шаруа қожалығы болды. А. ш-на жарамды жердің аумағы 2,03 млн. га, оның ішінде жыртылған жері 619 га, тыңайған жер 2715 га, шабындық 9442 га, жайылымы 2,02 млн. га, бау-бақша 357 га. Аудан бойында 2000 ж. 930 т күріш жиналды. Ірі қара малдың саны 21,14 мың бас, қой мен ешкі 90,33 мың бас, жылқы 11,7 мың бас, түйе 13,3 мың бас болды. Шағын кәсіпкерлік саласында (жалпы саны 98) 2001 жылдың басында заңды тұлғалар бойынша өнеркәсіп саласында 5, балық ш-нда 31, а. ш-нда 13, құрылыста 2, көлік және байланыста 2, саудада 23, басқа шаруашылық нысандарының саны 22. == Тұлғалары == * [[Әміржан Сағидрахманұлы Қосанов]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қызылорда облысы}} {{Арал ауданы елді мекендері}} [[Санат:Арал ауданы]] n14bdkiz506x6cdzl0x1ah9mro4x3fu 3661860 3661859 2026-09-27T07:58:53Z Бекбол Мамбетов 186027 Ішкі сілтеме жасалынды 3661860 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Арал ауданы |елтаңба =Aral District seal.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 47 |lat_sec =12 |lon_dir = E |lon_deg = 61 |lon_min = 40 |lon_sec =15 |облысы = Қызылорда облысы |аудан орталығы = [[Арал (қала)|Арал]] |ауылдық округтер саны = 21 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны =1 |ауылдар саны = 48 |қалалар саны = 1 |әкімі = Аманжол Сақыпұлы Оңғарбаев |әкімдіктің мекенжайы = Арал қаласы, Астана көшесі, №33 |құрылған уақыты = 1928 |жер аумағы = 68,4 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 78 687<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (99,91%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (0,03%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (0,06%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/kyzylorda-aral?lang=kk Арал ауданының әкімдігі |карта = Aral District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |ортаққордағы санаты = }} '''[[Арал]] ауданы ''' — [[Қызылорда облысы]]ның солтүстік-батысындағы әкімшілік бөлік. [[1928 жыл|1928 жылы]] құрылған. Орталығы – [[Арал (қала)|Арал]] қаласы. Жер аумағы – 68,4 мың км². ==Географиялық орны, жер бедері == Оңтүстік бөлігін түгелдей [[Арал теңізі]] алып жатыр. Аудан батысы мен солтүстігінде [[Ақтөбе облысы]]ның [[Шалқар ауданы|Шалқар]] және [[Ырғыз ауданы|Ырғыз]] аудандарымен, солтүстік-шығысында [[Ұлытау облысы]]ның [[Ұлытау ауданы]]мен, оңтүстік-шығысында [[Қызылорда облысы]]<nowiki/>ның [[Қазалы ауданы]]мен, оңтүстігінде [[Қарақалпақстан]]мен шектеседі. [[Тұран ойпаты]]нда орналасқан аудан батыста [[Үлкен Борсық|Үлкен]] және [[Кіші Борсық]] құмдары, солтүстік-шығысын [[Баршақұм]], шығысын [[Арал қарақұмы]] алып жатыр. Арал теңізі жағалауында Көкарал, [[Көктырнақ]], [[Барсакелмес]], [[Шұбартарауыз]], [[Құланды (түбек)|Құланды]] түбектері, [[Чернышев шығанағы|Чернышев]], Тұщыбас, [[Шевченко шығанағы|Шевченко]], [[Бутаков шығанағы|Бутаков]] [[шығанақ]]тары және [https://www.wikimap.kk-kz.nina.az/Арал_ауданы.html Берг мойнағы] орналасқан. [[Қарашоқы]] (283 м), Алтыншоқы су (209 – 247 м аралығында), т.б. таулар кездеседі. Жер бедері, негізінен қоңыржай белдеудің [[Солтүстік Арал теңізі|Солтүстік Арал]] провинциясын алып жатқан жазық ландшафттан тұрады. Солтүстік-батысында біршама көтеріңкі, аласа келген қыраттар мен таулар орналасқан. Аудан жерінің ең биік жері – [[Шевченко шығанағы|Шевченко]] шығанағынан солтүстік-батыста жатқан тау (324 м). Солт-нде Алтыншоқысу (абсолютiк биіктігі 249 м), Тербенбес (208 м), Көлқарашоқы (240 м), Көкарал түбегінде [[Дәуіт (тау)|Дәуіт]] (161 м), Көктырнақ түбегінде Үшшоқы (188 м) таулары орналасқан. Бірнеше ірі құмды алқаптар бар. Олар – солтүстік-батысындағы [[Кіші Борсық]] құмы, солт-нде Баршақұм, орталығы бөлігінде Арал Қарақұмы, Жіңішкеқұм, Дарбас құмы. [[Арал теңізі|Арал т.]] жағалауында Көкарал, Көктырнақ, [[Барсакелмес]], [[Шұбартарауыз]], Құланды түбектері, Чернышев, Тұщыбас, Шевченко, Бутаков, Сарышығанақ шығанақтары және Берг мойнағы орналасқан. Түбектерде Изенарал, Ұзынарал, Қаратөбе, Домалақ, [[Айдарлы (Қызылорда облысы)|Айдарлы]], т.б. мүйістер бар. Ауданның солтеңізінің құмды-төбелі өңірінде малға жайлы шұратты жерлер көп. Әсіресе қыстаулар (Бөбешік, Мейірман, Манасбай, Көкқабақ, Дөңгелексор, Науша, Шұрық, т.б.), жайлаулар (Қарабұлақ, Шағатай, т.б.) және құдықтар (Төртқұдық, Берді, Аймандай, Ұзақбай, Нұраөлген, Ақтан, Сабырбай, т.б.) орналасқан. Аудан аумағы геол. тұрғысынан [[Тұран плитасы]]<nowiki/>ның мезозой-кайнозой шөгінділерінен түзілген. Оңтүстігінде [[Әмудария]] мегаантиклиналімен шектеседі. Шөгінділерінің қалыңд. 1000 – 1500 м-ден (шығысында) теңіз жағалауында 2000 м-ге жетеді. == Су торабы == Ауданды екі бөліп Аралға құятын [[Сырдария]] өз. ағып жатыр. Оның атырауында аудандағы көлдердің басым бөлігі орналасқан. Ірілері: Қамыстыбас, Тұщыбас, Шөмішкөл, Ақшатау көлдері, т.б. Атырауынан біршама алыста жатқан көлдерге Жақсықылыш к. жатады. Жер асты суы солтүстігінде сәл кермек татиды (5 – 8 г/л), солтүстік-шығысында тұщы (1 г/л), орталығы бөлігі мен Сырдың атырауында сәл кермек және кермекті (3 – 5 г/л). Грунт сулары ауданның солтүстігінде 3 – 10 м, орталығы 2 – 3 м тереңдікте. Су қабаты негізінен құмдақты-сазды, кейде сазды-батпақты қабатта кездеседі. Аудан аумағында Арал – Сексеуіл артезиан алабы жайласқан. Артезиан суы альб-сеномен, және палеоген-неоген (негізінен, эоцен және палеоцен) қабатында. Солтүстік-шығысында артезиан суы 100 – 200 м, ортасында 200 – 300 м, теңіз жағалауында 20 – 150 м тереңдікте жатыр. Судың минералд. сәл кермектен (5-тен 50 г/л) тұщыға дейін (1 – 3 г/л) өзгереді. Аудан өте қуаң шөлді белдемде жатқандықтан оның топырағының басым бөлігі сұр, сортаңды сұр, құмды және тақыр тәрізді топырақтан тұрады. Сыр бойы (аңғары мен жайылмасында) шалғынды сұр, бозғылт сұр және батпақты-сазды топырақ қалыптасқан == Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Арал ауданының климаты тым [[Континенттік климат|континенттік]]. Орташа ауа температурасы қаңтарда – 13 – 15°С, шілдеде 24 – 35°С. Жауын-шашынның мөлшері 100 мм-ге жуық. Аязсыз күндер саны 160 тәулік, қар жамылғысы жұқа (10 см), ол 80 күндей жатады. Вегетация кезеңінің жылдық температура жиынтығы солтүстігінде 3400&nbsp;°C, оңтүстігінде 3800&nbsp;°C. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлш. солтүстігінде 150 мм, оңтүстігінде 105 мм. Оның 80%-ға жуығы көктем мен күз айларына келеді. Атмосфера қуаңшылықтың орташа мөлшері 50 тәулік. Аудан өте құрғақ агроклиматтық ауданға жатады. Сондықтан гидротермиялық коэффицент 0,3-ті құрайды, яғни ылғалдылығы өте төмен аймаққа жатады. Аудан аумағында желдің басым бөлігі солтүстік-шығыс (22%) және оңтүстік-батыстан (18%) соғады. Қыста солт-тен соғатын жел 24%-ды құраса, жаздағы жел 26%-ды құрайды. Желдің жылдық орташа жылдамдығы 4 – 4,5 м/с. Аудан жерінде өсімдіктерден жусан, селеу, жыңғыл, сексеуіл, жиде, қамыс, т.б. өседі. Жануарлар дүниесінен құм қояны, сарышұнақ, қосаяқ, түлкі, қасқыр, қарақұйрық мекендейді. Жан-жануарлары зоогеографиялық тұрғыдан [[Жерорта теңізі]] облысы, Иран-Тұран провинциясының Тұран округіне қарайды. Мұнда, негізінен, ақ бөкен, құм қояны, қарсақ, борсық, қамыс мысығы (мәлін) дала тышқандарының бірнеше түрлері мекендейді. Өзен-көлдерінде қаз, үйректердің бірнеше түрі мен туыстары, т.б. құстар ұя салады, кейбіреулері жыл бойы Сыр бойы мен теңіз жағалауында қалады. Ауданның өзен-көлдері балыққа бай. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы, КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009 !! 2021<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national|date=2023-10-10}}</ref> |- | 65295 || {{құлдырау}}58958 || {{өсім}}79182 || {{құлдырау}}70405 || {{өсім}}70804 || {{құлдырау}}68382 || {{өсім}}70562 || {{өсім}}80569 |} Тұрғындар саны – 79 150 адам ([[2019 жыл|2019]]). Ұлттық құрамы: [[қазақтар]] – 99,91%, [[орыстар]] – 0,04%, басқа ұлт өкілдері – 0,05%. == Әкімшілік бөлінісі == 49 елді мекен 1 қалалық, 2 кенттік әкімдік пен 21 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ ! Әкімшілік !! Орталығы !! Елді мекендері !! Халқы (2021) |- | [[Ақирек ауылдық округі]] || [[Ақбай (Қызылорда облысы)|Ақбай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}809 |- | [[Аққұм ауылдық округі (Арал ауданы)|Аққұм ауылдық округі]] || [[Шижаға]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}2203 |- | [[Аманөткел ауылдық округі]] || [[Аманөткел]] ауылы || 4 || {{құлдырау}}2360 |- | [[Арал қалалық әкімдігі]] || [[Арал (қала)|Арал]] қаласы || 1 || {{өсім}}36004 |- | [[Аралқұм ауылдық округі]] || [[Аралқұм (Қызылорда облысы)|Аралқұм]] станциясы || 3 || {{өсім}}1805 |- | [[Атанши ауылдық округі]] || [[Жіңішкеқұм (ауыл)|Жіңішкеқұм]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}435 |- | [[Бекбауыл ауылдық округі]] || [[Бекбауыл]] станциясы || 3 || {{өсім}}1761 |- | [[Беларан ауылдық округі]] || [[Құланды (Қызылорда облысы)|Құланды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}348 |- | [[Бөген ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Бөген ауылдық округі]] || [[Бөген (Қызылорда облысы)|Бөген]] ауылы || 2 || {{өсім}}1759 |- | [[Жақсықылыш кенттік әкімдігі]] || [[Жақсықылыш (кент)|Жақсықылыш]] кенті || 1 || {{құлдырау}}4631 |- | [[Жаңақұрылыс ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс ауылдық округі]] || [[Жаңақұрылыс (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}765 |- | [[Жетес би ауылдық округі]] || [[Райым]] ауылы || 2 || {{өсім}}619 |- | [[Жіңішкеқұм ауылдық округі]] || [[Тоқабай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}735 |- | [[Қамыстыбас ауылдық округі]] || [[Қамыстыбас (ауыл)|Қамыстыбас]] станциясы || 2 || {{өсім}}2000 |- | [[Қарақұм ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Қарақұм ауылдық округі]] || [[Абай (Арал ауданы)|Абай]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}2425 |- | [[Қаратерең ауылдық округі]] || [[Жаңақоныс (Арал ауданы)|Жаңақоныс]] ауылы || 3 || {{өсім}}1766 |- | [[Қосаман ауылдық округі]] || [[Қосаман]] ауылы || 2 || {{өсім}}717 |- | [[Қосжар ауылдық округі]] || [[Қосжар]] ауылы || 1 || {{өсім}}580 |- | [[Құланды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Құланды ауылдық округі]] || [[Ақбасты (Қызылорда облысы)|Ақбасты]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}420 |- | [[Мергенсай ауылдық округі]] || [[Жалаңаш (Қызылорда облысы)|Жалаңаш]] ауылы || 2 || {{өсім}}825 |- | [[Райым ауылдық округі]] || [[Қызылжар (Қызылорда облысы)|Қызылжар]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}1608 |- | [[Сазды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сазды ауылдық округі]] || [[Сазды (Қызылорда облысы)|Сазды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}506 |- | [[Сапақ ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сапақ ауылдық округі]] || [[Сапақ (Қызылорда облысы)|Сапақ]] станциясы || 4 || {{құлдырау}}846 |- | [[Сексеуіл кенттік әкімдігі]] || [[Сексеуіл (кент)|Сексеуіл]] кенті || 7 || {{өсім}}11284 |} == Әлеуметтік құрылымдары == Жалпы білім беретін – 45 мектеп. Мәдениет саласында 6 мәдениет үйі, 16 клуб, 37 кітапхана, бір музей, бір кинотеатр тіркелген. Аудандық «Толқын» газеті шығып тұрады. Н. Кенжеғұл атында мәдениет үйінде Қазанғап атында халық аспаптар оркестрі, Сыдықовтар жанұясының ансамблі, «Көңілашар» үгіт-көркемдік бригадасы жұмыс істейді. Денсаулық сақтау саласында ауданы аурухана, балалар босанатын үй, психоневрол. диспансер, кеңес беру диагностик. емхана, 2 аурухана, 31 фельдш.-акушерлік және фельдш. пункт, 12 отбасылық-дәрігерлік амбулатория, тіс емдейтін «Жансая» және «Аралстоммед» ЖШС-тері, 4 дәріхана, ауданы санэпидстанса, лепропункт, т.б. медицина мекемелер халыққа қызмет көрсетеді. Спорт саласында ауданда 192 спорт ғимараттары тіркелген. Ауданда көптеген қоғамдық бірлестіктер («Қайрат», «Ана үміті», «Байқоңыр», «Арал теңізі», «Ұстаз ұлағаты», «Көкжиек», т.б.) жұмыс істейді. А. а. аумағымен Орынбор–Ташкент т. ж. (162 км) өтеді. Автомобиль жолының жалпы ұзындығы 502 км, оның ішінде респ. маңызы бар жолдың ұзындығы 211 км. Байланыс кәсіпорындары мен мекемелерінен 1 ауданы байланыс бөлімі, 18 пошта бөлімшесі, 1 телекоммуникация жүйесі елге қызмет көрсетеді. Ауданда ұзындығы 570,6 км су құбыры тартылған. Электр энергиясын «Дәу летэнерго» ЖШС-і береді. Аудан өңірінен көптеген археол. және мәдени ескерткіштер табылған. == Шаруашылығы == Аудан негізінен қаракөл қойын, ірі қара жылқы және түйе өсіруге маманданған. Қазір бұрынғы кеңшарлар негізінде ұжымдық шаруашылықтар мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылған. Аудан арқылы Орынбор – Ташкент темір жолы, Қызылорда – Ақтөбе автомобиль жолдары өтеді. Арал ауданы елімізге балық аулау және өңдеумен танымал. Теңіз жағалауындағы елді мекендердің негізгі кәсіпшілігі – балық аулау болып саналады. Кейінгі 20 жыл ішінде [[Арал теңізі]]нің тартылуына байланысты балық ш. да біршама азайды. Ауданда өнеркәсіп біршама дамыған. Бұрынғы кәсіпорындар мен мекемелер, өндіріс орындары нарық экономикасына өтуіне байланысты жекешелендірілді. Олардың негізінде аудан аумағында 300-ге жуық шаруашылық нысандары ұйымдастырылды (2001). Салалық қатыстығына қарай а. ш-нда, орман ш-нда және аңшылық бағытында 19 нысан, балық аулау ш-нда 37, кен өндіруде 1, өңдеу өнеркәсібінде 13, электр энергиясын өндіру және оны тарату, газ және су мекемелерінде 7, құрылыста 11, сауда, автомобиль жөндеу және үйге пайдаланылатын бұйымдар жасау мекемелері 31, көлік және байланыс мекемелері 11, қаржылық іспен айналысатын мекемелер 2, мемлекет басқару мекемелері 39, білім саласында 36, денсаулық сақтау және әлеум. қызмет көрсетуде 27, басқа да коммунальдық, әлеум. және қоғамдық ұйымдар саны 51 (2001). Ірі өнеркәсіп кәсіпорындарына «Аралтұз», АҚ, Вагон жөндеу зауыты, Сексеуілді локомотив жөндеу зауыты, «Қамыстыбас» балық питомнигі т.б. жатады. Ауданда 1995 жылға дейін 25 ұжымшар, 16 балық зауыты, балық қабылдайтын 75 пункт, механикаландырылған 4 машина ст-сы болған. Жылына 500 т балық ауланып отырған. Еділ жағалауы өңіріне қуаңшылық пен аштық жылдарында (1930 – 40) Арал өңірінен 14 вагон балық жөнелтілген. Арал т. суының тартылуы және еліміздің нарық экономикасына өтуіне байланысты ауданның ауыл шаруашылық біршама өзгерістерге ұшырады. Қазір аудандағы а. ш-на пайдаланылатын жердің аумағы 12,93 мың км², оның ішінде ерекше қорғалатын жердің аумағы 167,9 км² (Барсакелмес қорығы), орман қорының аумағы 6,37 мың км², су қоры 22,3 мың км², мемлекет жер қоры 10,86 мың км². Ауданда 2001 жылдың басында а. ш-нда 101 агроқұрылым болды. Оның ішінде 4 ЖШС, 2 АҚ, 5 ӨК, 90 шаруа қожалығы болды. А. ш-на жарамды жердің аумағы 2,03 млн. га, оның ішінде жыртылған жері 619 га, тыңайған жер 2715 га, шабындық 9442 га, жайылымы 2,02 млн. га, бау-бақша 357 га. Аудан бойында 2000 ж. 930 т күріш жиналды. Ірі қара малдың саны 21,14 мың бас, қой мен ешкі 90,33 мың бас, жылқы 11,7 мың бас, түйе 13,3 мың бас болды. Шағын кәсіпкерлік саласында (жалпы саны 98) 2001 жылдың басында заңды тұлғалар бойынша өнеркәсіп саласында 5, балық ш-нда 31, а. ш-нда 13, құрылыста 2, көлік және байланыста 2, саудада 23, басқа шаруашылық нысандарының саны 22. == Тұлғалары == * [[Әміржан Сағидрахманұлы Қосанов]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қызылорда облысы}} {{Арал ауданы елді мекендері}} [[Санат:Арал ауданы]] sbeyi4yexe78l9a6pcngyfsvlmzppkz 3661861 3661860 2026-09-27T07:59:18Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Бекбол Мамбетов|Бекбол Мамбетов]] ([[User talk:Бекбол Мамбетов|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3658983 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Арал ауданы |елтаңба =Aral District seal.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 47 |lat_sec =12 |lon_dir = E |lon_deg = 61 |lon_min = 40 |lon_sec =15 |облысы = Қызылорда облысы |аудан орталығы = [[Арал (қала)|Арал]] |ауылдық округтер саны = 21 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны =1 |ауылдар саны = 48 |қалалар саны = 1 |әкімі = Аманжол Сақыпұлы Оңғарбаев |әкімдіктің мекенжайы = Арал қаласы, Астана көшесі, №33 |құрылған уақыты = 1928 |жер аумағы = 68,4 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 78 687<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (99,91%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (0,03%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (0,06%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/kyzylorda-aral?lang=kk Арал ауданының әкімдігі |карта = Aral District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |ортаққордағы санаты = }} '''Арал ауданы ''' — [[Қызылорда облысы]]ның солтүстік-батысындағы әкімшілік бөлік. [[1928 жыл|1928 жылы]] құрылған. Орталығы – [[Арал (қала)|Арал]] қаласы. Жер аумағы – 68,4 мың км². ==Географиялық орны, жер бедері == Оңтүстік бөлігін түгелдей [[Арал теңізі]] алып жатыр. Аудан батысы мен солтүстігінде [[Ақтөбе облысы]]ның [[Шалқар ауданы|Шалқар]] және [[Ырғыз ауданы|Ырғыз]] аудандарымен, солтүстік-шығысында [[Ұлытау облысы]]ның [[Ұлытау ауданы]]мен, оңтүстік-шығысында Қызылорда облысының [[Қазалы ауданы]]мен, оңтүстігінде [[Қарақалпақстан]]мен шектеседі. [[Тұран ойпаты]]нда орналасқан аудан батыста [[Үлкен Борсық|Үлкен]] және [[Кіші Борсық]] құмдары, солтүстік-шығысын [[Баршақұм]], шығысын [[Арал қарақұмы]] алып жатыр. Арал теңізі жағалауында Көкарал, [[Көктырнақ]], [[Барсакелмес]], [[Шұбартарауыз]], [[Құланды (түбек)|Құланды]] түбектері, Чернышев, Тұщыбас, [[Шевченко шығанағы|Шевченко]], [[Бутаков шығанағы|Бутаков]] [[шығанақ]]тары және Берг мойнағы орналасқан. Қарашоқы (283 м), Алтыншоқы су (209 – 247 м аралығында), т.б. таулар кездеседі. Жер бедері, негізінен қоңыржай белдеудің [[Солтүстік Арал теңізі|Солтүстік Арал]] провинциясын алып жатқан жазық ландшафттан тұрады. Солтүстік-батысында біршама көтеріңкі, аласа келген қыраттар мен таулар орналасқан. Аудан жерінің ең биік жері – Шевченко шығанағынан солтүстік-батыста жатқан тау (324 м). Солт-нде Алтыншоқысу (абсолютiк биіктігі 249 м), Тербенбес (208 м), Көлқарашоқы (240 м), Көкарал түбегінде [[Дәуіт (тау)|Дәуіт]] (161 м), Көктырнақ түбегінде Үшшоқы (188 м) таулары орналасқан. Бірнеше ірі құмды алқаптар бар. Олар – солтүстік-батысындағы [[Кіші Борсық]] құмы, солт-нде Баршақұм, орталығы бөлігінде Арал Қарақұмы, Жіңішкеқұм, Дарбас құмы. [[Арал теңізі|Арал т.]] жағалауында Көкарал, Көктырнақ, [[Барсакелмес]], Шұбартарауыз, Құланды түбектері, Чернышев, Тұщыбас, Шевченко, Бутаков, Сарышығанақ шығанақтары және Берг мойнағы орналасқан. Түбектерде Изенарал, Ұзынарал, Қаратөбе, Домалақ, [[Айдарлы (Қызылорда облысы)|Айдарлы]], т.б. мүйістер бар. Ауданның солтеңізінің құмды-төбелі өңірінде малға жайлы шұратты жерлер көп. Әсіресе қыстаулар (Бөбешік, Мейірман, Манасбай, Көкқабақ, Дөңгелексор, Науша, Шұрық, т.б.), жайлаулар (Қарабұлақ, Шағатай, т.б.) және құдықтар (Төртқұдық, Берді, Аймандай, Ұзақбай, Нұраөлген, Ақтан, Сабырбай, т.б.) орналасқан. Аудан аумағы геол. тұрғысынан [[Тұран плитасы]]<nowiki/>ның мезозой-кайнозой шөгінділерінен түзілген. Оңтүстігінде [[Әмудария]] мегаантиклиналімен шектеседі. Шөгінділерінің қалыңд. 1000 – 1500 м-ден (шығысында) теңіз жағалауында 2000 м-ге жетеді. == Су торабы == Ауданды екі бөліп Аралға құятын [[Сырдария]] өз. ағып жатыр. Оның атырауында аудандағы көлдердің басым бөлігі орналасқан. Ірілері: Қамыстыбас, Тұщыбас, Шөмішкөл, Ақшатау көлдері, т.б. Атырауынан біршама алыста жатқан көлдерге Жақсықылыш к. жатады. Жер асты суы солтүстігінде сәл кермек татиды (5 – 8 г/л), солтүстік-шығысында тұщы (1 г/л), орталығы бөлігі мен Сырдың атырауында сәл кермек және кермекті (3 – 5 г/л). Грунт сулары ауданның солтүстігінде 3 – 10 м, орталығы 2 – 3 м тереңдікте. Су қабаты негізінен құмдақты-сазды, кейде сазды-батпақты қабатта кездеседі. Аудан аумағында Арал – Сексеуіл артезиан алабы жайласқан. Артезиан суы альб-сеномен, және палеоген-неоген (негізінен, эоцен және палеоцен) қабатында. Солтүстік-шығысында артезиан суы 100 – 200 м, ортасында 200 – 300 м, теңіз жағалауында 20 – 150 м тереңдікте жатыр. Судың минералд. сәл кермектен (5-тен 50 г/л) тұщыға дейін (1 – 3 г/л) өзгереді. Аудан өте қуаң шөлді белдемде жатқандықтан оның топырағының басым бөлігі сұр, сортаңды сұр, құмды және тақыр тәрізді топырақтан тұрады. Сыр бойы (аңғары мен жайылмасында) шалғынды сұр, бозғылт сұр және батпақты-сазды топырақ қалыптасқан == Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Арал ауданының климаты тым [[Континенттік климат|континенттік]]. Орташа ауа температурасы қаңтарда – 13 – 15°С, шілдеде 24 – 35°С. Жауын-шашынның мөлшері 100 мм-ге жуық. Аязсыз күндер саны 160 тәулік, қар жамылғысы жұқа (10 см), ол 80 күндей жатады. Вегетация кезеңінің жылдық температура жиынтығы солтүстігінде 3400&nbsp;°C, оңтүстігінде 3800&nbsp;°C. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлш. солтүстігінде 150 мм, оңтүстігінде 105 мм. Оның 80%-ға жуығы көктем мен күз айларына келеді. Атмосфера қуаңшылықтың орташа мөлшері 50 тәулік. Аудан өте құрғақ агроклиматтық ауданға жатады. Сондықтан гидротермиялық коэффицент 0,3-ті құрайды, яғни ылғалдылығы өте төмен аймаққа жатады. Аудан аумағында желдің басым бөлігі солтүстік-шығыс (22%) және оңтүстік-батыстан (18%) соғады. Қыста солт-тен соғатын жел 24%-ды құраса, жаздағы жел 26%-ды құрайды. Желдің жылдық орташа жылдамдығы 4 – 4,5 м/с. Аудан жерінде өсімдіктерден жусан, селеу, жыңғыл, сексеуіл, жиде, қамыс, т.б. өседі. Жануарлар дүниесінен құм қояны, сарышұнақ, қосаяқ, түлкі, қасқыр, қарақұйрық мекендейді. Жан-жануарлары зоогеографиялық тұрғыдан [[Жерорта теңізі]] облысы, Иран-Тұран провинциясының Тұран округіне қарайды. Мұнда, негізінен, ақ бөкен, құм қояны, қарсақ, борсық, қамыс мысығы (мәлін) дала тышқандарының бірнеше түрлері мекендейді. Өзен-көлдерінде қаз, үйректердің бірнеше түрі мен туыстары, т.б. құстар ұя салады, кейбіреулері жыл бойы Сыр бойы мен теңіз жағалауында қалады. Ауданның өзен-көлдері балыққа бай. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы, КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009 !! 2021<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national|date=2023-10-10}}</ref> |- | 65295 || {{құлдырау}}58958 || {{өсім}}79182 || {{құлдырау}}70405 || {{өсім}}70804 || {{құлдырау}}68382 || {{өсім}}70562 || {{өсім}}80569 |} Тұрғындар саны – 79 150 адам ([[2019 жыл|2019]]). Ұлттық құрамы: [[қазақтар]] – 99,91%, [[орыстар]] – 0,04%, басқа ұлт өкілдері – 0,05%. == Әкімшілік бөлінісі == 49 елді мекен 1 қалалық, 2 кенттік әкімдік пен 21 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ ! Әкімшілік !! Орталығы !! Елді мекендері !! Халқы (2021) |- | [[Ақирек ауылдық округі]] || [[Ақбай (Қызылорда облысы)|Ақбай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}809 |- | [[Аққұм ауылдық округі (Арал ауданы)|Аққұм ауылдық округі]] || [[Шижаға]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}2203 |- | [[Аманөткел ауылдық округі]] || [[Аманөткел]] ауылы || 4 || {{құлдырау}}2360 |- | [[Арал қалалық әкімдігі]] || [[Арал (қала)|Арал]] қаласы || 1 || {{өсім}}36004 |- | [[Аралқұм ауылдық округі]] || [[Аралқұм (Қызылорда облысы)|Аралқұм]] станциясы || 3 || {{өсім}}1805 |- | [[Атанши ауылдық округі]] || [[Жіңішкеқұм (ауыл)|Жіңішкеқұм]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}435 |- | [[Бекбауыл ауылдық округі]] || [[Бекбауыл]] станциясы || 3 || {{өсім}}1761 |- | [[Беларан ауылдық округі]] || [[Құланды (Қызылорда облысы)|Құланды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}348 |- | [[Бөген ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Бөген ауылдық округі]] || [[Бөген (Қызылорда облысы)|Бөген]] ауылы || 2 || {{өсім}}1759 |- | [[Жақсықылыш кенттік әкімдігі]] || [[Жақсықылыш (кент)|Жақсықылыш]] кенті || 1 || {{құлдырау}}4631 |- | [[Жаңақұрылыс ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс ауылдық округі]] || [[Жаңақұрылыс (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}765 |- | [[Жетес би ауылдық округі]] || [[Райым]] ауылы || 2 || {{өсім}}619 |- | [[Жіңішкеқұм ауылдық округі]] || [[Тоқабай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}735 |- | [[Қамыстыбас ауылдық округі]] || [[Қамыстыбас (ауыл)|Қамыстыбас]] станциясы || 2 || {{өсім}}2000 |- | [[Қарақұм ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Қарақұм ауылдық округі]] || [[Абай (Арал ауданы)|Абай]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}2425 |- | [[Қаратерең ауылдық округі]] || [[Жаңақоныс (Арал ауданы)|Жаңақоныс]] ауылы || 3 || {{өсім}}1766 |- | [[Қосаман ауылдық округі]] || [[Қосаман]] ауылы || 2 || {{өсім}}717 |- | [[Қосжар ауылдық округі]] || [[Қосжар]] ауылы || 1 || {{өсім}}580 |- | [[Құланды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Құланды ауылдық округі]] || [[Ақбасты (Қызылорда облысы)|Ақбасты]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}420 |- | [[Мергенсай ауылдық округі]] || [[Жалаңаш (Қызылорда облысы)|Жалаңаш]] ауылы || 2 || {{өсім}}825 |- | [[Райым ауылдық округі]] || [[Қызылжар (Қызылорда облысы)|Қызылжар]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}1608 |- | [[Сазды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сазды ауылдық округі]] || [[Сазды (Қызылорда облысы)|Сазды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}506 |- | [[Сапақ ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сапақ ауылдық округі]] || [[Сапақ (Қызылорда облысы)|Сапақ]] станциясы || 4 || {{құлдырау}}846 |- | [[Сексеуіл кенттік әкімдігі]] || [[Сексеуіл (кент)|Сексеуіл]] кенті || 7 || {{өсім}}11284 |} == Әлеуметтік құрылымдары == Жалпы білім беретін – 45 мектеп. Мәдениет саласында 6 мәдениет үйі, 16 клуб, 37 кітапхана, бір музей, бір кинотеатр тіркелген. Аудандық «Толқын» газеті шығып тұрады. Н. Кенжеғұл атында мәдениет үйінде Қазанғап атында халық аспаптар оркестрі, Сыдықовтар жанұясының ансамблі, «Көңілашар» үгіт-көркемдік бригадасы жұмыс істейді. Денсаулық сақтау саласында ауданы аурухана, балалар босанатын үй, психоневрол. диспансер, кеңес беру диагностик. емхана, 2 аурухана, 31 фельдш.-акушерлік және фельдш. пункт, 12 отбасылық-дәрігерлік амбулатория, тіс емдейтін «Жансая» және «Аралстоммед» ЖШС-тері, 4 дәріхана, ауданы санэпидстанса, лепропункт, т.б. медицина мекемелер халыққа қызмет көрсетеді. Спорт саласында ауданда 192 спорт ғимараттары тіркелген. Ауданда көптеген қоғамдық бірлестіктер («Қайрат», «Ана үміті», «Байқоңыр», «Арал теңізі», «Ұстаз ұлағаты», «Көкжиек», т.б.) жұмыс істейді. А. а. аумағымен Орынбор–Ташкент т. ж. (162 км) өтеді. Автомобиль жолының жалпы ұзындығы 502 км, оның ішінде респ. маңызы бар жолдың ұзындығы 211 км. Байланыс кәсіпорындары мен мекемелерінен 1 ауданы байланыс бөлімі, 18 пошта бөлімшесі, 1 телекоммуникация жүйесі елге қызмет көрсетеді. Ауданда ұзындығы 570,6 км су құбыры тартылған. Электр энергиясын «Дәу летэнерго» ЖШС-і береді. Аудан өңірінен көптеген археол. және мәдени ескерткіштер табылған. == Шаруашылығы == Аудан негізінен қаракөл қойын, ірі қара жылқы және түйе өсіруге маманданған. Қазір бұрынғы кеңшарлар негізінде ұжымдық шаруашылықтар мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылған. Аудан арқылы Орынбор – Ташкент темір жолы, Қызылорда – Ақтөбе автомобиль жолдары өтеді. Арал ауданы елімізге балық аулау және өңдеумен танымал. Теңіз жағалауындағы елді мекендердің негізгі кәсіпшілігі – балық аулау болып саналады. Кейінгі 20 жыл ішінде [[Арал теңізі]]нің тартылуына байланысты балық ш. да біршама азайды. Ауданда өнеркәсіп біршама дамыған. Бұрынғы кәсіпорындар мен мекемелер, өндіріс орындары нарық экономикасына өтуіне байланысты жекешелендірілді. Олардың негізінде аудан аумағында 300-ге жуық шаруашылық нысандары ұйымдастырылды (2001). Салалық қатыстығына қарай а. ш-нда, орман ш-нда және аңшылық бағытында 19 нысан, балық аулау ш-нда 37, кен өндіруде 1, өңдеу өнеркәсібінде 13, электр энергиясын өндіру және оны тарату, газ және су мекемелерінде 7, құрылыста 11, сауда, автомобиль жөндеу және үйге пайдаланылатын бұйымдар жасау мекемелері 31, көлік және байланыс мекемелері 11, қаржылық іспен айналысатын мекемелер 2, мемлекет басқару мекемелері 39, білім саласында 36, денсаулық сақтау және әлеум. қызмет көрсетуде 27, басқа да коммунальдық, әлеум. және қоғамдық ұйымдар саны 51 (2001). Ірі өнеркәсіп кәсіпорындарына «Аралтұз», АҚ, Вагон жөндеу зауыты, Сексеуілді локомотив жөндеу зауыты, «Қамыстыбас» балық питомнигі т.б. жатады. Ауданда 1995 жылға дейін 25 ұжымшар, 16 балық зауыты, балық қабылдайтын 75 пункт, механикаландырылған 4 машина ст-сы болған. Жылына 500 т балық ауланып отырған. Еділ жағалауы өңіріне қуаңшылық пен аштық жылдарында (1930 – 40) Арал өңірінен 14 вагон балық жөнелтілген. Арал т. суының тартылуы және еліміздің нарық экономикасына өтуіне байланысты ауданның ауыл шаруашылық біршама өзгерістерге ұшырады. Қазір аудандағы а. ш-на пайдаланылатын жердің аумағы 12,93 мың км², оның ішінде ерекше қорғалатын жердің аумағы 167,9 км² (Барсакелмес қорығы), орман қорының аумағы 6,37 мың км², су қоры 22,3 мың км², мемлекет жер қоры 10,86 мың км². Ауданда 2001 жылдың басында а. ш-нда 101 агроқұрылым болды. Оның ішінде 4 ЖШС, 2 АҚ, 5 ӨК, 90 шаруа қожалығы болды. А. ш-на жарамды жердің аумағы 2,03 млн. га, оның ішінде жыртылған жері 619 га, тыңайған жер 2715 га, шабындық 9442 га, жайылымы 2,02 млн. га, бау-бақша 357 га. Аудан бойында 2000 ж. 930 т күріш жиналды. Ірі қара малдың саны 21,14 мың бас, қой мен ешкі 90,33 мың бас, жылқы 11,7 мың бас, түйе 13,3 мың бас болды. Шағын кәсіпкерлік саласында (жалпы саны 98) 2001 жылдың басында заңды тұлғалар бойынша өнеркәсіп саласында 5, балық ш-нда 31, а. ш-нда 13, құрылыста 2, көлік және байланыста 2, саудада 23, басқа шаруашылық нысандарының саны 22. == Тұлғалары == * [[Әміржан Сағидрахманұлы Қосанов]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қызылорда облысы}} {{Арал ауданы елді мекендері}} [[Санат:Арал ауданы]] 6ksxvymgzcyle2d6g2neecyorvy4hfj 3661863 3661861 2026-09-27T07:59:58Z Бекбол Мамбетов 186027 Ішкі сілтеме жасалынды 3661863 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Арал ауданы |елтаңба =Aral District seal.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 47 |lat_sec =12 |lon_dir = E |lon_deg = 61 |lon_min = 40 |lon_sec =15 |облысы = Қызылорда облысы |аудан орталығы = [[Арал (қала)|Арал]] |ауылдық округтер саны = 21 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны =1 |ауылдар саны = 48 |қалалар саны = 1 |әкімі = Аманжол Сақыпұлы Оңғарбаев |әкімдіктің мекенжайы = Арал қаласы, Астана көшесі, №33 |құрылған уақыты = 1928 |жер аумағы = 68,4 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 78 687<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (99,91%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (0,03%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (0,06%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/kyzylorda-aral?lang=kk Арал ауданының әкімдігі |карта = Aral District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |ортаққордағы санаты = }} '''Арал ауданы ''' — [[Қызылорда облысы]]ның солтүстік-батысындағы әкімшілік бөлік. [[1928 жыл|1928 жылы]] құрылған. Орталығы – [[Арал (қала)|Арал]] қаласы. Жер аумағы – 68,4 мың км². ==Географиялық орны, жер бедері == Оңтүстік бөлігін түгелдей [[Арал теңізі]] алып жатыр. Аудан батысы мен солтүстігінде [[Ақтөбе облысы]]ның [[Шалқар ауданы|Шалқар]] және [[Ырғыз ауданы|Ырғыз]] аудандарымен, солтүстік-шығысында [[Ұлытау облысы]]ның [[Ұлытау ауданы]]мен, оңтүстік-шығысында Қызылорда облысының [[Қазалы ауданы]]мен, оңтүстігінде [[Қарақалпақстан]]мен шектеседі. [[Тұран ойпаты]]нда орналасқан аудан батыста [[Үлкен Борсық|Үлкен]] және [[Кіші Борсық]] құмдары, солтүстік-шығысын [[Баршақұм]], шығысын [[Арал қарақұмы]] алып жатыр. Арал теңізі жағалауында Көкарал, [[Көктырнақ]], [[Барсакелмес]], [[Шұбартарауыз]], [[Құланды (түбек)|Құланды]] түбектері, Чернышев, Тұщыбас, [[Шевченко шығанағы|Шевченко]], [[Бутаков шығанағы|Бутаков]] [[шығанақ]]тары және Берг мойнағы орналасқан. Қарашоқы (283 м), Алтыншоқы су (209 – 247 м аралығында), т.б. таулар кездеседі. Жер бедері, негізінен қоңыржай белдеудің [[Солтүстік Арал теңізі|Солтүстік Арал]] провинциясын алып жатқан жазық ландшафттан тұрады. Солтүстік-батысында біршама көтеріңкі, аласа келген қыраттар мен таулар орналасқан. Аудан жерінің ең биік жері – Шевченко шығанағынан солтүстік-батыста жатқан тау (324 м). Солт-нде Алтыншоқысу (абсолютiк биіктігі 249 м), Тербенбес (208 м), Көлқарашоқы (240 м), Көкарал түбегінде [[Дәуіт (тау)|Дәуіт]] (161 м), Көктырнақ түбегінде Үшшоқы (188 м) таулары орналасқан. Бірнеше ірі құмды алқаптар бар. Олар – солтүстік-батысындағы [[Кіші Борсық]] құмы, солт-нде Баршақұм, орталығы бөлігінде Арал Қарақұмы, Жіңішкеқұм, Дарбас құмы. [[Арал теңізі|Арал т.]] жағалауында Көкарал, Көктырнақ, [[Барсакелмес]], Шұбартарауыз, Құланды түбектері, Чернышев, Тұщыбас, Шевченко, Бутаков, Сарышығанақ шығанақтары және Берг мойнағы орналасқан. Түбектерде Изенарал, Ұзынарал, Қаратөбе, Домалақ, [[Айдарлы (Қызылорда облысы)|Айдарлы]], т.б. мүйістер бар. Ауданның солтеңізінің құмды-төбелі өңірінде малға жайлы шұратты жерлер көп. Әсіресе қыстаулар (Бөбешік, Мейірман, Манасбай, Көкқабақ, Дөңгелексор, Науша, Шұрық, т.б.), жайлаулар (Қарабұлақ, Шағатай, т.б.) және құдықтар (Төртқұдық, Берді, Аймандай, Ұзақбай, Нұраөлген, Ақтан, Сабырбай, т.б.) орналасқан. Аудан аумағы геол. тұрғысынан [[Тұран плитасы]]<nowiki/>ның мезозой-кайнозой шөгінділерінен түзілген. Оңтүстігінде [[Әмудария]] мегаантиклиналімен шектеседі. Шөгінділерінің қалыңд. 1000 – 1500 м-ден (шығысында) теңіз жағалауында 2000 м-ге жетеді. == Су торабы == Ауданды екі бөліп Аралға құятын [[Сырдария]] өз. ағып жатыр. Оның атырауында аудандағы көлдердің басым бөлігі орналасқан. Ірілері: Қамыстыбас, Тұщыбас, Шөмішкөл, Ақшатау көлдері, т.б. Атырауынан біршама алыста жатқан көлдерге Жақсықылыш к. жатады. Жер асты суы солтүстігінде сәл кермек татиды (5 – 8 г/л), солтүстік-шығысында тұщы (1 г/л), орталығы бөлігі мен Сырдың атырауында сәл кермек және кермекті (3 – 5 г/л). Грунт сулары ауданның солтүстігінде 3 – 10 м, орталығы 2 – 3 м тереңдікте. Су қабаты негізінен құмдақты-сазды, кейде сазды-батпақты қабатта кездеседі. Аудан аумағында Арал – Сексеуіл артезиан алабы жайласқан. Артезиан суы альб-сеномен, және палеоген-неоген (негізінен, эоцен және палеоцен) қабатында. Солтүстік-шығысында артезиан суы 100 – 200 м, ортасында 200 – 300 м, теңіз жағалауында 20 – 150 м тереңдікте жатыр. Судың минералд. сәл кермектен (5-тен 50 г/л) тұщыға дейін (1 – 3 г/л) өзгереді. Аудан өте қуаң шөлді белдемде жатқандықтан оның топырағының басым бөлігі сұр, сортаңды сұр, құмды және тақыр тәрізді топырақтан тұрады. Сыр бойы (аңғары мен жайылмасында) шалғынды сұр, бозғылт сұр және батпақты-сазды топырақ қалыптасқан == Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Арал ауданының климаты тым [[Континенттік климат|континенттік]]. Орташа ауа температурасы қаңтарда – 13 – 15°С, шілдеде 24 – 35°С. Жауын-шашынның мөлшері 100 мм-ге жуық. Аязсыз күндер саны 160 тәулік, қар жамылғысы жұқа (10 см), ол 80 күндей жатады. Вегетация кезеңінің жылдық температура жиынтығы солтүстігінде 3400&nbsp;°C, оңтүстігінде 3800&nbsp;°C. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлш. солтүстігінде 150 мм, оңтүстігінде 105 мм. Оның 80%-ға жуығы көктем мен күз айларына келеді. Атмосфера қуаңшылықтың орташа мөлшері 50 тәулік. Аудан өте құрғақ агроклиматтық ауданға жатады. Сондықтан гидротермиялық коэффицент 0,3-ті құрайды, яғни ылғалдылығы өте төмен аймаққа жатады. Аудан аумағында желдің басым бөлігі солтүстік-шығыс (22%) және оңтүстік-батыстан (18%) соғады. Қыста солт-тен соғатын жел 24%-ды құраса, жаздағы жел 26%-ды құрайды. Желдің жылдық орташа жылдамдығы 4 – 4,5 м/с. Аудан жерінде өсімдіктерден жусан, селеу, жыңғыл, сексеуіл, жиде, қамыс, т.б. өседі. Жануарлар дүниесінен құм қояны, сарышұнақ, қосаяқ, түлкі, қасқыр, қарақұйрық мекендейді. Жан-жануарлары зоогеографиялық тұрғыдан [[Жерорта теңізі]] облысы, Иран-Тұран провинциясының Тұран округіне қарайды. Мұнда, негізінен, ақ бөкен, құм қояны, қарсақ, борсық, қамыс мысығы (мәлін) дала тышқандарының бірнеше түрлері мекендейді. Өзен-көлдерінде [[Қаздар|қаз]], үйректердің бірнеше түрі мен туыстары, т.б. құстар ұя салады, кейбіреулері жыл бойы Сыр бойы мен теңіз жағалауында қалады. Ауданның өзен-көлдері балыққа бай. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы, КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009 !! 2021<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national|date=2023-10-10}}</ref> |- | 65295 || {{құлдырау}}58958 || {{өсім}}79182 || {{құлдырау}}70405 || {{өсім}}70804 || {{құлдырау}}68382 || {{өсім}}70562 || {{өсім}}80569 |} Тұрғындар саны – 79 150 адам ([[2019 жыл|2019]]). Ұлттық құрамы: [[қазақтар]] – 99,91%, [[орыстар]] – 0,04%, басқа ұлт өкілдері – 0,05%. == Әкімшілік бөлінісі == 49 елді мекен 1 қалалық, 2 кенттік әкімдік пен 21 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ ! Әкімшілік !! Орталығы !! Елді мекендері !! Халқы (2021) |- | [[Ақирек ауылдық округі]] || [[Ақбай (Қызылорда облысы)|Ақбай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}809 |- | [[Аққұм ауылдық округі (Арал ауданы)|Аққұм ауылдық округі]] || [[Шижаға]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}2203 |- | [[Аманөткел ауылдық округі]] || [[Аманөткел]] ауылы || 4 || {{құлдырау}}2360 |- | [[Арал қалалық әкімдігі]] || [[Арал (қала)|Арал]] қаласы || 1 || {{өсім}}36004 |- | [[Аралқұм ауылдық округі]] || [[Аралқұм (Қызылорда облысы)|Аралқұм]] станциясы || 3 || {{өсім}}1805 |- | [[Атанши ауылдық округі]] || [[Жіңішкеқұм (ауыл)|Жіңішкеқұм]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}435 |- | [[Бекбауыл ауылдық округі]] || [[Бекбауыл]] станциясы || 3 || {{өсім}}1761 |- | [[Беларан ауылдық округі]] || [[Құланды (Қызылорда облысы)|Құланды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}348 |- | [[Бөген ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Бөген ауылдық округі]] || [[Бөген (Қызылорда облысы)|Бөген]] ауылы || 2 || {{өсім}}1759 |- | [[Жақсықылыш кенттік әкімдігі]] || [[Жақсықылыш (кент)|Жақсықылыш]] кенті || 1 || {{құлдырау}}4631 |- | [[Жаңақұрылыс ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс ауылдық округі]] || [[Жаңақұрылыс (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}765 |- | [[Жетес би ауылдық округі]] || [[Райым]] ауылы || 2 || {{өсім}}619 |- | [[Жіңішкеқұм ауылдық округі]] || [[Тоқабай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}735 |- | [[Қамыстыбас ауылдық округі]] || [[Қамыстыбас (ауыл)|Қамыстыбас]] станциясы || 2 || {{өсім}}2000 |- | [[Қарақұм ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Қарақұм ауылдық округі]] || [[Абай (Арал ауданы)|Абай]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}2425 |- | [[Қаратерең ауылдық округі]] || [[Жаңақоныс (Арал ауданы)|Жаңақоныс]] ауылы || 3 || {{өсім}}1766 |- | [[Қосаман ауылдық округі]] || [[Қосаман]] ауылы || 2 || {{өсім}}717 |- | [[Қосжар ауылдық округі]] || [[Қосжар]] ауылы || 1 || {{өсім}}580 |- | [[Құланды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Құланды ауылдық округі]] || [[Ақбасты (Қызылорда облысы)|Ақбасты]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}420 |- | [[Мергенсай ауылдық округі]] || [[Жалаңаш (Қызылорда облысы)|Жалаңаш]] ауылы || 2 || {{өсім}}825 |- | [[Райым ауылдық округі]] || [[Қызылжар (Қызылорда облысы)|Қызылжар]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}1608 |- | [[Сазды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сазды ауылдық округі]] || [[Сазды (Қызылорда облысы)|Сазды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}506 |- | [[Сапақ ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сапақ ауылдық округі]] || [[Сапақ (Қызылорда облысы)|Сапақ]] станциясы || 4 || {{құлдырау}}846 |- | [[Сексеуіл кенттік әкімдігі]] || [[Сексеуіл (кент)|Сексеуіл]] кенті || 7 || {{өсім}}11284 |} == Әлеуметтік құрылымдары == Жалпы білім беретін – 45 мектеп. Мәдениет саласында 6 мәдениет үйі, 16 клуб, 37 кітапхана, бір музей, бір кинотеатр тіркелген. Аудандық «Толқын» газеті шығып тұрады. Н. Кенжеғұл атында мәдениет үйінде Қазанғап атында халық аспаптар оркестрі, Сыдықовтар жанұясының ансамблі, «Көңілашар» үгіт-көркемдік бригадасы жұмыс істейді. Денсаулық сақтау саласында ауданы аурухана, балалар босанатын үй, психоневрол. диспансер, кеңес беру диагностик. емхана, 2 аурухана, 31 фельдш.-акушерлік және фельдш. пункт, 12 отбасылық-дәрігерлік амбулатория, тіс емдейтін «Жансая» және «Аралстоммед» ЖШС-тері, 4 дәріхана, ауданы санэпидстанса, лепропункт, т.б. медицина мекемелер халыққа қызмет көрсетеді. Спорт саласында ауданда 192 спорт ғимараттары тіркелген. Ауданда көптеген қоғамдық бірлестіктер («Қайрат», «Ана үміті», «Байқоңыр», «Арал теңізі», «Ұстаз ұлағаты», «Көкжиек», т.б.) жұмыс істейді. А. а. аумағымен Орынбор–Ташкент т. ж. (162 км) өтеді. Автомобиль жолының жалпы ұзындығы 502 км, оның ішінде респ. маңызы бар жолдың ұзындығы 211 км. Байланыс кәсіпорындары мен мекемелерінен 1 ауданы байланыс бөлімі, 18 пошта бөлімшесі, 1 телекоммуникация жүйесі елге қызмет көрсетеді. Ауданда ұзындығы 570,6 км су құбыры тартылған. Электр энергиясын «Дәу летэнерго» ЖШС-і береді. Аудан өңірінен көптеген археол. және мәдени ескерткіштер табылған. == Шаруашылығы == Аудан негізінен қаракөл қойын, ірі қара жылқы және түйе өсіруге маманданған. Қазір бұрынғы кеңшарлар негізінде ұжымдық шаруашылықтар мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылған. Аудан арқылы Орынбор – Ташкент темір жолы, Қызылорда – Ақтөбе автомобиль жолдары өтеді. Арал ауданы елімізге балық аулау және өңдеумен танымал. Теңіз жағалауындағы елді мекендердің негізгі кәсіпшілігі – балық аулау болып саналады. Кейінгі 20 жыл ішінде [[Арал теңізі]]нің тартылуына байланысты балық ш. да біршама азайды. Ауданда өнеркәсіп біршама дамыған. Бұрынғы кәсіпорындар мен мекемелер, өндіріс орындары нарық экономикасына өтуіне байланысты жекешелендірілді. Олардың негізінде аудан аумағында 300-ге жуық шаруашылық нысандары ұйымдастырылды (2001). Салалық қатыстығына қарай а. ш-нда, орман ш-нда және аңшылық бағытында 19 нысан, балық аулау ш-нда 37, кен өндіруде 1, өңдеу өнеркәсібінде 13, электр энергиясын өндіру және оны тарату, газ және су мекемелерінде 7, құрылыста 11, сауда, автомобиль жөндеу және үйге пайдаланылатын бұйымдар жасау мекемелері 31, көлік және байланыс мекемелері 11, қаржылық іспен айналысатын мекемелер 2, мемлекет басқару мекемелері 39, білім саласында 36, денсаулық сақтау және әлеум. қызмет көрсетуде 27, басқа да коммунальдық, әлеум. және қоғамдық ұйымдар саны 51 (2001). Ірі өнеркәсіп кәсіпорындарына «Аралтұз», АҚ, Вагон жөндеу зауыты, Сексеуілді локомотив жөндеу зауыты, «Қамыстыбас» балық питомнигі т.б. жатады. Ауданда 1995 жылға дейін 25 ұжымшар, 16 балық зауыты, балық қабылдайтын 75 пункт, механикаландырылған 4 машина ст-сы болған. Жылына 500 т балық ауланып отырған. Еділ жағалауы өңіріне қуаңшылық пен аштық жылдарында (1930 – 40) Арал өңірінен 14 вагон балық жөнелтілген. Арал т. суының тартылуы және еліміздің нарық экономикасына өтуіне байланысты ауданның ауыл шаруашылық біршама өзгерістерге ұшырады. Қазір аудандағы а. ш-на пайдаланылатын жердің аумағы 12,93 мың км², оның ішінде ерекше қорғалатын жердің аумағы 167,9 км² (Барсакелмес қорығы), орман қорының аумағы 6,37 мың км², су қоры 22,3 мың км², мемлекет жер қоры 10,86 мың км². Ауданда 2001 жылдың басында а. ш-нда 101 агроқұрылым болды. Оның ішінде 4 ЖШС, 2 АҚ, 5 ӨК, 90 шаруа қожалығы болды. А. ш-на жарамды жердің аумағы 2,03 млн. га, оның ішінде жыртылған жері 619 га, тыңайған жер 2715 га, шабындық 9442 га, жайылымы 2,02 млн. га, бау-бақша 357 га. Аудан бойында 2000 ж. 930 т күріш жиналды. Ірі қара малдың саны 21,14 мың бас, қой мен ешкі 90,33 мың бас, жылқы 11,7 мың бас, түйе 13,3 мың бас болды. Шағын кәсіпкерлік саласында (жалпы саны 98) 2001 жылдың басында заңды тұлғалар бойынша өнеркәсіп саласында 5, балық ш-нда 31, а. ш-нда 13, құрылыста 2, көлік және байланыста 2, саудада 23, басқа шаруашылық нысандарының саны 22. == Тұлғалары == * [[Әміржан Сағидрахманұлы Қосанов]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қызылорда облысы}} {{Арал ауданы елді мекендері}} [[Санат:Арал ауданы]] 6hns0k2fasyf38j1r68qh7dohn2lqdi 3661864 3661863 2026-09-27T08:00:23Z 1nter pares 146705 [[Special:Contributions/Бекбол Мамбетов|Бекбол Мамбетов]] ([[User talk:Бекбол Мамбетов|т]]) өңдемелерінен [[User:1nter pares|1nter pares]] соңғы нұсқасына қайтарды 3658983 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Арал ауданы |елтаңба =Aral District seal.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 47 |lat_sec =12 |lon_dir = E |lon_deg = 61 |lon_min = 40 |lon_sec =15 |облысы = Қызылорда облысы |аудан орталығы = [[Арал (қала)|Арал]] |ауылдық округтер саны = 21 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны =1 |ауылдар саны = 48 |қалалар саны = 1 |әкімі = Аманжол Сақыпұлы Оңғарбаев |әкімдіктің мекенжайы = Арал қаласы, Астана көшесі, №33 |құрылған уақыты = 1928 |жер аумағы = 68,4 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 78 687<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (99,91%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (0,03%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (0,06%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/kyzylorda-aral?lang=kk Арал ауданының әкімдігі |карта = Aral District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |ортаққордағы санаты = }} '''Арал ауданы ''' — [[Қызылорда облысы]]ның солтүстік-батысындағы әкімшілік бөлік. [[1928 жыл|1928 жылы]] құрылған. Орталығы – [[Арал (қала)|Арал]] қаласы. Жер аумағы – 68,4 мың км². ==Географиялық орны, жер бедері == Оңтүстік бөлігін түгелдей [[Арал теңізі]] алып жатыр. Аудан батысы мен солтүстігінде [[Ақтөбе облысы]]ның [[Шалқар ауданы|Шалқар]] және [[Ырғыз ауданы|Ырғыз]] аудандарымен, солтүстік-шығысында [[Ұлытау облысы]]ның [[Ұлытау ауданы]]мен, оңтүстік-шығысында Қызылорда облысының [[Қазалы ауданы]]мен, оңтүстігінде [[Қарақалпақстан]]мен шектеседі. [[Тұран ойпаты]]нда орналасқан аудан батыста [[Үлкен Борсық|Үлкен]] және [[Кіші Борсық]] құмдары, солтүстік-шығысын [[Баршақұм]], шығысын [[Арал қарақұмы]] алып жатыр. Арал теңізі жағалауында Көкарал, [[Көктырнақ]], [[Барсакелмес]], [[Шұбартарауыз]], [[Құланды (түбек)|Құланды]] түбектері, Чернышев, Тұщыбас, [[Шевченко шығанағы|Шевченко]], [[Бутаков шығанағы|Бутаков]] [[шығанақ]]тары және Берг мойнағы орналасқан. Қарашоқы (283 м), Алтыншоқы су (209 – 247 м аралығында), т.б. таулар кездеседі. Жер бедері, негізінен қоңыржай белдеудің [[Солтүстік Арал теңізі|Солтүстік Арал]] провинциясын алып жатқан жазық ландшафттан тұрады. Солтүстік-батысында біршама көтеріңкі, аласа келген қыраттар мен таулар орналасқан. Аудан жерінің ең биік жері – Шевченко шығанағынан солтүстік-батыста жатқан тау (324 м). Солт-нде Алтыншоқысу (абсолютiк биіктігі 249 м), Тербенбес (208 м), Көлқарашоқы (240 м), Көкарал түбегінде [[Дәуіт (тау)|Дәуіт]] (161 м), Көктырнақ түбегінде Үшшоқы (188 м) таулары орналасқан. Бірнеше ірі құмды алқаптар бар. Олар – солтүстік-батысындағы [[Кіші Борсық]] құмы, солт-нде Баршақұм, орталығы бөлігінде Арал Қарақұмы, Жіңішкеқұм, Дарбас құмы. [[Арал теңізі|Арал т.]] жағалауында Көкарал, Көктырнақ, [[Барсакелмес]], Шұбартарауыз, Құланды түбектері, Чернышев, Тұщыбас, Шевченко, Бутаков, Сарышығанақ шығанақтары және Берг мойнағы орналасқан. Түбектерде Изенарал, Ұзынарал, Қаратөбе, Домалақ, [[Айдарлы (Қызылорда облысы)|Айдарлы]], т.б. мүйістер бар. Ауданның солтеңізінің құмды-төбелі өңірінде малға жайлы шұратты жерлер көп. Әсіресе қыстаулар (Бөбешік, Мейірман, Манасбай, Көкқабақ, Дөңгелексор, Науша, Шұрық, т.б.), жайлаулар (Қарабұлақ, Шағатай, т.б.) және құдықтар (Төртқұдық, Берді, Аймандай, Ұзақбай, Нұраөлген, Ақтан, Сабырбай, т.б.) орналасқан. Аудан аумағы геол. тұрғысынан [[Тұран плитасы]]<nowiki/>ның мезозой-кайнозой шөгінділерінен түзілген. Оңтүстігінде [[Әмудария]] мегаантиклиналімен шектеседі. Шөгінділерінің қалыңд. 1000 – 1500 м-ден (шығысында) теңіз жағалауында 2000 м-ге жетеді. == Су торабы == Ауданды екі бөліп Аралға құятын [[Сырдария]] өз. ағып жатыр. Оның атырауында аудандағы көлдердің басым бөлігі орналасқан. Ірілері: Қамыстыбас, Тұщыбас, Шөмішкөл, Ақшатау көлдері, т.б. Атырауынан біршама алыста жатқан көлдерге Жақсықылыш к. жатады. Жер асты суы солтүстігінде сәл кермек татиды (5 – 8 г/л), солтүстік-шығысында тұщы (1 г/л), орталығы бөлігі мен Сырдың атырауында сәл кермек және кермекті (3 – 5 г/л). Грунт сулары ауданның солтүстігінде 3 – 10 м, орталығы 2 – 3 м тереңдікте. Су қабаты негізінен құмдақты-сазды, кейде сазды-батпақты қабатта кездеседі. Аудан аумағында Арал – Сексеуіл артезиан алабы жайласқан. Артезиан суы альб-сеномен, және палеоген-неоген (негізінен, эоцен және палеоцен) қабатында. Солтүстік-шығысында артезиан суы 100 – 200 м, ортасында 200 – 300 м, теңіз жағалауында 20 – 150 м тереңдікте жатыр. Судың минералд. сәл кермектен (5-тен 50 г/л) тұщыға дейін (1 – 3 г/л) өзгереді. Аудан өте қуаң шөлді белдемде жатқандықтан оның топырағының басым бөлігі сұр, сортаңды сұр, құмды және тақыр тәрізді топырақтан тұрады. Сыр бойы (аңғары мен жайылмасында) шалғынды сұр, бозғылт сұр және батпақты-сазды топырақ қалыптасқан == Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Арал ауданының климаты тым [[Континенттік климат|континенттік]]. Орташа ауа температурасы қаңтарда – 13 – 15°С, шілдеде 24 – 35°С. Жауын-шашынның мөлшері 100 мм-ге жуық. Аязсыз күндер саны 160 тәулік, қар жамылғысы жұқа (10 см), ол 80 күндей жатады. Вегетация кезеңінің жылдық температура жиынтығы солтүстігінде 3400&nbsp;°C, оңтүстігінде 3800&nbsp;°C. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлш. солтүстігінде 150 мм, оңтүстігінде 105 мм. Оның 80%-ға жуығы көктем мен күз айларына келеді. Атмосфера қуаңшылықтың орташа мөлшері 50 тәулік. Аудан өте құрғақ агроклиматтық ауданға жатады. Сондықтан гидротермиялық коэффицент 0,3-ті құрайды, яғни ылғалдылығы өте төмен аймаққа жатады. Аудан аумағында желдің басым бөлігі солтүстік-шығыс (22%) және оңтүстік-батыстан (18%) соғады. Қыста солт-тен соғатын жел 24%-ды құраса, жаздағы жел 26%-ды құрайды. Желдің жылдық орташа жылдамдығы 4 – 4,5 м/с. Аудан жерінде өсімдіктерден жусан, селеу, жыңғыл, сексеуіл, жиде, қамыс, т.б. өседі. Жануарлар дүниесінен құм қояны, сарышұнақ, қосаяқ, түлкі, қасқыр, қарақұйрық мекендейді. Жан-жануарлары зоогеографиялық тұрғыдан [[Жерорта теңізі]] облысы, Иран-Тұран провинциясының Тұран округіне қарайды. Мұнда, негізінен, ақ бөкен, құм қояны, қарсақ, борсық, қамыс мысығы (мәлін) дала тышқандарының бірнеше түрлері мекендейді. Өзен-көлдерінде қаз, үйректердің бірнеше түрі мен туыстары, т.б. құстар ұя салады, кейбіреулері жыл бойы Сыр бойы мен теңіз жағалауында қалады. Ауданның өзен-көлдері балыққа бай. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы, КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009 !! 2021<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national|date=2023-10-10}}</ref> |- | 65295 || {{құлдырау}}58958 || {{өсім}}79182 || {{құлдырау}}70405 || {{өсім}}70804 || {{құлдырау}}68382 || {{өсім}}70562 || {{өсім}}80569 |} Тұрғындар саны – 79 150 адам ([[2019 жыл|2019]]). Ұлттық құрамы: [[қазақтар]] – 99,91%, [[орыстар]] – 0,04%, басқа ұлт өкілдері – 0,05%. == Әкімшілік бөлінісі == 49 елді мекен 1 қалалық, 2 кенттік әкімдік пен 21 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ ! Әкімшілік !! Орталығы !! Елді мекендері !! Халқы (2021) |- | [[Ақирек ауылдық округі]] || [[Ақбай (Қызылорда облысы)|Ақбай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}809 |- | [[Аққұм ауылдық округі (Арал ауданы)|Аққұм ауылдық округі]] || [[Шижаға]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}2203 |- | [[Аманөткел ауылдық округі]] || [[Аманөткел]] ауылы || 4 || {{құлдырау}}2360 |- | [[Арал қалалық әкімдігі]] || [[Арал (қала)|Арал]] қаласы || 1 || {{өсім}}36004 |- | [[Аралқұм ауылдық округі]] || [[Аралқұм (Қызылорда облысы)|Аралқұм]] станциясы || 3 || {{өсім}}1805 |- | [[Атанши ауылдық округі]] || [[Жіңішкеқұм (ауыл)|Жіңішкеқұм]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}435 |- | [[Бекбауыл ауылдық округі]] || [[Бекбауыл]] станциясы || 3 || {{өсім}}1761 |- | [[Беларан ауылдық округі]] || [[Құланды (Қызылорда облысы)|Құланды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}348 |- | [[Бөген ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Бөген ауылдық округі]] || [[Бөген (Қызылорда облысы)|Бөген]] ауылы || 2 || {{өсім}}1759 |- | [[Жақсықылыш кенттік әкімдігі]] || [[Жақсықылыш (кент)|Жақсықылыш]] кенті || 1 || {{құлдырау}}4631 |- | [[Жаңақұрылыс ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс ауылдық округі]] || [[Жаңақұрылыс (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}765 |- | [[Жетес би ауылдық округі]] || [[Райым]] ауылы || 2 || {{өсім}}619 |- | [[Жіңішкеқұм ауылдық округі]] || [[Тоқабай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}735 |- | [[Қамыстыбас ауылдық округі]] || [[Қамыстыбас (ауыл)|Қамыстыбас]] станциясы || 2 || {{өсім}}2000 |- | [[Қарақұм ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Қарақұм ауылдық округі]] || [[Абай (Арал ауданы)|Абай]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}2425 |- | [[Қаратерең ауылдық округі]] || [[Жаңақоныс (Арал ауданы)|Жаңақоныс]] ауылы || 3 || {{өсім}}1766 |- | [[Қосаман ауылдық округі]] || [[Қосаман]] ауылы || 2 || {{өсім}}717 |- | [[Қосжар ауылдық округі]] || [[Қосжар]] ауылы || 1 || {{өсім}}580 |- | [[Құланды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Құланды ауылдық округі]] || [[Ақбасты (Қызылорда облысы)|Ақбасты]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}420 |- | [[Мергенсай ауылдық округі]] || [[Жалаңаш (Қызылорда облысы)|Жалаңаш]] ауылы || 2 || {{өсім}}825 |- | [[Райым ауылдық округі]] || [[Қызылжар (Қызылорда облысы)|Қызылжар]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}1608 |- | [[Сазды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сазды ауылдық округі]] || [[Сазды (Қызылорда облысы)|Сазды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}506 |- | [[Сапақ ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сапақ ауылдық округі]] || [[Сапақ (Қызылорда облысы)|Сапақ]] станциясы || 4 || {{құлдырау}}846 |- | [[Сексеуіл кенттік әкімдігі]] || [[Сексеуіл (кент)|Сексеуіл]] кенті || 7 || {{өсім}}11284 |} == Әлеуметтік құрылымдары == Жалпы білім беретін – 45 мектеп. Мәдениет саласында 6 мәдениет үйі, 16 клуб, 37 кітапхана, бір музей, бір кинотеатр тіркелген. Аудандық «Толқын» газеті шығып тұрады. Н. Кенжеғұл атында мәдениет үйінде Қазанғап атында халық аспаптар оркестрі, Сыдықовтар жанұясының ансамблі, «Көңілашар» үгіт-көркемдік бригадасы жұмыс істейді. Денсаулық сақтау саласында ауданы аурухана, балалар босанатын үй, психоневрол. диспансер, кеңес беру диагностик. емхана, 2 аурухана, 31 фельдш.-акушерлік және фельдш. пункт, 12 отбасылық-дәрігерлік амбулатория, тіс емдейтін «Жансая» және «Аралстоммед» ЖШС-тері, 4 дәріхана, ауданы санэпидстанса, лепропункт, т.б. медицина мекемелер халыққа қызмет көрсетеді. Спорт саласында ауданда 192 спорт ғимараттары тіркелген. Ауданда көптеген қоғамдық бірлестіктер («Қайрат», «Ана үміті», «Байқоңыр», «Арал теңізі», «Ұстаз ұлағаты», «Көкжиек», т.б.) жұмыс істейді. А. а. аумағымен Орынбор–Ташкент т. ж. (162 км) өтеді. Автомобиль жолының жалпы ұзындығы 502 км, оның ішінде респ. маңызы бар жолдың ұзындығы 211 км. Байланыс кәсіпорындары мен мекемелерінен 1 ауданы байланыс бөлімі, 18 пошта бөлімшесі, 1 телекоммуникация жүйесі елге қызмет көрсетеді. Ауданда ұзындығы 570,6 км су құбыры тартылған. Электр энергиясын «Дәу летэнерго» ЖШС-і береді. Аудан өңірінен көптеген археол. және мәдени ескерткіштер табылған. == Шаруашылығы == Аудан негізінен қаракөл қойын, ірі қара жылқы және түйе өсіруге маманданған. Қазір бұрынғы кеңшарлар негізінде ұжымдық шаруашылықтар мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылған. Аудан арқылы Орынбор – Ташкент темір жолы, Қызылорда – Ақтөбе автомобиль жолдары өтеді. Арал ауданы елімізге балық аулау және өңдеумен танымал. Теңіз жағалауындағы елді мекендердің негізгі кәсіпшілігі – балық аулау болып саналады. Кейінгі 20 жыл ішінде [[Арал теңізі]]нің тартылуына байланысты балық ш. да біршама азайды. Ауданда өнеркәсіп біршама дамыған. Бұрынғы кәсіпорындар мен мекемелер, өндіріс орындары нарық экономикасына өтуіне байланысты жекешелендірілді. Олардың негізінде аудан аумағында 300-ге жуық шаруашылық нысандары ұйымдастырылды (2001). Салалық қатыстығына қарай а. ш-нда, орман ш-нда және аңшылық бағытында 19 нысан, балық аулау ш-нда 37, кен өндіруде 1, өңдеу өнеркәсібінде 13, электр энергиясын өндіру және оны тарату, газ және су мекемелерінде 7, құрылыста 11, сауда, автомобиль жөндеу және үйге пайдаланылатын бұйымдар жасау мекемелері 31, көлік және байланыс мекемелері 11, қаржылық іспен айналысатын мекемелер 2, мемлекет басқару мекемелері 39, білім саласында 36, денсаулық сақтау және әлеум. қызмет көрсетуде 27, басқа да коммунальдық, әлеум. және қоғамдық ұйымдар саны 51 (2001). Ірі өнеркәсіп кәсіпорындарына «Аралтұз», АҚ, Вагон жөндеу зауыты, Сексеуілді локомотив жөндеу зауыты, «Қамыстыбас» балық питомнигі т.б. жатады. Ауданда 1995 жылға дейін 25 ұжымшар, 16 балық зауыты, балық қабылдайтын 75 пункт, механикаландырылған 4 машина ст-сы болған. Жылына 500 т балық ауланып отырған. Еділ жағалауы өңіріне қуаңшылық пен аштық жылдарында (1930 – 40) Арал өңірінен 14 вагон балық жөнелтілген. Арал т. суының тартылуы және еліміздің нарық экономикасына өтуіне байланысты ауданның ауыл шаруашылық біршама өзгерістерге ұшырады. Қазір аудандағы а. ш-на пайдаланылатын жердің аумағы 12,93 мың км², оның ішінде ерекше қорғалатын жердің аумағы 167,9 км² (Барсакелмес қорығы), орман қорының аумағы 6,37 мың км², су қоры 22,3 мың км², мемлекет жер қоры 10,86 мың км². Ауданда 2001 жылдың басында а. ш-нда 101 агроқұрылым болды. Оның ішінде 4 ЖШС, 2 АҚ, 5 ӨК, 90 шаруа қожалығы болды. А. ш-на жарамды жердің аумағы 2,03 млн. га, оның ішінде жыртылған жері 619 га, тыңайған жер 2715 га, шабындық 9442 га, жайылымы 2,02 млн. га, бау-бақша 357 га. Аудан бойында 2000 ж. 930 т күріш жиналды. Ірі қара малдың саны 21,14 мың бас, қой мен ешкі 90,33 мың бас, жылқы 11,7 мың бас, түйе 13,3 мың бас болды. Шағын кәсіпкерлік саласында (жалпы саны 98) 2001 жылдың басында заңды тұлғалар бойынша өнеркәсіп саласында 5, балық ш-нда 31, а. ш-нда 13, құрылыста 2, көлік және байланыста 2, саудада 23, басқа шаруашылық нысандарының саны 22. == Тұлғалары == * [[Әміржан Сағидрахманұлы Қосанов]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қызылорда облысы}} {{Арал ауданы елді мекендері}} [[Санат:Арал ауданы]] 6ksxvymgzcyle2d6g2neecyorvy4hfj 3661962 3661864 2026-09-27T10:21:32Z Бекбол Мамбетов 186027 Ішкі сілтеме жасалынды 3661962 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Арал ауданы |елтаңба =Aral District seal.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 47 |lat_sec =12 |lon_dir = E |lon_deg = 61 |lon_min = 40 |lon_sec =15 |облысы = Қызылорда облысы |аудан орталығы = [[Арал (қала)|Арал]] |ауылдық округтер саны = 21 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны =1 |ауылдар саны = 48 |қалалар саны = 1 |әкімі = Аманжол Сақыпұлы Оңғарбаев |әкімдіктің мекенжайы = Арал қаласы, Астана көшесі, №33 |құрылған уақыты = 1928 |жер аумағы = 68,4 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 78 687<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (99,91%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (0,03%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (0,06%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/kyzylorda-aral?lang=kk Арал ауданының әкімдігі |карта = Aral District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |ортаққордағы санаты = }} '''Арал ауданы ''' — [[Қызылорда облысы]]ның солтүстік-батысындағы әкімшілік бөлік. [[1928 жыл|1928 жылы]] құрылған. Орталығы – [[Арал (қала)|Арал]] қаласы. Жер аумағы – 68,4 мың км². ==Географиялық орны, жер бедері == Оңтүстік бөлігін түгелдей [[Арал теңізі]] алып жатыр. Аудан батысы мен солтүстігінде [[Ақтөбе облысы]]ның [[Шалқар ауданы|Шалқар]] және [[Ырғыз ауданы|Ырғыз]] аудандарымен, солтүстік-шығысында [[Ұлытау облысы]]ның [[Ұлытау ауданы]]мен, оңтүстік-шығысында Қызылорда облысының [[Қазалы ауданы]]мен, оңтүстігінде [[Қарақалпақстан]]мен шектеседі. [[Тұран ойпаты]]нда орналасқан аудан батыста [[Үлкен Борсық|Үлкен]] және [[Кіші Борсық]] құмдары, солтүстік-шығысын [[Баршақұм]], шығысын [[Арал қарақұмы]] алып жатыр. Арал теңізі жағалауында Көкарал, [[Көктырнақ]], [[Барсакелмес]], [[Шұбартарауыз]], [[Құланды (түбек)|Құланды]] түбектері, Чернышев, Тұщыбас, [[Шевченко шығанағы|Шевченко]], [[Бутаков шығанағы|Бутаков]] [[шығанақ]]тары және Берг мойнағы орналасқан. [[Қарашоқы]] (283 м), Алтыншоқы су (209 – 247 м аралығында), т.б. таулар кездеседі. Жер бедері, негізінен қоңыржай белдеудің [[Солтүстік Арал теңізі|Солтүстік Арал]] провинциясын алып жатқан жазық ландшафттан тұрады. Солтүстік-батысында біршама көтеріңкі, аласа келген қыраттар мен таулар орналасқан. Аудан жерінің ең биік жері – Шевченко шығанағынан солтүстік-батыста жатқан тау (324 м). Солт-нде Алтыншоқысу (абсолютiк биіктігі 249 м), Тербенбес (208 м), Көлқарашоқы (240 м), Көкарал түбегінде [[Дәуіт (тау)|Дәуіт]] (161 м), Көктырнақ түбегінде Үшшоқы (188 м) таулары орналасқан. Бірнеше ірі құмды алқаптар бар. Олар – солтүстік-батысындағы [[Кіші Борсық]] құмы, солт-нде Баршақұм, орталығы бөлігінде Арал Қарақұмы, Жіңішкеқұм, Дарбас құмы. [[Арал теңізі|Арал т.]] жағалауында Көкарал, Көктырнақ, [[Барсакелмес]], Шұбартарауыз, Құланды түбектері, Чернышев, Тұщыбас, Шевченко, Бутаков, Сарышығанақ шығанақтары және Берг мойнағы орналасқан. Түбектерде Изенарал, Ұзынарал, Қаратөбе, Домалақ, [[Айдарлы (Қызылорда облысы)|Айдарлы]], т.б. мүйістер бар. Ауданның солтеңізінің құмды-төбелі өңірінде малға жайлы шұратты жерлер көп. Әсіресе қыстаулар (Бөбешік, Мейірман, Манасбай, Көкқабақ, Дөңгелексор, Науша, Шұрық, т.б.), жайлаулар (Қарабұлақ, Шағатай, т.б.) және құдықтар (Төртқұдық, Берді, Аймандай, Ұзақбай, Нұраөлген, Ақтан, Сабырбай, т.б.) орналасқан. Аудан аумағы геол. тұрғысынан [[Тұран плитасы]]<nowiki/>ның мезозой-кайнозой шөгінділерінен түзілген. Оңтүстігінде [[Әмудария]] мегаантиклиналімен шектеседі. Шөгінділерінің қалыңд. 1000 – 1500 м-ден (шығысында) теңіз жағалауында 2000 м-ге жетеді. == Су торабы == Ауданды екі бөліп Аралға құятын [[Сырдария]] өз. ағып жатыр. Оның атырауында аудандағы көлдердің басым бөлігі орналасқан. Ірілері: Қамыстыбас, Тұщыбас, Шөмішкөл, Ақшатау көлдері, т.б. Атырауынан біршама алыста жатқан көлдерге Жақсықылыш к. жатады. Жер асты суы солтүстігінде сәл кермек татиды (5 – 8 г/л), солтүстік-шығысында тұщы (1 г/л), орталығы бөлігі мен Сырдың атырауында сәл кермек және кермекті (3 – 5 г/л). Грунт сулары ауданның солтүстігінде 3 – 10 м, орталығы 2 – 3 м тереңдікте. Су қабаты негізінен құмдақты-сазды, кейде сазды-батпақты қабатта кездеседі. Аудан аумағында Арал – Сексеуіл артезиан алабы жайласқан. Артезиан суы альб-сеномен, және палеоген-неоген (негізінен, эоцен және палеоцен) қабатында. Солтүстік-шығысында артезиан суы 100 – 200 м, ортасында 200 – 300 м, теңіз жағалауында 20 – 150 м тереңдікте жатыр. Судың минералд. сәл кермектен (5-тен 50 г/л) тұщыға дейін (1 – 3 г/л) өзгереді. Аудан өте қуаң шөлді белдемде жатқандықтан оның топырағының басым бөлігі сұр, сортаңды сұр, құмды және тақыр тәрізді топырақтан тұрады. Сыр бойы (аңғары мен жайылмасында) шалғынды сұр, бозғылт сұр және батпақты-сазды топырақ қалыптасқан == Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Арал ауданының климаты тым [[Континенттік климат|континенттік]]. Орташа ауа температурасы қаңтарда – 13 – 15°С, шілдеде 24 – 35°С. Жауын-шашынның мөлшері 100 мм-ге жуық. Аязсыз күндер саны 160 тәулік, қар жамылғысы жұқа (10 см), ол 80 күндей жатады. Вегетация кезеңінің жылдық температура жиынтығы солтүстігінде 3400&nbsp;°C, оңтүстігінде 3800&nbsp;°C. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлш. солтүстігінде 150 мм, оңтүстігінде 105 мм. Оның 80%-ға жуығы көктем мен күз айларына келеді. Атмосфера қуаңшылықтың орташа мөлшері 50 тәулік. Аудан өте құрғақ агроклиматтық ауданға жатады. Сондықтан гидротермиялық коэффицент 0,3-ті құрайды, яғни ылғалдылығы өте төмен аймаққа жатады. Аудан аумағында желдің басым бөлігі солтүстік-шығыс (22%) және оңтүстік-батыстан (18%) соғады. Қыста солт-тен соғатын жел 24%-ды құраса, жаздағы жел 26%-ды құрайды. Желдің жылдық орташа жылдамдығы 4 – 4,5 м/с. Аудан жерінде өсімдіктерден жусан, селеу, жыңғыл, сексеуіл, жиде, қамыс, т.б. өседі. Жануарлар дүниесінен құм қояны, сарышұнақ, қосаяқ, түлкі, қасқыр, қарақұйрық мекендейді. Жан-жануарлары зоогеографиялық тұрғыдан [[Жерорта теңізі]] облысы, Иран-Тұран провинциясының Тұран округіне қарайды. Мұнда, негізінен, ақ бөкен, құм қояны, қарсақ, борсық, қамыс мысығы (мәлін) дала тышқандарының бірнеше түрлері мекендейді. Өзен-көлдерінде қаз, үйректердің бірнеше түрі мен туыстары, т.б. құстар ұя салады, кейбіреулері жыл бойы Сыр бойы мен теңіз жағалауында қалады. Ауданның өзен-көлдері балыққа бай. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы, КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009 !! 2021<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national|date=2023-10-10}}</ref> |- | 65295 || {{құлдырау}}58958 || {{өсім}}79182 || {{құлдырау}}70405 || {{өсім}}70804 || {{құлдырау}}68382 || {{өсім}}70562 || {{өсім}}80569 |} Тұрғындар саны – 79 150 адам ([[2019 жыл|2019]]). Ұлттық құрамы: [[қазақтар]] – 99,91%, [[орыстар]] – 0,04%, басқа ұлт өкілдері – 0,05%. == Әкімшілік бөлінісі == 49 елді мекен 1 қалалық, 2 кенттік әкімдік пен 21 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ ! Әкімшілік !! Орталығы !! Елді мекендері !! Халқы (2021) |- | [[Ақирек ауылдық округі]] || [[Ақбай (Қызылорда облысы)|Ақбай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}809 |- | [[Аққұм ауылдық округі (Арал ауданы)|Аққұм ауылдық округі]] || [[Шижаға]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}2203 |- | [[Аманөткел ауылдық округі]] || [[Аманөткел]] ауылы || 4 || {{құлдырау}}2360 |- | [[Арал қалалық әкімдігі]] || [[Арал (қала)|Арал]] қаласы || 1 || {{өсім}}36004 |- | [[Аралқұм ауылдық округі]] || [[Аралқұм (Қызылорда облысы)|Аралқұм]] станциясы || 3 || {{өсім}}1805 |- | [[Атанши ауылдық округі]] || [[Жіңішкеқұм (ауыл)|Жіңішкеқұм]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}435 |- | [[Бекбауыл ауылдық округі]] || [[Бекбауыл]] станциясы || 3 || {{өсім}}1761 |- | [[Беларан ауылдық округі]] || [[Құланды (Қызылорда облысы)|Құланды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}348 |- | [[Бөген ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Бөген ауылдық округі]] || [[Бөген (Қызылорда облысы)|Бөген]] ауылы || 2 || {{өсім}}1759 |- | [[Жақсықылыш кенттік әкімдігі]] || [[Жақсықылыш (кент)|Жақсықылыш]] кенті || 1 || {{құлдырау}}4631 |- | [[Жаңақұрылыс ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс ауылдық округі]] || [[Жаңақұрылыс (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}765 |- | [[Жетес би ауылдық округі]] || [[Райым]] ауылы || 2 || {{өсім}}619 |- | [[Жіңішкеқұм ауылдық округі]] || [[Тоқабай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}735 |- | [[Қамыстыбас ауылдық округі]] || [[Қамыстыбас (ауыл)|Қамыстыбас]] станциясы || 2 || {{өсім}}2000 |- | [[Қарақұм ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Қарақұм ауылдық округі]] || [[Абай (Арал ауданы)|Абай]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}2425 |- | [[Қаратерең ауылдық округі]] || [[Жаңақоныс (Арал ауданы)|Жаңақоныс]] ауылы || 3 || {{өсім}}1766 |- | [[Қосаман ауылдық округі]] || [[Қосаман]] ауылы || 2 || {{өсім}}717 |- | [[Қосжар ауылдық округі]] || [[Қосжар]] ауылы || 1 || {{өсім}}580 |- | [[Құланды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Құланды ауылдық округі]] || [[Ақбасты (Қызылорда облысы)|Ақбасты]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}420 |- | [[Мергенсай ауылдық округі]] || [[Жалаңаш (Қызылорда облысы)|Жалаңаш]] ауылы || 2 || {{өсім}}825 |- | [[Райым ауылдық округі]] || [[Қызылжар (Қызылорда облысы)|Қызылжар]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}1608 |- | [[Сазды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сазды ауылдық округі]] || [[Сазды (Қызылорда облысы)|Сазды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}506 |- | [[Сапақ ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сапақ ауылдық округі]] || [[Сапақ (Қызылорда облысы)|Сапақ]] станциясы || 4 || {{құлдырау}}846 |- | [[Сексеуіл кенттік әкімдігі]] || [[Сексеуіл (кент)|Сексеуіл]] кенті || 7 || {{өсім}}11284 |} == Әлеуметтік құрылымдары == Жалпы білім беретін – 45 мектеп. Мәдениет саласында 6 мәдениет үйі, 16 клуб, 37 кітапхана, бір музей, бір кинотеатр тіркелген. Аудандық «Толқын» газеті шығып тұрады. Н. Кенжеғұл атында мәдениет үйінде Қазанғап атында халық аспаптар оркестрі, Сыдықовтар жанұясының ансамблі, «Көңілашар» үгіт-көркемдік бригадасы жұмыс істейді. Денсаулық сақтау саласында ауданы аурухана, балалар босанатын үй, психоневрол. диспансер, кеңес беру диагностик. емхана, 2 аурухана, 31 фельдш.-акушерлік және фельдш. пункт, 12 отбасылық-дәрігерлік амбулатория, тіс емдейтін «Жансая» және «Аралстоммед» ЖШС-тері, 4 дәріхана, ауданы санэпидстанса, лепропункт, т.б. медицина мекемелер халыққа қызмет көрсетеді. Спорт саласында ауданда 192 спорт ғимараттары тіркелген. Ауданда көптеген қоғамдық бірлестіктер («Қайрат», «Ана үміті», «Байқоңыр», «Арал теңізі», «Ұстаз ұлағаты», «Көкжиек», т.б.) жұмыс істейді. А. а. аумағымен Орынбор–Ташкент т. ж. (162 км) өтеді. Автомобиль жолының жалпы ұзындығы 502 км, оның ішінде респ. маңызы бар жолдың ұзындығы 211 км. Байланыс кәсіпорындары мен мекемелерінен 1 ауданы байланыс бөлімі, 18 пошта бөлімшесі, 1 телекоммуникация жүйесі елге қызмет көрсетеді. Ауданда ұзындығы 570,6 км су құбыры тартылған. Электр энергиясын «Дәу летэнерго» ЖШС-і береді. Аудан өңірінен көптеген археол. және мәдени ескерткіштер табылған. == Шаруашылығы == Аудан негізінен қаракөл қойын, ірі қара жылқы және түйе өсіруге маманданған. Қазір бұрынғы кеңшарлар негізінде ұжымдық шаруашылықтар мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылған. Аудан арқылы Орынбор – Ташкент темір жолы, Қызылорда – Ақтөбе автомобиль жолдары өтеді. Арал ауданы елімізге балық аулау және өңдеумен танымал. Теңіз жағалауындағы елді мекендердің негізгі кәсіпшілігі – балық аулау болып саналады. Кейінгі 20 жыл ішінде [[Арал теңізі]]нің тартылуына байланысты балық ш. да біршама азайды. Ауданда өнеркәсіп біршама дамыған. Бұрынғы кәсіпорындар мен мекемелер, өндіріс орындары нарық экономикасына өтуіне байланысты жекешелендірілді. Олардың негізінде аудан аумағында 300-ге жуық шаруашылық нысандары ұйымдастырылды (2001). Салалық қатыстығына қарай а. ш-нда, орман ш-нда және аңшылық бағытында 19 нысан, балық аулау ш-нда 37, кен өндіруде 1, өңдеу өнеркәсібінде 13, электр энергиясын өндіру және оны тарату, газ және су мекемелерінде 7, құрылыста 11, сауда, автомобиль жөндеу және үйге пайдаланылатын бұйымдар жасау мекемелері 31, көлік және байланыс мекемелері 11, қаржылық іспен айналысатын мекемелер 2, мемлекет басқару мекемелері 39, білім саласында 36, денсаулық сақтау және әлеум. қызмет көрсетуде 27, басқа да коммунальдық, әлеум. және қоғамдық ұйымдар саны 51 (2001). Ірі өнеркәсіп кәсіпорындарына «Аралтұз», АҚ, Вагон жөндеу зауыты, Сексеуілді локомотив жөндеу зауыты, «Қамыстыбас» балық питомнигі т.б. жатады. Ауданда 1995 жылға дейін 25 ұжымшар, 16 балық зауыты, балық қабылдайтын 75 пункт, механикаландырылған 4 машина ст-сы болған. Жылына 500 т балық ауланып отырған. Еділ жағалауы өңіріне қуаңшылық пен аштық жылдарында (1930 – 40) Арал өңірінен 14 вагон балық жөнелтілген. Арал т. суының тартылуы және еліміздің нарық экономикасына өтуіне байланысты ауданның ауыл шаруашылық біршама өзгерістерге ұшырады. Қазір аудандағы а. ш-на пайдаланылатын жердің аумағы 12,93 мың км², оның ішінде ерекше қорғалатын жердің аумағы 167,9 км² (Барсакелмес қорығы), орман қорының аумағы 6,37 мың км², су қоры 22,3 мың км², мемлекет жер қоры 10,86 мың км². Ауданда 2001 жылдың басында а. ш-нда 101 агроқұрылым болды. Оның ішінде 4 ЖШС, 2 АҚ, 5 ӨК, 90 шаруа қожалығы болды. А. ш-на жарамды жердің аумағы 2,03 млн. га, оның ішінде жыртылған жері 619 га, тыңайған жер 2715 га, шабындық 9442 га, жайылымы 2,02 млн. га, бау-бақша 357 га. Аудан бойында 2000 ж. 930 т күріш жиналды. Ірі қара малдың саны 21,14 мың бас, қой мен ешкі 90,33 мың бас, жылқы 11,7 мың бас, түйе 13,3 мың бас болды. Шағын кәсіпкерлік саласында (жалпы саны 98) 2001 жылдың басында заңды тұлғалар бойынша өнеркәсіп саласында 5, балық ш-нда 31, а. ш-нда 13, құрылыста 2, көлік және байланыста 2, саудада 23, басқа шаруашылық нысандарының саны 22. == Тұлғалары == * [[Әміржан Сағидрахманұлы Қосанов]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қызылорда облысы}} {{Арал ауданы елді мекендері}} [[Санат:Арал ауданы]] 0xb9r9zw0np40j4b4zoaox5t2oqp483 3661963 3661962 2026-09-27T10:22:20Z Бекбол Мамбетов 186027 Ішкі сілтеме жасалынды 3661963 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Арал ауданы |елтаңба =Aral District seal.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 47 |lat_sec =12 |lon_dir = E |lon_deg = 61 |lon_min = 40 |lon_sec =15 |облысы = Қызылорда облысы |аудан орталығы = [[Арал (қала)|Арал]] |ауылдық округтер саны = 21 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны =1 |ауылдар саны = 48 |қалалар саны = 1 |әкімі = Аманжол Сақыпұлы Оңғарбаев |әкімдіктің мекенжайы = Арал қаласы, Астана көшесі, №33 |құрылған уақыты = 1928 |жер аумағы = 68,4 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 78 687<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (99,91%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (0,03%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (0,06%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/kyzylorda-aral?lang=kk Арал ауданының әкімдігі |карта = Aral District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |ортаққордағы санаты = }} '''Арал ауданы ''' — [[Қызылорда облысы]]ның солтүстік-батысындағы әкімшілік бөлік. [[1928 жыл|1928 жылы]] құрылған. Орталығы – [[Арал (қала)|Арал]] қаласы. Жер аумағы – 68,4 мың км². ==Географиялық орны, жер бедері == Оңтүстік бөлігін түгелдей [[Арал теңізі]] алып жатыр. Аудан батысы мен солтүстігінде [[Ақтөбе облысы]]ның [[Шалқар ауданы|Шалқар]] және [[Ырғыз ауданы|Ырғыз]] аудандарымен, солтүстік-шығысында [[Ұлытау облысы]]ның [[Ұлытау ауданы]]мен, оңтүстік-шығысында Қызылорда облысының [[Қазалы ауданы]]мен, оңтүстігінде [[Қарақалпақстан]]мен шектеседі. [[Тұран ойпаты]]нда орналасқан аудан батыста [[Үлкен Борсық|Үлкен]] және [[Кіші Борсық]] құмдары, солтүстік-шығысын [[Баршақұм]], шығысын [[Арал қарақұмы]] алып жатыр. Арал теңізі жағалауында Көкарал, [[Көктырнақ]], [[Барсакелмес]], [[Шұбартарауыз]], [[Құланды (түбек)|Құланды]] түбектері, Чернышев, Тұщыбас, [[Шевченко шығанағы|Шевченко]], [[Бутаков шығанағы|Бутаков]] [[шығанақ]]тары және Берг мойнағы орналасқан. [[Қарашоқы]] (283 м), Алтыншоқы су (209 – 247 м аралығында), т.б. таулар кездеседі. Жер бедері, негізінен қоңыржай белдеудің [[Солтүстік Арал теңізі|Солтүстік Арал]] провинциясын алып жатқан жазық ландшафттан тұрады. Солтүстік-батысында біршама көтеріңкі, аласа келген қыраттар мен таулар орналасқан. Аудан жерінің ең биік жері – Шевченко шығанағынан солтүстік-батыста жатқан тау (324 м). Солт-нде Алтыншоқысу (абсолютiк биіктігі 249 м), Тербенбес (208 м), Көлқарашоқы (240 м), Көкарал түбегінде [[Дәуіт (тау)|Дәуіт]] (161 м), Көктырнақ түбегінде Үшшоқы (188 м) таулары орналасқан. Бірнеше ірі құмды алқаптар бар. Олар – солтүстік-батысындағы [[Кіші Борсық]] құмы, солт-нде Баршақұм, орталығы бөлігінде Арал Қарақұмы, Жіңішкеқұм, Дарбас құмы. [[Арал теңізі|Арал т.]] жағалауында Көкарал, Көктырнақ, [[Барсакелмес]], [[Шұбартарауыз]], Құланды түбектері, Чернышев, Тұщыбас, Шевченко, Бутаков, Сарышығанақ шығанақтары және Берг мойнағы орналасқан. Түбектерде Изенарал, Ұзынарал, Қаратөбе, Домалақ, [[Айдарлы (Қызылорда облысы)|Айдарлы]], т.б. мүйістер бар. Ауданның солтеңізінің құмды-төбелі өңірінде малға жайлы шұратты жерлер көп. Әсіресе қыстаулар (Бөбешік, Мейірман, Манасбай, Көкқабақ, Дөңгелексор, Науша, Шұрық, т.б.), жайлаулар (Қарабұлақ, Шағатай, т.б.) және құдықтар (Төртқұдық, Берді, Аймандай, Ұзақбай, Нұраөлген, Ақтан, Сабырбай, т.б.) орналасқан. Аудан аумағы геол. тұрғысынан [[Тұран плитасы]]<nowiki/>ның мезозой-кайнозой шөгінділерінен түзілген. Оңтүстігінде [[Әмудария]] мегаантиклиналімен шектеседі. Шөгінділерінің қалыңд. 1000 – 1500 м-ден (шығысында) теңіз жағалауында 2000 м-ге жетеді. == Су торабы == Ауданды екі бөліп Аралға құятын [[Сырдария]] өз. ағып жатыр. Оның атырауында аудандағы көлдердің басым бөлігі орналасқан. Ірілері: Қамыстыбас, Тұщыбас, Шөмішкөл, Ақшатау көлдері, т.б. Атырауынан біршама алыста жатқан көлдерге Жақсықылыш к. жатады. Жер асты суы солтүстігінде сәл кермек татиды (5 – 8 г/л), солтүстік-шығысында тұщы (1 г/л), орталығы бөлігі мен Сырдың атырауында сәл кермек және кермекті (3 – 5 г/л). Грунт сулары ауданның солтүстігінде 3 – 10 м, орталығы 2 – 3 м тереңдікте. Су қабаты негізінен құмдақты-сазды, кейде сазды-батпақты қабатта кездеседі. Аудан аумағында Арал – Сексеуіл артезиан алабы жайласқан. Артезиан суы альб-сеномен, және палеоген-неоген (негізінен, эоцен және палеоцен) қабатында. Солтүстік-шығысында артезиан суы 100 – 200 м, ортасында 200 – 300 м, теңіз жағалауында 20 – 150 м тереңдікте жатыр. Судың минералд. сәл кермектен (5-тен 50 г/л) тұщыға дейін (1 – 3 г/л) өзгереді. Аудан өте қуаң шөлді белдемде жатқандықтан оның топырағының басым бөлігі сұр, сортаңды сұр, құмды және тақыр тәрізді топырақтан тұрады. Сыр бойы (аңғары мен жайылмасында) шалғынды сұр, бозғылт сұр және батпақты-сазды топырақ қалыптасқан == Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Арал ауданының климаты тым [[Континенттік климат|континенттік]]. Орташа ауа температурасы қаңтарда – 13 – 15°С, шілдеде 24 – 35°С. Жауын-шашынның мөлшері 100 мм-ге жуық. Аязсыз күндер саны 160 тәулік, қар жамылғысы жұқа (10 см), ол 80 күндей жатады. Вегетация кезеңінің жылдық температура жиынтығы солтүстігінде 3400&nbsp;°C, оңтүстігінде 3800&nbsp;°C. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлш. солтүстігінде 150 мм, оңтүстігінде 105 мм. Оның 80%-ға жуығы көктем мен күз айларына келеді. Атмосфера қуаңшылықтың орташа мөлшері 50 тәулік. Аудан өте құрғақ агроклиматтық ауданға жатады. Сондықтан гидротермиялық коэффицент 0,3-ті құрайды, яғни ылғалдылығы өте төмен аймаққа жатады. Аудан аумағында желдің басым бөлігі солтүстік-шығыс (22%) және оңтүстік-батыстан (18%) соғады. Қыста солт-тен соғатын жел 24%-ды құраса, жаздағы жел 26%-ды құрайды. Желдің жылдық орташа жылдамдығы 4 – 4,5 м/с. Аудан жерінде өсімдіктерден жусан, селеу, жыңғыл, сексеуіл, жиде, қамыс, т.б. өседі. Жануарлар дүниесінен құм қояны, сарышұнақ, қосаяқ, түлкі, қасқыр, қарақұйрық мекендейді. Жан-жануарлары зоогеографиялық тұрғыдан [[Жерорта теңізі]] облысы, Иран-Тұран провинциясының Тұран округіне қарайды. Мұнда, негізінен, ақ бөкен, құм қояны, қарсақ, борсық, қамыс мысығы (мәлін) дала тышқандарының бірнеше түрлері мекендейді. Өзен-көлдерінде қаз, үйректердің бірнеше түрі мен туыстары, т.б. құстар ұя салады, кейбіреулері жыл бойы Сыр бойы мен теңіз жағалауында қалады. Ауданның өзен-көлдері балыққа бай. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы, КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009 !! 2021<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national|date=2023-10-10}}</ref> |- | 65295 || {{құлдырау}}58958 || {{өсім}}79182 || {{құлдырау}}70405 || {{өсім}}70804 || {{құлдырау}}68382 || {{өсім}}70562 || {{өсім}}80569 |} Тұрғындар саны – 79 150 адам ([[2019 жыл|2019]]). Ұлттық құрамы: [[қазақтар]] – 99,91%, [[орыстар]] – 0,04%, басқа ұлт өкілдері – 0,05%. == Әкімшілік бөлінісі == 49 елді мекен 1 қалалық, 2 кенттік әкімдік пен 21 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ ! Әкімшілік !! Орталығы !! Елді мекендері !! Халқы (2021) |- | [[Ақирек ауылдық округі]] || [[Ақбай (Қызылорда облысы)|Ақбай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}809 |- | [[Аққұм ауылдық округі (Арал ауданы)|Аққұм ауылдық округі]] || [[Шижаға]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}2203 |- | [[Аманөткел ауылдық округі]] || [[Аманөткел]] ауылы || 4 || {{құлдырау}}2360 |- | [[Арал қалалық әкімдігі]] || [[Арал (қала)|Арал]] қаласы || 1 || {{өсім}}36004 |- | [[Аралқұм ауылдық округі]] || [[Аралқұм (Қызылорда облысы)|Аралқұм]] станциясы || 3 || {{өсім}}1805 |- | [[Атанши ауылдық округі]] || [[Жіңішкеқұм (ауыл)|Жіңішкеқұм]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}435 |- | [[Бекбауыл ауылдық округі]] || [[Бекбауыл]] станциясы || 3 || {{өсім}}1761 |- | [[Беларан ауылдық округі]] || [[Құланды (Қызылорда облысы)|Құланды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}348 |- | [[Бөген ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Бөген ауылдық округі]] || [[Бөген (Қызылорда облысы)|Бөген]] ауылы || 2 || {{өсім}}1759 |- | [[Жақсықылыш кенттік әкімдігі]] || [[Жақсықылыш (кент)|Жақсықылыш]] кенті || 1 || {{құлдырау}}4631 |- | [[Жаңақұрылыс ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс ауылдық округі]] || [[Жаңақұрылыс (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}765 |- | [[Жетес би ауылдық округі]] || [[Райым]] ауылы || 2 || {{өсім}}619 |- | [[Жіңішкеқұм ауылдық округі]] || [[Тоқабай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}735 |- | [[Қамыстыбас ауылдық округі]] || [[Қамыстыбас (ауыл)|Қамыстыбас]] станциясы || 2 || {{өсім}}2000 |- | [[Қарақұм ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Қарақұм ауылдық округі]] || [[Абай (Арал ауданы)|Абай]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}2425 |- | [[Қаратерең ауылдық округі]] || [[Жаңақоныс (Арал ауданы)|Жаңақоныс]] ауылы || 3 || {{өсім}}1766 |- | [[Қосаман ауылдық округі]] || [[Қосаман]] ауылы || 2 || {{өсім}}717 |- | [[Қосжар ауылдық округі]] || [[Қосжар]] ауылы || 1 || {{өсім}}580 |- | [[Құланды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Құланды ауылдық округі]] || [[Ақбасты (Қызылорда облысы)|Ақбасты]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}420 |- | [[Мергенсай ауылдық округі]] || [[Жалаңаш (Қызылорда облысы)|Жалаңаш]] ауылы || 2 || {{өсім}}825 |- | [[Райым ауылдық округі]] || [[Қызылжар (Қызылорда облысы)|Қызылжар]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}1608 |- | [[Сазды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сазды ауылдық округі]] || [[Сазды (Қызылорда облысы)|Сазды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}506 |- | [[Сапақ ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сапақ ауылдық округі]] || [[Сапақ (Қызылорда облысы)|Сапақ]] станциясы || 4 || {{құлдырау}}846 |- | [[Сексеуіл кенттік әкімдігі]] || [[Сексеуіл (кент)|Сексеуіл]] кенті || 7 || {{өсім}}11284 |} == Әлеуметтік құрылымдары == Жалпы білім беретін – 45 мектеп. Мәдениет саласында 6 мәдениет үйі, 16 клуб, 37 кітапхана, бір музей, бір кинотеатр тіркелген. Аудандық «Толқын» газеті шығып тұрады. Н. Кенжеғұл атында мәдениет үйінде Қазанғап атында халық аспаптар оркестрі, Сыдықовтар жанұясының ансамблі, «Көңілашар» үгіт-көркемдік бригадасы жұмыс істейді. Денсаулық сақтау саласында ауданы аурухана, балалар босанатын үй, психоневрол. диспансер, кеңес беру диагностик. емхана, 2 аурухана, 31 фельдш.-акушерлік және фельдш. пункт, 12 отбасылық-дәрігерлік амбулатория, тіс емдейтін «Жансая» және «Аралстоммед» ЖШС-тері, 4 дәріхана, ауданы санэпидстанса, лепропункт, т.б. медицина мекемелер халыққа қызмет көрсетеді. Спорт саласында ауданда 192 спорт ғимараттары тіркелген. Ауданда көптеген қоғамдық бірлестіктер («Қайрат», «Ана үміті», «Байқоңыр», «Арал теңізі», «Ұстаз ұлағаты», «Көкжиек», т.б.) жұмыс істейді. А. а. аумағымен Орынбор–Ташкент т. ж. (162 км) өтеді. Автомобиль жолының жалпы ұзындығы 502 км, оның ішінде респ. маңызы бар жолдың ұзындығы 211 км. Байланыс кәсіпорындары мен мекемелерінен 1 ауданы байланыс бөлімі, 18 пошта бөлімшесі, 1 телекоммуникация жүйесі елге қызмет көрсетеді. Ауданда ұзындығы 570,6 км су құбыры тартылған. Электр энергиясын «Дәу летэнерго» ЖШС-і береді. Аудан өңірінен көптеген археол. және мәдени ескерткіштер табылған. == Шаруашылығы == Аудан негізінен қаракөл қойын, ірі қара жылқы және түйе өсіруге маманданған. Қазір бұрынғы кеңшарлар негізінде ұжымдық шаруашылықтар мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылған. Аудан арқылы Орынбор – Ташкент темір жолы, Қызылорда – Ақтөбе автомобиль жолдары өтеді. Арал ауданы елімізге балық аулау және өңдеумен танымал. Теңіз жағалауындағы елді мекендердің негізгі кәсіпшілігі – балық аулау болып саналады. Кейінгі 20 жыл ішінде [[Арал теңізі]]нің тартылуына байланысты балық ш. да біршама азайды. Ауданда өнеркәсіп біршама дамыған. Бұрынғы кәсіпорындар мен мекемелер, өндіріс орындары нарық экономикасына өтуіне байланысты жекешелендірілді. Олардың негізінде аудан аумағында 300-ге жуық шаруашылық нысандары ұйымдастырылды (2001). Салалық қатыстығына қарай а. ш-нда, орман ш-нда және аңшылық бағытында 19 нысан, балық аулау ш-нда 37, кен өндіруде 1, өңдеу өнеркәсібінде 13, электр энергиясын өндіру және оны тарату, газ және су мекемелерінде 7, құрылыста 11, сауда, автомобиль жөндеу және үйге пайдаланылатын бұйымдар жасау мекемелері 31, көлік және байланыс мекемелері 11, қаржылық іспен айналысатын мекемелер 2, мемлекет басқару мекемелері 39, білім саласында 36, денсаулық сақтау және әлеум. қызмет көрсетуде 27, басқа да коммунальдық, әлеум. және қоғамдық ұйымдар саны 51 (2001). Ірі өнеркәсіп кәсіпорындарына «Аралтұз», АҚ, Вагон жөндеу зауыты, Сексеуілді локомотив жөндеу зауыты, «Қамыстыбас» балық питомнигі т.б. жатады. Ауданда 1995 жылға дейін 25 ұжымшар, 16 балық зауыты, балық қабылдайтын 75 пункт, механикаландырылған 4 машина ст-сы болған. Жылына 500 т балық ауланып отырған. Еділ жағалауы өңіріне қуаңшылық пен аштық жылдарында (1930 – 40) Арал өңірінен 14 вагон балық жөнелтілген. Арал т. суының тартылуы және еліміздің нарық экономикасына өтуіне байланысты ауданның ауыл шаруашылық біршама өзгерістерге ұшырады. Қазір аудандағы а. ш-на пайдаланылатын жердің аумағы 12,93 мың км², оның ішінде ерекше қорғалатын жердің аумағы 167,9 км² (Барсакелмес қорығы), орман қорының аумағы 6,37 мың км², су қоры 22,3 мың км², мемлекет жер қоры 10,86 мың км². Ауданда 2001 жылдың басында а. ш-нда 101 агроқұрылым болды. Оның ішінде 4 ЖШС, 2 АҚ, 5 ӨК, 90 шаруа қожалығы болды. А. ш-на жарамды жердің аумағы 2,03 млн. га, оның ішінде жыртылған жері 619 га, тыңайған жер 2715 га, шабындық 9442 га, жайылымы 2,02 млн. га, бау-бақша 357 га. Аудан бойында 2000 ж. 930 т күріш жиналды. Ірі қара малдың саны 21,14 мың бас, қой мен ешкі 90,33 мың бас, жылқы 11,7 мың бас, түйе 13,3 мың бас болды. Шағын кәсіпкерлік саласында (жалпы саны 98) 2001 жылдың басында заңды тұлғалар бойынша өнеркәсіп саласында 5, балық ш-нда 31, а. ш-нда 13, құрылыста 2, көлік және байланыста 2, саудада 23, басқа шаруашылық нысандарының саны 22. == Тұлғалары == * [[Әміржан Сағидрахманұлы Қосанов]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қызылорда облысы}} {{Арал ауданы елді мекендері}} [[Санат:Арал ауданы]] jm0xgse56u4ar5bvjne2rulke9enbxl 3661964 3661963 2026-09-27T10:23:40Z Бекбол Мамбетов 186027 Ішкі сілтеме жасалынды 3661964 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Арал ауданы |елтаңба =Aral District seal.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 47 |lat_sec =12 |lon_dir = E |lon_deg = 61 |lon_min = 40 |lon_sec =15 |облысы = Қызылорда облысы |аудан орталығы = [[Арал (қала)|Арал]] |ауылдық округтер саны = 21 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны =1 |ауылдар саны = 48 |қалалар саны = 1 |әкімі = Аманжол Сақыпұлы Оңғарбаев |әкімдіктің мекенжайы = Арал қаласы, Астана көшесі, №33 |құрылған уақыты = 1928 |жер аумағы = 68,4 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 78 687<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (99,91%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (0,03%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (0,06%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/kyzylorda-aral?lang=kk Арал ауданының әкімдігі |карта = Aral District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |ортаққордағы санаты = }} '''Арал ауданы ''' — [[Қызылорда облысы]]ның солтүстік-батысындағы әкімшілік бөлік. [[1928 жыл|1928 жылы]] құрылған. Орталығы – [[Арал (қала)|Арал]] қаласы. Жер аумағы – 68,4 мың км². ==Географиялық орны, жер бедері == Оңтүстік бөлігін түгелдей [[Арал теңізі]] алып жатыр. Аудан батысы мен солтүстігінде [[Ақтөбе облысы]]ның [[Шалқар ауданы|Шалқар]] және [[Ырғыз ауданы|Ырғыз]] аудандарымен, солтүстік-шығысында [[Ұлытау облысы]]ның [[Ұлытау ауданы]]мен, оңтүстік-шығысында Қызылорда облысының [[Қазалы ауданы]]мен, оңтүстігінде [[Қарақалпақстан]]мен шектеседі. [[Тұран ойпаты]]нда орналасқан аудан батыста [[Үлкен Борсық|Үлкен]] және [[Кіші Борсық]] құмдары, солтүстік-шығысын [[Баршақұм]], шығысын [[Арал қарақұмы]] алып жатыр. Арал теңізі жағалауында Көкарал, [[Көктырнақ]], [[Барсакелмес]], [[Шұбартарауыз]], [[Құланды (түбек)|Құланды]] түбектері, Чернышев, Тұщыбас, [[Шевченко шығанағы|Шевченко]], [[Бутаков шығанағы|Бутаков]] [[шығанақ]]тары және Берг мойнағы орналасқан. [[Қарашоқы]] (283 м), Алтыншоқы су (209 – 247 м аралығында), т.б. таулар кездеседі. Жер бедері, негізінен қоңыржай белдеудің [[Солтүстік Арал теңізі|Солтүстік Арал]] провинциясын алып жатқан жазық ландшафттан тұрады. Солтүстік-батысында біршама көтеріңкі, аласа келген қыраттар мен таулар орналасқан. Аудан жерінің ең биік жері – Шевченко шығанағынан солтүстік-батыста жатқан тау (324 м). Солт-нде Алтыншоқысу (абсолютiк биіктігі 249 м), Тербенбес (208 м), Көлқарашоқы (240 м), Көкарал түбегінде [[Дәуіт (тау)|Дәуіт]] (161 м), Көктырнақ түбегінде Үшшоқы (188 м) таулары орналасқан. Бірнеше ірі құмды алқаптар бар. Олар – солтүстік-батысындағы [[Кіші Борсық]] құмы, солт-нде Баршақұм, орталығы бөлігінде Арал Қарақұмы, Жіңішкеқұм, Дарбас құмы. [[Арал теңізі|Арал т.]] жағалауында Көкарал, Көктырнақ, [[Барсакелмес]], [[Шұбартарауыз]], Құланды түбектері, Чернышев, Тұщыбас, Шевченко, Бутаков, Сарышығанақ шығанақтары және Берг мойнағы орналасқан. Түбектерде Изенарал, Ұзынарал, Қаратөбе, Домалақ, [[Айдарлы (Қызылорда облысы)|Айдарлы]], т.б. мүйістер бар. Ауданның солтеңізінің құмды-төбелі өңірінде малға жайлы шұратты жерлер көп. Әсіресе қыстаулар (Бөбешік, Мейірман, Манасбай, Көкқабақ, Дөңгелексор, Науша, Шұрық, т.б.), жайлаулар (Қарабұлақ, Шағатай, т.б.) және құдықтар (Төртқұдық, Берді, Аймандай, Ұзақбай, Нұраөлген, Ақтан, Сабырбай, т.б.) орналасқан. Аудан аумағы геол. тұрғысынан [[Тұран плитасы]]<nowiki/>ның мезозой-кайнозой шөгінділерінен түзілген. Оңтүстігінде [[Әмудария]] мегаантиклиналімен шектеседі. Шөгінділерінің қалыңд. 1000 – 1500 м-ден (шығысында) теңіз жағалауында 2000 м-ге жетеді. == Су торабы == Ауданды екі бөліп Аралға құятын [[Сырдария]] өз. ағып жатыр. Оның атырауында аудандағы көлдердің басым бөлігі орналасқан. Ірілері: [[Қамыстыбас (ауыл)|Қамыстыбас]], Тұщыбас, Шөмішкөл, Ақшатау көлдері, т.б. Атырауынан біршама алыста жатқан көлдерге Жақсықылыш к. жатады. Жер асты суы солтүстігінде сәл кермек татиды (5 – 8 г/л), солтүстік-шығысында тұщы (1 г/л), орталығы бөлігі мен Сырдың атырауында сәл кермек және кермекті (3 – 5 г/л). Грунт сулары ауданның солтүстігінде 3 – 10 м, орталығы 2 – 3 м тереңдікте. Су қабаты негізінен құмдақты-сазды, кейде сазды-батпақты қабатта кездеседі. Аудан аумағында Арал – Сексеуіл артезиан алабы жайласқан. Артезиан суы альб-сеномен, және палеоген-неоген (негізінен, эоцен және палеоцен) қабатында. Солтүстік-шығысында артезиан суы 100 – 200 м, ортасында 200 – 300 м, теңіз жағалауында 20 – 150 м тереңдікте жатыр. Судың минералд. сәл кермектен (5-тен 50 г/л) тұщыға дейін (1 – 3 г/л) өзгереді. Аудан өте қуаң шөлді белдемде жатқандықтан оның топырағының басым бөлігі сұр, сортаңды сұр, құмды және тақыр тәрізді топырақтан тұрады. Сыр бойы (аңғары мен жайылмасында) шалғынды сұр, бозғылт сұр және батпақты-сазды топырақ қалыптасқан == Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Арал ауданының климаты тым [[Континенттік климат|континенттік]]. Орташа ауа температурасы қаңтарда – 13 – 15°С, шілдеде 24 – 35°С. Жауын-шашынның мөлшері 100 мм-ге жуық. Аязсыз күндер саны 160 тәулік, қар жамылғысы жұқа (10 см), ол 80 күндей жатады. Вегетация кезеңінің жылдық температура жиынтығы солтүстігінде 3400&nbsp;°C, оңтүстігінде 3800&nbsp;°C. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлш. солтүстігінде 150 мм, оңтүстігінде 105 мм. Оның 80%-ға жуығы көктем мен күз айларына келеді. Атмосфера қуаңшылықтың орташа мөлшері 50 тәулік. Аудан өте құрғақ агроклиматтық ауданға жатады. Сондықтан гидротермиялық коэффицент 0,3-ті құрайды, яғни ылғалдылығы өте төмен аймаққа жатады. Аудан аумағында желдің басым бөлігі солтүстік-шығыс (22%) және оңтүстік-батыстан (18%) соғады. Қыста солт-тен соғатын жел 24%-ды құраса, жаздағы жел 26%-ды құрайды. Желдің жылдық орташа жылдамдығы 4 – 4,5 м/с. Аудан жерінде өсімдіктерден жусан, селеу, жыңғыл, сексеуіл, жиде, қамыс, т.б. өседі. Жануарлар дүниесінен құм қояны, сарышұнақ, қосаяқ, түлкі, қасқыр, қарақұйрық мекендейді. Жан-жануарлары зоогеографиялық тұрғыдан [[Жерорта теңізі]] облысы, Иран-Тұран провинциясының Тұран округіне қарайды. Мұнда, негізінен, ақ бөкен, құм қояны, қарсақ, борсық, қамыс мысығы (мәлін) дала тышқандарының бірнеше түрлері мекендейді. Өзен-көлдерінде қаз, үйректердің бірнеше түрі мен туыстары, т.б. құстар ұя салады, кейбіреулері жыл бойы Сыр бойы мен теңіз жағалауында қалады. Ауданның өзен-көлдері балыққа бай. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы, КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009 !! 2021<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national|date=2023-10-10}}</ref> |- | 65295 || {{құлдырау}}58958 || {{өсім}}79182 || {{құлдырау}}70405 || {{өсім}}70804 || {{құлдырау}}68382 || {{өсім}}70562 || {{өсім}}80569 |} Тұрғындар саны – 79 150 адам ([[2019 жыл|2019]]). Ұлттық құрамы: [[қазақтар]] – 99,91%, [[орыстар]] – 0,04%, басқа ұлт өкілдері – 0,05%. == Әкімшілік бөлінісі == 49 елді мекен 1 қалалық, 2 кенттік әкімдік пен 21 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ ! Әкімшілік !! Орталығы !! Елді мекендері !! Халқы (2021) |- | [[Ақирек ауылдық округі]] || [[Ақбай (Қызылорда облысы)|Ақбай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}809 |- | [[Аққұм ауылдық округі (Арал ауданы)|Аққұм ауылдық округі]] || [[Шижаға]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}2203 |- | [[Аманөткел ауылдық округі]] || [[Аманөткел]] ауылы || 4 || {{құлдырау}}2360 |- | [[Арал қалалық әкімдігі]] || [[Арал (қала)|Арал]] қаласы || 1 || {{өсім}}36004 |- | [[Аралқұм ауылдық округі]] || [[Аралқұм (Қызылорда облысы)|Аралқұм]] станциясы || 3 || {{өсім}}1805 |- | [[Атанши ауылдық округі]] || [[Жіңішкеқұм (ауыл)|Жіңішкеқұм]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}435 |- | [[Бекбауыл ауылдық округі]] || [[Бекбауыл]] станциясы || 3 || {{өсім}}1761 |- | [[Беларан ауылдық округі]] || [[Құланды (Қызылорда облысы)|Құланды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}348 |- | [[Бөген ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Бөген ауылдық округі]] || [[Бөген (Қызылорда облысы)|Бөген]] ауылы || 2 || {{өсім}}1759 |- | [[Жақсықылыш кенттік әкімдігі]] || [[Жақсықылыш (кент)|Жақсықылыш]] кенті || 1 || {{құлдырау}}4631 |- | [[Жаңақұрылыс ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс ауылдық округі]] || [[Жаңақұрылыс (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}765 |- | [[Жетес би ауылдық округі]] || [[Райым]] ауылы || 2 || {{өсім}}619 |- | [[Жіңішкеқұм ауылдық округі]] || [[Тоқабай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}735 |- | [[Қамыстыбас ауылдық округі]] || [[Қамыстыбас (ауыл)|Қамыстыбас]] станциясы || 2 || {{өсім}}2000 |- | [[Қарақұм ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Қарақұм ауылдық округі]] || [[Абай (Арал ауданы)|Абай]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}2425 |- | [[Қаратерең ауылдық округі]] || [[Жаңақоныс (Арал ауданы)|Жаңақоныс]] ауылы || 3 || {{өсім}}1766 |- | [[Қосаман ауылдық округі]] || [[Қосаман]] ауылы || 2 || {{өсім}}717 |- | [[Қосжар ауылдық округі]] || [[Қосжар]] ауылы || 1 || {{өсім}}580 |- | [[Құланды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Құланды ауылдық округі]] || [[Ақбасты (Қызылорда облысы)|Ақбасты]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}420 |- | [[Мергенсай ауылдық округі]] || [[Жалаңаш (Қызылорда облысы)|Жалаңаш]] ауылы || 2 || {{өсім}}825 |- | [[Райым ауылдық округі]] || [[Қызылжар (Қызылорда облысы)|Қызылжар]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}1608 |- | [[Сазды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сазды ауылдық округі]] || [[Сазды (Қызылорда облысы)|Сазды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}506 |- | [[Сапақ ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сапақ ауылдық округі]] || [[Сапақ (Қызылорда облысы)|Сапақ]] станциясы || 4 || {{құлдырау}}846 |- | [[Сексеуіл кенттік әкімдігі]] || [[Сексеуіл (кент)|Сексеуіл]] кенті || 7 || {{өсім}}11284 |} == Әлеуметтік құрылымдары == Жалпы білім беретін – 45 мектеп. Мәдениет саласында 6 мәдениет үйі, 16 клуб, 37 кітапхана, бір музей, бір кинотеатр тіркелген. Аудандық «Толқын» газеті шығып тұрады. Н. Кенжеғұл атында мәдениет үйінде Қазанғап атында халық аспаптар оркестрі, Сыдықовтар жанұясының ансамблі, «Көңілашар» үгіт-көркемдік бригадасы жұмыс істейді. Денсаулық сақтау саласында ауданы аурухана, балалар босанатын үй, психоневрол. диспансер, кеңес беру диагностик. емхана, 2 аурухана, 31 фельдш.-акушерлік және фельдш. пункт, 12 отбасылық-дәрігерлік амбулатория, тіс емдейтін «Жансая» және «Аралстоммед» ЖШС-тері, 4 дәріхана, ауданы санэпидстанса, лепропункт, т.б. медицина мекемелер халыққа қызмет көрсетеді. Спорт саласында ауданда 192 спорт ғимараттары тіркелген. Ауданда көптеген қоғамдық бірлестіктер («Қайрат», «Ана үміті», «Байқоңыр», «Арал теңізі», «Ұстаз ұлағаты», «Көкжиек», т.б.) жұмыс істейді. А. а. аумағымен Орынбор–Ташкент т. ж. (162 км) өтеді. Автомобиль жолының жалпы ұзындығы 502 км, оның ішінде респ. маңызы бар жолдың ұзындығы 211 км. Байланыс кәсіпорындары мен мекемелерінен 1 ауданы байланыс бөлімі, 18 пошта бөлімшесі, 1 телекоммуникация жүйесі елге қызмет көрсетеді. Ауданда ұзындығы 570,6 км су құбыры тартылған. Электр энергиясын «Дәу летэнерго» ЖШС-і береді. Аудан өңірінен көптеген археол. және мәдени ескерткіштер табылған. == Шаруашылығы == Аудан негізінен қаракөл қойын, ірі қара жылқы және түйе өсіруге маманданған. Қазір бұрынғы кеңшарлар негізінде ұжымдық шаруашылықтар мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылған. Аудан арқылы Орынбор – Ташкент темір жолы, Қызылорда – Ақтөбе автомобиль жолдары өтеді. Арал ауданы елімізге балық аулау және өңдеумен танымал. Теңіз жағалауындағы елді мекендердің негізгі кәсіпшілігі – балық аулау болып саналады. Кейінгі 20 жыл ішінде [[Арал теңізі]]нің тартылуына байланысты балық ш. да біршама азайды. Ауданда өнеркәсіп біршама дамыған. Бұрынғы кәсіпорындар мен мекемелер, өндіріс орындары нарық экономикасына өтуіне байланысты жекешелендірілді. Олардың негізінде аудан аумағында 300-ге жуық шаруашылық нысандары ұйымдастырылды (2001). Салалық қатыстығына қарай а. ш-нда, орман ш-нда және аңшылық бағытында 19 нысан, балық аулау ш-нда 37, кен өндіруде 1, өңдеу өнеркәсібінде 13, электр энергиясын өндіру және оны тарату, газ және су мекемелерінде 7, құрылыста 11, сауда, автомобиль жөндеу және үйге пайдаланылатын бұйымдар жасау мекемелері 31, көлік және байланыс мекемелері 11, қаржылық іспен айналысатын мекемелер 2, мемлекет басқару мекемелері 39, білім саласында 36, денсаулық сақтау және әлеум. қызмет көрсетуде 27, басқа да коммунальдық, әлеум. және қоғамдық ұйымдар саны 51 (2001). Ірі өнеркәсіп кәсіпорындарына «Аралтұз», АҚ, Вагон жөндеу зауыты, Сексеуілді локомотив жөндеу зауыты, «Қамыстыбас» балық питомнигі т.б. жатады. Ауданда 1995 жылға дейін 25 ұжымшар, 16 балық зауыты, балық қабылдайтын 75 пункт, механикаландырылған 4 машина ст-сы болған. Жылына 500 т балық ауланып отырған. Еділ жағалауы өңіріне қуаңшылық пен аштық жылдарында (1930 – 40) Арал өңірінен 14 вагон балық жөнелтілген. Арал т. суының тартылуы және еліміздің нарық экономикасына өтуіне байланысты ауданның ауыл шаруашылық біршама өзгерістерге ұшырады. Қазір аудандағы а. ш-на пайдаланылатын жердің аумағы 12,93 мың км², оның ішінде ерекше қорғалатын жердің аумағы 167,9 км² (Барсакелмес қорығы), орман қорының аумағы 6,37 мың км², су қоры 22,3 мың км², мемлекет жер қоры 10,86 мың км². Ауданда 2001 жылдың басында а. ш-нда 101 агроқұрылым болды. Оның ішінде 4 ЖШС, 2 АҚ, 5 ӨК, 90 шаруа қожалығы болды. А. ш-на жарамды жердің аумағы 2,03 млн. га, оның ішінде жыртылған жері 619 га, тыңайған жер 2715 га, шабындық 9442 га, жайылымы 2,02 млн. га, бау-бақша 357 га. Аудан бойында 2000 ж. 930 т күріш жиналды. Ірі қара малдың саны 21,14 мың бас, қой мен ешкі 90,33 мың бас, жылқы 11,7 мың бас, түйе 13,3 мың бас болды. Шағын кәсіпкерлік саласында (жалпы саны 98) 2001 жылдың басында заңды тұлғалар бойынша өнеркәсіп саласында 5, балық ш-нда 31, а. ш-нда 13, құрылыста 2, көлік және байланыста 2, саудада 23, басқа шаруашылық нысандарының саны 22. == Тұлғалары == * [[Әміржан Сағидрахманұлы Қосанов]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қызылорда облысы}} {{Арал ауданы елді мекендері}} [[Санат:Арал ауданы]] 6v2yllpc8tq0c73vw1vi0dglwnvtemi 3661966 3661964 2026-09-27T10:25:56Z Бекбол Мамбетов 186027 Сыртқы сілтеме жасалды 3661966 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Арал ауданы |елтаңба =Aral District seal.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 47 |lat_sec =12 |lon_dir = E |lon_deg = 61 |lon_min = 40 |lon_sec =15 |облысы = Қызылорда облысы |аудан орталығы = [[Арал (қала)|Арал]] |ауылдық округтер саны = 21 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны =1 |ауылдар саны = 48 |қалалар саны = 1 |әкімі = Аманжол Сақыпұлы Оңғарбаев |әкімдіктің мекенжайы = Арал қаласы, Астана көшесі, №33 |құрылған уақыты = 1928 |жер аумағы = 68,4 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 78 687<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (99,91%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (0,03%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (0,06%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/kyzylorda-aral?lang=kk Арал ауданының әкімдігі |карта = Aral District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |ортаққордағы санаты = }} '''Арал ауданы ''' — [[Қызылорда облысы]]ның солтүстік-батысындағы әкімшілік бөлік. [[1928 жыл|1928 жылы]] құрылған. Орталығы – [[Арал (қала)|Арал]] қаласы. Жер аумағы – 68,4 мың км². ==Географиялық орны, жер бедері == Оңтүстік бөлігін түгелдей [[Арал теңізі]] алып жатыр. Аудан батысы мен солтүстігінде [[Ақтөбе облысы]]ның [[Шалқар ауданы|Шалқар]] және [[Ырғыз ауданы|Ырғыз]] аудандарымен, солтүстік-шығысында [[Ұлытау облысы]]ның [[Ұлытау ауданы]]мен, оңтүстік-шығысында Қызылорда облысының [[Қазалы ауданы]]мен, оңтүстігінде [[Қарақалпақстан]]мен шектеседі. [[Тұран ойпаты]]нда орналасқан аудан батыста [[Үлкен Борсық|Үлкен]] және [[Кіші Борсық]] құмдары, солтүстік-шығысын [[Баршақұм]], шығысын [[Арал қарақұмы]] алып жатыр. Арал теңізі жағалауында Көкарал, [[Көктырнақ]], [[Барсакелмес]], [[Шұбартарауыз]], [[Құланды (түбек)|Құланды]] түбектері, Чернышев, Тұщыбас, [[Шевченко шығанағы|Шевченко]], [[Бутаков шығанағы|Бутаков]] [[шығанақ]]тары және Берг мойнағы орналасқан. [[Қарашоқы]] (283 м), Алтыншоқы су (209 – 247 м аралығында), т.б. таулар кездеседі. Жер бедері, негізінен қоңыржай белдеудің [[Солтүстік Арал теңізі|Солтүстік Арал]] провинциясын алып жатқан жазық ландшафттан тұрады. Солтүстік-батысында біршама көтеріңкі, аласа келген қыраттар мен таулар орналасқан. Аудан жерінің ең биік жері – Шевченко шығанағынан солтүстік-батыста жатқан тау (324 м). Солт-нде Алтыншоқысу (абсолютiк биіктігі 249 м), [https://tolqyn.kz/kogam/47253-tebrengen-terbenbes.html Тербенбес] (208 м), Көлқарашоқы (240 м), Көкарал түбегінде [[Дәуіт (тау)|Дәуіт]] (161 м), Көктырнақ түбегінде Үшшоқы (188 м) таулары орналасқан. Бірнеше ірі құмды алқаптар бар. Олар – солтүстік-батысындағы [[Кіші Борсық]] құмы, солт-нде Баршақұм, орталығы бөлігінде Арал Қарақұмы, Жіңішкеқұм, Дарбас құмы. [[Арал теңізі|Арал т.]] жағалауында Көкарал, Көктырнақ, [[Барсакелмес]], [[Шұбартарауыз]], Құланды түбектері, Чернышев, Тұщыбас, Шевченко, Бутаков, Сарышығанақ шығанақтары және Берг мойнағы орналасқан. Түбектерде Изенарал, Ұзынарал, Қаратөбе, Домалақ, [[Айдарлы (Қызылорда облысы)|Айдарлы]], т.б. мүйістер бар. Ауданның солтеңізінің құмды-төбелі өңірінде малға жайлы шұратты жерлер көп. Әсіресе қыстаулар (Бөбешік, Мейірман, Манасбай, Көкқабақ, Дөңгелексор, Науша, Шұрық, т.б.), жайлаулар (Қарабұлақ, Шағатай, т.б.) және құдықтар (Төртқұдық, Берді, Аймандай, Ұзақбай, Нұраөлген, Ақтан, Сабырбай, т.б.) орналасқан. Аудан аумағы геол. тұрғысынан [[Тұран плитасы]]<nowiki/>ның мезозой-кайнозой шөгінділерінен түзілген. Оңтүстігінде [[Әмудария]] мегаантиклиналімен шектеседі. Шөгінділерінің қалыңд. 1000 – 1500 м-ден (шығысында) теңіз жағалауында 2000 м-ге жетеді. == Су торабы == Ауданды екі бөліп Аралға құятын [[Сырдария]] өз. ағып жатыр. Оның атырауында аудандағы көлдердің басым бөлігі орналасқан. Ірілері: [[Қамыстыбас (ауыл)|Қамыстыбас]], Тұщыбас, Шөмішкөл, Ақшатау көлдері, т.б. Атырауынан біршама алыста жатқан көлдерге Жақсықылыш к. жатады. Жер асты суы солтүстігінде сәл кермек татиды (5 – 8 г/л), солтүстік-шығысында тұщы (1 г/л), орталығы бөлігі мен Сырдың атырауында сәл кермек және кермекті (3 – 5 г/л). Грунт сулары ауданның солтүстігінде 3 – 10 м, орталығы 2 – 3 м тереңдікте. Су қабаты негізінен құмдақты-сазды, кейде сазды-батпақты қабатта кездеседі. Аудан аумағында Арал – Сексеуіл артезиан алабы жайласқан. Артезиан суы альб-сеномен, және палеоген-неоген (негізінен, эоцен және палеоцен) қабатында. Солтүстік-шығысында артезиан суы 100 – 200 м, ортасында 200 – 300 м, теңіз жағалауында 20 – 150 м тереңдікте жатыр. Судың минералд. сәл кермектен (5-тен 50 г/л) тұщыға дейін (1 – 3 г/л) өзгереді. Аудан өте қуаң шөлді белдемде жатқандықтан оның топырағының басым бөлігі сұр, сортаңды сұр, құмды және тақыр тәрізді топырақтан тұрады. Сыр бойы (аңғары мен жайылмасында) шалғынды сұр, бозғылт сұр және батпақты-сазды топырақ қалыптасқан == Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Арал ауданының климаты тым [[Континенттік климат|континенттік]]. Орташа ауа температурасы қаңтарда – 13 – 15°С, шілдеде 24 – 35°С. Жауын-шашынның мөлшері 100 мм-ге жуық. Аязсыз күндер саны 160 тәулік, қар жамылғысы жұқа (10 см), ол 80 күндей жатады. Вегетация кезеңінің жылдық температура жиынтығы солтүстігінде 3400&nbsp;°C, оңтүстігінде 3800&nbsp;°C. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлш. солтүстігінде 150 мм, оңтүстігінде 105 мм. Оның 80%-ға жуығы көктем мен күз айларына келеді. Атмосфера қуаңшылықтың орташа мөлшері 50 тәулік. Аудан өте құрғақ агроклиматтық ауданға жатады. Сондықтан гидротермиялық коэффицент 0,3-ті құрайды, яғни ылғалдылығы өте төмен аймаққа жатады. Аудан аумағында желдің басым бөлігі солтүстік-шығыс (22%) және оңтүстік-батыстан (18%) соғады. Қыста солт-тен соғатын жел 24%-ды құраса, жаздағы жел 26%-ды құрайды. Желдің жылдық орташа жылдамдығы 4 – 4,5 м/с. Аудан жерінде өсімдіктерден жусан, селеу, жыңғыл, сексеуіл, жиде, қамыс, т.б. өседі. Жануарлар дүниесінен құм қояны, сарышұнақ, қосаяқ, түлкі, қасқыр, қарақұйрық мекендейді. Жан-жануарлары зоогеографиялық тұрғыдан [[Жерорта теңізі]] облысы, Иран-Тұран провинциясының Тұран округіне қарайды. Мұнда, негізінен, ақ бөкен, құм қояны, қарсақ, борсық, қамыс мысығы (мәлін) дала тышқандарының бірнеше түрлері мекендейді. Өзен-көлдерінде қаз, үйректердің бірнеше түрі мен туыстары, т.б. құстар ұя салады, кейбіреулері жыл бойы Сыр бойы мен теңіз жағалауында қалады. Ауданның өзен-көлдері балыққа бай. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы, КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009 !! 2021<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national|date=2023-10-10}}</ref> |- | 65295 || {{құлдырау}}58958 || {{өсім}}79182 || {{құлдырау}}70405 || {{өсім}}70804 || {{құлдырау}}68382 || {{өсім}}70562 || {{өсім}}80569 |} Тұрғындар саны – 79 150 адам ([[2019 жыл|2019]]). Ұлттық құрамы: [[қазақтар]] – 99,91%, [[орыстар]] – 0,04%, басқа ұлт өкілдері – 0,05%. == Әкімшілік бөлінісі == 49 елді мекен 1 қалалық, 2 кенттік әкімдік пен 21 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ ! Әкімшілік !! Орталығы !! Елді мекендері !! Халқы (2021) |- | [[Ақирек ауылдық округі]] || [[Ақбай (Қызылорда облысы)|Ақбай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}809 |- | [[Аққұм ауылдық округі (Арал ауданы)|Аққұм ауылдық округі]] || [[Шижаға]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}2203 |- | [[Аманөткел ауылдық округі]] || [[Аманөткел]] ауылы || 4 || {{құлдырау}}2360 |- | [[Арал қалалық әкімдігі]] || [[Арал (қала)|Арал]] қаласы || 1 || {{өсім}}36004 |- | [[Аралқұм ауылдық округі]] || [[Аралқұм (Қызылорда облысы)|Аралқұм]] станциясы || 3 || {{өсім}}1805 |- | [[Атанши ауылдық округі]] || [[Жіңішкеқұм (ауыл)|Жіңішкеқұм]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}435 |- | [[Бекбауыл ауылдық округі]] || [[Бекбауыл]] станциясы || 3 || {{өсім}}1761 |- | [[Беларан ауылдық округі]] || [[Құланды (Қызылорда облысы)|Құланды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}348 |- | [[Бөген ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Бөген ауылдық округі]] || [[Бөген (Қызылорда облысы)|Бөген]] ауылы || 2 || {{өсім}}1759 |- | [[Жақсықылыш кенттік әкімдігі]] || [[Жақсықылыш (кент)|Жақсықылыш]] кенті || 1 || {{құлдырау}}4631 |- | [[Жаңақұрылыс ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс ауылдық округі]] || [[Жаңақұрылыс (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}765 |- | [[Жетес би ауылдық округі]] || [[Райым]] ауылы || 2 || {{өсім}}619 |- | [[Жіңішкеқұм ауылдық округі]] || [[Тоқабай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}735 |- | [[Қамыстыбас ауылдық округі]] || [[Қамыстыбас (ауыл)|Қамыстыбас]] станциясы || 2 || {{өсім}}2000 |- | [[Қарақұм ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Қарақұм ауылдық округі]] || [[Абай (Арал ауданы)|Абай]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}2425 |- | [[Қаратерең ауылдық округі]] || [[Жаңақоныс (Арал ауданы)|Жаңақоныс]] ауылы || 3 || {{өсім}}1766 |- | [[Қосаман ауылдық округі]] || [[Қосаман]] ауылы || 2 || {{өсім}}717 |- | [[Қосжар ауылдық округі]] || [[Қосжар]] ауылы || 1 || {{өсім}}580 |- | [[Құланды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Құланды ауылдық округі]] || [[Ақбасты (Қызылорда облысы)|Ақбасты]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}420 |- | [[Мергенсай ауылдық округі]] || [[Жалаңаш (Қызылорда облысы)|Жалаңаш]] ауылы || 2 || {{өсім}}825 |- | [[Райым ауылдық округі]] || [[Қызылжар (Қызылорда облысы)|Қызылжар]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}1608 |- | [[Сазды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сазды ауылдық округі]] || [[Сазды (Қызылорда облысы)|Сазды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}506 |- | [[Сапақ ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сапақ ауылдық округі]] || [[Сапақ (Қызылорда облысы)|Сапақ]] станциясы || 4 || {{құлдырау}}846 |- | [[Сексеуіл кенттік әкімдігі]] || [[Сексеуіл (кент)|Сексеуіл]] кенті || 7 || {{өсім}}11284 |} == Әлеуметтік құрылымдары == Жалпы білім беретін – 45 мектеп. Мәдениет саласында 6 мәдениет үйі, 16 клуб, 37 кітапхана, бір музей, бір кинотеатр тіркелген. Аудандық «Толқын» газеті шығып тұрады. Н. Кенжеғұл атында мәдениет үйінде Қазанғап атында халық аспаптар оркестрі, Сыдықовтар жанұясының ансамблі, «Көңілашар» үгіт-көркемдік бригадасы жұмыс істейді. Денсаулық сақтау саласында ауданы аурухана, балалар босанатын үй, психоневрол. диспансер, кеңес беру диагностик. емхана, 2 аурухана, 31 фельдш.-акушерлік және фельдш. пункт, 12 отбасылық-дәрігерлік амбулатория, тіс емдейтін «Жансая» және «Аралстоммед» ЖШС-тері, 4 дәріхана, ауданы санэпидстанса, лепропункт, т.б. медицина мекемелер халыққа қызмет көрсетеді. Спорт саласында ауданда 192 спорт ғимараттары тіркелген. Ауданда көптеген қоғамдық бірлестіктер («Қайрат», «Ана үміті», «Байқоңыр», «Арал теңізі», «Ұстаз ұлағаты», «Көкжиек», т.б.) жұмыс істейді. А. а. аумағымен Орынбор–Ташкент т. ж. (162 км) өтеді. Автомобиль жолының жалпы ұзындығы 502 км, оның ішінде респ. маңызы бар жолдың ұзындығы 211 км. Байланыс кәсіпорындары мен мекемелерінен 1 ауданы байланыс бөлімі, 18 пошта бөлімшесі, 1 телекоммуникация жүйесі елге қызмет көрсетеді. Ауданда ұзындығы 570,6 км су құбыры тартылған. Электр энергиясын «Дәу летэнерго» ЖШС-і береді. Аудан өңірінен көптеген археол. және мәдени ескерткіштер табылған. == Шаруашылығы == Аудан негізінен қаракөл қойын, ірі қара жылқы және түйе өсіруге маманданған. Қазір бұрынғы кеңшарлар негізінде ұжымдық шаруашылықтар мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылған. Аудан арқылы Орынбор – Ташкент темір жолы, Қызылорда – Ақтөбе автомобиль жолдары өтеді. Арал ауданы елімізге балық аулау және өңдеумен танымал. Теңіз жағалауындағы елді мекендердің негізгі кәсіпшілігі – балық аулау болып саналады. Кейінгі 20 жыл ішінде [[Арал теңізі]]нің тартылуына байланысты балық ш. да біршама азайды. Ауданда өнеркәсіп біршама дамыған. Бұрынғы кәсіпорындар мен мекемелер, өндіріс орындары нарық экономикасына өтуіне байланысты жекешелендірілді. Олардың негізінде аудан аумағында 300-ге жуық шаруашылық нысандары ұйымдастырылды (2001). Салалық қатыстығына қарай а. ш-нда, орман ш-нда және аңшылық бағытында 19 нысан, балық аулау ш-нда 37, кен өндіруде 1, өңдеу өнеркәсібінде 13, электр энергиясын өндіру және оны тарату, газ және су мекемелерінде 7, құрылыста 11, сауда, автомобиль жөндеу және үйге пайдаланылатын бұйымдар жасау мекемелері 31, көлік және байланыс мекемелері 11, қаржылық іспен айналысатын мекемелер 2, мемлекет басқару мекемелері 39, білім саласында 36, денсаулық сақтау және әлеум. қызмет көрсетуде 27, басқа да коммунальдық, әлеум. және қоғамдық ұйымдар саны 51 (2001). Ірі өнеркәсіп кәсіпорындарына «Аралтұз», АҚ, Вагон жөндеу зауыты, Сексеуілді локомотив жөндеу зауыты, «Қамыстыбас» балық питомнигі т.б. жатады. Ауданда 1995 жылға дейін 25 ұжымшар, 16 балық зауыты, балық қабылдайтын 75 пункт, механикаландырылған 4 машина ст-сы болған. Жылына 500 т балық ауланып отырған. Еділ жағалауы өңіріне қуаңшылық пен аштық жылдарында (1930 – 40) Арал өңірінен 14 вагон балық жөнелтілген. Арал т. суының тартылуы және еліміздің нарық экономикасына өтуіне байланысты ауданның ауыл шаруашылық біршама өзгерістерге ұшырады. Қазір аудандағы а. ш-на пайдаланылатын жердің аумағы 12,93 мың км², оның ішінде ерекше қорғалатын жердің аумағы 167,9 км² (Барсакелмес қорығы), орман қорының аумағы 6,37 мың км², су қоры 22,3 мың км², мемлекет жер қоры 10,86 мың км². Ауданда 2001 жылдың басында а. ш-нда 101 агроқұрылым болды. Оның ішінде 4 ЖШС, 2 АҚ, 5 ӨК, 90 шаруа қожалығы болды. А. ш-на жарамды жердің аумағы 2,03 млн. га, оның ішінде жыртылған жері 619 га, тыңайған жер 2715 га, шабындық 9442 га, жайылымы 2,02 млн. га, бау-бақша 357 га. Аудан бойында 2000 ж. 930 т күріш жиналды. Ірі қара малдың саны 21,14 мың бас, қой мен ешкі 90,33 мың бас, жылқы 11,7 мың бас, түйе 13,3 мың бас болды. Шағын кәсіпкерлік саласында (жалпы саны 98) 2001 жылдың басында заңды тұлғалар бойынша өнеркәсіп саласында 5, балық ш-нда 31, а. ш-нда 13, құрылыста 2, көлік және байланыста 2, саудада 23, басқа шаруашылық нысандарының саны 22. == Тұлғалары == * [[Әміржан Сағидрахманұлы Қосанов]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қызылорда облысы}} {{Арал ауданы елді мекендері}} [[Санат:Арал ауданы]] omd2pm5yv88a4e9v4t68m0obh6yqg48 3661971 3661966 2026-09-27T10:30:29Z Бекбол Мамбетов 186027 Сыртқы сілтеме жасалды 3661971 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Арал ауданы |елтаңба =Aral District seal.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 47 |lat_sec =12 |lon_dir = E |lon_deg = 61 |lon_min = 40 |lon_sec =15 |облысы = Қызылорда облысы |аудан орталығы = [[Арал (қала)|Арал]] |ауылдық округтер саны = 21 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны =1 |ауылдар саны = 48 |қалалар саны = 1 |әкімі = Аманжол Сақыпұлы Оңғарбаев |әкімдіктің мекенжайы = Арал қаласы, Астана көшесі, №33 |құрылған уақыты = 1928 |жер аумағы = 68,4 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 78 687<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (99,91%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (0,03%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (0,06%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/kyzylorda-aral?lang=kk Арал ауданының әкімдігі |карта = Aral District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |ортаққордағы санаты = }} '''Арал ауданы ''' — [[Қызылорда облысы]]ның солтүстік-батысындағы әкімшілік бөлік. [[1928 жыл|1928 жылы]] құрылған. Орталығы – [[Арал (қала)|Арал]] қаласы. Жер аумағы – 68,4 мың км². ==Географиялық орны, жер бедері == Оңтүстік бөлігін түгелдей [[Арал теңізі]] алып жатыр. Аудан батысы мен солтүстігінде [[Ақтөбе облысы]]ның [[Шалқар ауданы|Шалқар]] және [[Ырғыз ауданы|Ырғыз]] аудандарымен, солтүстік-шығысында [[Ұлытау облысы]]ның [[Ұлытау ауданы]]мен, оңтүстік-шығысында Қызылорда облысының [[Қазалы ауданы]]мен, оңтүстігінде [[Қарақалпақстан]]мен шектеседі. [[Тұран ойпаты]]нда орналасқан аудан батыста [[Үлкен Борсық|Үлкен]] және [[Кіші Борсық]] құмдары, солтүстік-шығысын [[Баршақұм]], шығысын [[Арал қарақұмы]] алып жатыр. Арал теңізі жағалауында [https://tolqyn.kz/zanalyk/ruhaniyt/24606-zher-shotyy-kkaral.html Көкарал], [[Көктырнақ]], [[Барсакелмес]], [[Шұбартарауыз]], [[Құланды (түбек)|Құланды]] түбектері, Чернышев, Тұщыбас, [[Шевченко шығанағы|Шевченко]], [[Бутаков шығанағы|Бутаков]] [[шығанақ]]тары және Берг мойнағы орналасқан. [[Қарашоқы]] (283 м), Алтыншоқы су (209 – 247 м аралығында), т.б. таулар кездеседі. Жер бедері, негізінен қоңыржай белдеудің [[Солтүстік Арал теңізі|Солтүстік Арал]] провинциясын алып жатқан жазық ландшафттан тұрады. Солтүстік-батысында біршама көтеріңкі, аласа келген қыраттар мен таулар орналасқан. Аудан жерінің ең биік жері – Шевченко шығанағынан солтүстік-батыста жатқан тау (324 м). Солт-нде Алтыншоқысу (абсолютiк биіктігі 249 м), [https://tolqyn.kz/kogam/47253-tebrengen-terbenbes.html Тербенбес] (208 м), Көлқарашоқы (240 м), Көкарал түбегінде [[Дәуіт (тау)|Дәуіт]] (161 м), Көктырнақ түбегінде Үшшоқы (188 м) таулары орналасқан. Бірнеше ірі құмды алқаптар бар. Олар – солтүстік-батысындағы [[Кіші Борсық]] құмы, солт-нде Баршақұм, орталығы бөлігінде Арал Қарақұмы, Жіңішкеқұм, Дарбас құмы. [[Арал теңізі|Арал т.]] жағалауында Көкарал, Көктырнақ, [[Барсакелмес]], [[Шұбартарауыз]], Құланды түбектері, Чернышев, Тұщыбас, Шевченко, Бутаков, Сарышығанақ шығанақтары және Берг мойнағы орналасқан. Түбектерде Изенарал, Ұзынарал, Қаратөбе, Домалақ, [[Айдарлы (Қызылорда облысы)|Айдарлы]], т.б. мүйістер бар. Ауданның солтеңізінің құмды-төбелі өңірінде малға жайлы шұратты жерлер көп. Әсіресе қыстаулар (Бөбешік, Мейірман, Манасбай, Көкқабақ, Дөңгелексор, Науша, Шұрық, т.б.), жайлаулар (Қарабұлақ, Шағатай, т.б.) және құдықтар (Төртқұдық, Берді, Аймандай, Ұзақбай, Нұраөлген, Ақтан, Сабырбай, т.б.) орналасқан. Аудан аумағы геол. тұрғысынан [[Тұран плитасы]]<nowiki/>ның мезозой-кайнозой шөгінділерінен түзілген. Оңтүстігінде [[Әмудария]] мегаантиклиналімен шектеседі. Шөгінділерінің қалыңд. 1000 – 1500 м-ден (шығысында) теңіз жағалауында 2000 м-ге жетеді. == Су торабы == Ауданды екі бөліп Аралға құятын [[Сырдария]] өз. ағып жатыр. Оның атырауында аудандағы көлдердің басым бөлігі орналасқан. Ірілері: [[Қамыстыбас (ауыл)|Қамыстыбас]], Тұщыбас, Шөмішкөл, Ақшатау көлдері, т.б. Атырауынан біршама алыста жатқан көлдерге Жақсықылыш к. жатады. Жер асты суы солтүстігінде сәл кермек татиды (5 – 8 г/л), солтүстік-шығысында тұщы (1 г/л), орталығы бөлігі мен Сырдың атырауында сәл кермек және кермекті (3 – 5 г/л). Грунт сулары ауданның солтүстігінде 3 – 10 м, орталығы 2 – 3 м тереңдікте. Су қабаты негізінен құмдақты-сазды, кейде сазды-батпақты қабатта кездеседі. Аудан аумағында Арал – Сексеуіл артезиан алабы жайласқан. Артезиан суы альб-сеномен, және палеоген-неоген (негізінен, эоцен және палеоцен) қабатында. Солтүстік-шығысында артезиан суы 100 – 200 м, ортасында 200 – 300 м, теңіз жағалауында 20 – 150 м тереңдікте жатыр. Судың минералд. сәл кермектен (5-тен 50 г/л) тұщыға дейін (1 – 3 г/л) өзгереді. Аудан өте қуаң шөлді белдемде жатқандықтан оның топырағының басым бөлігі сұр, сортаңды сұр, құмды және тақыр тәрізді топырақтан тұрады. Сыр бойы (аңғары мен жайылмасында) шалғынды сұр, бозғылт сұр және батпақты-сазды топырақ қалыптасқан == Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Арал ауданының климаты тым [[Континенттік климат|континенттік]]. Орташа ауа температурасы қаңтарда – 13 – 15°С, шілдеде 24 – 35°С. Жауын-шашынның мөлшері 100 мм-ге жуық. Аязсыз күндер саны 160 тәулік, қар жамылғысы жұқа (10 см), ол 80 күндей жатады. Вегетация кезеңінің жылдық температура жиынтығы солтүстігінде 3400&nbsp;°C, оңтүстігінде 3800&nbsp;°C. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлш. солтүстігінде 150 мм, оңтүстігінде 105 мм. Оның 80%-ға жуығы көктем мен күз айларына келеді. Атмосфера қуаңшылықтың орташа мөлшері 50 тәулік. Аудан өте құрғақ агроклиматтық ауданға жатады. Сондықтан гидротермиялық коэффицент 0,3-ті құрайды, яғни ылғалдылығы өте төмен аймаққа жатады. Аудан аумағында желдің басым бөлігі солтүстік-шығыс (22%) және оңтүстік-батыстан (18%) соғады. Қыста солт-тен соғатын жел 24%-ды құраса, жаздағы жел 26%-ды құрайды. Желдің жылдық орташа жылдамдығы 4 – 4,5 м/с. Аудан жерінде өсімдіктерден жусан, селеу, жыңғыл, сексеуіл, жиде, қамыс, т.б. өседі. Жануарлар дүниесінен құм қояны, сарышұнақ, қосаяқ, түлкі, қасқыр, қарақұйрық мекендейді. Жан-жануарлары зоогеографиялық тұрғыдан [[Жерорта теңізі]] облысы, Иран-Тұран провинциясының Тұран округіне қарайды. Мұнда, негізінен, ақ бөкен, құм қояны, қарсақ, борсық, қамыс мысығы (мәлін) дала тышқандарының бірнеше түрлері мекендейді. Өзен-көлдерінде қаз, үйректердің бірнеше түрі мен туыстары, т.б. құстар ұя салады, кейбіреулері жыл бойы Сыр бойы мен теңіз жағалауында қалады. Ауданның өзен-көлдері балыққа бай. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы, КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009 !! 2021<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national|date=2023-10-10}}</ref> |- | 65295 || {{құлдырау}}58958 || {{өсім}}79182 || {{құлдырау}}70405 || {{өсім}}70804 || {{құлдырау}}68382 || {{өсім}}70562 || {{өсім}}80569 |} Тұрғындар саны – 79 150 адам ([[2019 жыл|2019]]). Ұлттық құрамы: [[қазақтар]] – 99,91%, [[орыстар]] – 0,04%, басқа ұлт өкілдері – 0,05%. == Әкімшілік бөлінісі == 49 елді мекен 1 қалалық, 2 кенттік әкімдік пен 21 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ ! Әкімшілік !! Орталығы !! Елді мекендері !! Халқы (2021) |- | [[Ақирек ауылдық округі]] || [[Ақбай (Қызылорда облысы)|Ақбай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}809 |- | [[Аққұм ауылдық округі (Арал ауданы)|Аққұм ауылдық округі]] || [[Шижаға]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}2203 |- | [[Аманөткел ауылдық округі]] || [[Аманөткел]] ауылы || 4 || {{құлдырау}}2360 |- | [[Арал қалалық әкімдігі]] || [[Арал (қала)|Арал]] қаласы || 1 || {{өсім}}36004 |- | [[Аралқұм ауылдық округі]] || [[Аралқұм (Қызылорда облысы)|Аралқұм]] станциясы || 3 || {{өсім}}1805 |- | [[Атанши ауылдық округі]] || [[Жіңішкеқұм (ауыл)|Жіңішкеқұм]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}435 |- | [[Бекбауыл ауылдық округі]] || [[Бекбауыл]] станциясы || 3 || {{өсім}}1761 |- | [[Беларан ауылдық округі]] || [[Құланды (Қызылорда облысы)|Құланды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}348 |- | [[Бөген ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Бөген ауылдық округі]] || [[Бөген (Қызылорда облысы)|Бөген]] ауылы || 2 || {{өсім}}1759 |- | [[Жақсықылыш кенттік әкімдігі]] || [[Жақсықылыш (кент)|Жақсықылыш]] кенті || 1 || {{құлдырау}}4631 |- | [[Жаңақұрылыс ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс ауылдық округі]] || [[Жаңақұрылыс (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}765 |- | [[Жетес би ауылдық округі]] || [[Райым]] ауылы || 2 || {{өсім}}619 |- | [[Жіңішкеқұм ауылдық округі]] || [[Тоқабай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}735 |- | [[Қамыстыбас ауылдық округі]] || [[Қамыстыбас (ауыл)|Қамыстыбас]] станциясы || 2 || {{өсім}}2000 |- | [[Қарақұм ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Қарақұм ауылдық округі]] || [[Абай (Арал ауданы)|Абай]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}2425 |- | [[Қаратерең ауылдық округі]] || [[Жаңақоныс (Арал ауданы)|Жаңақоныс]] ауылы || 3 || {{өсім}}1766 |- | [[Қосаман ауылдық округі]] || [[Қосаман]] ауылы || 2 || {{өсім}}717 |- | [[Қосжар ауылдық округі]] || [[Қосжар]] ауылы || 1 || {{өсім}}580 |- | [[Құланды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Құланды ауылдық округі]] || [[Ақбасты (Қызылорда облысы)|Ақбасты]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}420 |- | [[Мергенсай ауылдық округі]] || [[Жалаңаш (Қызылорда облысы)|Жалаңаш]] ауылы || 2 || {{өсім}}825 |- | [[Райым ауылдық округі]] || [[Қызылжар (Қызылорда облысы)|Қызылжар]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}1608 |- | [[Сазды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сазды ауылдық округі]] || [[Сазды (Қызылорда облысы)|Сазды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}506 |- | [[Сапақ ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сапақ ауылдық округі]] || [[Сапақ (Қызылорда облысы)|Сапақ]] станциясы || 4 || {{құлдырау}}846 |- | [[Сексеуіл кенттік әкімдігі]] || [[Сексеуіл (кент)|Сексеуіл]] кенті || 7 || {{өсім}}11284 |} == Әлеуметтік құрылымдары == Жалпы білім беретін – 45 мектеп. Мәдениет саласында 6 мәдениет үйі, 16 клуб, 37 кітапхана, бір музей, бір кинотеатр тіркелген. Аудандық «Толқын» газеті шығып тұрады. Н. Кенжеғұл атында мәдениет үйінде Қазанғап атында халық аспаптар оркестрі, Сыдықовтар жанұясының ансамблі, «Көңілашар» үгіт-көркемдік бригадасы жұмыс істейді. Денсаулық сақтау саласында ауданы аурухана, балалар босанатын үй, психоневрол. диспансер, кеңес беру диагностик. емхана, 2 аурухана, 31 фельдш.-акушерлік және фельдш. пункт, 12 отбасылық-дәрігерлік амбулатория, тіс емдейтін «Жансая» және «Аралстоммед» ЖШС-тері, 4 дәріхана, ауданы санэпидстанса, лепропункт, т.б. медицина мекемелер халыққа қызмет көрсетеді. Спорт саласында ауданда 192 спорт ғимараттары тіркелген. Ауданда көптеген қоғамдық бірлестіктер («Қайрат», «Ана үміті», «Байқоңыр», «Арал теңізі», «Ұстаз ұлағаты», «Көкжиек», т.б.) жұмыс істейді. А. а. аумағымен Орынбор–Ташкент т. ж. (162 км) өтеді. Автомобиль жолының жалпы ұзындығы 502 км, оның ішінде респ. маңызы бар жолдың ұзындығы 211 км. Байланыс кәсіпорындары мен мекемелерінен 1 ауданы байланыс бөлімі, 18 пошта бөлімшесі, 1 телекоммуникация жүйесі елге қызмет көрсетеді. Ауданда ұзындығы 570,6 км су құбыры тартылған. Электр энергиясын «Дәу летэнерго» ЖШС-і береді. Аудан өңірінен көптеген археол. және мәдени ескерткіштер табылған. == Шаруашылығы == Аудан негізінен қаракөл қойын, ірі қара жылқы және түйе өсіруге маманданған. Қазір бұрынғы кеңшарлар негізінде ұжымдық шаруашылықтар мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылған. Аудан арқылы Орынбор – Ташкент темір жолы, Қызылорда – Ақтөбе автомобиль жолдары өтеді. Арал ауданы елімізге балық аулау және өңдеумен танымал. Теңіз жағалауындағы елді мекендердің негізгі кәсіпшілігі – балық аулау болып саналады. Кейінгі 20 жыл ішінде [[Арал теңізі]]нің тартылуына байланысты балық ш. да біршама азайды. Ауданда өнеркәсіп біршама дамыған. Бұрынғы кәсіпорындар мен мекемелер, өндіріс орындары нарық экономикасына өтуіне байланысты жекешелендірілді. Олардың негізінде аудан аумағында 300-ге жуық шаруашылық нысандары ұйымдастырылды (2001). Салалық қатыстығына қарай а. ш-нда, орман ш-нда және аңшылық бағытында 19 нысан, балық аулау ш-нда 37, кен өндіруде 1, өңдеу өнеркәсібінде 13, электр энергиясын өндіру және оны тарату, газ және су мекемелерінде 7, құрылыста 11, сауда, автомобиль жөндеу және үйге пайдаланылатын бұйымдар жасау мекемелері 31, көлік және байланыс мекемелері 11, қаржылық іспен айналысатын мекемелер 2, мемлекет басқару мекемелері 39, білім саласында 36, денсаулық сақтау және әлеум. қызмет көрсетуде 27, басқа да коммунальдық, әлеум. және қоғамдық ұйымдар саны 51 (2001). Ірі өнеркәсіп кәсіпорындарына «Аралтұз», АҚ, Вагон жөндеу зауыты, Сексеуілді локомотив жөндеу зауыты, «Қамыстыбас» балық питомнигі т.б. жатады. Ауданда 1995 жылға дейін 25 ұжымшар, 16 балық зауыты, балық қабылдайтын 75 пункт, механикаландырылған 4 машина ст-сы болған. Жылына 500 т балық ауланып отырған. Еділ жағалауы өңіріне қуаңшылық пен аштық жылдарында (1930 – 40) Арал өңірінен 14 вагон балық жөнелтілген. Арал т. суының тартылуы және еліміздің нарық экономикасына өтуіне байланысты ауданның ауыл шаруашылық біршама өзгерістерге ұшырады. Қазір аудандағы а. ш-на пайдаланылатын жердің аумағы 12,93 мың км², оның ішінде ерекше қорғалатын жердің аумағы 167,9 км² (Барсакелмес қорығы), орман қорының аумағы 6,37 мың км², су қоры 22,3 мың км², мемлекет жер қоры 10,86 мың км². Ауданда 2001 жылдың басында а. ш-нда 101 агроқұрылым болды. Оның ішінде 4 ЖШС, 2 АҚ, 5 ӨК, 90 шаруа қожалығы болды. А. ш-на жарамды жердің аумағы 2,03 млн. га, оның ішінде жыртылған жері 619 га, тыңайған жер 2715 га, шабындық 9442 га, жайылымы 2,02 млн. га, бау-бақша 357 га. Аудан бойында 2000 ж. 930 т күріш жиналды. Ірі қара малдың саны 21,14 мың бас, қой мен ешкі 90,33 мың бас, жылқы 11,7 мың бас, түйе 13,3 мың бас болды. Шағын кәсіпкерлік саласында (жалпы саны 98) 2001 жылдың басында заңды тұлғалар бойынша өнеркәсіп саласында 5, балық ш-нда 31, а. ш-нда 13, құрылыста 2, көлік және байланыста 2, саудада 23, басқа шаруашылық нысандарының саны 22. == Тұлғалары == * [[Әміржан Сағидрахманұлы Қосанов]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қызылорда облысы}} {{Арал ауданы елді мекендері}} [[Санат:Арал ауданы]] n906rwij81j2c1gxzu8qdkwndn4dma9 3661974 3661971 2026-09-27T10:35:57Z Бекбол Мамбетов 186027 Ішкі сілтеме жасалынды 3661974 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Арал ауданы |елтаңба =Aral District seal.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 47 |lat_sec =12 |lon_dir = E |lon_deg = 61 |lon_min = 40 |lon_sec =15 |облысы = Қызылорда облысы |аудан орталығы = [[Арал (қала)|Арал]] |ауылдық округтер саны = 21 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны =1 |ауылдар саны = 48 |қалалар саны = 1 |әкімі = Аманжол Сақыпұлы Оңғарбаев |әкімдіктің мекенжайы = Арал қаласы, Астана көшесі, №33 |құрылған уақыты = 1928 |жер аумағы = 68,4 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 78 687<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (99,91%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (0,03%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (0,06%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/kyzylorda-aral?lang=kk Арал ауданының әкімдігі |карта = Aral District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |ортаққордағы санаты = }} '''Арал ауданы ''' — [[Қызылорда облысы]]ның солтүстік-батысындағы әкімшілік бөлік. [[1928 жыл|1928 жылы]] құрылған. Орталығы – [[Арал (қала)|Арал]] қаласы. Жер аумағы – 68,4 мың км². ==Географиялық орны, жер бедері == Оңтүстік бөлігін түгелдей [[Арал теңізі]] алып жатыр. Аудан батысы мен солтүстігінде [[Ақтөбе облысы]]ның [[Шалқар ауданы|Шалқар]] және [[Ырғыз ауданы|Ырғыз]] аудандарымен, солтүстік-шығысында [[Ұлытау облысы]]ның [[Ұлытау ауданы]]мен, оңтүстік-шығысында Қызылорда облысының [[Қазалы ауданы]]мен, оңтүстігінде [[Қарақалпақстан]]мен шектеседі. [[Тұран ойпаты]]нда орналасқан аудан батыста [[Үлкен Борсық|Үлкен]] және [[Кіші Борсық]] құмдары, солтүстік-шығысын [[Баршақұм]], шығысын [[Арал қарақұмы]] алып жатыр. Арал теңізі жағалауында [https://tolqyn.kz/zanalyk/ruhaniyt/24606-zher-shotyy-kkaral.html Көкарал], [[Көктырнақ]], [[Барсакелмес]], [[Шұбартарауыз]], [[Құланды (түбек)|Құланды]] түбектері, Чернышев, Тұщыбас, [[Шевченко шығанағы|Шевченко]], [[Бутаков шығанағы|Бутаков]] [[шығанақ]]тары және Берг мойнағы орналасқан. [[Қарашоқы]] (283 м), Алтыншоқы су (209 – 247 м аралығында), т.б. таулар кездеседі. Жер бедері, негізінен қоңыржай белдеудің [[Солтүстік Арал теңізі|Солтүстік Арал]] провинциясын алып жатқан жазық ландшафттан тұрады. Солтүстік-батысында біршама көтеріңкі, аласа келген қыраттар мен таулар орналасқан. Аудан жерінің ең биік жері – Шевченко шығанағынан солтүстік-батыста жатқан тау (324 м). Солт-нде Алтыншоқысу (абсолютiк биіктігі 249 м), [https://tolqyn.kz/kogam/47253-tebrengen-terbenbes.html Тербенбес] (208 м), Көлқарашоқы (240 м), Көкарал түбегінде [[Дәуіт (тау)|Дәуіт]] (161 м), Көктырнақ түбегінде Үшшоқы (188 м) таулары орналасқан. Бірнеше ірі құмды алқаптар бар. Олар – солтүстік-батысындағы [[Кіші Борсық]] құмы, солт-нде Баршақұм, орталығы бөлігінде Арал Қарақұмы, Жіңішкеқұм, Дарбас құмы. [[Арал теңізі|Арал т.]] жағалауында Көкарал, Көктырнақ, [[Барсакелмес]], [[Шұбартарауыз]], Құланды түбектері, Чернышев, Тұщыбас, Шевченко, [[Бутаков шығанағы|Бутаков]], Сарышығанақ шығанақтары және Берг мойнағы орналасқан. Түбектерде Изенарал, Ұзынарал, Қаратөбе, Домалақ, [[Айдарлы (Қызылорда облысы)|Айдарлы]], т.б. мүйістер бар. Ауданның солтеңізінің құмды-төбелі өңірінде малға жайлы шұратты жерлер көп. Әсіресе қыстаулар (Бөбешік, Мейірман, Манасбай, Көкқабақ, Дөңгелексор, Науша, Шұрық, т.б.), жайлаулар (Қарабұлақ, Шағатай, т.б.) және құдықтар (Төртқұдық, Берді, Аймандай, Ұзақбай, Нұраөлген, Ақтан, Сабырбай, т.б.) орналасқан. Аудан аумағы геол. тұрғысынан [[Тұран плитасы]]<nowiki/>ның мезозой-кайнозой шөгінділерінен түзілген. Оңтүстігінде [[Әмудария]] мегаантиклиналімен шектеседі. Шөгінділерінің қалыңд. 1000 – 1500 м-ден (шығысында) теңіз жағалауында 2000 м-ге жетеді. == Су торабы == Ауданды екі бөліп Аралға құятын [[Сырдария]] өз. ағып жатыр. Оның атырауында аудандағы көлдердің басым бөлігі орналасқан. Ірілері: [[Қамыстыбас (ауыл)|Қамыстыбас]], Тұщыбас, Шөмішкөл, Ақшатау көлдері, т.б. Атырауынан біршама алыста жатқан көлдерге Жақсықылыш к. жатады. Жер асты суы солтүстігінде сәл кермек татиды (5 – 8 г/л), солтүстік-шығысында тұщы (1 г/л), орталығы бөлігі мен Сырдың атырауында сәл кермек және кермекті (3 – 5 г/л). Грунт сулары ауданның солтүстігінде 3 – 10 м, орталығы 2 – 3 м тереңдікте. Су қабаты негізінен құмдақты-сазды, кейде сазды-батпақты қабатта кездеседі. Аудан аумағында Арал – Сексеуіл артезиан алабы жайласқан. Артезиан суы альб-сеномен, және палеоген-неоген (негізінен, эоцен және палеоцен) қабатында. Солтүстік-шығысында артезиан суы 100 – 200 м, ортасында 200 – 300 м, теңіз жағалауында 20 – 150 м тереңдікте жатыр. Судың минералд. сәл кермектен (5-тен 50 г/л) тұщыға дейін (1 – 3 г/л) өзгереді. Аудан өте қуаң шөлді белдемде жатқандықтан оның топырағының басым бөлігі сұр, сортаңды сұр, құмды және тақыр тәрізді топырақтан тұрады. Сыр бойы (аңғары мен жайылмасында) шалғынды сұр, бозғылт сұр және батпақты-сазды топырақ қалыптасқан == Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Арал ауданының климаты тым [[Континенттік климат|континенттік]]. Орташа ауа температурасы қаңтарда – 13 – 15°С, шілдеде 24 – 35°С. Жауын-шашынның мөлшері 100 мм-ге жуық. Аязсыз күндер саны 160 тәулік, қар жамылғысы жұқа (10 см), ол 80 күндей жатады. Вегетация кезеңінің жылдық температура жиынтығы солтүстігінде 3400&nbsp;°C, оңтүстігінде 3800&nbsp;°C. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлш. солтүстігінде 150 мм, оңтүстігінде 105 мм. Оның 80%-ға жуығы көктем мен күз айларына келеді. Атмосфера қуаңшылықтың орташа мөлшері 50 тәулік. Аудан өте құрғақ агроклиматтық ауданға жатады. Сондықтан гидротермиялық коэффицент 0,3-ті құрайды, яғни ылғалдылығы өте төмен аймаққа жатады. Аудан аумағында желдің басым бөлігі солтүстік-шығыс (22%) және оңтүстік-батыстан (18%) соғады. Қыста солт-тен соғатын жел 24%-ды құраса, жаздағы жел 26%-ды құрайды. Желдің жылдық орташа жылдамдығы 4 – 4,5 м/с. Аудан жерінде өсімдіктерден жусан, селеу, жыңғыл, сексеуіл, жиде, қамыс, т.б. өседі. Жануарлар дүниесінен құм қояны, сарышұнақ, қосаяқ, түлкі, қасқыр, қарақұйрық мекендейді. Жан-жануарлары зоогеографиялық тұрғыдан [[Жерорта теңізі]] облысы, Иран-Тұран провинциясының Тұран округіне қарайды. Мұнда, негізінен, ақ бөкен, құм қояны, қарсақ, борсық, қамыс мысығы (мәлін) дала тышқандарының бірнеше түрлері мекендейді. Өзен-көлдерінде қаз, үйректердің бірнеше түрі мен туыстары, т.б. құстар ұя салады, кейбіреулері жыл бойы Сыр бойы мен теңіз жағалауында қалады. Ауданның өзен-көлдері балыққа бай. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы, КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009 !! 2021<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national|date=2023-10-10}}</ref> |- | 65295 || {{құлдырау}}58958 || {{өсім}}79182 || {{құлдырау}}70405 || {{өсім}}70804 || {{құлдырау}}68382 || {{өсім}}70562 || {{өсім}}80569 |} Тұрғындар саны – 79 150 адам ([[2019 жыл|2019]]). Ұлттық құрамы: [[қазақтар]] – 99,91%, [[орыстар]] – 0,04%, басқа ұлт өкілдері – 0,05%. == Әкімшілік бөлінісі == 49 елді мекен 1 қалалық, 2 кенттік әкімдік пен 21 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ ! Әкімшілік !! Орталығы !! Елді мекендері !! Халқы (2021) |- | [[Ақирек ауылдық округі]] || [[Ақбай (Қызылорда облысы)|Ақбай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}809 |- | [[Аққұм ауылдық округі (Арал ауданы)|Аққұм ауылдық округі]] || [[Шижаға]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}2203 |- | [[Аманөткел ауылдық округі]] || [[Аманөткел]] ауылы || 4 || {{құлдырау}}2360 |- | [[Арал қалалық әкімдігі]] || [[Арал (қала)|Арал]] қаласы || 1 || {{өсім}}36004 |- | [[Аралқұм ауылдық округі]] || [[Аралқұм (Қызылорда облысы)|Аралқұм]] станциясы || 3 || {{өсім}}1805 |- | [[Атанши ауылдық округі]] || [[Жіңішкеқұм (ауыл)|Жіңішкеқұм]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}435 |- | [[Бекбауыл ауылдық округі]] || [[Бекбауыл]] станциясы || 3 || {{өсім}}1761 |- | [[Беларан ауылдық округі]] || [[Құланды (Қызылорда облысы)|Құланды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}348 |- | [[Бөген ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Бөген ауылдық округі]] || [[Бөген (Қызылорда облысы)|Бөген]] ауылы || 2 || {{өсім}}1759 |- | [[Жақсықылыш кенттік әкімдігі]] || [[Жақсықылыш (кент)|Жақсықылыш]] кенті || 1 || {{құлдырау}}4631 |- | [[Жаңақұрылыс ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс ауылдық округі]] || [[Жаңақұрылыс (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}765 |- | [[Жетес би ауылдық округі]] || [[Райым]] ауылы || 2 || {{өсім}}619 |- | [[Жіңішкеқұм ауылдық округі]] || [[Тоқабай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}735 |- | [[Қамыстыбас ауылдық округі]] || [[Қамыстыбас (ауыл)|Қамыстыбас]] станциясы || 2 || {{өсім}}2000 |- | [[Қарақұм ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Қарақұм ауылдық округі]] || [[Абай (Арал ауданы)|Абай]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}2425 |- | [[Қаратерең ауылдық округі]] || [[Жаңақоныс (Арал ауданы)|Жаңақоныс]] ауылы || 3 || {{өсім}}1766 |- | [[Қосаман ауылдық округі]] || [[Қосаман]] ауылы || 2 || {{өсім}}717 |- | [[Қосжар ауылдық округі]] || [[Қосжар]] ауылы || 1 || {{өсім}}580 |- | [[Құланды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Құланды ауылдық округі]] || [[Ақбасты (Қызылорда облысы)|Ақбасты]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}420 |- | [[Мергенсай ауылдық округі]] || [[Жалаңаш (Қызылорда облысы)|Жалаңаш]] ауылы || 2 || {{өсім}}825 |- | [[Райым ауылдық округі]] || [[Қызылжар (Қызылорда облысы)|Қызылжар]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}1608 |- | [[Сазды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сазды ауылдық округі]] || [[Сазды (Қызылорда облысы)|Сазды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}506 |- | [[Сапақ ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сапақ ауылдық округі]] || [[Сапақ (Қызылорда облысы)|Сапақ]] станциясы || 4 || {{құлдырау}}846 |- | [[Сексеуіл кенттік әкімдігі]] || [[Сексеуіл (кент)|Сексеуіл]] кенті || 7 || {{өсім}}11284 |} == Әлеуметтік құрылымдары == Жалпы білім беретін – 45 мектеп. Мәдениет саласында 6 мәдениет үйі, 16 клуб, 37 кітапхана, бір музей, бір кинотеатр тіркелген. Аудандық «Толқын» газеті шығып тұрады. Н. Кенжеғұл атында мәдениет үйінде Қазанғап атында халық аспаптар оркестрі, Сыдықовтар жанұясының ансамблі, «Көңілашар» үгіт-көркемдік бригадасы жұмыс істейді. Денсаулық сақтау саласында ауданы аурухана, балалар босанатын үй, психоневрол. диспансер, кеңес беру диагностик. емхана, 2 аурухана, 31 фельдш.-акушерлік және фельдш. пункт, 12 отбасылық-дәрігерлік амбулатория, тіс емдейтін «Жансая» және «Аралстоммед» ЖШС-тері, 4 дәріхана, ауданы санэпидстанса, лепропункт, т.б. медицина мекемелер халыққа қызмет көрсетеді. Спорт саласында ауданда 192 спорт ғимараттары тіркелген. Ауданда көптеген қоғамдық бірлестіктер («Қайрат», «Ана үміті», «Байқоңыр», «Арал теңізі», «Ұстаз ұлағаты», «Көкжиек», т.б.) жұмыс істейді. А. а. аумағымен Орынбор–Ташкент т. ж. (162 км) өтеді. Автомобиль жолының жалпы ұзындығы 502 км, оның ішінде респ. маңызы бар жолдың ұзындығы 211 км. Байланыс кәсіпорындары мен мекемелерінен 1 ауданы байланыс бөлімі, 18 пошта бөлімшесі, 1 телекоммуникация жүйесі елге қызмет көрсетеді. Ауданда ұзындығы 570,6 км су құбыры тартылған. Электр энергиясын «Дәу летэнерго» ЖШС-і береді. Аудан өңірінен көптеген археол. және мәдени ескерткіштер табылған. == Шаруашылығы == Аудан негізінен қаракөл қойын, ірі қара жылқы және түйе өсіруге маманданған. Қазір бұрынғы кеңшарлар негізінде ұжымдық шаруашылықтар мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылған. Аудан арқылы Орынбор – Ташкент темір жолы, Қызылорда – Ақтөбе автомобиль жолдары өтеді. Арал ауданы елімізге балық аулау және өңдеумен танымал. Теңіз жағалауындағы елді мекендердің негізгі кәсіпшілігі – балық аулау болып саналады. Кейінгі 20 жыл ішінде [[Арал теңізі]]нің тартылуына байланысты балық ш. да біршама азайды. Ауданда өнеркәсіп біршама дамыған. Бұрынғы кәсіпорындар мен мекемелер, өндіріс орындары нарық экономикасына өтуіне байланысты жекешелендірілді. Олардың негізінде аудан аумағында 300-ге жуық шаруашылық нысандары ұйымдастырылды (2001). Салалық қатыстығына қарай а. ш-нда, орман ш-нда және аңшылық бағытында 19 нысан, балық аулау ш-нда 37, кен өндіруде 1, өңдеу өнеркәсібінде 13, электр энергиясын өндіру және оны тарату, газ және су мекемелерінде 7, құрылыста 11, сауда, автомобиль жөндеу және үйге пайдаланылатын бұйымдар жасау мекемелері 31, көлік және байланыс мекемелері 11, қаржылық іспен айналысатын мекемелер 2, мемлекет басқару мекемелері 39, білім саласында 36, денсаулық сақтау және әлеум. қызмет көрсетуде 27, басқа да коммунальдық, әлеум. және қоғамдық ұйымдар саны 51 (2001). Ірі өнеркәсіп кәсіпорындарына «Аралтұз», АҚ, Вагон жөндеу зауыты, Сексеуілді локомотив жөндеу зауыты, «Қамыстыбас» балық питомнигі т.б. жатады. Ауданда 1995 жылға дейін 25 ұжымшар, 16 балық зауыты, балық қабылдайтын 75 пункт, механикаландырылған 4 машина ст-сы болған. Жылына 500 т балық ауланып отырған. Еділ жағалауы өңіріне қуаңшылық пен аштық жылдарында (1930 – 40) Арал өңірінен 14 вагон балық жөнелтілген. Арал т. суының тартылуы және еліміздің нарық экономикасына өтуіне байланысты ауданның ауыл шаруашылық біршама өзгерістерге ұшырады. Қазір аудандағы а. ш-на пайдаланылатын жердің аумағы 12,93 мың км², оның ішінде ерекше қорғалатын жердің аумағы 167,9 км² (Барсакелмес қорығы), орман қорының аумағы 6,37 мың км², су қоры 22,3 мың км², мемлекет жер қоры 10,86 мың км². Ауданда 2001 жылдың басында а. ш-нда 101 агроқұрылым болды. Оның ішінде 4 ЖШС, 2 АҚ, 5 ӨК, 90 шаруа қожалығы болды. А. ш-на жарамды жердің аумағы 2,03 млн. га, оның ішінде жыртылған жері 619 га, тыңайған жер 2715 га, шабындық 9442 га, жайылымы 2,02 млн. га, бау-бақша 357 га. Аудан бойында 2000 ж. 930 т күріш жиналды. Ірі қара малдың саны 21,14 мың бас, қой мен ешкі 90,33 мың бас, жылқы 11,7 мың бас, түйе 13,3 мың бас болды. Шағын кәсіпкерлік саласында (жалпы саны 98) 2001 жылдың басында заңды тұлғалар бойынша өнеркәсіп саласында 5, балық ш-нда 31, а. ш-нда 13, құрылыста 2, көлік және байланыста 2, саудада 23, басқа шаруашылық нысандарының саны 22. == Тұлғалары == * [[Әміржан Сағидрахманұлы Қосанов]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қызылорда облысы}} {{Арал ауданы елді мекендері}} [[Санат:Арал ауданы]] g0btl0jqeuukb38pfq35wd7ef71kq3o 3661978 3661974 2026-09-27T10:41:47Z Бекбол Мамбетов 186027 Ішкі сілтеме жасалынды 3661978 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Арал ауданы |елтаңба =Aral District seal.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 47 |lat_sec =12 |lon_dir = E |lon_deg = 61 |lon_min = 40 |lon_sec =15 |облысы = Қызылорда облысы |аудан орталығы = [[Арал (қала)|Арал]] |ауылдық округтер саны = 21 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны =1 |ауылдар саны = 48 |қалалар саны = 1 |әкімі = Аманжол Сақыпұлы Оңғарбаев |әкімдіктің мекенжайы = Арал қаласы, Астана көшесі, №33 |құрылған уақыты = 1928 |жер аумағы = 68,4 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 78 687<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (99,91%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (0,03%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (0,06%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/kyzylorda-aral?lang=kk Арал ауданының әкімдігі |карта = Aral District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |ортаққордағы санаты = }} '''Арал ауданы ''' — [[Қызылорда облысы]]ның солтүстік-батысындағы әкімшілік бөлік. [[1928 жыл|1928 жылы]] құрылған. Орталығы – [[Арал (қала)|Арал]] қаласы. Жер аумағы – 68,4 мың км². ==Географиялық орны, жер бедері == Оңтүстік бөлігін түгелдей [[Арал теңізі]] алып жатыр. Аудан батысы мен солтүстігінде [[Ақтөбе облысы]]ның [[Шалқар ауданы|Шалқар]] және [[Ырғыз ауданы|Ырғыз]] аудандарымен, солтүстік-шығысында [[Ұлытау облысы]]ның [[Ұлытау ауданы]]мен, оңтүстік-шығысында Қызылорда облысының [[Қазалы ауданы]]мен, оңтүстігінде [[Қарақалпақстан]]мен шектеседі. [[Тұран ойпаты]]нда орналасқан аудан батыста [[Үлкен Борсық|Үлкен]] және [[Кіші Борсық]] құмдары, солтүстік-шығысын [[Баршақұм]], шығысын [[Арал қарақұмы]] алып жатыр. Арал теңізі жағалауында [https://tolqyn.kz/zanalyk/ruhaniyt/24606-zher-shotyy-kkaral.html Көкарал], [[Көктырнақ]], [[Барсакелмес]], [[Шұбартарауыз]], [[Құланды (түбек)|Құланды]] түбектері, [[Чернышев шығанағы|Чернышев]], Тұщыбас, [[Шевченко шығанағы|Шевченко]], [[Бутаков шығанағы|Бутаков]] [[шығанақ]]тары және Берг мойнағы орналасқан. [[Қарашоқы]] (283 м), Алтыншоқы су (209 – 247 м аралығында), т.б. таулар кездеседі. Жер бедері, негізінен қоңыржай белдеудің [[Солтүстік Арал теңізі|Солтүстік Арал]] провинциясын алып жатқан жазық ландшафттан тұрады. Солтүстік-батысында біршама көтеріңкі, аласа келген қыраттар мен таулар орналасқан. Аудан жерінің ең биік жері – Шевченко шығанағынан солтүстік-батыста жатқан тау (324 м). Солт-нде Алтыншоқысу (абсолютiк биіктігі 249 м), [https://tolqyn.kz/kogam/47253-tebrengen-terbenbes.html Тербенбес] (208 м), Көлқарашоқы (240 м), Көкарал түбегінде [[Дәуіт (тау)|Дәуіт]] (161 м), Көктырнақ түбегінде Үшшоқы (188 м) таулары орналасқан. Бірнеше ірі құмды алқаптар бар. Олар – солтүстік-батысындағы [[Кіші Борсық]] құмы, солт-нде Баршақұм, орталығы бөлігінде Арал Қарақұмы, Жіңішкеқұм, Дарбас құмы. [[Арал теңізі|Арал т.]] жағалауында Көкарал, Көктырнақ, [[Барсакелмес]], [[Шұбартарауыз]], Құланды түбектері, Чернышев, Тұщыбас, Шевченко, [[Бутаков шығанағы|Бутаков]], Сарышығанақ шығанақтары және Берг мойнағы орналасқан. Түбектерде Изенарал, Ұзынарал, Қаратөбе, Домалақ, [[Айдарлы (Қызылорда облысы)|Айдарлы]], т.б. мүйістер бар. Ауданның солтеңізінің құмды-төбелі өңірінде малға жайлы шұратты жерлер көп. Әсіресе қыстаулар (Бөбешік, Мейірман, Манасбай, Көкқабақ, Дөңгелексор, Науша, Шұрық, т.б.), жайлаулар (Қарабұлақ, Шағатай, т.б.) және құдықтар (Төртқұдық, Берді, Аймандай, Ұзақбай, Нұраөлген, Ақтан, Сабырбай, т.б.) орналасқан. Аудан аумағы геол. тұрғысынан [[Тұран плитасы]]<nowiki/>ның мезозой-кайнозой шөгінділерінен түзілген. Оңтүстігінде [[Әмудария]] мегаантиклиналімен шектеседі. Шөгінділерінің қалыңд. 1000 – 1500 м-ден (шығысында) теңіз жағалауында 2000 м-ге жетеді. == Су торабы == Ауданды екі бөліп Аралға құятын [[Сырдария]] өз. ағып жатыр. Оның атырауында аудандағы көлдердің басым бөлігі орналасқан. Ірілері: [[Қамыстыбас (ауыл)|Қамыстыбас]], Тұщыбас, Шөмішкөл, Ақшатау көлдері, т.б. Атырауынан біршама алыста жатқан көлдерге Жақсықылыш к. жатады. Жер асты суы солтүстігінде сәл кермек татиды (5 – 8 г/л), солтүстік-шығысында тұщы (1 г/л), орталығы бөлігі мен Сырдың атырауында сәл кермек және кермекті (3 – 5 г/л). Грунт сулары ауданның солтүстігінде 3 – 10 м, орталығы 2 – 3 м тереңдікте. Су қабаты негізінен құмдақты-сазды, кейде сазды-батпақты қабатта кездеседі. Аудан аумағында Арал – Сексеуіл артезиан алабы жайласқан. Артезиан суы альб-сеномен, және палеоген-неоген (негізінен, эоцен және палеоцен) қабатында. Солтүстік-шығысында артезиан суы 100 – 200 м, ортасында 200 – 300 м, теңіз жағалауында 20 – 150 м тереңдікте жатыр. Судың минералд. сәл кермектен (5-тен 50 г/л) тұщыға дейін (1 – 3 г/л) өзгереді. Аудан өте қуаң шөлді белдемде жатқандықтан оның топырағының басым бөлігі сұр, сортаңды сұр, құмды және тақыр тәрізді топырақтан тұрады. Сыр бойы (аңғары мен жайылмасында) шалғынды сұр, бозғылт сұр және батпақты-сазды топырақ қалыптасқан == Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Арал ауданының климаты тым [[Континенттік климат|континенттік]]. Орташа ауа температурасы қаңтарда – 13 – 15°С, шілдеде 24 – 35°С. Жауын-шашынның мөлшері 100 мм-ге жуық. Аязсыз күндер саны 160 тәулік, қар жамылғысы жұқа (10 см), ол 80 күндей жатады. Вегетация кезеңінің жылдық температура жиынтығы солтүстігінде 3400&nbsp;°C, оңтүстігінде 3800&nbsp;°C. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлш. солтүстігінде 150 мм, оңтүстігінде 105 мм. Оның 80%-ға жуығы көктем мен күз айларына келеді. Атмосфера қуаңшылықтың орташа мөлшері 50 тәулік. Аудан өте құрғақ агроклиматтық ауданға жатады. Сондықтан гидротермиялық коэффицент 0,3-ті құрайды, яғни ылғалдылығы өте төмен аймаққа жатады. Аудан аумағында желдің басым бөлігі солтүстік-шығыс (22%) және оңтүстік-батыстан (18%) соғады. Қыста солт-тен соғатын жел 24%-ды құраса, жаздағы жел 26%-ды құрайды. Желдің жылдық орташа жылдамдығы 4 – 4,5 м/с. Аудан жерінде өсімдіктерден жусан, селеу, жыңғыл, сексеуіл, жиде, қамыс, т.б. өседі. Жануарлар дүниесінен құм қояны, сарышұнақ, қосаяқ, түлкі, қасқыр, қарақұйрық мекендейді. Жан-жануарлары зоогеографиялық тұрғыдан [[Жерорта теңізі]] облысы, Иран-Тұран провинциясының Тұран округіне қарайды. Мұнда, негізінен, ақ бөкен, құм қояны, қарсақ, борсық, қамыс мысығы (мәлін) дала тышқандарының бірнеше түрлері мекендейді. Өзен-көлдерінде қаз, үйректердің бірнеше түрі мен туыстары, т.б. құстар ұя салады, кейбіреулері жыл бойы Сыр бойы мен теңіз жағалауында қалады. Ауданның өзен-көлдері балыққа бай. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы, КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009 !! 2021<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national|date=2023-10-10}}</ref> |- | 65295 || {{құлдырау}}58958 || {{өсім}}79182 || {{құлдырау}}70405 || {{өсім}}70804 || {{құлдырау}}68382 || {{өсім}}70562 || {{өсім}}80569 |} Тұрғындар саны – 79 150 адам ([[2019 жыл|2019]]). Ұлттық құрамы: [[қазақтар]] – 99,91%, [[орыстар]] – 0,04%, басқа ұлт өкілдері – 0,05%. == Әкімшілік бөлінісі == 49 елді мекен 1 қалалық, 2 кенттік әкімдік пен 21 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ ! Әкімшілік !! Орталығы !! Елді мекендері !! Халқы (2021) |- | [[Ақирек ауылдық округі]] || [[Ақбай (Қызылорда облысы)|Ақбай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}809 |- | [[Аққұм ауылдық округі (Арал ауданы)|Аққұм ауылдық округі]] || [[Шижаға]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}2203 |- | [[Аманөткел ауылдық округі]] || [[Аманөткел]] ауылы || 4 || {{құлдырау}}2360 |- | [[Арал қалалық әкімдігі]] || [[Арал (қала)|Арал]] қаласы || 1 || {{өсім}}36004 |- | [[Аралқұм ауылдық округі]] || [[Аралқұм (Қызылорда облысы)|Аралқұм]] станциясы || 3 || {{өсім}}1805 |- | [[Атанши ауылдық округі]] || [[Жіңішкеқұм (ауыл)|Жіңішкеқұм]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}435 |- | [[Бекбауыл ауылдық округі]] || [[Бекбауыл]] станциясы || 3 || {{өсім}}1761 |- | [[Беларан ауылдық округі]] || [[Құланды (Қызылорда облысы)|Құланды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}348 |- | [[Бөген ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Бөген ауылдық округі]] || [[Бөген (Қызылорда облысы)|Бөген]] ауылы || 2 || {{өсім}}1759 |- | [[Жақсықылыш кенттік әкімдігі]] || [[Жақсықылыш (кент)|Жақсықылыш]] кенті || 1 || {{құлдырау}}4631 |- | [[Жаңақұрылыс ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс ауылдық округі]] || [[Жаңақұрылыс (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}765 |- | [[Жетес би ауылдық округі]] || [[Райым]] ауылы || 2 || {{өсім}}619 |- | [[Жіңішкеқұм ауылдық округі]] || [[Тоқабай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}735 |- | [[Қамыстыбас ауылдық округі]] || [[Қамыстыбас (ауыл)|Қамыстыбас]] станциясы || 2 || {{өсім}}2000 |- | [[Қарақұм ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Қарақұм ауылдық округі]] || [[Абай (Арал ауданы)|Абай]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}2425 |- | [[Қаратерең ауылдық округі]] || [[Жаңақоныс (Арал ауданы)|Жаңақоныс]] ауылы || 3 || {{өсім}}1766 |- | [[Қосаман ауылдық округі]] || [[Қосаман]] ауылы || 2 || {{өсім}}717 |- | [[Қосжар ауылдық округі]] || [[Қосжар]] ауылы || 1 || {{өсім}}580 |- | [[Құланды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Құланды ауылдық округі]] || [[Ақбасты (Қызылорда облысы)|Ақбасты]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}420 |- | [[Мергенсай ауылдық округі]] || [[Жалаңаш (Қызылорда облысы)|Жалаңаш]] ауылы || 2 || {{өсім}}825 |- | [[Райым ауылдық округі]] || [[Қызылжар (Қызылорда облысы)|Қызылжар]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}1608 |- | [[Сазды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сазды ауылдық округі]] || [[Сазды (Қызылорда облысы)|Сазды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}506 |- | [[Сапақ ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сапақ ауылдық округі]] || [[Сапақ (Қызылорда облысы)|Сапақ]] станциясы || 4 || {{құлдырау}}846 |- | [[Сексеуіл кенттік әкімдігі]] || [[Сексеуіл (кент)|Сексеуіл]] кенті || 7 || {{өсім}}11284 |} == Әлеуметтік құрылымдары == Жалпы білім беретін – 45 мектеп. Мәдениет саласында 6 мәдениет үйі, 16 клуб, 37 кітапхана, бір музей, бір кинотеатр тіркелген. Аудандық «Толқын» газеті шығып тұрады. Н. Кенжеғұл атында мәдениет үйінде Қазанғап атында халық аспаптар оркестрі, Сыдықовтар жанұясының ансамблі, «Көңілашар» үгіт-көркемдік бригадасы жұмыс істейді. Денсаулық сақтау саласында ауданы аурухана, балалар босанатын үй, психоневрол. диспансер, кеңес беру диагностик. емхана, 2 аурухана, 31 фельдш.-акушерлік және фельдш. пункт, 12 отбасылық-дәрігерлік амбулатория, тіс емдейтін «Жансая» және «Аралстоммед» ЖШС-тері, 4 дәріхана, ауданы санэпидстанса, лепропункт, т.б. медицина мекемелер халыққа қызмет көрсетеді. Спорт саласында ауданда 192 спорт ғимараттары тіркелген. Ауданда көптеген қоғамдық бірлестіктер («Қайрат», «Ана үміті», «Байқоңыр», «Арал теңізі», «Ұстаз ұлағаты», «Көкжиек», т.б.) жұмыс істейді. А. а. аумағымен Орынбор–Ташкент т. ж. (162 км) өтеді. Автомобиль жолының жалпы ұзындығы 502 км, оның ішінде респ. маңызы бар жолдың ұзындығы 211 км. Байланыс кәсіпорындары мен мекемелерінен 1 ауданы байланыс бөлімі, 18 пошта бөлімшесі, 1 телекоммуникация жүйесі елге қызмет көрсетеді. Ауданда ұзындығы 570,6 км су құбыры тартылған. Электр энергиясын «Дәу летэнерго» ЖШС-і береді. Аудан өңірінен көптеген археол. және мәдени ескерткіштер табылған. == Шаруашылығы == Аудан негізінен қаракөл қойын, ірі қара жылқы және түйе өсіруге маманданған. Қазір бұрынғы кеңшарлар негізінде ұжымдық шаруашылықтар мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылған. Аудан арқылы Орынбор – Ташкент темір жолы, Қызылорда – Ақтөбе автомобиль жолдары өтеді. Арал ауданы елімізге балық аулау және өңдеумен танымал. Теңіз жағалауындағы елді мекендердің негізгі кәсіпшілігі – балық аулау болып саналады. Кейінгі 20 жыл ішінде [[Арал теңізі]]нің тартылуына байланысты балық ш. да біршама азайды. Ауданда өнеркәсіп біршама дамыған. Бұрынғы кәсіпорындар мен мекемелер, өндіріс орындары нарық экономикасына өтуіне байланысты жекешелендірілді. Олардың негізінде аудан аумағында 300-ге жуық шаруашылық нысандары ұйымдастырылды (2001). Салалық қатыстығына қарай а. ш-нда, орман ш-нда және аңшылық бағытында 19 нысан, балық аулау ш-нда 37, кен өндіруде 1, өңдеу өнеркәсібінде 13, электр энергиясын өндіру және оны тарату, газ және су мекемелерінде 7, құрылыста 11, сауда, автомобиль жөндеу және үйге пайдаланылатын бұйымдар жасау мекемелері 31, көлік және байланыс мекемелері 11, қаржылық іспен айналысатын мекемелер 2, мемлекет басқару мекемелері 39, білім саласында 36, денсаулық сақтау және әлеум. қызмет көрсетуде 27, басқа да коммунальдық, әлеум. және қоғамдық ұйымдар саны 51 (2001). Ірі өнеркәсіп кәсіпорындарына «Аралтұз», АҚ, Вагон жөндеу зауыты, Сексеуілді локомотив жөндеу зауыты, «Қамыстыбас» балық питомнигі т.б. жатады. Ауданда 1995 жылға дейін 25 ұжымшар, 16 балық зауыты, балық қабылдайтын 75 пункт, механикаландырылған 4 машина ст-сы болған. Жылына 500 т балық ауланып отырған. Еділ жағалауы өңіріне қуаңшылық пен аштық жылдарында (1930 – 40) Арал өңірінен 14 вагон балық жөнелтілген. Арал т. суының тартылуы және еліміздің нарық экономикасына өтуіне байланысты ауданның ауыл шаруашылық біршама өзгерістерге ұшырады. Қазір аудандағы а. ш-на пайдаланылатын жердің аумағы 12,93 мың км², оның ішінде ерекше қорғалатын жердің аумағы 167,9 км² (Барсакелмес қорығы), орман қорының аумағы 6,37 мың км², су қоры 22,3 мың км², мемлекет жер қоры 10,86 мың км². Ауданда 2001 жылдың басында а. ш-нда 101 агроқұрылым болды. Оның ішінде 4 ЖШС, 2 АҚ, 5 ӨК, 90 шаруа қожалығы болды. А. ш-на жарамды жердің аумағы 2,03 млн. га, оның ішінде жыртылған жері 619 га, тыңайған жер 2715 га, шабындық 9442 га, жайылымы 2,02 млн. га, бау-бақша 357 га. Аудан бойында 2000 ж. 930 т күріш жиналды. Ірі қара малдың саны 21,14 мың бас, қой мен ешкі 90,33 мың бас, жылқы 11,7 мың бас, түйе 13,3 мың бас болды. Шағын кәсіпкерлік саласында (жалпы саны 98) 2001 жылдың басында заңды тұлғалар бойынша өнеркәсіп саласында 5, балық ш-нда 31, а. ш-нда 13, құрылыста 2, көлік және байланыста 2, саудада 23, басқа шаруашылық нысандарының саны 22. == Тұлғалары == * [[Әміржан Сағидрахманұлы Қосанов]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қызылорда облысы}} {{Арал ауданы елді мекендері}} [[Санат:Арал ауданы]] qznd48oic49rxop4g5olbtpxjhoqga4 3661981 3661978 2026-09-27T10:46:19Z Бекбол Мамбетов 186027 Арал аудандық "Толқын" газетінің сайтына сілтеме жасадым 3661981 wikitext text/x-wiki {{Қазақстан ауданы |ауданның атауы = Арал ауданы |елтаңба =Aral District seal.png |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |lat_dir = N |lat_deg = 46 |lat_min = 47 |lat_sec =12 |lon_dir = E |lon_deg = 61 |lon_min = 40 |lon_sec =15 |облысы = Қызылорда облысы |аудан орталығы = [[Арал (қала)|Арал]] |ауылдық округтер саны = 21 |кенттік әкімдіктер саны = 2 |қалалық әкімдіктер саны =1 |ауылдар саны = 48 |қалалар саны = 1 |әкімі = Аманжол Сақыпұлы Оңғарбаев |әкімдіктің мекенжайы = Арал қаласы, Астана көшесі, №33 |құрылған уақыты = 1928 |жер аумағы = 68,4 мың |жер аумағы бойынша орны = |тұрғыны = 78 687<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT478686 Қазақстан Республикасы халқының жынысы және жергілікті жердің типіне қарай саны (2023 жылғы 1 қаңтарға)]</ref> |халық саны бойынша орны = |санақ жылы = 2023 |тығыздығы = |тығыздығы бойынша орны = |ұлттық құрамы = {{nobr|[[қазақтар]] (99,91%)}}, {{nobr|[[орыстар]] (0,03%)}}, {{nobr|басқа ұлт өкілдері (0,06%)}}<ref>[https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT453226 Қазақстан Республикасы халқының жекелеген этностары бойынша саны (2022 жыл басына)]</ref> |телефон коды = |пошта индексі = |сайты = https://www.gov.kz/memleket/entities/kyzylorda-aral?lang=kk Арал ауданының әкімдігі |карта = Aral District Kazakhstan.png |әкімшілік бірліктің картасы = |ортаққордағы санаты = }} '''Арал ауданы ''' — [[Қызылорда облысы]]ның солтүстік-батысындағы әкімшілік бөлік. [[1928 жыл|1928 жылы]] құрылған. Орталығы – [[Арал (қала)|Арал]] қаласы. Жер аумағы – 68,4 мың км². ==Географиялық орны, жер бедері == Оңтүстік бөлігін түгелдей [[Арал теңізі]] алып жатыр. Аудан батысы мен солтүстігінде [[Ақтөбе облысы]]ның [[Шалқар ауданы|Шалқар]] және [[Ырғыз ауданы|Ырғыз]] аудандарымен, солтүстік-шығысында [[Ұлытау облысы]]ның [[Ұлытау ауданы]]мен, оңтүстік-шығысында Қызылорда облысының [[Қазалы ауданы]]мен, оңтүстігінде [[Қарақалпақстан]]мен шектеседі. [[Тұран ойпаты]]нда орналасқан аудан батыста [[Үлкен Борсық|Үлкен]] және [[Кіші Борсық]] құмдары, солтүстік-шығысын [[Баршақұм]], шығысын [[Арал қарақұмы]] алып жатыр. Арал теңізі жағалауында [https://tolqyn.kz/zanalyk/ruhaniyt/24606-zher-shotyy-kkaral.html Көкарал], [[Көктырнақ]], [[Барсакелмес]], [[Шұбартарауыз]], [[Құланды (түбек)|Құланды]] түбектері, [[Чернышев шығанағы|Чернышев]], Тұщыбас, [[Шевченко шығанағы|Шевченко]], [[Бутаков шығанағы|Бутаков]] [[шығанақ]]тары және Берг мойнағы орналасқан. [[Қарашоқы]] (283 м), Алтыншоқы су (209 – 247 м аралығында), т.б. таулар кездеседі. Жер бедері, негізінен қоңыржай белдеудің [[Солтүстік Арал теңізі|Солтүстік Арал]] провинциясын алып жатқан жазық ландшафттан тұрады. Солтүстік-батысында біршама көтеріңкі, аласа келген қыраттар мен таулар орналасқан. Аудан жерінің ең биік жері – Шевченко шығанағынан солтүстік-батыста жатқан тау (324 м). Солт-нде Алтыншоқысу (абсолютiк биіктігі 249 м), [https://tolqyn.kz/kogam/47253-tebrengen-terbenbes.html Тербенбес] (208 м), Көлқарашоқы (240 м), Көкарал түбегінде [[Дәуіт (тау)|Дәуіт]] (161 м), Көктырнақ түбегінде Үшшоқы (188 м) таулары орналасқан. Бірнеше ірі құмды алқаптар бар. Олар – солтүстік-батысындағы [[Кіші Борсық]] құмы, солт-нде Баршақұм, орталығы бөлігінде Арал Қарақұмы, Жіңішкеқұм, Дарбас құмы. [[Арал теңізі|Арал т.]] жағалауында Көкарал, Көктырнақ, [[Барсакелмес]], [[Шұбартарауыз]], Құланды түбектері, Чернышев, Тұщыбас, Шевченко, [[Бутаков шығанағы|Бутаков]], Сарышығанақ шығанақтары және Берг мойнағы орналасқан. Түбектерде Изенарал, Ұзынарал, Қаратөбе, Домалақ, [[Айдарлы (Қызылорда облысы)|Айдарлы]], т.б. мүйістер бар. Ауданның солтеңізінің құмды-төбелі өңірінде малға жайлы шұратты жерлер көп. Әсіресе қыстаулар (Бөбешік, Мейірман, Манасбай, Көкқабақ, Дөңгелексор, Науша, Шұрық, т.б.), жайлаулар (Қарабұлақ, Шағатай, т.б.) және құдықтар (Төртқұдық, Берді, Аймандай, Ұзақбай, Нұраөлген, Ақтан, Сабырбай, т.б.) орналасқан. Аудан аумағы геол. тұрғысынан [[Тұран плитасы]]<nowiki/>ның мезозой-кайнозой шөгінділерінен түзілген. Оңтүстігінде [[Әмудария]] мегаантиклиналімен шектеседі. Шөгінділерінің қалыңд. 1000 – 1500 м-ден (шығысында) теңіз жағалауында 2000 м-ге жетеді. == Су торабы == Ауданды екі бөліп Аралға құятын [[Сырдария]] өз. ағып жатыр. Оның атырауында аудандағы көлдердің басым бөлігі орналасқан. Ірілері: [[Қамыстыбас (ауыл)|Қамыстыбас]], Тұщыбас, Шөмішкөл, Ақшатау көлдері, т.б. Атырауынан біршама алыста жатқан көлдерге Жақсықылыш к. жатады. Жер асты суы солтүстігінде сәл кермек татиды (5 – 8 г/л), солтүстік-шығысында тұщы (1 г/л), орталығы бөлігі мен Сырдың атырауында сәл кермек және кермекті (3 – 5 г/л). Грунт сулары ауданның солтүстігінде 3 – 10 м, орталығы 2 – 3 м тереңдікте. Су қабаты негізінен құмдақты-сазды, кейде сазды-батпақты қабатта кездеседі. Аудан аумағында Арал – Сексеуіл артезиан алабы жайласқан. Артезиан суы альб-сеномен, және палеоген-неоген (негізінен, эоцен және палеоцен) қабатында. Солтүстік-шығысында артезиан суы 100 – 200 м, ортасында 200 – 300 м, теңіз жағалауында 20 – 150 м тереңдікте жатыр. Судың минералд. сәл кермектен (5-тен 50 г/л) тұщыға дейін (1 – 3 г/л) өзгереді. Аудан өте қуаң шөлді белдемде жатқандықтан оның топырағының басым бөлігі сұр, сортаңды сұр, құмды және тақыр тәрізді топырақтан тұрады. Сыр бойы (аңғары мен жайылмасында) шалғынды сұр, бозғылт сұр және батпақты-сазды топырақ қалыптасқан == Климаты, өсімдігі мен жануарлар дүниесі == Арал ауданының климаты тым [[Континенттік климат|континенттік]]. Орташа ауа температурасы қаңтарда – 13 – 15°С, шілдеде 24 – 35°С. Жауын-шашынның мөлшері 100 мм-ге жуық. Аязсыз күндер саны 160 тәулік, қар жамылғысы жұқа (10 см), ол 80 күндей жатады. Вегетация кезеңінің жылдық температура жиынтығы солтүстігінде 3400&nbsp;°C, оңтүстігінде 3800&nbsp;°C. Жауын-шашынның жылдық орташа мөлш. солтүстігінде 150 мм, оңтүстігінде 105 мм. Оның 80%-ға жуығы көктем мен күз айларына келеді. Атмосфера қуаңшылықтың орташа мөлшері 50 тәулік. Аудан өте құрғақ агроклиматтық ауданға жатады. Сондықтан гидротермиялық коэффицент 0,3-ті құрайды, яғни ылғалдылығы өте төмен аймаққа жатады. Аудан аумағында желдің басым бөлігі солтүстік-шығыс (22%) және оңтүстік-батыстан (18%) соғады. Қыста солт-тен соғатын жел 24%-ды құраса, жаздағы жел 26%-ды құрайды. Желдің жылдық орташа жылдамдығы 4 – 4,5 м/с. Аудан жерінде өсімдіктерден жусан, селеу, жыңғыл, сексеуіл, жиде, қамыс, т.б. өседі. Жануарлар дүниесінен құм қояны, сарышұнақ, қосаяқ, түлкі, қасқыр, қарақұйрық мекендейді. Жан-жануарлары зоогеографиялық тұрғыдан [[Жерорта теңізі]] облысы, Иран-Тұран провинциясының Тұран округіне қарайды. Мұнда, негізінен, ақ бөкен, құм қояны, қарсақ, борсық, қамыс мысығы (мәлін) дала тышқандарының бірнеше түрлері мекендейді. Өзен-көлдерінде қаз, үйректердің бірнеше түрі мен туыстары, т.б. құстар ұя салады, кейбіреулері жыл бойы Сыр бойы мен теңіз жағалауында қалады. Ауданның өзен-көлдері балыққа бай. == Халқы == {| class="wikitable" ! 1939 !! 1959 !! 1970 !! 1979 !! 1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/census.php Ресей империясы, КСРО халық санақтары]</ref> !! 1999 !! 2009 !! 2021<ref>[https://old.stat.gov.kz/for_users/national/ ҚР халық санақтары] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231010011948/https://old.stat.gov.kz/for_users/national|date=2023-10-10}}</ref> |- | 65295 || {{құлдырау}}58958 || {{өсім}}79182 || {{құлдырау}}70405 || {{өсім}}70804 || {{құлдырау}}68382 || {{өсім}}70562 || {{өсім}}80569 |} Тұрғындар саны – 79 150 адам ([[2019 жыл|2019]]). Ұлттық құрамы: [[қазақтар]] – 99,91%, [[орыстар]] – 0,04%, басқа ұлт өкілдері – 0,05%. == Әкімшілік бөлінісі == 49 елді мекен 1 қалалық, 2 кенттік әкімдік пен 21 ауылдық округке біріктірілген: {| class="wikitable" |+ ! Әкімшілік !! Орталығы !! Елді мекендері !! Халқы (2021) |- | [[Ақирек ауылдық округі]] || [[Ақбай (Қызылорда облысы)|Ақбай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}809 |- | [[Аққұм ауылдық округі (Арал ауданы)|Аққұм ауылдық округі]] || [[Шижаға]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}2203 |- | [[Аманөткел ауылдық округі]] || [[Аманөткел]] ауылы || 4 || {{құлдырау}}2360 |- | [[Арал қалалық әкімдігі]] || [[Арал (қала)|Арал]] қаласы || 1 || {{өсім}}36004 |- | [[Аралқұм ауылдық округі]] || [[Аралқұм (Қызылорда облысы)|Аралқұм]] станциясы || 3 || {{өсім}}1805 |- | [[Атанши ауылдық округі]] || [[Жіңішкеқұм (ауыл)|Жіңішкеқұм]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}435 |- | [[Бекбауыл ауылдық округі]] || [[Бекбауыл]] станциясы || 3 || {{өсім}}1761 |- | [[Беларан ауылдық округі]] || [[Құланды (Қызылорда облысы)|Құланды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}348 |- | [[Бөген ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Бөген ауылдық округі]] || [[Бөген (Қызылорда облысы)|Бөген]] ауылы || 2 || {{өсім}}1759 |- | [[Жақсықылыш кенттік әкімдігі]] || [[Жақсықылыш (кент)|Жақсықылыш]] кенті || 1 || {{құлдырау}}4631 |- | [[Жаңақұрылыс ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс ауылдық округі]] || [[Жаңақұрылыс (Қызылорда облысы)|Жаңақұрылыс]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}765 |- | [[Жетес би ауылдық округі]] || [[Райым]] ауылы || 2 || {{өсім}}619 |- | [[Жіңішкеқұм ауылдық округі]] || [[Тоқабай]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}735 |- | [[Қамыстыбас ауылдық округі]] || [[Қамыстыбас (ауыл)|Қамыстыбас]] станциясы || 2 || {{өсім}}2000 |- | [[Қарақұм ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Қарақұм ауылдық округі]] || [[Абай (Арал ауданы)|Абай]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}2425 |- | [[Қаратерең ауылдық округі]] || [[Жаңақоныс (Арал ауданы)|Жаңақоныс]] ауылы || 3 || {{өсім}}1766 |- | [[Қосаман ауылдық округі]] || [[Қосаман]] ауылы || 2 || {{өсім}}717 |- | [[Қосжар ауылдық округі]] || [[Қосжар]] ауылы || 1 || {{өсім}}580 |- | [[Құланды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Құланды ауылдық округі]] || [[Ақбасты (Қызылорда облысы)|Ақбасты]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}420 |- | [[Мергенсай ауылдық округі]] || [[Жалаңаш (Қызылорда облысы)|Жалаңаш]] ауылы || 2 || {{өсім}}825 |- | [[Райым ауылдық округі]] || [[Қызылжар (Қызылорда облысы)|Қызылжар]] ауылы || 2 || {{құлдырау}}1608 |- | [[Сазды ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сазды ауылдық округі]] || [[Сазды (Қызылорда облысы)|Сазды]] ауылы || 1 || {{құлдырау}}506 |- | [[Сапақ ауылдық округі (Қызылорда облысы)|Сапақ ауылдық округі]] || [[Сапақ (Қызылорда облысы)|Сапақ]] станциясы || 4 || {{құлдырау}}846 |- | [[Сексеуіл кенттік әкімдігі]] || [[Сексеуіл (кент)|Сексеуіл]] кенті || 7 || {{өсім}}11284 |} == Әлеуметтік құрылымдары == Жалпы білім беретін – 45 мектеп. Мәдениет саласында 6 мәдениет үйі, 16 клуб, 37 кітапхана, бір музей, бір кинотеатр тіркелген. [https://tolqyn.kz/ Аудандық «Толқын» газеті] шығып тұрады. Н. Кенжеғұл атында мәдениет үйінде Қазанғап атында халық аспаптар оркестрі, Сыдықовтар жанұясының ансамблі, «Көңілашар» үгіт-көркемдік бригадасы жұмыс істейді. Денсаулық сақтау саласында ауданы аурухана, балалар босанатын үй, психоневрол. диспансер, кеңес беру диагностик. емхана, 2 аурухана, 31 фельдш.-акушерлік және фельдш. пункт, 12 отбасылық-дәрігерлік амбулатория, тіс емдейтін «Жансая» және «Аралстоммед» ЖШС-тері, 4 дәріхана, ауданы санэпидстанса, лепропункт, т.б. медицина мекемелер халыққа қызмет көрсетеді. Спорт саласында ауданда 192 спорт ғимараттары тіркелген. Ауданда көптеген қоғамдық бірлестіктер («Қайрат», «Ана үміті», «Байқоңыр», «Арал теңізі», «Ұстаз ұлағаты», «Көкжиек», т.б.) жұмыс істейді. А. а. аумағымен Орынбор–Ташкент т. ж. (162 км) өтеді. Автомобиль жолының жалпы ұзындығы 502 км, оның ішінде респ. маңызы бар жолдың ұзындығы 211 км. Байланыс кәсіпорындары мен мекемелерінен 1 ауданы байланыс бөлімі, 18 пошта бөлімшесі, 1 телекоммуникация жүйесі елге қызмет көрсетеді. Ауданда ұзындығы 570,6 км су құбыры тартылған. Электр энергиясын «Дәу летэнерго» ЖШС-і береді. Аудан өңірінен көптеген археол. және мәдени ескерткіштер табылған. == Шаруашылығы == Аудан негізінен қаракөл қойын, ірі қара жылқы және түйе өсіруге маманданған. Қазір бұрынғы кеңшарлар негізінде ұжымдық шаруашылықтар мен шаруа қожалықтары ұйымдастырылған. Аудан арқылы Орынбор – Ташкент темір жолы, Қызылорда – Ақтөбе автомобиль жолдары өтеді. Арал ауданы елімізге балық аулау және өңдеумен танымал. Теңіз жағалауындағы елді мекендердің негізгі кәсіпшілігі – балық аулау болып саналады. Кейінгі 20 жыл ішінде [[Арал теңізі]]нің тартылуына байланысты балық ш. да біршама азайды. Ауданда өнеркәсіп біршама дамыған. Бұрынғы кәсіпорындар мен мекемелер, өндіріс орындары нарық экономикасына өтуіне байланысты жекешелендірілді. Олардың негізінде аудан аумағында 300-ге жуық шаруашылық нысандары ұйымдастырылды (2001). Салалық қатыстығына қарай а. ш-нда, орман ш-нда және аңшылық бағытында 19 нысан, балық аулау ш-нда 37, кен өндіруде 1, өңдеу өнеркәсібінде 13, электр энергиясын өндіру және оны тарату, газ және су мекемелерінде 7, құрылыста 11, сауда, автомобиль жөндеу және үйге пайдаланылатын бұйымдар жасау мекемелері 31, көлік және байланыс мекемелері 11, қаржылық іспен айналысатын мекемелер 2, мемлекет басқару мекемелері 39, білім саласында 36, денсаулық сақтау және әлеум. қызмет көрсетуде 27, басқа да коммунальдық, әлеум. және қоғамдық ұйымдар саны 51 (2001). Ірі өнеркәсіп кәсіпорындарына «Аралтұз», АҚ, Вагон жөндеу зауыты, Сексеуілді локомотив жөндеу зауыты, «Қамыстыбас» балық питомнигі т.б. жатады. Ауданда 1995 жылға дейін 25 ұжымшар, 16 балық зауыты, балық қабылдайтын 75 пункт, механикаландырылған 4 машина ст-сы болған. Жылына 500 т балық ауланып отырған. Еділ жағалауы өңіріне қуаңшылық пен аштық жылдарында (1930 – 40) Арал өңірінен 14 вагон балық жөнелтілген. Арал т. суының тартылуы және еліміздің нарық экономикасына өтуіне байланысты ауданның ауыл шаруашылық біршама өзгерістерге ұшырады. Қазір аудандағы а. ш-на пайдаланылатын жердің аумағы 12,93 мың км², оның ішінде ерекше қорғалатын жердің аумағы 167,9 км² (Барсакелмес қорығы), орман қорының аумағы 6,37 мың км², су қоры 22,3 мың км², мемлекет жер қоры 10,86 мың км². Ауданда 2001 жылдың басында а. ш-нда 101 агроқұрылым болды. Оның ішінде 4 ЖШС, 2 АҚ, 5 ӨК, 90 шаруа қожалығы болды. А. ш-на жарамды жердің аумағы 2,03 млн. га, оның ішінде жыртылған жері 619 га, тыңайған жер 2715 га, шабындық 9442 га, жайылымы 2,02 млн. га, бау-бақша 357 га. Аудан бойында 2000 ж. 930 т күріш жиналды. Ірі қара малдың саны 21,14 мың бас, қой мен ешкі 90,33 мың бас, жылқы 11,7 мың бас, түйе 13,3 мың бас болды. Шағын кәсіпкерлік саласында (жалпы саны 98) 2001 жылдың басында заңды тұлғалар бойынша өнеркәсіп саласында 5, балық ш-нда 31, а. ш-нда 13, құрылыста 2, көлік және байланыста 2, саудада 23, басқа шаруашылық нысандарының саны 22. == Тұлғалары == * [[Әміржан Сағидрахманұлы Қосанов]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Қызылорда облысы}} {{Арал ауданы елді мекендері}} [[Санат:Арал ауданы]] 5urh1f3vs8o2014r4fsqhwrr27o8ump 0 38008 3661468 3094686 2026-09-26T12:04:07Z Aldogarov 95591 «[[Санат:Жеке құқық|Жеке құқық]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3661468 wikitext text/x-wiki '''Жеке меншік''' — жерге, [[жылжымайтын мүлік]]ке, өндіріс құрал-жабдығына, [[ақша]]ға, [[бағалы қағаздар]]ға, жұмыс күшіне, т.б. активтерге меншіктің негізгі нысандарының бірі; жеке адамның, фирмалардың оларды сатып алу, иелену, бақылау, мұраға қалдыру құқығы. Мұнда [[меншік]] объектілері жеке адамға, отбасыларына, адамдар тобына тиесілі болады. [[Корпоративтік меншік|Корпоративтік]], [[акционерлік меншік|акционерлік]], [[беймемлекеттік меншік]]терді де жеке меншікке жатқызу дәстүрге айналған.<ref>Қазақ тілі терминдер сөздігі I том</ref><ref>Қаржы-экономика сөздігі. — Алматы: ҚР Білім және ғылым министрлігінің Экономика институты, «Зияткер» ЖШС, 2007. ISBN 978-601-215-003-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Экономикалық терминдер]] [[Санат:Меншік]] [[Санат:Меншік түрлері]] {{Economy-stub}} 7uy9m1cie80fdtnigtuqyfg9069v8eg 3661469 3661468 2026-09-26T12:04:23Z Aldogarov 95591 «[[Санат:Азаматтық құқық|Азаматтық құқық]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3661469 wikitext text/x-wiki '''Жеке меншік''' — жерге, [[жылжымайтын мүлік]]ке, өндіріс құрал-жабдығына, [[ақша]]ға, [[бағалы қағаздар]]ға, жұмыс күшіне, т.б. активтерге меншіктің негізгі нысандарының бірі; жеке адамның, фирмалардың оларды сатып алу, иелену, бақылау, мұраға қалдыру құқығы. Мұнда [[меншік]] объектілері жеке адамға, отбасыларына, адамдар тобына тиесілі болады. [[Корпоративтік меншік|Корпоративтік]], [[акционерлік меншік|акционерлік]], [[беймемлекеттік меншік]]терді де жеке меншікке жатқызу дәстүрге айналған.<ref>Қазақ тілі терминдер сөздігі I том</ref><ref>Қаржы-экономика сөздігі. — Алматы: ҚР Білім және ғылым министрлігінің Экономика институты, «Зияткер» ЖШС, 2007. ISBN 978-601-215-003-2</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Экономикалық терминдер]] [[Санат:Меншік]] [[Санат:Меншік түрлері]] [[Санат:Азаматтық құқық]] {{Economy-stub}} arn47l3rqov9omi28w39jr9ba0kfowd 0 40753 3661472 3661463 2026-09-26T12:07:33Z Aldogarov 95591 «[[Санат:Жеке құқық|Жеке құқық]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3661472 wikitext text/x-wiki '''Азаматтық құқық''' — [[азамат]]тық [[заң]]дарда көрініс тапқан мүліктік және мүліктік қатынастармен байланысы бар мүліктіктік және мүліктік емес, жеке қатынастарды реттейтін нормалар жиынтығы. Бұл нормалар азаматтық [[заңнама]]да көрініс тапқан. Нарықтық қатынастар, негізінен, азаматтық құқықпен реттеледі. Нарықтық қатынастар кең етек жая дамыған елдерде [[Азаматтық кодекс]] екінші [[Конституция]]ға теңестірілген [[Азамат]]тық [[құқық]]тың да өзіндік реттеу пәні бар. Ол —мүліктік және мүліктік емес жеке қатынастар. Мүліктік қатынастар дегеніміз — мүлікті иелену, пайдалану және билік етуге (басқа біреуге беру) байланысты қатынастар. Басқаша айтқанда, мүліктік қатынастар —материалдық игіліктермен(мүлік,[[ақша]],[[Құнды қағаздар|құнды қағаз]],[[қызмет көрсету]] және т.б.) байланысты қоғамдық қатынастар. Мысалы, сату — сатып алу, жалға беру, мұраға қалдыру. Мүліктік емес жеке қатынастар екі топқа бөлінеді —мүліктік қатынастармен тығыз байланысты мүліктік емес жеке қатынастар және мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар. '''Бірінші топтағы''' мүліктік қатынастармен тығыз байланысты мүліктік емес жеке қатынастардың тікелей мүліктік сипаты мен ақшалай құны болмайды. Бұл топтың негізін [[Интеллектуалдар|интеллектуалдық]] меншікпен байланысы бар қатынастар құрайды. :[[Ғылым]]и еңбектің авторы немесе өнертапқыш өзінің авторлық [[Құқық|құқығын]] қорғауға байланысты [[сот]]қа талап арыз беріп, арыз сот арқылы қанағаттандырылатын болса, онда ғылыми еңбектің авторының немесе өнертапқыштың қаламақы немесе басқалай сыйақы алуға құқығы болады. Бұл жағдайда мүліктік емес жеке қатынастар мүліктік қатынастармен байланыстылық сипат алады. Жеке мүліктік емес қатынастардың екінші тобын — мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар құрайды. :[[Адам денсаулығы және қоршаған орта|Адам денсаулығына]] көлік арқылы зиян келтірілді. [[Адам денсаулығы және қоршаған орта|Денсаулыққа]] келтірілген зиянның нақты ақшалай құнын анықтауға болмайды. Дегенмен де, [[азаматтық құқық]]тың нормалары істің мән-жайына байланысты денсаулыққа келген зиянның орнын толтыруды реттейді (зиян келтірушінің кінәсін, зиян келтіруші мен жөбірленушінің материалдық жағдайын және т.6.). Жеке өмірге, тұрғын үйге, ар-намысқа, іскерлік беделге қолсұқпаушылық екінші топтағы жеке мүліктік емес қатынастарға жатады. * Реттеудің азаматтық-құқықтық әдісі заңды тараптардың теңдігін, құқық бұзушылық кезіндегі жауапкершіліктің мүліктік және өтемақылық сипатын, сотқа жүгіну арқылы жүзеге асатын [[құқық]] қорғаудың айрықша әдісін білдіреді. Бұл әдіс [[диспозитив]]ті деп аталады. Бұл тараптардың теңдігін, әрекеттің тәуелсіздігін, қарым-қатынастың еріктілігін білдіреді. :Дүкен иесі тауар жеткізіп берушілерді өзі анықтайды, тараптар баға мен басқа да шарттар туралы келіседі және бұл әрекеттерді келісімшарт түрінде рәсімдейді. Аталған келісімшарт бұзылғанда тараптар келісімшарттың күшін жояды, ал бір-біріне қоятын талаптары болса, онда ол мәселелер сот арқылы шешіледі. == Азаматтық құқықтың қағидалары == [[Азаматтық құқық]]тың қағидаларына: *тараптардың теңдігі; *шарт еркіндігі және таңдау құқығы; *[[еркіндік]]; *[[тәуелсіздік]]; *меншікке қолсұқпаушылық; *біреудің жеке ісіне келісімсіз араласпауы; *азаматтық құқықтардың еш кедергісіз жүзеге асырылуы; *бұзылған құқықтарды қалпына келтіруді қамтамасыз ету; * азаматтық-құқықтық қатынасқа қатысушылардың [[құқық]]тарын [[сот]] арқылы қорғау жатады. Аталған қағидаларды азаматтық құқықтың барлық қатысушылары басшылыққа алуы тиіс, өйткені олар әрбір адам өмірінің негізін қалаушы мәнге ие. == Азаматтық құқықтың жүйесі == [[Азаматтық құқық]]ты қолдануды жеңілдету үшін оны жалпы және ерекше бөлімдерге бөледі. [[Азаматтық құқық|Азаматтың құқықтың]] жалпы бөліміне жалпы ережелерді реттейтін нормалар жатады. Олар:<br>[[Жеке тұлға]]<br>[[Заңды тұлға]]<br>[[Мәмілелер]]<br>[[келісімшарт]], [[меншік құқығы]] және міндеттемелік құқығы. Ерекше бөлімді, негізінен, нақты қатынастарды реттейтін нормалар құрайды. Олар — [[айырбас]], жалға алу, [[Сатып алу-сату|сатып алу- сату]], несиелік келісім, [[мұрагерлік]], [[интеллектуалдық меншік, авторлық құқық және өсиетнама. == Азаматтық құқықтың қайнар көздері == Aзаматтың құқықтың қайнар көздеріне мыналар жатады: [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]. Конституция меншіктің түрлі нысандарын қалыптастыру үшін меншікке байланысты қатынастарды, оның ішінде мүліктік қатынаспен байланысты жеке мүліктік емес түрлі қатынастарды реттеу негізінде енгізілген. :6-бапта: # «[[Қазақстан Республикасы]]нда мемлекеттік меншік пен жеке меншік танылады және бірдей қорғалады. Меншік міндет жүктейді, оны пайдалану сонымен қатар қоғам игілігіне де қызмет етуге тиіс, # Меншік субъектілері мен объектілері, меншік иелерінің өз құқықырын жүзеге асыру көлемі мен шектері, оларды қорғау кепілдіктері заңмен белгіленеді. # Жep мен оның қойнауы, су көздері, [[өсімдіктер]] мен [[жануарлар]] дүниесі, басқа да табиғи ресурстар мемлекет меншігінде болады. Жер, сондай-ақ заңда белгіленген негіздерде, шарттар мен шектерде және жеке меншікте де болуы мүмкін» деп жария етілген. * [[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі|Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]] азаматтық құқықтың негіздері жүйесіндегі ерекше орынға ие. Бұл заңда азаматтың-құқықтық қатынастардың негіздері, азаматтық құқықтың негізгі институттары т.б. жағдайлар нақты баяндалған. :[[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі|Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]] Жалпы және Ерекше бөлімдерден тұрады. Жалпы бөлім [[1994]] жылы 27 желтоқсан күні қабылданып, [[1995]] жылы 1 наурызда заңдық күшіне енген, ал Ерекше бөлімі [[1999]] жылы 1 шілдеде заңдық күшіне енді. Азаматтық кодекстің құрылымы бөлім, бөлімше, тарау, баптар мен тармақтарға бөлінген. Жалпы азаматтық кодекс 1142 баптан тұрады. ==== Басқа да заң актілері. ==== Бұған азаматтық қатынастарды реттейтін арнайы [[конституция]]лық [[заң]]дар мен жай заңдар, [[Қазақстан Республикасы Президенті]]нің [[конституция]]лық [[заң]] күші бар және жай заң күші бар жарлықтары, парламенттің және оның палаталарының қаулылары, т.б. жатады. ==== Заңға негізделген нормативтік құқықтық актілер. ==== [[Заң]]ға негізделген нормативтік құқықтық актілерге әр түрлі министрліктердің, атқарушы органдардың, жергілікті органдардың азаматтық қатынастарды реттеуге арналған нормативтік [[құқық]]тық актілері жатады. ==== Әдеттегі құқықтар. ==== [[Қазақстан Республикасы Азаматтық кодекс]]інің 3-бабының 3-тармағында: «Азаматтық қатынастар [[Қазақстан Республикасы]] аумағында қолданылып жүрген азаматтық заңдарға қайшы келмесе, солармен реттелуі мүмкін» деп көрсетілген. ==== Халықаралық шарттар (конвенциялар). ==== [[Қазақстан]] тәуелсіз ел ретінде басқа мемлекеттермен әр түрлі шарттар жасасып жатады. Осы шарттардың азаматтық қатынастарды реттеуге қатыстылары азаматтық құқықтың негіздерінің бірін құрайды. Халықаралық шарттардың еліміздегі ішкі заңдарға қарағанда басымдылығы бар. Сол себепті ішкі [[заң]]дар халықаралық заңдарға қайшы келмеуі керек. Егер қайшылық туып жататын болса, халықаралық шарттардың нормалары қолданылады. * Сонымен, азаматтық құқық дегеніміз — тараптардың бір-біріне тәуелсіздігіне, теңдігіне негізделген тауар-ақша қатынасы, басқа да мүліктік қатынастарға тікелей байланысты жеке қатынастарды реттеуге арналған құқықтық нормалардың жиынтығы болып табылады. Қазақстан Республикасының азаматтық құқығының негізгі қайнар көзіне Қазақстан Республикасының Конституциясы, Қазақстан Республикасының азаматтық кодексі, заңдар, заңға негізделген актілер, әдеттік құқық, т.б. жатады.<ref>Құқықтану: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарльқ бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық / А.Ибраева, Б.Қуандыков, Ш.Маликова, С.Есетова. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. — 192 бет. ISBN 9965-36-002-2</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Құқық салалары]] [[Санат:Жеке құқық]] tmuxf27mbud2i7ssbxihcz6z42d8qvv 3661780 3661472 2026-09-27T03:48:45Z Aldogarov 95591 /* Дереккөздер */ 3661780 wikitext text/x-wiki '''Азаматтық құқық''' — [[азамат]]тық [[заң]]дарда көрініс тапқан мүліктік және мүліктік қатынастармен байланысы бар мүліктіктік және мүліктік емес, жеке қатынастарды реттейтін нормалар жиынтығы. Бұл нормалар азаматтық [[заңнама]]да көрініс тапқан. Нарықтық қатынастар, негізінен, азаматтық құқықпен реттеледі. Нарықтық қатынастар кең етек жая дамыған елдерде [[Азаматтық кодекс]] екінші [[Конституция]]ға теңестірілген [[Азамат]]тық [[құқық]]тың да өзіндік реттеу пәні бар. Ол —мүліктік және мүліктік емес жеке қатынастар. Мүліктік қатынастар дегеніміз — мүлікті иелену, пайдалану және билік етуге (басқа біреуге беру) байланысты қатынастар. Басқаша айтқанда, мүліктік қатынастар —материалдық игіліктермен(мүлік,[[ақша]],[[Құнды қағаздар|құнды қағаз]],[[қызмет көрсету]] және т.б.) байланысты қоғамдық қатынастар. Мысалы, сату — сатып алу, жалға беру, мұраға қалдыру. Мүліктік емес жеке қатынастар екі топқа бөлінеді —мүліктік қатынастармен тығыз байланысты мүліктік емес жеке қатынастар және мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар. '''Бірінші топтағы''' мүліктік қатынастармен тығыз байланысты мүліктік емес жеке қатынастардың тікелей мүліктік сипаты мен ақшалай құны болмайды. Бұл топтың негізін [[Интеллектуалдар|интеллектуалдық]] меншікпен байланысы бар қатынастар құрайды. :[[Ғылым]]и еңбектің авторы немесе өнертапқыш өзінің авторлық [[Құқық|құқығын]] қорғауға байланысты [[сот]]қа талап арыз беріп, арыз сот арқылы қанағаттандырылатын болса, онда ғылыми еңбектің авторының немесе өнертапқыштың қаламақы немесе басқалай сыйақы алуға құқығы болады. Бұл жағдайда мүліктік емес жеке қатынастар мүліктік қатынастармен байланыстылық сипат алады. Жеке мүліктік емес қатынастардың екінші тобын — мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар құрайды. :[[Адам денсаулығы және қоршаған орта|Адам денсаулығына]] көлік арқылы зиян келтірілді. [[Адам денсаулығы және қоршаған орта|Денсаулыққа]] келтірілген зиянның нақты ақшалай құнын анықтауға болмайды. Дегенмен де, [[азаматтық құқық]]тың нормалары істің мән-жайына байланысты денсаулыққа келген зиянның орнын толтыруды реттейді (зиян келтірушінің кінәсін, зиян келтіруші мен жөбірленушінің материалдық жағдайын және т.6.). Жеке өмірге, тұрғын үйге, ар-намысқа, іскерлік беделге қолсұқпаушылық екінші топтағы жеке мүліктік емес қатынастарға жатады. * Реттеудің азаматтық-құқықтық әдісі заңды тараптардың теңдігін, құқық бұзушылық кезіндегі жауапкершіліктің мүліктік және өтемақылық сипатын, сотқа жүгіну арқылы жүзеге асатын [[құқық]] қорғаудың айрықша әдісін білдіреді. Бұл әдіс [[диспозитив]]ті деп аталады. Бұл тараптардың теңдігін, әрекеттің тәуелсіздігін, қарым-қатынастың еріктілігін білдіреді. :Дүкен иесі тауар жеткізіп берушілерді өзі анықтайды, тараптар баға мен басқа да шарттар туралы келіседі және бұл әрекеттерді келісімшарт түрінде рәсімдейді. Аталған келісімшарт бұзылғанда тараптар келісімшарттың күшін жояды, ал бір-біріне қоятын талаптары болса, онда ол мәселелер сот арқылы шешіледі. == Азаматтық құқықтың қағидалары == [[Азаматтық құқық]]тың қағидаларына: *тараптардың теңдігі; *шарт еркіндігі және таңдау құқығы; *[[еркіндік]]; *[[тәуелсіздік]]; *меншікке қолсұқпаушылық; *біреудің жеке ісіне келісімсіз араласпауы; *азаматтық құқықтардың еш кедергісіз жүзеге асырылуы; *бұзылған құқықтарды қалпына келтіруді қамтамасыз ету; * азаматтық-құқықтық қатынасқа қатысушылардың [[құқық]]тарын [[сот]] арқылы қорғау жатады. Аталған қағидаларды азаматтық құқықтың барлық қатысушылары басшылыққа алуы тиіс, өйткені олар әрбір адам өмірінің негізін қалаушы мәнге ие. == Азаматтық құқықтың жүйесі == [[Азаматтық құқық]]ты қолдануды жеңілдету үшін оны жалпы және ерекше бөлімдерге бөледі. [[Азаматтық құқық|Азаматтың құқықтың]] жалпы бөліміне жалпы ережелерді реттейтін нормалар жатады. Олар:<br>[[Жеке тұлға]]<br>[[Заңды тұлға]]<br>[[Мәмілелер]]<br>[[келісімшарт]], [[меншік құқығы]] және міндеттемелік құқығы. Ерекше бөлімді, негізінен, нақты қатынастарды реттейтін нормалар құрайды. Олар — [[айырбас]], жалға алу, [[Сатып алу-сату|сатып алу- сату]], несиелік келісім, [[мұрагерлік]], [[интеллектуалдық меншік, авторлық құқық және өсиетнама. == Азаматтық құқықтың қайнар көздері == Aзаматтың құқықтың қайнар көздеріне мыналар жатады: [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]. Конституция меншіктің түрлі нысандарын қалыптастыру үшін меншікке байланысты қатынастарды, оның ішінде мүліктік қатынаспен байланысты жеке мүліктік емес түрлі қатынастарды реттеу негізінде енгізілген. :6-бапта: # «[[Қазақстан Республикасы]]нда мемлекеттік меншік пен жеке меншік танылады және бірдей қорғалады. Меншік міндет жүктейді, оны пайдалану сонымен қатар қоғам игілігіне де қызмет етуге тиіс, # Меншік субъектілері мен объектілері, меншік иелерінің өз құқықырын жүзеге асыру көлемі мен шектері, оларды қорғау кепілдіктері заңмен белгіленеді. # Жep мен оның қойнауы, су көздері, [[өсімдіктер]] мен [[жануарлар]] дүниесі, басқа да табиғи ресурстар мемлекет меншігінде болады. Жер, сондай-ақ заңда белгіленген негіздерде, шарттар мен шектерде және жеке меншікте де болуы мүмкін» деп жария етілген. * [[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі|Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]] азаматтық құқықтың негіздері жүйесіндегі ерекше орынға ие. Бұл заңда азаматтың-құқықтық қатынастардың негіздері, азаматтық құқықтың негізгі институттары т.б. жағдайлар нақты баяндалған. :[[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі|Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]] Жалпы және Ерекше бөлімдерден тұрады. Жалпы бөлім [[1994]] жылы 27 желтоқсан күні қабылданып, [[1995]] жылы 1 наурызда заңдық күшіне енген, ал Ерекше бөлімі [[1999]] жылы 1 шілдеде заңдық күшіне енді. Азаматтық кодекстің құрылымы бөлім, бөлімше, тарау, баптар мен тармақтарға бөлінген. Жалпы азаматтық кодекс 1142 баптан тұрады. ==== Басқа да заң актілері. ==== Бұған азаматтық қатынастарды реттейтін арнайы [[конституция]]лық [[заң]]дар мен жай заңдар, [[Қазақстан Республикасы Президенті]]нің [[конституция]]лық [[заң]] күші бар және жай заң күші бар жарлықтары, парламенттің және оның палаталарының қаулылары, т.б. жатады. ==== Заңға негізделген нормативтік құқықтық актілер. ==== [[Заң]]ға негізделген нормативтік құқықтық актілерге әр түрлі министрліктердің, атқарушы органдардың, жергілікті органдардың азаматтық қатынастарды реттеуге арналған нормативтік [[құқық]]тық актілері жатады. ==== Әдеттегі құқықтар. ==== [[Қазақстан Республикасы Азаматтық кодекс]]інің 3-бабының 3-тармағында: «Азаматтық қатынастар [[Қазақстан Республикасы]] аумағында қолданылып жүрген азаматтық заңдарға қайшы келмесе, солармен реттелуі мүмкін» деп көрсетілген. ==== Халықаралық шарттар (конвенциялар). ==== [[Қазақстан]] тәуелсіз ел ретінде басқа мемлекеттермен әр түрлі шарттар жасасып жатады. Осы шарттардың азаматтық қатынастарды реттеуге қатыстылары азаматтық құқықтың негіздерінің бірін құрайды. Халықаралық шарттардың еліміздегі ішкі заңдарға қарағанда басымдылығы бар. Сол себепті ішкі [[заң]]дар халықаралық заңдарға қайшы келмеуі керек. Егер қайшылық туып жататын болса, халықаралық шарттардың нормалары қолданылады. * Сонымен, азаматтық құқық дегеніміз — тараптардың бір-біріне тәуелсіздігіне, теңдігіне негізделген тауар-ақша қатынасы, басқа да мүліктік қатынастарға тікелей байланысты жеке қатынастарды реттеуге арналған құқықтық нормалардың жиынтығы болып табылады. Қазақстан Республикасының азаматтық құқығының негізгі қайнар көзіне Қазақстан Республикасының Конституциясы, Қазақстан Республикасының азаматтық кодексі, заңдар, заңға негізделген актілер, әдеттік құқық, т.б. жатады.<ref>Құқықтану: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарльқ бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық / А.Ибраева, Б.Қуандыков, Ш.Маликова, С.Есетова. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. — 192 бет. ISBN 9965-36-002-2</ref> ==Тағыда қараңыз== * [[Жеке құқық]] * [[Азаматтық іс жүргізу құқығы]] * [[Меншік құқығы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Құқық салалары]] [[Санат:Жеке құқық]] 86fj1321yo3k41kzeobyh9g7xq9kuie 3661781 3661780 2026-09-27T03:49:56Z Aldogarov 95591 /* Азаматтық құқықтың қағидалары */ 3661781 wikitext text/x-wiki '''Азаматтық құқық''' — [[азамат]]тық [[заң]]дарда көрініс тапқан мүліктік және мүліктік қатынастармен байланысы бар мүліктіктік және мүліктік емес, жеке қатынастарды реттейтін нормалар жиынтығы. Бұл нормалар азаматтық [[заңнама]]да көрініс тапқан. Нарықтық қатынастар, негізінен, азаматтық құқықпен реттеледі. Нарықтық қатынастар кең етек жая дамыған елдерде [[Азаматтық кодекс]] екінші [[Конституция]]ға теңестірілген [[Азамат]]тық [[құқық]]тың да өзіндік реттеу пәні бар. Ол —мүліктік және мүліктік емес жеке қатынастар. Мүліктік қатынастар дегеніміз — мүлікті иелену, пайдалану және билік етуге (басқа біреуге беру) байланысты қатынастар. Басқаша айтқанда, мүліктік қатынастар —материалдық игіліктермен(мүлік,[[ақша]],[[Құнды қағаздар|құнды қағаз]],[[қызмет көрсету]] және т.б.) байланысты қоғамдық қатынастар. Мысалы, сату — сатып алу, жалға беру, мұраға қалдыру. Мүліктік емес жеке қатынастар екі топқа бөлінеді —мүліктік қатынастармен тығыз байланысты мүліктік емес жеке қатынастар және мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар. '''Бірінші топтағы''' мүліктік қатынастармен тығыз байланысты мүліктік емес жеке қатынастардың тікелей мүліктік сипаты мен ақшалай құны болмайды. Бұл топтың негізін [[Интеллектуалдар|интеллектуалдық]] меншікпен байланысы бар қатынастар құрайды. :[[Ғылым]]и еңбектің авторы немесе өнертапқыш өзінің авторлық [[Құқық|құқығын]] қорғауға байланысты [[сот]]қа талап арыз беріп, арыз сот арқылы қанағаттандырылатын болса, онда ғылыми еңбектің авторының немесе өнертапқыштың қаламақы немесе басқалай сыйақы алуға құқығы болады. Бұл жағдайда мүліктік емес жеке қатынастар мүліктік қатынастармен байланыстылық сипат алады. Жеке мүліктік емес қатынастардың екінші тобын — мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар құрайды. :[[Адам денсаулығы және қоршаған орта|Адам денсаулығына]] көлік арқылы зиян келтірілді. [[Адам денсаулығы және қоршаған орта|Денсаулыққа]] келтірілген зиянның нақты ақшалай құнын анықтауға болмайды. Дегенмен де, [[азаматтық құқық]]тың нормалары істің мән-жайына байланысты денсаулыққа келген зиянның орнын толтыруды реттейді (зиян келтірушінің кінәсін, зиян келтіруші мен жөбірленушінің материалдық жағдайын және т.6.). Жеке өмірге, тұрғын үйге, ар-намысқа, іскерлік беделге қолсұқпаушылық екінші топтағы жеке мүліктік емес қатынастарға жатады. * Реттеудің азаматтық-құқықтық әдісі заңды тараптардың теңдігін, құқық бұзушылық кезіндегі жауапкершіліктің мүліктік және өтемақылық сипатын, сотқа жүгіну арқылы жүзеге асатын [[құқық]] қорғаудың айрықша әдісін білдіреді. Бұл әдіс [[диспозитив]]ті деп аталады. Бұл тараптардың теңдігін, әрекеттің тәуелсіздігін, қарым-қатынастың еріктілігін білдіреді. :Дүкен иесі тауар жеткізіп берушілерді өзі анықтайды, тараптар баға мен басқа да шарттар туралы келіседі және бұл әрекеттерді келісімшарт түрінде рәсімдейді. Аталған келісімшарт бұзылғанда тараптар келісімшарттың күшін жояды, ал бір-біріне қоятын талаптары болса, онда ол мәселелер сот арқылы шешіледі. == Азаматтық құқықтың қағидалары == [[Азаматтық құқық]]тың қағидаларына: *тараптардың теңдігі; *шарт еркіндігі және таңдау құқығы; *[[еркіндік]]; *[[тәуелсіздік]]; *меншікке қолсұқпаушылық; *біреудің жеке ісіне келісімсіз араласпауы; *азаматтық құқықтардың еш кедергісіз жүзеге асырылуы; *бұзылған құқықтарды қалпына келтіруді қамтамасыз ету; *азаматтық-құқықтық қатынасқа қатысушылардың [[құқық]]тарын [[сот]] арқылы қорғау жатады. == Азаматтық құқықтың жүйесі == [[Азаматтық құқық]]ты қолдануды жеңілдету үшін оны жалпы және ерекше бөлімдерге бөледі. [[Азаматтық құқық|Азаматтың құқықтың]] жалпы бөліміне жалпы ережелерді реттейтін нормалар жатады. Олар:<br>[[Жеке тұлға]]<br>[[Заңды тұлға]]<br>[[Мәмілелер]]<br>[[келісімшарт]], [[меншік құқығы]] және міндеттемелік құқығы. Ерекше бөлімді, негізінен, нақты қатынастарды реттейтін нормалар құрайды. Олар — [[айырбас]], жалға алу, [[Сатып алу-сату|сатып алу- сату]], несиелік келісім, [[мұрагерлік]], [[интеллектуалдық меншік, авторлық құқық және өсиетнама. == Азаматтық құқықтың қайнар көздері == Aзаматтың құқықтың қайнар көздеріне мыналар жатады: [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]. Конституция меншіктің түрлі нысандарын қалыптастыру үшін меншікке байланысты қатынастарды, оның ішінде мүліктік қатынаспен байланысты жеке мүліктік емес түрлі қатынастарды реттеу негізінде енгізілген. :6-бапта: # «[[Қазақстан Республикасы]]нда мемлекеттік меншік пен жеке меншік танылады және бірдей қорғалады. Меншік міндет жүктейді, оны пайдалану сонымен қатар қоғам игілігіне де қызмет етуге тиіс, # Меншік субъектілері мен объектілері, меншік иелерінің өз құқықырын жүзеге асыру көлемі мен шектері, оларды қорғау кепілдіктері заңмен белгіленеді. # Жep мен оның қойнауы, су көздері, [[өсімдіктер]] мен [[жануарлар]] дүниесі, басқа да табиғи ресурстар мемлекет меншігінде болады. Жер, сондай-ақ заңда белгіленген негіздерде, шарттар мен шектерде және жеке меншікте де болуы мүмкін» деп жария етілген. * [[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі|Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]] азаматтық құқықтың негіздері жүйесіндегі ерекше орынға ие. Бұл заңда азаматтың-құқықтық қатынастардың негіздері, азаматтық құқықтың негізгі институттары т.б. жағдайлар нақты баяндалған. :[[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі|Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]] Жалпы және Ерекше бөлімдерден тұрады. Жалпы бөлім [[1994]] жылы 27 желтоқсан күні қабылданып, [[1995]] жылы 1 наурызда заңдық күшіне енген, ал Ерекше бөлімі [[1999]] жылы 1 шілдеде заңдық күшіне енді. Азаматтық кодекстің құрылымы бөлім, бөлімше, тарау, баптар мен тармақтарға бөлінген. Жалпы азаматтық кодекс 1142 баптан тұрады. ==== Басқа да заң актілері. ==== Бұған азаматтық қатынастарды реттейтін арнайы [[конституция]]лық [[заң]]дар мен жай заңдар, [[Қазақстан Республикасы Президенті]]нің [[конституция]]лық [[заң]] күші бар және жай заң күші бар жарлықтары, парламенттің және оның палаталарының қаулылары, т.б. жатады. ==== Заңға негізделген нормативтік құқықтық актілер. ==== [[Заң]]ға негізделген нормативтік құқықтық актілерге әр түрлі министрліктердің, атқарушы органдардың, жергілікті органдардың азаматтық қатынастарды реттеуге арналған нормативтік [[құқық]]тық актілері жатады. ==== Әдеттегі құқықтар. ==== [[Қазақстан Республикасы Азаматтық кодекс]]інің 3-бабының 3-тармағында: «Азаматтық қатынастар [[Қазақстан Республикасы]] аумағында қолданылып жүрген азаматтық заңдарға қайшы келмесе, солармен реттелуі мүмкін» деп көрсетілген. ==== Халықаралық шарттар (конвенциялар). ==== [[Қазақстан]] тәуелсіз ел ретінде басқа мемлекеттермен әр түрлі шарттар жасасып жатады. Осы шарттардың азаматтық қатынастарды реттеуге қатыстылары азаматтық құқықтың негіздерінің бірін құрайды. Халықаралық шарттардың еліміздегі ішкі заңдарға қарағанда басымдылығы бар. Сол себепті ішкі [[заң]]дар халықаралық заңдарға қайшы келмеуі керек. Егер қайшылық туып жататын болса, халықаралық шарттардың нормалары қолданылады. * Сонымен, азаматтық құқық дегеніміз — тараптардың бір-біріне тәуелсіздігіне, теңдігіне негізделген тауар-ақша қатынасы, басқа да мүліктік қатынастарға тікелей байланысты жеке қатынастарды реттеуге арналған құқықтық нормалардың жиынтығы болып табылады. Қазақстан Республикасының азаматтық құқығының негізгі қайнар көзіне Қазақстан Республикасының Конституциясы, Қазақстан Республикасының азаматтық кодексі, заңдар, заңға негізделген актілер, әдеттік құқық, т.б. жатады.<ref>Құқықтану: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарльқ бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық / А.Ибраева, Б.Қуандыков, Ш.Маликова, С.Есетова. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. — 192 бет. ISBN 9965-36-002-2</ref> ==Тағыда қараңыз== * [[Жеке құқық]] * [[Азаматтық іс жүргізу құқығы]] * [[Меншік құқығы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Құқық салалары]] [[Санат:Жеке құқық]] 225tshril0ac4iolnpwkj5fg7x4bejp 3661782 3661781 2026-09-27T03:58:47Z Aldogarov 95591 /* Азаматтық құқықтың қағидалары */ 3661782 wikitext text/x-wiki '''Азаматтық құқық''' — [[азамат]]тық [[заң]]дарда көрініс тапқан мүліктік және мүліктік қатынастармен байланысы бар мүліктіктік және мүліктік емес, жеке қатынастарды реттейтін нормалар жиынтығы. Бұл нормалар азаматтық [[заңнама]]да көрініс тапқан. Нарықтық қатынастар, негізінен, азаматтық құқықпен реттеледі. Нарықтық қатынастар кең етек жая дамыған елдерде [[Азаматтық кодекс]] екінші [[Конституция]]ға теңестірілген [[Азамат]]тық [[құқық]]тың да өзіндік реттеу пәні бар. Ол —мүліктік және мүліктік емес жеке қатынастар. Мүліктік қатынастар дегеніміз — мүлікті иелену, пайдалану және билік етуге (басқа біреуге беру) байланысты қатынастар. Басқаша айтқанда, мүліктік қатынастар —материалдық игіліктермен(мүлік,[[ақша]],[[Құнды қағаздар|құнды қағаз]],[[қызмет көрсету]] және т.б.) байланысты қоғамдық қатынастар. Мысалы, сату — сатып алу, жалға беру, мұраға қалдыру. Мүліктік емес жеке қатынастар екі топқа бөлінеді —мүліктік қатынастармен тығыз байланысты мүліктік емес жеке қатынастар және мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар. '''Бірінші топтағы''' мүліктік қатынастармен тығыз байланысты мүліктік емес жеке қатынастардың тікелей мүліктік сипаты мен ақшалай құны болмайды. Бұл топтың негізін [[Интеллектуалдар|интеллектуалдық]] меншікпен байланысы бар қатынастар құрайды. :[[Ғылым]]и еңбектің авторы немесе өнертапқыш өзінің авторлық [[Құқық|құқығын]] қорғауға байланысты [[сот]]қа талап арыз беріп, арыз сот арқылы қанағаттандырылатын болса, онда ғылыми еңбектің авторының немесе өнертапқыштың қаламақы немесе басқалай сыйақы алуға құқығы болады. Бұл жағдайда мүліктік емес жеке қатынастар мүліктік қатынастармен байланыстылық сипат алады. Жеке мүліктік емес қатынастардың екінші тобын — мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар құрайды. :[[Адам денсаулығы және қоршаған орта|Адам денсаулығына]] көлік арқылы зиян келтірілді. [[Адам денсаулығы және қоршаған орта|Денсаулыққа]] келтірілген зиянның нақты ақшалай құнын анықтауға болмайды. Дегенмен де, [[азаматтық құқық]]тың нормалары істің мән-жайына байланысты денсаулыққа келген зиянның орнын толтыруды реттейді (зиян келтірушінің кінәсін, зиян келтіруші мен жөбірленушінің материалдық жағдайын және т.6.). Жеке өмірге, тұрғын үйге, ар-намысқа, іскерлік беделге қолсұқпаушылық екінші топтағы жеке мүліктік емес қатынастарға жатады. * Реттеудің азаматтық-құқықтық әдісі заңды тараптардың теңдігін, құқық бұзушылық кезіндегі жауапкершіліктің мүліктік және өтемақылық сипатын, сотқа жүгіну арқылы жүзеге асатын [[құқық]] қорғаудың айрықша әдісін білдіреді. Бұл әдіс [[диспозитив]]ті деп аталады. Бұл тараптардың теңдігін, әрекеттің тәуелсіздігін, қарым-қатынастың еріктілігін білдіреді. :Дүкен иесі тауар жеткізіп берушілерді өзі анықтайды, тараптар баға мен басқа да шарттар туралы келіседі және бұл әрекеттерді келісімшарт түрінде рәсімдейді. Аталған келісімшарт бұзылғанда тараптар келісімшарттың күшін жояды, ал бір-біріне қоятын талаптары болса, онда ол мәселелер сот арқылы шешіледі. == Азаматтық құқықтың қағидалары == [[Азаматтық құқық]]тың негізгі қағидалары: *тараптардың теңдігі; *шарт еркіндігі және таңдау құқығы; *[[еркіндік]]; *меншікке қолсұқпаушылық; *біреудің жеке ісіне келісімсіз араласпауы; *азаматтық құқықтардың еш кедергісіз жүзеге асырылуы; *бұзылған құқықтарды қалпына келтіруді қамтамасыз ету және [[құқық]]тарын [[сот]] арқылы қорғау.<ref>{{Cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K940001000_|title=Қазақстан Республикасының Азаматтық кодекстің 2-бапы}}</ref> == Азаматтық құқықтың жүйесі == [[Азаматтық құқық]]ты қолдануды жеңілдету үшін оны жалпы және ерекше бөлімдерге бөледі. [[Азаматтық құқық|Азаматтың құқықтың]] жалпы бөліміне жалпы ережелерді реттейтін нормалар жатады. Олар:<br>[[Жеке тұлға]]<br>[[Заңды тұлға]]<br>[[Мәмілелер]]<br>[[келісімшарт]], [[меншік құқығы]] және міндеттемелік құқығы. Ерекше бөлімді, негізінен, нақты қатынастарды реттейтін нормалар құрайды. Олар — [[айырбас]], жалға алу, [[Сатып алу-сату|сатып алу- сату]], несиелік келісім, [[мұрагерлік]], [[интеллектуалдық меншік, авторлық құқық және өсиетнама. == Азаматтық құқықтың қайнар көздері == Aзаматтың құқықтың қайнар көздеріне мыналар жатады: [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]. Конституция меншіктің түрлі нысандарын қалыптастыру үшін меншікке байланысты қатынастарды, оның ішінде мүліктік қатынаспен байланысты жеке мүліктік емес түрлі қатынастарды реттеу негізінде енгізілген. :6-бапта: # «[[Қазақстан Республикасы]]нда мемлекеттік меншік пен жеке меншік танылады және бірдей қорғалады. Меншік міндет жүктейді, оны пайдалану сонымен қатар қоғам игілігіне де қызмет етуге тиіс, # Меншік субъектілері мен объектілері, меншік иелерінің өз құқықырын жүзеге асыру көлемі мен шектері, оларды қорғау кепілдіктері заңмен белгіленеді. # Жep мен оның қойнауы, су көздері, [[өсімдіктер]] мен [[жануарлар]] дүниесі, басқа да табиғи ресурстар мемлекет меншігінде болады. Жер, сондай-ақ заңда белгіленген негіздерде, шарттар мен шектерде және жеке меншікте де болуы мүмкін» деп жария етілген. * [[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі|Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]] азаматтық құқықтың негіздері жүйесіндегі ерекше орынға ие. Бұл заңда азаматтың-құқықтық қатынастардың негіздері, азаматтық құқықтың негізгі институттары т.б. жағдайлар нақты баяндалған. :[[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі|Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]] Жалпы және Ерекше бөлімдерден тұрады. Жалпы бөлім [[1994]] жылы 27 желтоқсан күні қабылданып, [[1995]] жылы 1 наурызда заңдық күшіне енген, ал Ерекше бөлімі [[1999]] жылы 1 шілдеде заңдық күшіне енді. Азаматтық кодекстің құрылымы бөлім, бөлімше, тарау, баптар мен тармақтарға бөлінген. Жалпы азаматтық кодекс 1142 баптан тұрады. ==== Басқа да заң актілері. ==== Бұған азаматтық қатынастарды реттейтін арнайы [[конституция]]лық [[заң]]дар мен жай заңдар, [[Қазақстан Республикасы Президенті]]нің [[конституция]]лық [[заң]] күші бар және жай заң күші бар жарлықтары, парламенттің және оның палаталарының қаулылары, т.б. жатады. ==== Заңға негізделген нормативтік құқықтық актілер. ==== [[Заң]]ға негізделген нормативтік құқықтық актілерге әр түрлі министрліктердің, атқарушы органдардың, жергілікті органдардың азаматтық қатынастарды реттеуге арналған нормативтік [[құқық]]тық актілері жатады. ==== Әдеттегі құқықтар. ==== [[Қазақстан Республикасы Азаматтық кодекс]]інің 3-бабының 3-тармағында: «Азаматтық қатынастар [[Қазақстан Республикасы]] аумағында қолданылып жүрген азаматтық заңдарға қайшы келмесе, солармен реттелуі мүмкін» деп көрсетілген. ==== Халықаралық шарттар (конвенциялар). ==== [[Қазақстан]] тәуелсіз ел ретінде басқа мемлекеттермен әр түрлі шарттар жасасып жатады. Осы шарттардың азаматтық қатынастарды реттеуге қатыстылары азаматтық құқықтың негіздерінің бірін құрайды. Халықаралық шарттардың еліміздегі ішкі заңдарға қарағанда басымдылығы бар. Сол себепті ішкі [[заң]]дар халықаралық заңдарға қайшы келмеуі керек. Егер қайшылық туып жататын болса, халықаралық шарттардың нормалары қолданылады. * Сонымен, азаматтық құқық дегеніміз — тараптардың бір-біріне тәуелсіздігіне, теңдігіне негізделген тауар-ақша қатынасы, басқа да мүліктік қатынастарға тікелей байланысты жеке қатынастарды реттеуге арналған құқықтық нормалардың жиынтығы болып табылады. Қазақстан Республикасының азаматтық құқығының негізгі қайнар көзіне Қазақстан Республикасының Конституциясы, Қазақстан Республикасының азаматтық кодексі, заңдар, заңға негізделген актілер, әдеттік құқық, т.б. жатады.<ref>Құқықтану: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарльқ бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық / А.Ибраева, Б.Қуандыков, Ш.Маликова, С.Есетова. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. — 192 бет. ISBN 9965-36-002-2</ref> ==Тағыда қараңыз== * [[Жеке құқық]] * [[Азаматтық іс жүргізу құқығы]] * [[Меншік құқығы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Құқық салалары]] [[Санат:Жеке құқық]] c9wtm08fh0f72okudd01srgec4cejcp 3661784 3661782 2026-09-27T03:59:43Z Aldogarov 95591 /* Азаматтық құқықтың қағидалары */ 3661784 wikitext text/x-wiki '''Азаматтық құқық''' — [[азамат]]тық [[заң]]дарда көрініс тапқан мүліктік және мүліктік қатынастармен байланысы бар мүліктіктік және мүліктік емес, жеке қатынастарды реттейтін нормалар жиынтығы. Бұл нормалар азаматтық [[заңнама]]да көрініс тапқан. Нарықтық қатынастар, негізінен, азаматтық құқықпен реттеледі. Нарықтық қатынастар кең етек жая дамыған елдерде [[Азаматтық кодекс]] екінші [[Конституция]]ға теңестірілген [[Азамат]]тық [[құқық]]тың да өзіндік реттеу пәні бар. Ол —мүліктік және мүліктік емес жеке қатынастар. Мүліктік қатынастар дегеніміз — мүлікті иелену, пайдалану және билік етуге (басқа біреуге беру) байланысты қатынастар. Басқаша айтқанда, мүліктік қатынастар —материалдық игіліктермен(мүлік,[[ақша]],[[Құнды қағаздар|құнды қағаз]],[[қызмет көрсету]] және т.б.) байланысты қоғамдық қатынастар. Мысалы, сату — сатып алу, жалға беру, мұраға қалдыру. Мүліктік емес жеке қатынастар екі топқа бөлінеді —мүліктік қатынастармен тығыз байланысты мүліктік емес жеке қатынастар және мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар. '''Бірінші топтағы''' мүліктік қатынастармен тығыз байланысты мүліктік емес жеке қатынастардың тікелей мүліктік сипаты мен ақшалай құны болмайды. Бұл топтың негізін [[Интеллектуалдар|интеллектуалдық]] меншікпен байланысы бар қатынастар құрайды. :[[Ғылым]]и еңбектің авторы немесе өнертапқыш өзінің авторлық [[Құқық|құқығын]] қорғауға байланысты [[сот]]қа талап арыз беріп, арыз сот арқылы қанағаттандырылатын болса, онда ғылыми еңбектің авторының немесе өнертапқыштың қаламақы немесе басқалай сыйақы алуға құқығы болады. Бұл жағдайда мүліктік емес жеке қатынастар мүліктік қатынастармен байланыстылық сипат алады. Жеке мүліктік емес қатынастардың екінші тобын — мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар құрайды. :[[Адам денсаулығы және қоршаған орта|Адам денсаулығына]] көлік арқылы зиян келтірілді. [[Адам денсаулығы және қоршаған орта|Денсаулыққа]] келтірілген зиянның нақты ақшалай құнын анықтауға болмайды. Дегенмен де, [[азаматтық құқық]]тың нормалары істің мән-жайына байланысты денсаулыққа келген зиянның орнын толтыруды реттейді (зиян келтірушінің кінәсін, зиян келтіруші мен жөбірленушінің материалдық жағдайын және т.6.). Жеке өмірге, тұрғын үйге, ар-намысқа, іскерлік беделге қолсұқпаушылық екінші топтағы жеке мүліктік емес қатынастарға жатады. * Реттеудің азаматтық-құқықтық әдісі заңды тараптардың теңдігін, құқық бұзушылық кезіндегі жауапкершіліктің мүліктік және өтемақылық сипатын, сотқа жүгіну арқылы жүзеге асатын [[құқық]] қорғаудың айрықша әдісін білдіреді. Бұл әдіс [[диспозитив]]ті деп аталады. Бұл тараптардың теңдігін, әрекеттің тәуелсіздігін, қарым-қатынастың еріктілігін білдіреді. :Дүкен иесі тауар жеткізіп берушілерді өзі анықтайды, тараптар баға мен басқа да шарттар туралы келіседі және бұл әрекеттерді келісімшарт түрінде рәсімдейді. Аталған келісімшарт бұзылғанда тараптар келісімшарттың күшін жояды, ал бір-біріне қоятын талаптары болса, онда ол мәселелер сот арқылы шешіледі. == Азаматтық құқықтың қағидалары == [[Азаматтық құқық]]тың негізгі қағидалары:<ref>{{Cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K940001000_|title=Қазақстан Республикасының Азаматтық кодекстің 2-бапы}}</ref> *тараптардың теңдігі; *шарт еркіндігі және таңдау құқығы; *[[еркіндік]]; *меншікке қолсұқпаушылық; *біреудің жеке ісіне келісімсіз араласпауы; *азаматтық құқықтардың еш кедергісіз жүзеге асырылуы; *бұзылған құқықтарды қалпына келтіруді қамтамасыз ету және [[құқық]]тарын [[сот]] арқылы қорғау. == Азаматтық құқықтың жүйесі == [[Азаматтық құқық]]ты қолдануды жеңілдету үшін оны жалпы және ерекше бөлімдерге бөледі. [[Азаматтық құқық|Азаматтың құқықтың]] жалпы бөліміне жалпы ережелерді реттейтін нормалар жатады. Олар:<br>[[Жеке тұлға]]<br>[[Заңды тұлға]]<br>[[Мәмілелер]]<br>[[келісімшарт]], [[меншік құқығы]] және міндеттемелік құқығы. Ерекше бөлімді, негізінен, нақты қатынастарды реттейтін нормалар құрайды. Олар — [[айырбас]], жалға алу, [[Сатып алу-сату|сатып алу- сату]], несиелік келісім, [[мұрагерлік]], [[интеллектуалдық меншік, авторлық құқық және өсиетнама. == Азаматтық құқықтың қайнар көздері == Aзаматтың құқықтың қайнар көздеріне мыналар жатады: [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]. Конституция меншіктің түрлі нысандарын қалыптастыру үшін меншікке байланысты қатынастарды, оның ішінде мүліктік қатынаспен байланысты жеке мүліктік емес түрлі қатынастарды реттеу негізінде енгізілген. :6-бапта: # «[[Қазақстан Республикасы]]нда мемлекеттік меншік пен жеке меншік танылады және бірдей қорғалады. Меншік міндет жүктейді, оны пайдалану сонымен қатар қоғам игілігіне де қызмет етуге тиіс, # Меншік субъектілері мен объектілері, меншік иелерінің өз құқықырын жүзеге асыру көлемі мен шектері, оларды қорғау кепілдіктері заңмен белгіленеді. # Жep мен оның қойнауы, су көздері, [[өсімдіктер]] мен [[жануарлар]] дүниесі, басқа да табиғи ресурстар мемлекет меншігінде болады. Жер, сондай-ақ заңда белгіленген негіздерде, шарттар мен шектерде және жеке меншікте де болуы мүмкін» деп жария етілген. * [[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі|Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]] азаматтық құқықтың негіздері жүйесіндегі ерекше орынға ие. Бұл заңда азаматтың-құқықтық қатынастардың негіздері, азаматтық құқықтың негізгі институттары т.б. жағдайлар нақты баяндалған. :[[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі|Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]] Жалпы және Ерекше бөлімдерден тұрады. Жалпы бөлім [[1994]] жылы 27 желтоқсан күні қабылданып, [[1995]] жылы 1 наурызда заңдық күшіне енген, ал Ерекше бөлімі [[1999]] жылы 1 шілдеде заңдық күшіне енді. Азаматтық кодекстің құрылымы бөлім, бөлімше, тарау, баптар мен тармақтарға бөлінген. Жалпы азаматтық кодекс 1142 баптан тұрады. ==== Басқа да заң актілері. ==== Бұған азаматтық қатынастарды реттейтін арнайы [[конституция]]лық [[заң]]дар мен жай заңдар, [[Қазақстан Республикасы Президенті]]нің [[конституция]]лық [[заң]] күші бар және жай заң күші бар жарлықтары, парламенттің және оның палаталарының қаулылары, т.б. жатады. ==== Заңға негізделген нормативтік құқықтық актілер. ==== [[Заң]]ға негізделген нормативтік құқықтық актілерге әр түрлі министрліктердің, атқарушы органдардың, жергілікті органдардың азаматтық қатынастарды реттеуге арналған нормативтік [[құқық]]тық актілері жатады. ==== Әдеттегі құқықтар. ==== [[Қазақстан Республикасы Азаматтық кодекс]]інің 3-бабының 3-тармағында: «Азаматтық қатынастар [[Қазақстан Республикасы]] аумағында қолданылып жүрген азаматтық заңдарға қайшы келмесе, солармен реттелуі мүмкін» деп көрсетілген. ==== Халықаралық шарттар (конвенциялар). ==== [[Қазақстан]] тәуелсіз ел ретінде басқа мемлекеттермен әр түрлі шарттар жасасып жатады. Осы шарттардың азаматтық қатынастарды реттеуге қатыстылары азаматтық құқықтың негіздерінің бірін құрайды. Халықаралық шарттардың еліміздегі ішкі заңдарға қарағанда басымдылығы бар. Сол себепті ішкі [[заң]]дар халықаралық заңдарға қайшы келмеуі керек. Егер қайшылық туып жататын болса, халықаралық шарттардың нормалары қолданылады. * Сонымен, азаматтық құқық дегеніміз — тараптардың бір-біріне тәуелсіздігіне, теңдігіне негізделген тауар-ақша қатынасы, басқа да мүліктік қатынастарға тікелей байланысты жеке қатынастарды реттеуге арналған құқықтық нормалардың жиынтығы болып табылады. Қазақстан Республикасының азаматтық құқығының негізгі қайнар көзіне Қазақстан Республикасының Конституциясы, Қазақстан Республикасының азаматтық кодексі, заңдар, заңға негізделген актілер, әдеттік құқық, т.б. жатады.<ref>Құқықтану: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарльқ бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық / А.Ибраева, Б.Қуандыков, Ш.Маликова, С.Есетова. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. — 192 бет. ISBN 9965-36-002-2</ref> ==Тағыда қараңыз== * [[Жеке құқық]] * [[Азаматтық іс жүргізу құқығы]] * [[Меншік құқығы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Құқық салалары]] [[Санат:Жеке құқық]] 7668u377sqcpjzhnaartk03qna1bmmo 3661785 3661784 2026-09-27T04:02:39Z Aldogarov 95591 /* Азаматтық құқықтың жүйесі */ 3661785 wikitext text/x-wiki '''Азаматтық құқық''' — [[азамат]]тық [[заң]]дарда көрініс тапқан мүліктік және мүліктік қатынастармен байланысы бар мүліктіктік және мүліктік емес, жеке қатынастарды реттейтін нормалар жиынтығы. Бұл нормалар азаматтық [[заңнама]]да көрініс тапқан. Нарықтық қатынастар, негізінен, азаматтық құқықпен реттеледі. Нарықтық қатынастар кең етек жая дамыған елдерде [[Азаматтық кодекс]] екінші [[Конституция]]ға теңестірілген [[Азамат]]тық [[құқық]]тың да өзіндік реттеу пәні бар. Ол —мүліктік және мүліктік емес жеке қатынастар. Мүліктік қатынастар дегеніміз — мүлікті иелену, пайдалану және билік етуге (басқа біреуге беру) байланысты қатынастар. Басқаша айтқанда, мүліктік қатынастар —материалдық игіліктермен(мүлік,[[ақша]],[[Құнды қағаздар|құнды қағаз]],[[қызмет көрсету]] және т.б.) байланысты қоғамдық қатынастар. Мысалы, сату — сатып алу, жалға беру, мұраға қалдыру. Мүліктік емес жеке қатынастар екі топқа бөлінеді —мүліктік қатынастармен тығыз байланысты мүліктік емес жеке қатынастар және мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар. '''Бірінші топтағы''' мүліктік қатынастармен тығыз байланысты мүліктік емес жеке қатынастардың тікелей мүліктік сипаты мен ақшалай құны болмайды. Бұл топтың негізін [[Интеллектуалдар|интеллектуалдық]] меншікпен байланысы бар қатынастар құрайды. :[[Ғылым]]и еңбектің авторы немесе өнертапқыш өзінің авторлық [[Құқық|құқығын]] қорғауға байланысты [[сот]]қа талап арыз беріп, арыз сот арқылы қанағаттандырылатын болса, онда ғылыми еңбектің авторының немесе өнертапқыштың қаламақы немесе басқалай сыйақы алуға құқығы болады. Бұл жағдайда мүліктік емес жеке қатынастар мүліктік қатынастармен байланыстылық сипат алады. Жеке мүліктік емес қатынастардың екінші тобын — мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар құрайды. :[[Адам денсаулығы және қоршаған орта|Адам денсаулығына]] көлік арқылы зиян келтірілді. [[Адам денсаулығы және қоршаған орта|Денсаулыққа]] келтірілген зиянның нақты ақшалай құнын анықтауға болмайды. Дегенмен де, [[азаматтық құқық]]тың нормалары істің мән-жайына байланысты денсаулыққа келген зиянның орнын толтыруды реттейді (зиян келтірушінің кінәсін, зиян келтіруші мен жөбірленушінің материалдық жағдайын және т.6.). Жеке өмірге, тұрғын үйге, ар-намысқа, іскерлік беделге қолсұқпаушылық екінші топтағы жеке мүліктік емес қатынастарға жатады. * Реттеудің азаматтық-құқықтық әдісі заңды тараптардың теңдігін, құқық бұзушылық кезіндегі жауапкершіліктің мүліктік және өтемақылық сипатын, сотқа жүгіну арқылы жүзеге асатын [[құқық]] қорғаудың айрықша әдісін білдіреді. Бұл әдіс [[диспозитив]]ті деп аталады. Бұл тараптардың теңдігін, әрекеттің тәуелсіздігін, қарым-қатынастың еріктілігін білдіреді. :Дүкен иесі тауар жеткізіп берушілерді өзі анықтайды, тараптар баға мен басқа да шарттар туралы келіседі және бұл әрекеттерді келісімшарт түрінде рәсімдейді. Аталған келісімшарт бұзылғанда тараптар келісімшарттың күшін жояды, ал бір-біріне қоятын талаптары болса, онда ол мәселелер сот арқылы шешіледі. == Азаматтық құқықтың қағидалары == [[Азаматтық құқық]]тың негізгі қағидалары:<ref>{{Cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K940001000_|title=Қазақстан Республикасының Азаматтық кодекстің 2-бапы}}</ref> *тараптардың теңдігі; *шарт еркіндігі және таңдау құқығы; *[[еркіндік]]; *меншікке қолсұқпаушылық; *біреудің жеке ісіне келісімсіз араласпауы; *азаматтық құқықтардың еш кедергісіз жүзеге асырылуы; *бұзылған құқықтарды қалпына келтіруді қамтамасыз ету және [[құқық]]тарын [[сот]] арқылы қорғау. == Азаматтық құқықтың жүйесі == [[Азаматтық құқық]]ты қолдануды жеңілдету үшін оны жалпы және ерекше бөлімдерге бөледі. [[Азаматтық құқық|Азаматтың құқықтың]] жалпы бөліміне жалпы ережелерді реттейтін нормалар жатады. Олар: * [[Жеке тұлға]] * [[Заңды тұлға]] * [[Мәмілелер]] * [[меншік құқығы]] * [[міндеттемелік құқығы]] * [[келісімшарт]] Ерекше бөлімді, негізінен, нақты қатынастарды реттейтін нормалар құрайды. Олар: * [[айырбас]] * [[Сатып алу-сату|сатып алу- сату]], * несиелік келісім, * [[мұрагерлік]], * интеллектуалдық меншік, авторлық құқық және өсиетнама. == Азаматтық құқықтың қайнар көздері == Aзаматтың құқықтың қайнар көздеріне мыналар жатады: [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]. Конституция меншіктің түрлі нысандарын қалыптастыру үшін меншікке байланысты қатынастарды, оның ішінде мүліктік қатынаспен байланысты жеке мүліктік емес түрлі қатынастарды реттеу негізінде енгізілген. :6-бапта: # «[[Қазақстан Республикасы]]нда мемлекеттік меншік пен жеке меншік танылады және бірдей қорғалады. Меншік міндет жүктейді, оны пайдалану сонымен қатар қоғам игілігіне де қызмет етуге тиіс, # Меншік субъектілері мен объектілері, меншік иелерінің өз құқықырын жүзеге асыру көлемі мен шектері, оларды қорғау кепілдіктері заңмен белгіленеді. # Жep мен оның қойнауы, су көздері, [[өсімдіктер]] мен [[жануарлар]] дүниесі, басқа да табиғи ресурстар мемлекет меншігінде болады. Жер, сондай-ақ заңда белгіленген негіздерде, шарттар мен шектерде және жеке меншікте де болуы мүмкін» деп жария етілген. * [[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі|Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]] азаматтық құқықтың негіздері жүйесіндегі ерекше орынға ие. Бұл заңда азаматтың-құқықтық қатынастардың негіздері, азаматтық құқықтың негізгі институттары т.б. жағдайлар нақты баяндалған. :[[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі|Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]] Жалпы және Ерекше бөлімдерден тұрады. Жалпы бөлім [[1994]] жылы 27 желтоқсан күні қабылданып, [[1995]] жылы 1 наурызда заңдық күшіне енген, ал Ерекше бөлімі [[1999]] жылы 1 шілдеде заңдық күшіне енді. Азаматтық кодекстің құрылымы бөлім, бөлімше, тарау, баптар мен тармақтарға бөлінген. Жалпы азаматтық кодекс 1142 баптан тұрады. ==== Басқа да заң актілері. ==== Бұған азаматтық қатынастарды реттейтін арнайы [[конституция]]лық [[заң]]дар мен жай заңдар, [[Қазақстан Республикасы Президенті]]нің [[конституция]]лық [[заң]] күші бар және жай заң күші бар жарлықтары, парламенттің және оның палаталарының қаулылары, т.б. жатады. ==== Заңға негізделген нормативтік құқықтық актілер. ==== [[Заң]]ға негізделген нормативтік құқықтық актілерге әр түрлі министрліктердің, атқарушы органдардың, жергілікті органдардың азаматтық қатынастарды реттеуге арналған нормативтік [[құқық]]тық актілері жатады. ==== Әдеттегі құқықтар. ==== [[Қазақстан Республикасы Азаматтық кодекс]]інің 3-бабының 3-тармағында: «Азаматтық қатынастар [[Қазақстан Республикасы]] аумағында қолданылып жүрген азаматтық заңдарға қайшы келмесе, солармен реттелуі мүмкін» деп көрсетілген. ==== Халықаралық шарттар (конвенциялар). ==== [[Қазақстан]] тәуелсіз ел ретінде басқа мемлекеттермен әр түрлі шарттар жасасып жатады. Осы шарттардың азаматтық қатынастарды реттеуге қатыстылары азаматтық құқықтың негіздерінің бірін құрайды. Халықаралық шарттардың еліміздегі ішкі заңдарға қарағанда басымдылығы бар. Сол себепті ішкі [[заң]]дар халықаралық заңдарға қайшы келмеуі керек. Егер қайшылық туып жататын болса, халықаралық шарттардың нормалары қолданылады. * Сонымен, азаматтық құқық дегеніміз — тараптардың бір-біріне тәуелсіздігіне, теңдігіне негізделген тауар-ақша қатынасы, басқа да мүліктік қатынастарға тікелей байланысты жеке қатынастарды реттеуге арналған құқықтық нормалардың жиынтығы болып табылады. Қазақстан Республикасының азаматтық құқығының негізгі қайнар көзіне Қазақстан Республикасының Конституциясы, Қазақстан Республикасының азаматтық кодексі, заңдар, заңға негізделген актілер, әдеттік құқық, т.б. жатады.<ref>Құқықтану: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарльқ бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық / А.Ибраева, Б.Қуандыков, Ш.Маликова, С.Есетова. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. — 192 бет. ISBN 9965-36-002-2</ref> ==Тағыда қараңыз== * [[Жеке құқық]] * [[Азаматтық іс жүргізу құқығы]] * [[Меншік құқығы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Құқық салалары]] [[Санат:Жеке құқық]] 2hofs4ajdascry2o2vjbj2d36q763f8 3661791 3661785 2026-09-27T04:12:59Z Aldogarov 95591 /* Азаматтық құқықтың жүйесі */ 3661791 wikitext text/x-wiki '''Азаматтық құқық''' — [[азамат]]тық [[заң]]дарда көрініс тапқан мүліктік және мүліктік қатынастармен байланысы бар мүліктіктік және мүліктік емес, жеке қатынастарды реттейтін нормалар жиынтығы. Бұл нормалар азаматтық [[заңнама]]да көрініс тапқан. Нарықтық қатынастар, негізінен, азаматтық құқықпен реттеледі. Нарықтық қатынастар кең етек жая дамыған елдерде [[Азаматтық кодекс]] екінші [[Конституция]]ға теңестірілген [[Азамат]]тық [[құқық]]тың да өзіндік реттеу пәні бар. Ол —мүліктік және мүліктік емес жеке қатынастар. Мүліктік қатынастар дегеніміз — мүлікті иелену, пайдалану және билік етуге (басқа біреуге беру) байланысты қатынастар. Басқаша айтқанда, мүліктік қатынастар —материалдық игіліктермен(мүлік,[[ақша]],[[Құнды қағаздар|құнды қағаз]],[[қызмет көрсету]] және т.б.) байланысты қоғамдық қатынастар. Мысалы, сату — сатып алу, жалға беру, мұраға қалдыру. Мүліктік емес жеке қатынастар екі топқа бөлінеді —мүліктік қатынастармен тығыз байланысты мүліктік емес жеке қатынастар және мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар. '''Бірінші топтағы''' мүліктік қатынастармен тығыз байланысты мүліктік емес жеке қатынастардың тікелей мүліктік сипаты мен ақшалай құны болмайды. Бұл топтың негізін [[Интеллектуалдар|интеллектуалдық]] меншікпен байланысы бар қатынастар құрайды. :[[Ғылым]]и еңбектің авторы немесе өнертапқыш өзінің авторлық [[Құқық|құқығын]] қорғауға байланысты [[сот]]қа талап арыз беріп, арыз сот арқылы қанағаттандырылатын болса, онда ғылыми еңбектің авторының немесе өнертапқыштың қаламақы немесе басқалай сыйақы алуға құқығы болады. Бұл жағдайда мүліктік емес жеке қатынастар мүліктік қатынастармен байланыстылық сипат алады. Жеке мүліктік емес қатынастардың екінші тобын — мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар құрайды. :[[Адам денсаулығы және қоршаған орта|Адам денсаулығына]] көлік арқылы зиян келтірілді. [[Адам денсаулығы және қоршаған орта|Денсаулыққа]] келтірілген зиянның нақты ақшалай құнын анықтауға болмайды. Дегенмен де, [[азаматтық құқық]]тың нормалары істің мән-жайына байланысты денсаулыққа келген зиянның орнын толтыруды реттейді (зиян келтірушінің кінәсін, зиян келтіруші мен жөбірленушінің материалдық жағдайын және т.6.). Жеке өмірге, тұрғын үйге, ар-намысқа, іскерлік беделге қолсұқпаушылық екінші топтағы жеке мүліктік емес қатынастарға жатады. * Реттеудің азаматтық-құқықтық әдісі заңды тараптардың теңдігін, құқық бұзушылық кезіндегі жауапкершіліктің мүліктік және өтемақылық сипатын, сотқа жүгіну арқылы жүзеге асатын [[құқық]] қорғаудың айрықша әдісін білдіреді. Бұл әдіс [[диспозитив]]ті деп аталады. Бұл тараптардың теңдігін, әрекеттің тәуелсіздігін, қарым-қатынастың еріктілігін білдіреді. :Дүкен иесі тауар жеткізіп берушілерді өзі анықтайды, тараптар баға мен басқа да шарттар туралы келіседі және бұл әрекеттерді келісімшарт түрінде рәсімдейді. Аталған келісімшарт бұзылғанда тараптар келісімшарттың күшін жояды, ал бір-біріне қоятын талаптары болса, онда ол мәселелер сот арқылы шешіледі. == Азаматтық құқықтың қағидалары == [[Азаматтық құқық]]тың негізгі қағидалары:<ref>{{Cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K940001000_|title=Қазақстан Республикасының Азаматтық кодекстің 2-бапы}}</ref> *тараптардың теңдігі; *шарт еркіндігі және таңдау құқығы; *[[еркіндік]]; *меншікке қолсұқпаушылық; *біреудің жеке ісіне келісімсіз араласпауы; *азаматтық құқықтардың еш кедергісіз жүзеге асырылуы; *бұзылған құқықтарды қалпына келтіруді қамтамасыз ету және [[құқық]]тарын [[сот]] арқылы қорғау. == Азаматтық құқықтың жүйесі == [[Азаматтық құқық]]ты қолдануды жеңілдету үшін оны жалпы және ерекше бөлімдерге бөледі. [[Азаматтық құқық|Азаматтың құқықтың]] жалпы бөліміне жалпы ережелерді реттейтін нормалар жатады. Олар: * [[Жалпы ережелер]] * [[Жеке тұлға]] * [[Заңды тұлға]] * [[Азаматтық құқықтар объектілері]] * [[Мәмілелер]] * [[Меншік құқығы]] * [[Міндеттемелік құқығы]] * [[Келісімшарт]] Ерекше бөлімді, негізінен, нақты қатынастарды реттейтін нормалар құрайды. Олар: * [[айырбас]] * [[Сатып алу-сату|сатып алу- сату]], * несиелік келісім, * [[мұрагерлік]], * интеллектуалдық меншік, авторлық құқық және өсиетнама. == Азаматтық құқықтың қайнар көздері == Aзаматтың құқықтың қайнар көздеріне мыналар жатады: [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]. Конституция меншіктің түрлі нысандарын қалыптастыру үшін меншікке байланысты қатынастарды, оның ішінде мүліктік қатынаспен байланысты жеке мүліктік емес түрлі қатынастарды реттеу негізінде енгізілген. :6-бапта: # «[[Қазақстан Республикасы]]нда мемлекеттік меншік пен жеке меншік танылады және бірдей қорғалады. Меншік міндет жүктейді, оны пайдалану сонымен қатар қоғам игілігіне де қызмет етуге тиіс, # Меншік субъектілері мен объектілері, меншік иелерінің өз құқықырын жүзеге асыру көлемі мен шектері, оларды қорғау кепілдіктері заңмен белгіленеді. # Жep мен оның қойнауы, су көздері, [[өсімдіктер]] мен [[жануарлар]] дүниесі, басқа да табиғи ресурстар мемлекет меншігінде болады. Жер, сондай-ақ заңда белгіленген негіздерде, шарттар мен шектерде және жеке меншікте де болуы мүмкін» деп жария етілген. * [[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі|Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]] азаматтық құқықтың негіздері жүйесіндегі ерекше орынға ие. Бұл заңда азаматтың-құқықтық қатынастардың негіздері, азаматтық құқықтың негізгі институттары т.б. жағдайлар нақты баяндалған. :[[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі|Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]] Жалпы және Ерекше бөлімдерден тұрады. Жалпы бөлім [[1994]] жылы 27 желтоқсан күні қабылданып, [[1995]] жылы 1 наурызда заңдық күшіне енген, ал Ерекше бөлімі [[1999]] жылы 1 шілдеде заңдық күшіне енді. Азаматтық кодекстің құрылымы бөлім, бөлімше, тарау, баптар мен тармақтарға бөлінген. Жалпы азаматтық кодекс 1142 баптан тұрады. ==== Басқа да заң актілері. ==== Бұған азаматтық қатынастарды реттейтін арнайы [[конституция]]лық [[заң]]дар мен жай заңдар, [[Қазақстан Республикасы Президенті]]нің [[конституция]]лық [[заң]] күші бар және жай заң күші бар жарлықтары, парламенттің және оның палаталарының қаулылары, т.б. жатады. ==== Заңға негізделген нормативтік құқықтық актілер. ==== [[Заң]]ға негізделген нормативтік құқықтық актілерге әр түрлі министрліктердің, атқарушы органдардың, жергілікті органдардың азаматтық қатынастарды реттеуге арналған нормативтік [[құқық]]тық актілері жатады. ==== Әдеттегі құқықтар. ==== [[Қазақстан Республикасы Азаматтық кодекс]]інің 3-бабының 3-тармағында: «Азаматтық қатынастар [[Қазақстан Республикасы]] аумағында қолданылып жүрген азаматтық заңдарға қайшы келмесе, солармен реттелуі мүмкін» деп көрсетілген. ==== Халықаралық шарттар (конвенциялар). ==== [[Қазақстан]] тәуелсіз ел ретінде басқа мемлекеттермен әр түрлі шарттар жасасып жатады. Осы шарттардың азаматтық қатынастарды реттеуге қатыстылары азаматтық құқықтың негіздерінің бірін құрайды. Халықаралық шарттардың еліміздегі ішкі заңдарға қарағанда басымдылығы бар. Сол себепті ішкі [[заң]]дар халықаралық заңдарға қайшы келмеуі керек. Егер қайшылық туып жататын болса, халықаралық шарттардың нормалары қолданылады. * Сонымен, азаматтық құқық дегеніміз — тараптардың бір-біріне тәуелсіздігіне, теңдігіне негізделген тауар-ақша қатынасы, басқа да мүліктік қатынастарға тікелей байланысты жеке қатынастарды реттеуге арналған құқықтық нормалардың жиынтығы болып табылады. Қазақстан Республикасының азаматтық құқығының негізгі қайнар көзіне Қазақстан Республикасының Конституциясы, Қазақстан Республикасының азаматтық кодексі, заңдар, заңға негізделген актілер, әдеттік құқық, т.б. жатады.<ref>Құқықтану: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарльқ бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық / А.Ибраева, Б.Қуандыков, Ш.Маликова, С.Есетова. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. — 192 бет. ISBN 9965-36-002-2</ref> ==Тағыда қараңыз== * [[Жеке құқық]] * [[Азаматтық іс жүргізу құқығы]] * [[Меншік құқығы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Құқық салалары]] [[Санат:Жеке құқық]] hcjfz64rr3lkvmvsmgbxexptxksxhjj 3661795 3661791 2026-09-27T04:17:44Z Aldogarov 95591 /* Азаматтық құқықтың жүйесі */ 3661795 wikitext text/x-wiki '''Азаматтық құқық''' — [[азамат]]тық [[заң]]дарда көрініс тапқан мүліктік және мүліктік қатынастармен байланысы бар мүліктіктік және мүліктік емес, жеке қатынастарды реттейтін нормалар жиынтығы. Бұл нормалар азаматтық [[заңнама]]да көрініс тапқан. Нарықтық қатынастар, негізінен, азаматтық құқықпен реттеледі. Нарықтық қатынастар кең етек жая дамыған елдерде [[Азаматтық кодекс]] екінші [[Конституция]]ға теңестірілген [[Азамат]]тық [[құқық]]тың да өзіндік реттеу пәні бар. Ол —мүліктік және мүліктік емес жеке қатынастар. Мүліктік қатынастар дегеніміз — мүлікті иелену, пайдалану және билік етуге (басқа біреуге беру) байланысты қатынастар. Басқаша айтқанда, мүліктік қатынастар —материалдық игіліктермен(мүлік,[[ақша]],[[Құнды қағаздар|құнды қағаз]],[[қызмет көрсету]] және т.б.) байланысты қоғамдық қатынастар. Мысалы, сату — сатып алу, жалға беру, мұраға қалдыру. Мүліктік емес жеке қатынастар екі топқа бөлінеді —мүліктік қатынастармен тығыз байланысты мүліктік емес жеке қатынастар және мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар. '''Бірінші топтағы''' мүліктік қатынастармен тығыз байланысты мүліктік емес жеке қатынастардың тікелей мүліктік сипаты мен ақшалай құны болмайды. Бұл топтың негізін [[Интеллектуалдар|интеллектуалдық]] меншікпен байланысы бар қатынастар құрайды. :[[Ғылым]]и еңбектің авторы немесе өнертапқыш өзінің авторлық [[Құқық|құқығын]] қорғауға байланысты [[сот]]қа талап арыз беріп, арыз сот арқылы қанағаттандырылатын болса, онда ғылыми еңбектің авторының немесе өнертапқыштың қаламақы немесе басқалай сыйақы алуға құқығы болады. Бұл жағдайда мүліктік емес жеке қатынастар мүліктік қатынастармен байланыстылық сипат алады. Жеке мүліктік емес қатынастардың екінші тобын — мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар құрайды. :[[Адам денсаулығы және қоршаған орта|Адам денсаулығына]] көлік арқылы зиян келтірілді. [[Адам денсаулығы және қоршаған орта|Денсаулыққа]] келтірілген зиянның нақты ақшалай құнын анықтауға болмайды. Дегенмен де, [[азаматтық құқық]]тың нормалары істің мән-жайына байланысты денсаулыққа келген зиянның орнын толтыруды реттейді (зиян келтірушінің кінәсін, зиян келтіруші мен жөбірленушінің материалдық жағдайын және т.6.). Жеке өмірге, тұрғын үйге, ар-намысқа, іскерлік беделге қолсұқпаушылық екінші топтағы жеке мүліктік емес қатынастарға жатады. * Реттеудің азаматтық-құқықтық әдісі заңды тараптардың теңдігін, құқық бұзушылық кезіндегі жауапкершіліктің мүліктік және өтемақылық сипатын, сотқа жүгіну арқылы жүзеге асатын [[құқық]] қорғаудың айрықша әдісін білдіреді. Бұл әдіс [[диспозитив]]ті деп аталады. Бұл тараптардың теңдігін, әрекеттің тәуелсіздігін, қарым-қатынастың еріктілігін білдіреді. :Дүкен иесі тауар жеткізіп берушілерді өзі анықтайды, тараптар баға мен басқа да шарттар туралы келіседі және бұл әрекеттерді келісімшарт түрінде рәсімдейді. Аталған келісімшарт бұзылғанда тараптар келісімшарттың күшін жояды, ал бір-біріне қоятын талаптары болса, онда ол мәселелер сот арқылы шешіледі. == Азаматтық құқықтың қағидалары == [[Азаматтық құқық]]тың негізгі қағидалары:<ref>{{Cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K940001000_|title=Қазақстан Республикасының Азаматтық кодекстің 2-бапы}}</ref> *тараптардың теңдігі; *шарт еркіндігі және таңдау құқығы; *[[еркіндік]]; *меншікке қолсұқпаушылық; *біреудің жеке ісіне келісімсіз араласпауы; *азаматтық құқықтардың еш кедергісіз жүзеге асырылуы; *бұзылған құқықтарды қалпына келтіруді қамтамасыз ету және [[құқық]]тарын [[сот]] арқылы қорғау. == Азаматтық құқықтың жүйесі == [[Азаматтық құқық]]ты қолдануды жеңілдету үшін оны жалпы және ерекше бөлімдерге бөледі. [[Азаматтық құқық|Азаматтың құқықтың]] жалпы бөліміне жалпы ережелерді реттейтін нормалар жатады. Олар: * [[Жалпы ережелер]] * [[Жеке тұлға]] * [[Заңды тұлға]] * [[Азаматтық құқықтар объектілері]] * [[Мәмілелер]] * [[Сенімхат]] * [[Меншік құқығы]] * [[Міндеттемелік құқығы]] * [[Келісімшарт]] Ерекше бөлімді, негізінен, нақты қатынастарды реттейтін нормалар құрайды. Олар: * [[Сатып алу-сату|сатып алу-сату шарты]], * [[Айырбас шарты]] * [[мұрагерлік]], * интеллектуалдық меншік, авторлық құқық және өсиетнама. == Азаматтық құқықтың қайнар көздері == Aзаматтың құқықтың қайнар көздеріне мыналар жатады: [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]. Конституция меншіктің түрлі нысандарын қалыптастыру үшін меншікке байланысты қатынастарды, оның ішінде мүліктік қатынаспен байланысты жеке мүліктік емес түрлі қатынастарды реттеу негізінде енгізілген. :6-бапта: # «[[Қазақстан Республикасы]]нда мемлекеттік меншік пен жеке меншік танылады және бірдей қорғалады. Меншік міндет жүктейді, оны пайдалану сонымен қатар қоғам игілігіне де қызмет етуге тиіс, # Меншік субъектілері мен объектілері, меншік иелерінің өз құқықырын жүзеге асыру көлемі мен шектері, оларды қорғау кепілдіктері заңмен белгіленеді. # Жep мен оның қойнауы, су көздері, [[өсімдіктер]] мен [[жануарлар]] дүниесі, басқа да табиғи ресурстар мемлекет меншігінде болады. Жер, сондай-ақ заңда белгіленген негіздерде, шарттар мен шектерде және жеке меншікте де болуы мүмкін» деп жария етілген. * [[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі|Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]] азаматтық құқықтың негіздері жүйесіндегі ерекше орынға ие. Бұл заңда азаматтың-құқықтық қатынастардың негіздері, азаматтық құқықтың негізгі институттары т.б. жағдайлар нақты баяндалған. :[[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі|Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]] Жалпы және Ерекше бөлімдерден тұрады. Жалпы бөлім [[1994]] жылы 27 желтоқсан күні қабылданып, [[1995]] жылы 1 наурызда заңдық күшіне енген, ал Ерекше бөлімі [[1999]] жылы 1 шілдеде заңдық күшіне енді. Азаматтық кодекстің құрылымы бөлім, бөлімше, тарау, баптар мен тармақтарға бөлінген. Жалпы азаматтық кодекс 1142 баптан тұрады. ==== Басқа да заң актілері. ==== Бұған азаматтық қатынастарды реттейтін арнайы [[конституция]]лық [[заң]]дар мен жай заңдар, [[Қазақстан Республикасы Президенті]]нің [[конституция]]лық [[заң]] күші бар және жай заң күші бар жарлықтары, парламенттің және оның палаталарының қаулылары, т.б. жатады. ==== Заңға негізделген нормативтік құқықтық актілер. ==== [[Заң]]ға негізделген нормативтік құқықтық актілерге әр түрлі министрліктердің, атқарушы органдардың, жергілікті органдардың азаматтық қатынастарды реттеуге арналған нормативтік [[құқық]]тық актілері жатады. ==== Әдеттегі құқықтар. ==== [[Қазақстан Республикасы Азаматтық кодекс]]інің 3-бабының 3-тармағында: «Азаматтық қатынастар [[Қазақстан Республикасы]] аумағында қолданылып жүрген азаматтық заңдарға қайшы келмесе, солармен реттелуі мүмкін» деп көрсетілген. ==== Халықаралық шарттар (конвенциялар). ==== [[Қазақстан]] тәуелсіз ел ретінде басқа мемлекеттермен әр түрлі шарттар жасасып жатады. Осы шарттардың азаматтық қатынастарды реттеуге қатыстылары азаматтық құқықтың негіздерінің бірін құрайды. Халықаралық шарттардың еліміздегі ішкі заңдарға қарағанда басымдылығы бар. Сол себепті ішкі [[заң]]дар халықаралық заңдарға қайшы келмеуі керек. Егер қайшылық туып жататын болса, халықаралық шарттардың нормалары қолданылады. * Сонымен, азаматтық құқық дегеніміз — тараптардың бір-біріне тәуелсіздігіне, теңдігіне негізделген тауар-ақша қатынасы, басқа да мүліктік қатынастарға тікелей байланысты жеке қатынастарды реттеуге арналған құқықтық нормалардың жиынтығы болып табылады. Қазақстан Республикасының азаматтық құқығының негізгі қайнар көзіне Қазақстан Республикасының Конституциясы, Қазақстан Республикасының азаматтық кодексі, заңдар, заңға негізделген актілер, әдеттік құқық, т.б. жатады.<ref>Құқықтану: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарльқ бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық / А.Ибраева, Б.Қуандыков, Ш.Маликова, С.Есетова. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. — 192 бет. ISBN 9965-36-002-2</ref> ==Тағыда қараңыз== * [[Жеке құқық]] * [[Азаматтық іс жүргізу құқығы]] * [[Меншік құқығы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Құқық салалары]] [[Санат:Жеке құқық]] e2hdngvhu25dvxh08qrz3esa7fo1xjw 3661796 3661795 2026-09-27T04:22:32Z Aldogarov 95591 /* Азаматтық құқықтың жүйесі */ 3661796 wikitext text/x-wiki '''Азаматтық құқық''' — [[азамат]]тық [[заң]]дарда көрініс тапқан мүліктік және мүліктік қатынастармен байланысы бар мүліктіктік және мүліктік емес, жеке қатынастарды реттейтін нормалар жиынтығы. Бұл нормалар азаматтық [[заңнама]]да көрініс тапқан. Нарықтық қатынастар, негізінен, азаматтық құқықпен реттеледі. Нарықтық қатынастар кең етек жая дамыған елдерде [[Азаматтық кодекс]] екінші [[Конституция]]ға теңестірілген [[Азамат]]тық [[құқық]]тың да өзіндік реттеу пәні бар. Ол —мүліктік және мүліктік емес жеке қатынастар. Мүліктік қатынастар дегеніміз — мүлікті иелену, пайдалану және билік етуге (басқа біреуге беру) байланысты қатынастар. Басқаша айтқанда, мүліктік қатынастар —материалдық игіліктермен(мүлік,[[ақша]],[[Құнды қағаздар|құнды қағаз]],[[қызмет көрсету]] және т.б.) байланысты қоғамдық қатынастар. Мысалы, сату — сатып алу, жалға беру, мұраға қалдыру. Мүліктік емес жеке қатынастар екі топқа бөлінеді —мүліктік қатынастармен тығыз байланысты мүліктік емес жеке қатынастар және мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар. '''Бірінші топтағы''' мүліктік қатынастармен тығыз байланысты мүліктік емес жеке қатынастардың тікелей мүліктік сипаты мен ақшалай құны болмайды. Бұл топтың негізін [[Интеллектуалдар|интеллектуалдық]] меншікпен байланысы бар қатынастар құрайды. :[[Ғылым]]и еңбектің авторы немесе өнертапқыш өзінің авторлық [[Құқық|құқығын]] қорғауға байланысты [[сот]]қа талап арыз беріп, арыз сот арқылы қанағаттандырылатын болса, онда ғылыми еңбектің авторының немесе өнертапқыштың қаламақы немесе басқалай сыйақы алуға құқығы болады. Бұл жағдайда мүліктік емес жеке қатынастар мүліктік қатынастармен байланыстылық сипат алады. Жеке мүліктік емес қатынастардың екінші тобын — мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар құрайды. :[[Адам денсаулығы және қоршаған орта|Адам денсаулығына]] көлік арқылы зиян келтірілді. [[Адам денсаулығы және қоршаған орта|Денсаулыққа]] келтірілген зиянның нақты ақшалай құнын анықтауға болмайды. Дегенмен де, [[азаматтық құқық]]тың нормалары істің мән-жайына байланысты денсаулыққа келген зиянның орнын толтыруды реттейді (зиян келтірушінің кінәсін, зиян келтіруші мен жөбірленушінің материалдық жағдайын және т.6.). Жеке өмірге, тұрғын үйге, ар-намысқа, іскерлік беделге қолсұқпаушылық екінші топтағы жеке мүліктік емес қатынастарға жатады. * Реттеудің азаматтық-құқықтық әдісі заңды тараптардың теңдігін, құқық бұзушылық кезіндегі жауапкершіліктің мүліктік және өтемақылық сипатын, сотқа жүгіну арқылы жүзеге асатын [[құқық]] қорғаудың айрықша әдісін білдіреді. Бұл әдіс [[диспозитив]]ті деп аталады. Бұл тараптардың теңдігін, әрекеттің тәуелсіздігін, қарым-қатынастың еріктілігін білдіреді. :Дүкен иесі тауар жеткізіп берушілерді өзі анықтайды, тараптар баға мен басқа да шарттар туралы келіседі және бұл әрекеттерді келісімшарт түрінде рәсімдейді. Аталған келісімшарт бұзылғанда тараптар келісімшарттың күшін жояды, ал бір-біріне қоятын талаптары болса, онда ол мәселелер сот арқылы шешіледі. == Азаматтық құқықтың қағидалары == [[Азаматтық құқық]]тың негізгі қағидалары:<ref>{{Cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K940001000_|title=Қазақстан Республикасының Азаматтық кодекстің 2-бапы}}</ref> *тараптардың теңдігі; *шарт еркіндігі және таңдау құқығы; *[[еркіндік]]; *меншікке қолсұқпаушылық; *біреудің жеке ісіне келісімсіз араласпауы; *азаматтық құқықтардың еш кедергісіз жүзеге асырылуы; *бұзылған құқықтарды қалпына келтіруді қамтамасыз ету және [[құқық]]тарын [[сот]] арқылы қорғау. == Азаматтық құқықтың жүйесі == [[Азаматтық құқық]]ты қолдануды жеңілдету үшін оны жалпы және ерекше бөлімдерге бөледі. [[Азаматтық құқық|Азаматтың құқықтың]] жалпы бөліміне жалпы ережелерді реттейтін нормалар жатады. Олар: * [[Жалпы ережелер]] * [[Азаматтық құқықтардың субъектілері]] ([[Жеке тұлға]], [[Заңды тұлға]], [[Мемлекет]]) * [[Азаматтық құқықтар объектілері]] * [[Мәмілелер]] * [[Сенімхат]] * [[Меншік құқығы]] * [[Міндеттемелік құқығы]] * [[Келісімшарт]] Ерекше бөлімді, негізінен, нақты қатынастарды реттейтін нормалар құрайды. Олар: * [[Сатып алу-сату|сатып алу-сату шарты]], * [[Айырбас шарты]] * [[мұрагерлік]], * интеллектуалдық меншік, авторлық құқық және өсиетнама. == Азаматтық құқықтың қайнар көздері == Aзаматтың құқықтың қайнар көздеріне мыналар жатады: [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]. Конституция меншіктің түрлі нысандарын қалыптастыру үшін меншікке байланысты қатынастарды, оның ішінде мүліктік қатынаспен байланысты жеке мүліктік емес түрлі қатынастарды реттеу негізінде енгізілген. :6-бапта: # «[[Қазақстан Республикасы]]нда мемлекеттік меншік пен жеке меншік танылады және бірдей қорғалады. Меншік міндет жүктейді, оны пайдалану сонымен қатар қоғам игілігіне де қызмет етуге тиіс, # Меншік субъектілері мен объектілері, меншік иелерінің өз құқықырын жүзеге асыру көлемі мен шектері, оларды қорғау кепілдіктері заңмен белгіленеді. # Жep мен оның қойнауы, су көздері, [[өсімдіктер]] мен [[жануарлар]] дүниесі, басқа да табиғи ресурстар мемлекет меншігінде болады. Жер, сондай-ақ заңда белгіленген негіздерде, шарттар мен шектерде және жеке меншікте де болуы мүмкін» деп жария етілген. * [[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі|Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]] азаматтық құқықтың негіздері жүйесіндегі ерекше орынға ие. Бұл заңда азаматтың-құқықтық қатынастардың негіздері, азаматтық құқықтың негізгі институттары т.б. жағдайлар нақты баяндалған. :[[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі|Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]] Жалпы және Ерекше бөлімдерден тұрады. Жалпы бөлім [[1994]] жылы 27 желтоқсан күні қабылданып, [[1995]] жылы 1 наурызда заңдық күшіне енген, ал Ерекше бөлімі [[1999]] жылы 1 шілдеде заңдық күшіне енді. Азаматтық кодекстің құрылымы бөлім, бөлімше, тарау, баптар мен тармақтарға бөлінген. Жалпы азаматтық кодекс 1142 баптан тұрады. ==== Басқа да заң актілері. ==== Бұған азаматтық қатынастарды реттейтін арнайы [[конституция]]лық [[заң]]дар мен жай заңдар, [[Қазақстан Республикасы Президенті]]нің [[конституция]]лық [[заң]] күші бар және жай заң күші бар жарлықтары, парламенттің және оның палаталарының қаулылары, т.б. жатады. ==== Заңға негізделген нормативтік құқықтық актілер. ==== [[Заң]]ға негізделген нормативтік құқықтық актілерге әр түрлі министрліктердің, атқарушы органдардың, жергілікті органдардың азаматтық қатынастарды реттеуге арналған нормативтік [[құқық]]тық актілері жатады. ==== Әдеттегі құқықтар. ==== [[Қазақстан Республикасы Азаматтық кодекс]]інің 3-бабының 3-тармағында: «Азаматтық қатынастар [[Қазақстан Республикасы]] аумағында қолданылып жүрген азаматтық заңдарға қайшы келмесе, солармен реттелуі мүмкін» деп көрсетілген. ==== Халықаралық шарттар (конвенциялар). ==== [[Қазақстан]] тәуелсіз ел ретінде басқа мемлекеттермен әр түрлі шарттар жасасып жатады. Осы шарттардың азаматтық қатынастарды реттеуге қатыстылары азаматтық құқықтың негіздерінің бірін құрайды. Халықаралық шарттардың еліміздегі ішкі заңдарға қарағанда басымдылығы бар. Сол себепті ішкі [[заң]]дар халықаралық заңдарға қайшы келмеуі керек. Егер қайшылық туып жататын болса, халықаралық шарттардың нормалары қолданылады. * Сонымен, азаматтық құқық дегеніміз — тараптардың бір-біріне тәуелсіздігіне, теңдігіне негізделген тауар-ақша қатынасы, басқа да мүліктік қатынастарға тікелей байланысты жеке қатынастарды реттеуге арналған құқықтық нормалардың жиынтығы болып табылады. Қазақстан Республикасының азаматтық құқығының негізгі қайнар көзіне Қазақстан Республикасының Конституциясы, Қазақстан Республикасының азаматтық кодексі, заңдар, заңға негізделген актілер, әдеттік құқық, т.б. жатады.<ref>Құқықтану: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарльқ бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық / А.Ибраева, Б.Қуандыков, Ш.Маликова, С.Есетова. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. — 192 бет. ISBN 9965-36-002-2</ref> ==Тағыда қараңыз== * [[Жеке құқық]] * [[Азаматтық іс жүргізу құқығы]] * [[Меншік құқығы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Құқық салалары]] [[Санат:Жеке құқық]] tnhrcg8xxk6d90mvb91e1nrfybbv6s0 3661797 3661796 2026-09-27T04:24:04Z Aldogarov 95591 /* Азаматтық құқықтың жүйесі */ 3661797 wikitext text/x-wiki '''Азаматтық құқық''' — [[азамат]]тық [[заң]]дарда көрініс тапқан мүліктік және мүліктік қатынастармен байланысы бар мүліктіктік және мүліктік емес, жеке қатынастарды реттейтін нормалар жиынтығы. Бұл нормалар азаматтық [[заңнама]]да көрініс тапқан. Нарықтық қатынастар, негізінен, азаматтық құқықпен реттеледі. Нарықтық қатынастар кең етек жая дамыған елдерде [[Азаматтық кодекс]] екінші [[Конституция]]ға теңестірілген [[Азамат]]тық [[құқық]]тың да өзіндік реттеу пәні бар. Ол —мүліктік және мүліктік емес жеке қатынастар. Мүліктік қатынастар дегеніміз — мүлікті иелену, пайдалану және билік етуге (басқа біреуге беру) байланысты қатынастар. Басқаша айтқанда, мүліктік қатынастар —материалдық игіліктермен(мүлік,[[ақша]],[[Құнды қағаздар|құнды қағаз]],[[қызмет көрсету]] және т.б.) байланысты қоғамдық қатынастар. Мысалы, сату — сатып алу, жалға беру, мұраға қалдыру. Мүліктік емес жеке қатынастар екі топқа бөлінеді —мүліктік қатынастармен тығыз байланысты мүліктік емес жеке қатынастар және мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар. '''Бірінші топтағы''' мүліктік қатынастармен тығыз байланысты мүліктік емес жеке қатынастардың тікелей мүліктік сипаты мен ақшалай құны болмайды. Бұл топтың негізін [[Интеллектуалдар|интеллектуалдық]] меншікпен байланысы бар қатынастар құрайды. :[[Ғылым]]и еңбектің авторы немесе өнертапқыш өзінің авторлық [[Құқық|құқығын]] қорғауға байланысты [[сот]]қа талап арыз беріп, арыз сот арқылы қанағаттандырылатын болса, онда ғылыми еңбектің авторының немесе өнертапқыштың қаламақы немесе басқалай сыйақы алуға құқығы болады. Бұл жағдайда мүліктік емес жеке қатынастар мүліктік қатынастармен байланыстылық сипат алады. Жеке мүліктік емес қатынастардың екінші тобын — мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар құрайды. :[[Адам денсаулығы және қоршаған орта|Адам денсаулығына]] көлік арқылы зиян келтірілді. [[Адам денсаулығы және қоршаған орта|Денсаулыққа]] келтірілген зиянның нақты ақшалай құнын анықтауға болмайды. Дегенмен де, [[азаматтық құқық]]тың нормалары істің мән-жайына байланысты денсаулыққа келген зиянның орнын толтыруды реттейді (зиян келтірушінің кінәсін, зиян келтіруші мен жөбірленушінің материалдық жағдайын және т.6.). Жеке өмірге, тұрғын үйге, ар-намысқа, іскерлік беделге қолсұқпаушылық екінші топтағы жеке мүліктік емес қатынастарға жатады. * Реттеудің азаматтық-құқықтық әдісі заңды тараптардың теңдігін, құқық бұзушылық кезіндегі жауапкершіліктің мүліктік және өтемақылық сипатын, сотқа жүгіну арқылы жүзеге асатын [[құқық]] қорғаудың айрықша әдісін білдіреді. Бұл әдіс [[диспозитив]]ті деп аталады. Бұл тараптардың теңдігін, әрекеттің тәуелсіздігін, қарым-қатынастың еріктілігін білдіреді. :Дүкен иесі тауар жеткізіп берушілерді өзі анықтайды, тараптар баға мен басқа да шарттар туралы келіседі және бұл әрекеттерді келісімшарт түрінде рәсімдейді. Аталған келісімшарт бұзылғанда тараптар келісімшарттың күшін жояды, ал бір-біріне қоятын талаптары болса, онда ол мәселелер сот арқылы шешіледі. == Азаматтық құқықтың қағидалары == [[Азаматтық құқық]]тың негізгі қағидалары:<ref>{{Cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K940001000_|title=Қазақстан Республикасының Азаматтық кодекстің 2-бапы}}</ref> *тараптардың теңдігі; *шарт еркіндігі және таңдау құқығы; *[[еркіндік]]; *меншікке қолсұқпаушылық; *біреудің жеке ісіне келісімсіз араласпауы; *азаматтық құқықтардың еш кедергісіз жүзеге асырылуы; *бұзылған құқықтарды қалпына келтіруді қамтамасыз ету және [[құқық]]тарын [[сот]] арқылы қорғау. == Азаматтық құқықтың жүйесі == [[Азаматтық құқық]]ты қолдануды жеңілдету үшін оны жалпы және ерекше бөлімдерге бөледі. [[Азаматтық құқық|Азаматтың құқықтың]] жалпы бөліміне жалпы ережелерді реттейтін нормалар жатады. Олар: * [[Жалпы ережелер]] * [[Азаматтық құқықтардың субъектілері]] ([[Жеке тұлға]], [[Заңды тұлға]], [[Мемлекет]]) * [[Азаматтық құқықтар объектілері]] * [[Мәмілелер]] * Өкілдік және [[Сенімхат]] * [[Меншік құқығы]] және өзге де заттық құқықтар * [[Міндеттемелік құқығы]] * [[Келісімшарт]] Ерекше бөлімді, негізінен, нақты қатынастарды реттейтін нормалар құрайды. Олар: * [[Сатып алу-сату|сатып алу-сату шарты]], * [[Айырбас шарты]] * [[мұрагерлік]], * интеллектуалдық меншік, авторлық құқық және өсиетнама. == Азаматтық құқықтың қайнар көздері == Aзаматтың құқықтың қайнар көздеріне мыналар жатады: [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]. Конституция меншіктің түрлі нысандарын қалыптастыру үшін меншікке байланысты қатынастарды, оның ішінде мүліктік қатынаспен байланысты жеке мүліктік емес түрлі қатынастарды реттеу негізінде енгізілген. :6-бапта: # «[[Қазақстан Республикасы]]нда мемлекеттік меншік пен жеке меншік танылады және бірдей қорғалады. Меншік міндет жүктейді, оны пайдалану сонымен қатар қоғам игілігіне де қызмет етуге тиіс, # Меншік субъектілері мен объектілері, меншік иелерінің өз құқықырын жүзеге асыру көлемі мен шектері, оларды қорғау кепілдіктері заңмен белгіленеді. # Жep мен оның қойнауы, су көздері, [[өсімдіктер]] мен [[жануарлар]] дүниесі, басқа да табиғи ресурстар мемлекет меншігінде болады. Жер, сондай-ақ заңда белгіленген негіздерде, шарттар мен шектерде және жеке меншікте де болуы мүмкін» деп жария етілген. * [[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі|Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]] азаматтық құқықтың негіздері жүйесіндегі ерекше орынға ие. Бұл заңда азаматтың-құқықтық қатынастардың негіздері, азаматтық құқықтың негізгі институттары т.б. жағдайлар нақты баяндалған. :[[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі|Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]] Жалпы және Ерекше бөлімдерден тұрады. Жалпы бөлім [[1994]] жылы 27 желтоқсан күні қабылданып, [[1995]] жылы 1 наурызда заңдық күшіне енген, ал Ерекше бөлімі [[1999]] жылы 1 шілдеде заңдық күшіне енді. Азаматтық кодекстің құрылымы бөлім, бөлімше, тарау, баптар мен тармақтарға бөлінген. Жалпы азаматтық кодекс 1142 баптан тұрады. ==== Басқа да заң актілері. ==== Бұған азаматтық қатынастарды реттейтін арнайы [[конституция]]лық [[заң]]дар мен жай заңдар, [[Қазақстан Республикасы Президенті]]нің [[конституция]]лық [[заң]] күші бар және жай заң күші бар жарлықтары, парламенттің және оның палаталарының қаулылары, т.б. жатады. ==== Заңға негізделген нормативтік құқықтық актілер. ==== [[Заң]]ға негізделген нормативтік құқықтық актілерге әр түрлі министрліктердің, атқарушы органдардың, жергілікті органдардың азаматтық қатынастарды реттеуге арналған нормативтік [[құқық]]тық актілері жатады. ==== Әдеттегі құқықтар. ==== [[Қазақстан Республикасы Азаматтық кодекс]]інің 3-бабының 3-тармағында: «Азаматтық қатынастар [[Қазақстан Республикасы]] аумағында қолданылып жүрген азаматтық заңдарға қайшы келмесе, солармен реттелуі мүмкін» деп көрсетілген. ==== Халықаралық шарттар (конвенциялар). ==== [[Қазақстан]] тәуелсіз ел ретінде басқа мемлекеттермен әр түрлі шарттар жасасып жатады. Осы шарттардың азаматтық қатынастарды реттеуге қатыстылары азаматтық құқықтың негіздерінің бірін құрайды. Халықаралық шарттардың еліміздегі ішкі заңдарға қарағанда басымдылығы бар. Сол себепті ішкі [[заң]]дар халықаралық заңдарға қайшы келмеуі керек. Егер қайшылық туып жататын болса, халықаралық шарттардың нормалары қолданылады. * Сонымен, азаматтық құқық дегеніміз — тараптардың бір-біріне тәуелсіздігіне, теңдігіне негізделген тауар-ақша қатынасы, басқа да мүліктік қатынастарға тікелей байланысты жеке қатынастарды реттеуге арналған құқықтық нормалардың жиынтығы болып табылады. Қазақстан Республикасының азаматтық құқығының негізгі қайнар көзіне Қазақстан Республикасының Конституциясы, Қазақстан Республикасының азаматтық кодексі, заңдар, заңға негізделген актілер, әдеттік құқық, т.б. жатады.<ref>Құқықтану: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарльқ бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық / А.Ибраева, Б.Қуандыков, Ш.Маликова, С.Есетова. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. — 192 бет. ISBN 9965-36-002-2</ref> ==Тағыда қараңыз== * [[Жеке құқық]] * [[Азаматтық іс жүргізу құқығы]] * [[Меншік құқығы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Құқық салалары]] [[Санат:Жеке құқық]] t5fehs1uz5t4y7vrgh5ernsxzv6sa5v 3661800 3661797 2026-09-27T04:25:49Z Aldogarov 95591 /* Азаматтық құқықтың жүйесі */ 3661800 wikitext text/x-wiki '''Азаматтық құқық''' — [[азамат]]тық [[заң]]дарда көрініс тапқан мүліктік және мүліктік қатынастармен байланысы бар мүліктіктік және мүліктік емес, жеке қатынастарды реттейтін нормалар жиынтығы. Бұл нормалар азаматтық [[заңнама]]да көрініс тапқан. Нарықтық қатынастар, негізінен, азаматтық құқықпен реттеледі. Нарықтық қатынастар кең етек жая дамыған елдерде [[Азаматтық кодекс]] екінші [[Конституция]]ға теңестірілген [[Азамат]]тық [[құқық]]тың да өзіндік реттеу пәні бар. Ол —мүліктік және мүліктік емес жеке қатынастар. Мүліктік қатынастар дегеніміз — мүлікті иелену, пайдалану және билік етуге (басқа біреуге беру) байланысты қатынастар. Басқаша айтқанда, мүліктік қатынастар —материалдық игіліктермен(мүлік,[[ақша]],[[Құнды қағаздар|құнды қағаз]],[[қызмет көрсету]] және т.б.) байланысты қоғамдық қатынастар. Мысалы, сату — сатып алу, жалға беру, мұраға қалдыру. Мүліктік емес жеке қатынастар екі топқа бөлінеді —мүліктік қатынастармен тығыз байланысты мүліктік емес жеке қатынастар және мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар. '''Бірінші топтағы''' мүліктік қатынастармен тығыз байланысты мүліктік емес жеке қатынастардың тікелей мүліктік сипаты мен ақшалай құны болмайды. Бұл топтың негізін [[Интеллектуалдар|интеллектуалдық]] меншікпен байланысы бар қатынастар құрайды. :[[Ғылым]]и еңбектің авторы немесе өнертапқыш өзінің авторлық [[Құқық|құқығын]] қорғауға байланысты [[сот]]қа талап арыз беріп, арыз сот арқылы қанағаттандырылатын болса, онда ғылыми еңбектің авторының немесе өнертапқыштың қаламақы немесе басқалай сыйақы алуға құқығы болады. Бұл жағдайда мүліктік емес жеке қатынастар мүліктік қатынастармен байланыстылық сипат алады. Жеке мүліктік емес қатынастардың екінші тобын — мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар құрайды. :[[Адам денсаулығы және қоршаған орта|Адам денсаулығына]] көлік арқылы зиян келтірілді. [[Адам денсаулығы және қоршаған орта|Денсаулыққа]] келтірілген зиянның нақты ақшалай құнын анықтауға болмайды. Дегенмен де, [[азаматтық құқық]]тың нормалары істің мән-жайына байланысты денсаулыққа келген зиянның орнын толтыруды реттейді (зиян келтірушінің кінәсін, зиян келтіруші мен жөбірленушінің материалдық жағдайын және т.6.). Жеке өмірге, тұрғын үйге, ар-намысқа, іскерлік беделге қолсұқпаушылық екінші топтағы жеке мүліктік емес қатынастарға жатады. * Реттеудің азаматтық-құқықтық әдісі заңды тараптардың теңдігін, құқық бұзушылық кезіндегі жауапкершіліктің мүліктік және өтемақылық сипатын, сотқа жүгіну арқылы жүзеге асатын [[құқық]] қорғаудың айрықша әдісін білдіреді. Бұл әдіс [[диспозитив]]ті деп аталады. Бұл тараптардың теңдігін, әрекеттің тәуелсіздігін, қарым-қатынастың еріктілігін білдіреді. :Дүкен иесі тауар жеткізіп берушілерді өзі анықтайды, тараптар баға мен басқа да шарттар туралы келіседі және бұл әрекеттерді келісімшарт түрінде рәсімдейді. Аталған келісімшарт бұзылғанда тараптар келісімшарттың күшін жояды, ал бір-біріне қоятын талаптары болса, онда ол мәселелер сот арқылы шешіледі. == Азаматтық құқықтың қағидалары == [[Азаматтық құқық]]тың негізгі қағидалары:<ref>{{Cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K940001000_|title=Қазақстан Республикасының Азаматтық кодекстің 2-бапы}}</ref> *тараптардың теңдігі; *шарт еркіндігі және таңдау құқығы; *[[еркіндік]]; *меншікке қолсұқпаушылық; *біреудің жеке ісіне келісімсіз араласпауы; *азаматтық құқықтардың еш кедергісіз жүзеге асырылуы; *бұзылған құқықтарды қалпына келтіруді қамтамасыз ету және [[құқық]]тарын [[сот]] арқылы қорғау. == Азаматтық құқықтың жүйесі == [[Азаматтық құқық]]ты қолдануды жеңілдету үшін оны жалпы және ерекше бөлімдерге бөледі. [[Азаматтық құқық|Азаматтың құқықтың]] жалпы бөліміне жалпы ережелерді реттейтін нормалар жатады. Олар: * [[Жалпы ережелер]] * [[Азаматтық құқықтардың субъектілері]] ([[Жеке тұлға]], [[Заңды тұлға]], [[Мемлекет]]) * [[Азаматтық құқықтар объектілері]] * [[Мәмілелер]] * Өкілдік және [[Сенімхат]] * [[Меншік құқығы]] және өзге де заттық құқықтар * [[Міндеттемелік құқығы]] * [[Келісімшарт]] Ерекше бөлімді, негізінен, нақты қатынастарды реттейтін нормалар құрайды. Олар: * [[Сатып алу-сату|сатып алу-сату шарты]], * [[Айырбас шарты]] * [[Сыйға тарту шарты]] * [[Рента шарты]] * [[Мұрагерлік]] * интеллектуалдық меншік, авторлық құқық және өсиетнама. == Азаматтық құқықтың қайнар көздері == Aзаматтың құқықтың қайнар көздеріне мыналар жатады: [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]. Конституция меншіктің түрлі нысандарын қалыптастыру үшін меншікке байланысты қатынастарды, оның ішінде мүліктік қатынаспен байланысты жеке мүліктік емес түрлі қатынастарды реттеу негізінде енгізілген. :6-бапта: # «[[Қазақстан Республикасы]]нда мемлекеттік меншік пен жеке меншік танылады және бірдей қорғалады. Меншік міндет жүктейді, оны пайдалану сонымен қатар қоғам игілігіне де қызмет етуге тиіс, # Меншік субъектілері мен объектілері, меншік иелерінің өз құқықырын жүзеге асыру көлемі мен шектері, оларды қорғау кепілдіктері заңмен белгіленеді. # Жep мен оның қойнауы, су көздері, [[өсімдіктер]] мен [[жануарлар]] дүниесі, басқа да табиғи ресурстар мемлекет меншігінде болады. Жер, сондай-ақ заңда белгіленген негіздерде, шарттар мен шектерде және жеке меншікте де болуы мүмкін» деп жария етілген. * [[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі|Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]] азаматтық құқықтың негіздері жүйесіндегі ерекше орынға ие. Бұл заңда азаматтың-құқықтық қатынастардың негіздері, азаматтық құқықтың негізгі институттары т.б. жағдайлар нақты баяндалған. :[[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі|Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]] Жалпы және Ерекше бөлімдерден тұрады. Жалпы бөлім [[1994]] жылы 27 желтоқсан күні қабылданып, [[1995]] жылы 1 наурызда заңдық күшіне енген, ал Ерекше бөлімі [[1999]] жылы 1 шілдеде заңдық күшіне енді. Азаматтық кодекстің құрылымы бөлім, бөлімше, тарау, баптар мен тармақтарға бөлінген. Жалпы азаматтық кодекс 1142 баптан тұрады. ==== Басқа да заң актілері. ==== Бұған азаматтық қатынастарды реттейтін арнайы [[конституция]]лық [[заң]]дар мен жай заңдар, [[Қазақстан Республикасы Президенті]]нің [[конституция]]лық [[заң]] күші бар және жай заң күші бар жарлықтары, парламенттің және оның палаталарының қаулылары, т.б. жатады. ==== Заңға негізделген нормативтік құқықтық актілер. ==== [[Заң]]ға негізделген нормативтік құқықтық актілерге әр түрлі министрліктердің, атқарушы органдардың, жергілікті органдардың азаматтық қатынастарды реттеуге арналған нормативтік [[құқық]]тық актілері жатады. ==== Әдеттегі құқықтар. ==== [[Қазақстан Республикасы Азаматтық кодекс]]інің 3-бабының 3-тармағында: «Азаматтық қатынастар [[Қазақстан Республикасы]] аумағында қолданылып жүрген азаматтық заңдарға қайшы келмесе, солармен реттелуі мүмкін» деп көрсетілген. ==== Халықаралық шарттар (конвенциялар). ==== [[Қазақстан]] тәуелсіз ел ретінде басқа мемлекеттермен әр түрлі шарттар жасасып жатады. Осы шарттардың азаматтық қатынастарды реттеуге қатыстылары азаматтық құқықтың негіздерінің бірін құрайды. Халықаралық шарттардың еліміздегі ішкі заңдарға қарағанда басымдылығы бар. Сол себепті ішкі [[заң]]дар халықаралық заңдарға қайшы келмеуі керек. Егер қайшылық туып жататын болса, халықаралық шарттардың нормалары қолданылады. * Сонымен, азаматтық құқық дегеніміз — тараптардың бір-біріне тәуелсіздігіне, теңдігіне негізделген тауар-ақша қатынасы, басқа да мүліктік қатынастарға тікелей байланысты жеке қатынастарды реттеуге арналған құқықтық нормалардың жиынтығы болып табылады. Қазақстан Республикасының азаматтық құқығының негізгі қайнар көзіне Қазақстан Республикасының Конституциясы, Қазақстан Республикасының азаматтық кодексі, заңдар, заңға негізделген актілер, әдеттік құқық, т.б. жатады.<ref>Құқықтану: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарльқ бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық / А.Ибраева, Б.Қуандыков, Ш.Маликова, С.Есетова. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. — 192 бет. ISBN 9965-36-002-2</ref> ==Тағыда қараңыз== * [[Жеке құқық]] * [[Азаматтық іс жүргізу құқығы]] * [[Меншік құқығы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Құқық салалары]] [[Санат:Жеке құқық]] eiczpaxsu0hos1qzb0vifqj0mf1pnrb 3661802 3661800 2026-09-27T04:28:15Z Aldogarov 95591 /* Азаматтық құқықтың жүйесі */ 3661802 wikitext text/x-wiki '''Азаматтық құқық''' — [[азамат]]тық [[заң]]дарда көрініс тапқан мүліктік және мүліктік қатынастармен байланысы бар мүліктіктік және мүліктік емес, жеке қатынастарды реттейтін нормалар жиынтығы. Бұл нормалар азаматтық [[заңнама]]да көрініс тапқан. Нарықтық қатынастар, негізінен, азаматтық құқықпен реттеледі. Нарықтық қатынастар кең етек жая дамыған елдерде [[Азаматтық кодекс]] екінші [[Конституция]]ға теңестірілген [[Азамат]]тық [[құқық]]тың да өзіндік реттеу пәні бар. Ол —мүліктік және мүліктік емес жеке қатынастар. Мүліктік қатынастар дегеніміз — мүлікті иелену, пайдалану және билік етуге (басқа біреуге беру) байланысты қатынастар. Басқаша айтқанда, мүліктік қатынастар —материалдық игіліктермен(мүлік,[[ақша]],[[Құнды қағаздар|құнды қағаз]],[[қызмет көрсету]] және т.б.) байланысты қоғамдық қатынастар. Мысалы, сату — сатып алу, жалға беру, мұраға қалдыру. Мүліктік емес жеке қатынастар екі топқа бөлінеді —мүліктік қатынастармен тығыз байланысты мүліктік емес жеке қатынастар және мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар. '''Бірінші топтағы''' мүліктік қатынастармен тығыз байланысты мүліктік емес жеке қатынастардың тікелей мүліктік сипаты мен ақшалай құны болмайды. Бұл топтың негізін [[Интеллектуалдар|интеллектуалдық]] меншікпен байланысы бар қатынастар құрайды. :[[Ғылым]]и еңбектің авторы немесе өнертапқыш өзінің авторлық [[Құқық|құқығын]] қорғауға байланысты [[сот]]қа талап арыз беріп, арыз сот арқылы қанағаттандырылатын болса, онда ғылыми еңбектің авторының немесе өнертапқыштың қаламақы немесе басқалай сыйақы алуға құқығы болады. Бұл жағдайда мүліктік емес жеке қатынастар мүліктік қатынастармен байланыстылық сипат алады. Жеке мүліктік емес қатынастардың екінші тобын — мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар құрайды. :[[Адам денсаулығы және қоршаған орта|Адам денсаулығына]] көлік арқылы зиян келтірілді. [[Адам денсаулығы және қоршаған орта|Денсаулыққа]] келтірілген зиянның нақты ақшалай құнын анықтауға болмайды. Дегенмен де, [[азаматтық құқық]]тың нормалары істің мән-жайына байланысты денсаулыққа келген зиянның орнын толтыруды реттейді (зиян келтірушінің кінәсін, зиян келтіруші мен жөбірленушінің материалдық жағдайын және т.6.). Жеке өмірге, тұрғын үйге, ар-намысқа, іскерлік беделге қолсұқпаушылық екінші топтағы жеке мүліктік емес қатынастарға жатады. * Реттеудің азаматтық-құқықтық әдісі заңды тараптардың теңдігін, құқық бұзушылық кезіндегі жауапкершіліктің мүліктік және өтемақылық сипатын, сотқа жүгіну арқылы жүзеге асатын [[құқық]] қорғаудың айрықша әдісін білдіреді. Бұл әдіс [[диспозитив]]ті деп аталады. Бұл тараптардың теңдігін, әрекеттің тәуелсіздігін, қарым-қатынастың еріктілігін білдіреді. :Дүкен иесі тауар жеткізіп берушілерді өзі анықтайды, тараптар баға мен басқа да шарттар туралы келіседі және бұл әрекеттерді келісімшарт түрінде рәсімдейді. Аталған келісімшарт бұзылғанда тараптар келісімшарттың күшін жояды, ал бір-біріне қоятын талаптары болса, онда ол мәселелер сот арқылы шешіледі. == Азаматтық құқықтың қағидалары == [[Азаматтық құқық]]тың негізгі қағидалары:<ref>{{Cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K940001000_|title=Қазақстан Республикасының Азаматтық кодекстің 2-бапы}}</ref> *тараптардың теңдігі; *шарт еркіндігі және таңдау құқығы; *[[еркіндік]]; *меншікке қолсұқпаушылық; *біреудің жеке ісіне келісімсіз араласпауы; *азаматтық құқықтардың еш кедергісіз жүзеге асырылуы; *бұзылған құқықтарды қалпына келтіруді қамтамасыз ету және [[құқық]]тарын [[сот]] арқылы қорғау. == Азаматтық құқықтың жүйесі == [[Азаматтық құқық]]ты қолдануды жеңілдету үшін оны '''жалпы''' және '''ерекше''' бөлімдерге бөледі. [[Азаматтық құқық|Азаматтың құқықтың]] '''жалпы бөліміне''' жалпы ережелерді реттейтін нормалар жатады. Олар: * [[Жалпы ережелер]] * [[Азаматтық құқықтардың субъектілері]] ([[Жеке тұлға]], [[Заңды тұлға]], [[Мемлекет]]) * [[Азаматтық құқықтар объектілері]] * [[Мәмілелер]] * Өкілдік және [[Сенімхат]] * [[Меншік құқығы]] және өзге де заттық құқықтар * [[Міндеттемелік құқығы]] * [[Келісімшарт]] '''Ерекше бөлімді''', негізінен, нақты қатынастарды реттейтін нормалар құрайды. Олар: * [[Сатып алу-сату|сатып алу-сату шарты]], * [[Айырбас шарты]] * [[Сыйға тарту шарты]] * [[Рента шарты]] * [[Мұрагерлік]] * интеллектуалдық меншік, авторлық құқық және өсиетнама. == Азаматтық құқықтың қайнар көздері == Aзаматтың құқықтың қайнар көздеріне мыналар жатады: [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]. Конституция меншіктің түрлі нысандарын қалыптастыру үшін меншікке байланысты қатынастарды, оның ішінде мүліктік қатынаспен байланысты жеке мүліктік емес түрлі қатынастарды реттеу негізінде енгізілген. :6-бапта: # «[[Қазақстан Республикасы]]нда мемлекеттік меншік пен жеке меншік танылады және бірдей қорғалады. Меншік міндет жүктейді, оны пайдалану сонымен қатар қоғам игілігіне де қызмет етуге тиіс, # Меншік субъектілері мен объектілері, меншік иелерінің өз құқықырын жүзеге асыру көлемі мен шектері, оларды қорғау кепілдіктері заңмен белгіленеді. # Жep мен оның қойнауы, су көздері, [[өсімдіктер]] мен [[жануарлар]] дүниесі, басқа да табиғи ресурстар мемлекет меншігінде болады. Жер, сондай-ақ заңда белгіленген негіздерде, шарттар мен шектерде және жеке меншікте де болуы мүмкін» деп жария етілген. * [[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі|Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]] азаматтық құқықтың негіздері жүйесіндегі ерекше орынға ие. Бұл заңда азаматтың-құқықтық қатынастардың негіздері, азаматтық құқықтың негізгі институттары т.б. жағдайлар нақты баяндалған. :[[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі|Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]] Жалпы және Ерекше бөлімдерден тұрады. Жалпы бөлім [[1994]] жылы 27 желтоқсан күні қабылданып, [[1995]] жылы 1 наурызда заңдық күшіне енген, ал Ерекше бөлімі [[1999]] жылы 1 шілдеде заңдық күшіне енді. Азаматтық кодекстің құрылымы бөлім, бөлімше, тарау, баптар мен тармақтарға бөлінген. Жалпы азаматтық кодекс 1142 баптан тұрады. ==== Басқа да заң актілері. ==== Бұған азаматтық қатынастарды реттейтін арнайы [[конституция]]лық [[заң]]дар мен жай заңдар, [[Қазақстан Республикасы Президенті]]нің [[конституция]]лық [[заң]] күші бар және жай заң күші бар жарлықтары, парламенттің және оның палаталарының қаулылары, т.б. жатады. ==== Заңға негізделген нормативтік құқықтық актілер. ==== [[Заң]]ға негізделген нормативтік құқықтық актілерге әр түрлі министрліктердің, атқарушы органдардың, жергілікті органдардың азаматтық қатынастарды реттеуге арналған нормативтік [[құқық]]тық актілері жатады. ==== Әдеттегі құқықтар. ==== [[Қазақстан Республикасы Азаматтық кодекс]]інің 3-бабының 3-тармағында: «Азаматтық қатынастар [[Қазақстан Республикасы]] аумағында қолданылып жүрген азаматтық заңдарға қайшы келмесе, солармен реттелуі мүмкін» деп көрсетілген. ==== Халықаралық шарттар (конвенциялар). ==== [[Қазақстан]] тәуелсіз ел ретінде басқа мемлекеттермен әр түрлі шарттар жасасып жатады. Осы шарттардың азаматтық қатынастарды реттеуге қатыстылары азаматтық құқықтың негіздерінің бірін құрайды. Халықаралық шарттардың еліміздегі ішкі заңдарға қарағанда басымдылығы бар. Сол себепті ішкі [[заң]]дар халықаралық заңдарға қайшы келмеуі керек. Егер қайшылық туып жататын болса, халықаралық шарттардың нормалары қолданылады. * Сонымен, азаматтық құқық дегеніміз — тараптардың бір-біріне тәуелсіздігіне, теңдігіне негізделген тауар-ақша қатынасы, басқа да мүліктік қатынастарға тікелей байланысты жеке қатынастарды реттеуге арналған құқықтық нормалардың жиынтығы болып табылады. Қазақстан Республикасының азаматтық құқығының негізгі қайнар көзіне Қазақстан Республикасының Конституциясы, Қазақстан Республикасының азаматтық кодексі, заңдар, заңға негізделген актілер, әдеттік құқық, т.б. жатады.<ref>Құқықтану: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарльқ бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық / А.Ибраева, Б.Қуандыков, Ш.Маликова, С.Есетова. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. — 192 бет. ISBN 9965-36-002-2</ref> ==Тағыда қараңыз== * [[Жеке құқық]] * [[Азаматтық іс жүргізу құқығы]] * [[Меншік құқығы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Құқық салалары]] [[Санат:Жеке құқық]] pk8kqt6jm4d3dcq1ftuwygbobrczg3d 3661803 3661802 2026-09-27T04:28:50Z Aldogarov 95591 /* Азаматтық құқықтың жүйесі */ 3661803 wikitext text/x-wiki '''Азаматтық құқық''' — [[азамат]]тық [[заң]]дарда көрініс тапқан мүліктік және мүліктік қатынастармен байланысы бар мүліктіктік және мүліктік емес, жеке қатынастарды реттейтін нормалар жиынтығы. Бұл нормалар азаматтық [[заңнама]]да көрініс тапқан. Нарықтық қатынастар, негізінен, азаматтық құқықпен реттеледі. Нарықтық қатынастар кең етек жая дамыған елдерде [[Азаматтық кодекс]] екінші [[Конституция]]ға теңестірілген [[Азамат]]тық [[құқық]]тың да өзіндік реттеу пәні бар. Ол —мүліктік және мүліктік емес жеке қатынастар. Мүліктік қатынастар дегеніміз — мүлікті иелену, пайдалану және билік етуге (басқа біреуге беру) байланысты қатынастар. Басқаша айтқанда, мүліктік қатынастар —материалдық игіліктермен(мүлік,[[ақша]],[[Құнды қағаздар|құнды қағаз]],[[қызмет көрсету]] және т.б.) байланысты қоғамдық қатынастар. Мысалы, сату — сатып алу, жалға беру, мұраға қалдыру. Мүліктік емес жеке қатынастар екі топқа бөлінеді —мүліктік қатынастармен тығыз байланысты мүліктік емес жеке қатынастар және мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар. '''Бірінші топтағы''' мүліктік қатынастармен тығыз байланысты мүліктік емес жеке қатынастардың тікелей мүліктік сипаты мен ақшалай құны болмайды. Бұл топтың негізін [[Интеллектуалдар|интеллектуалдық]] меншікпен байланысы бар қатынастар құрайды. :[[Ғылым]]и еңбектің авторы немесе өнертапқыш өзінің авторлық [[Құқық|құқығын]] қорғауға байланысты [[сот]]қа талап арыз беріп, арыз сот арқылы қанағаттандырылатын болса, онда ғылыми еңбектің авторының немесе өнертапқыштың қаламақы немесе басқалай сыйақы алуға құқығы болады. Бұл жағдайда мүліктік емес жеке қатынастар мүліктік қатынастармен байланыстылық сипат алады. Жеке мүліктік емес қатынастардың екінші тобын — мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар құрайды. :[[Адам денсаулығы және қоршаған орта|Адам денсаулығына]] көлік арқылы зиян келтірілді. [[Адам денсаулығы және қоршаған орта|Денсаулыққа]] келтірілген зиянның нақты ақшалай құнын анықтауға болмайды. Дегенмен де, [[азаматтық құқық]]тың нормалары істің мән-жайына байланысты денсаулыққа келген зиянның орнын толтыруды реттейді (зиян келтірушінің кінәсін, зиян келтіруші мен жөбірленушінің материалдық жағдайын және т.6.). Жеке өмірге, тұрғын үйге, ар-намысқа, іскерлік беделге қолсұқпаушылық екінші топтағы жеке мүліктік емес қатынастарға жатады. * Реттеудің азаматтық-құқықтық әдісі заңды тараптардың теңдігін, құқық бұзушылық кезіндегі жауапкершіліктің мүліктік және өтемақылық сипатын, сотқа жүгіну арқылы жүзеге асатын [[құқық]] қорғаудың айрықша әдісін білдіреді. Бұл әдіс [[диспозитив]]ті деп аталады. Бұл тараптардың теңдігін, әрекеттің тәуелсіздігін, қарым-қатынастың еріктілігін білдіреді. :Дүкен иесі тауар жеткізіп берушілерді өзі анықтайды, тараптар баға мен басқа да шарттар туралы келіседі және бұл әрекеттерді келісімшарт түрінде рәсімдейді. Аталған келісімшарт бұзылғанда тараптар келісімшарттың күшін жояды, ал бір-біріне қоятын талаптары болса, онда ол мәселелер сот арқылы шешіледі. == Азаматтық құқықтың қағидалары == [[Азаматтық құқық]]тың негізгі қағидалары:<ref>{{Cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K940001000_|title=Қазақстан Республикасының Азаматтық кодекстің 2-бапы}}</ref> *тараптардың теңдігі; *шарт еркіндігі және таңдау құқығы; *[[еркіндік]]; *меншікке қолсұқпаушылық; *біреудің жеке ісіне келісімсіз араласпауы; *азаматтық құқықтардың еш кедергісіз жүзеге асырылуы; *бұзылған құқықтарды қалпына келтіруді қамтамасыз ету және [[құқық]]тарын [[сот]] арқылы қорғау. == Азаматтық құқықтың жүйесі == [[Азаматтық құқық]]ты қолдануды жеңілдету үшін оны '''жалпы''' және '''ерекше''' бөлімдерге бөледі. Азаматтың құқықтың '''жалпы бөліміне''' жалпы ережелерді реттейтін нормалар жатады. Олар: * [[Жалпы ережелер]] * [[Азаматтық құқықтардың субъектілері]] ([[Жеке тұлға]], [[Заңды тұлға]], [[Мемлекет]]) * [[Азаматтық құқықтар объектілері]] * [[Мәмілелер]] * Өкілдік және [[Сенімхат]] * [[Меншік құқығы]] және өзге де заттық құқықтар * [[Міндеттемелік құқығы]] * [[Келісімшарт]] '''Ерекше бөлімді''', негізінен, нақты қатынастарды реттейтін нормалар құрайды. Олар: * [[Сатып алу-сату|Сатып алу-сату шарты]], * [[Айырбас шарты]] * [[Сыйға тарту шарты]] * [[Рента шарты]] * [[Мұрагерлік]] * интеллектуалдық меншік, авторлық құқық және өсиетнама. == Азаматтық құқықтың қайнар көздері == Aзаматтың құқықтың қайнар көздеріне мыналар жатады: [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]. Конституция меншіктің түрлі нысандарын қалыптастыру үшін меншікке байланысты қатынастарды, оның ішінде мүліктік қатынаспен байланысты жеке мүліктік емес түрлі қатынастарды реттеу негізінде енгізілген. :6-бапта: # «[[Қазақстан Республикасы]]нда мемлекеттік меншік пен жеке меншік танылады және бірдей қорғалады. Меншік міндет жүктейді, оны пайдалану сонымен қатар қоғам игілігіне де қызмет етуге тиіс, # Меншік субъектілері мен объектілері, меншік иелерінің өз құқықырын жүзеге асыру көлемі мен шектері, оларды қорғау кепілдіктері заңмен белгіленеді. # Жep мен оның қойнауы, су көздері, [[өсімдіктер]] мен [[жануарлар]] дүниесі, басқа да табиғи ресурстар мемлекет меншігінде болады. Жер, сондай-ақ заңда белгіленген негіздерде, шарттар мен шектерде және жеке меншікте де болуы мүмкін» деп жария етілген. * [[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі|Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]] азаматтық құқықтың негіздері жүйесіндегі ерекше орынға ие. Бұл заңда азаматтың-құқықтық қатынастардың негіздері, азаматтық құқықтың негізгі институттары т.б. жағдайлар нақты баяндалған. :[[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі|Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]] Жалпы және Ерекше бөлімдерден тұрады. Жалпы бөлім [[1994]] жылы 27 желтоқсан күні қабылданып, [[1995]] жылы 1 наурызда заңдық күшіне енген, ал Ерекше бөлімі [[1999]] жылы 1 шілдеде заңдық күшіне енді. Азаматтық кодекстің құрылымы бөлім, бөлімше, тарау, баптар мен тармақтарға бөлінген. Жалпы азаматтық кодекс 1142 баптан тұрады. ==== Басқа да заң актілері. ==== Бұған азаматтық қатынастарды реттейтін арнайы [[конституция]]лық [[заң]]дар мен жай заңдар, [[Қазақстан Республикасы Президенті]]нің [[конституция]]лық [[заң]] күші бар және жай заң күші бар жарлықтары, парламенттің және оның палаталарының қаулылары, т.б. жатады. ==== Заңға негізделген нормативтік құқықтық актілер. ==== [[Заң]]ға негізделген нормативтік құқықтық актілерге әр түрлі министрліктердің, атқарушы органдардың, жергілікті органдардың азаматтық қатынастарды реттеуге арналған нормативтік [[құқық]]тық актілері жатады. ==== Әдеттегі құқықтар. ==== [[Қазақстан Республикасы Азаматтық кодекс]]інің 3-бабының 3-тармағында: «Азаматтық қатынастар [[Қазақстан Республикасы]] аумағында қолданылып жүрген азаматтық заңдарға қайшы келмесе, солармен реттелуі мүмкін» деп көрсетілген. ==== Халықаралық шарттар (конвенциялар). ==== [[Қазақстан]] тәуелсіз ел ретінде басқа мемлекеттермен әр түрлі шарттар жасасып жатады. Осы шарттардың азаматтық қатынастарды реттеуге қатыстылары азаматтық құқықтың негіздерінің бірін құрайды. Халықаралық шарттардың еліміздегі ішкі заңдарға қарағанда басымдылығы бар. Сол себепті ішкі [[заң]]дар халықаралық заңдарға қайшы келмеуі керек. Егер қайшылық туып жататын болса, халықаралық шарттардың нормалары қолданылады. * Сонымен, азаматтық құқық дегеніміз — тараптардың бір-біріне тәуелсіздігіне, теңдігіне негізделген тауар-ақша қатынасы, басқа да мүліктік қатынастарға тікелей байланысты жеке қатынастарды реттеуге арналған құқықтық нормалардың жиынтығы болып табылады. Қазақстан Республикасының азаматтық құқығының негізгі қайнар көзіне Қазақстан Республикасының Конституциясы, Қазақстан Республикасының азаматтық кодексі, заңдар, заңға негізделген актілер, әдеттік құқық, т.б. жатады.<ref>Құқықтану: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарльқ бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық / А.Ибраева, Б.Қуандыков, Ш.Маликова, С.Есетова. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. — 192 бет. ISBN 9965-36-002-2</ref> ==Тағыда қараңыз== * [[Жеке құқық]] * [[Азаматтық іс жүргізу құқығы]] * [[Меншік құқығы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Құқық салалары]] [[Санат:Жеке құқық]] omc9va9n7xyn08jraq61n0rcsovm95c 3661807 3661803 2026-09-27T04:30:32Z Aldogarov 95591 /* Азаматтық құқықтың жүйесі */ 3661807 wikitext text/x-wiki '''Азаматтық құқық''' — [[азамат]]тық [[заң]]дарда көрініс тапқан мүліктік және мүліктік қатынастармен байланысы бар мүліктіктік және мүліктік емес, жеке қатынастарды реттейтін нормалар жиынтығы. Бұл нормалар азаматтық [[заңнама]]да көрініс тапқан. Нарықтық қатынастар, негізінен, азаматтық құқықпен реттеледі. Нарықтық қатынастар кең етек жая дамыған елдерде [[Азаматтық кодекс]] екінші [[Конституция]]ға теңестірілген [[Азамат]]тық [[құқық]]тың да өзіндік реттеу пәні бар. Ол —мүліктік және мүліктік емес жеке қатынастар. Мүліктік қатынастар дегеніміз — мүлікті иелену, пайдалану және билік етуге (басқа біреуге беру) байланысты қатынастар. Басқаша айтқанда, мүліктік қатынастар —материалдық игіліктермен(мүлік,[[ақша]],[[Құнды қағаздар|құнды қағаз]],[[қызмет көрсету]] және т.б.) байланысты қоғамдық қатынастар. Мысалы, сату — сатып алу, жалға беру, мұраға қалдыру. Мүліктік емес жеке қатынастар екі топқа бөлінеді —мүліктік қатынастармен тығыз байланысты мүліктік емес жеке қатынастар және мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар. '''Бірінші топтағы''' мүліктік қатынастармен тығыз байланысты мүліктік емес жеке қатынастардың тікелей мүліктік сипаты мен ақшалай құны болмайды. Бұл топтың негізін [[Интеллектуалдар|интеллектуалдық]] меншікпен байланысы бар қатынастар құрайды. :[[Ғылым]]и еңбектің авторы немесе өнертапқыш өзінің авторлық [[Құқық|құқығын]] қорғауға байланысты [[сот]]қа талап арыз беріп, арыз сот арқылы қанағаттандырылатын болса, онда ғылыми еңбектің авторының немесе өнертапқыштың қаламақы немесе басқалай сыйақы алуға құқығы болады. Бұл жағдайда мүліктік емес жеке қатынастар мүліктік қатынастармен байланыстылық сипат алады. Жеке мүліктік емес қатынастардың екінші тобын — мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар құрайды. :[[Адам денсаулығы және қоршаған орта|Адам денсаулығына]] көлік арқылы зиян келтірілді. [[Адам денсаулығы және қоршаған орта|Денсаулыққа]] келтірілген зиянның нақты ақшалай құнын анықтауға болмайды. Дегенмен де, [[азаматтық құқық]]тың нормалары істің мән-жайына байланысты денсаулыққа келген зиянның орнын толтыруды реттейді (зиян келтірушінің кінәсін, зиян келтіруші мен жөбірленушінің материалдық жағдайын және т.6.). Жеке өмірге, тұрғын үйге, ар-намысқа, іскерлік беделге қолсұқпаушылық екінші топтағы жеке мүліктік емес қатынастарға жатады. * Реттеудің азаматтық-құқықтық әдісі заңды тараптардың теңдігін, құқық бұзушылық кезіндегі жауапкершіліктің мүліктік және өтемақылық сипатын, сотқа жүгіну арқылы жүзеге асатын [[құқық]] қорғаудың айрықша әдісін білдіреді. Бұл әдіс [[диспозитив]]ті деп аталады. Бұл тараптардың теңдігін, әрекеттің тәуелсіздігін, қарым-қатынастың еріктілігін білдіреді. :Дүкен иесі тауар жеткізіп берушілерді өзі анықтайды, тараптар баға мен басқа да шарттар туралы келіседі және бұл әрекеттерді келісімшарт түрінде рәсімдейді. Аталған келісімшарт бұзылғанда тараптар келісімшарттың күшін жояды, ал бір-біріне қоятын талаптары болса, онда ол мәселелер сот арқылы шешіледі. == Азаматтық құқықтың қағидалары == [[Азаматтық құқық]]тың негізгі қағидалары:<ref>{{Cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K940001000_|title=Қазақстан Республикасының Азаматтық кодекстің 2-бапы}}</ref> *тараптардың теңдігі; *шарт еркіндігі және таңдау құқығы; *[[еркіндік]]; *меншікке қолсұқпаушылық; *біреудің жеке ісіне келісімсіз араласпауы; *азаматтық құқықтардың еш кедергісіз жүзеге асырылуы; *бұзылған құқықтарды қалпына келтіруді қамтамасыз ету және [[құқық]]тарын [[сот]] арқылы қорғау. == Азаматтық құқықтың жүйесі == [[Азаматтық құқық]]ты қолдануды жеңілдету үшін оны '''жалпы''' және '''ерекше''' бөлімдерге бөледі. Азаматтың құқықтың '''жалпы бөліміне''' жалпы ережелерді реттейтін нормалар жатады. Олар: * [[Жалпы ережелер]] * [[Азаматтық құқықтардың субъектілері]] ([[Жеке тұлға]], [[Заңды тұлға]], [[Мемлекет]]) * [[Азаматтық құқықтар объектілері]] * [[Мәмілелер]] * Өкілдік және [[Сенімхат]] * [[Меншік құқығы]] және өзге де заттық құқықтар * [[Міндеттемелік құқығы]] * [[Келісімшарт]] '''Ерекше бөлімді''', негізінен, нақты қатынастарды реттейтін нормалар құрайды. Олар: * [[Сатып алу-сату|Сатып алу-сату шарты]], * [[Айырбас шарты]] * [[Сыйға тарту шарты]] * [[Рента шарты]] * [[Мүліктік жалдау шарты]] * [[Мердігерлік шарты]] * интеллектуалдық меншік, авторлық құқық және өсиетнама. == Азаматтық құқықтың қайнар көздері == Aзаматтың құқықтың қайнар көздеріне мыналар жатады: [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]. Конституция меншіктің түрлі нысандарын қалыптастыру үшін меншікке байланысты қатынастарды, оның ішінде мүліктік қатынаспен байланысты жеке мүліктік емес түрлі қатынастарды реттеу негізінде енгізілген. :6-бапта: # «[[Қазақстан Республикасы]]нда мемлекеттік меншік пен жеке меншік танылады және бірдей қорғалады. Меншік міндет жүктейді, оны пайдалану сонымен қатар қоғам игілігіне де қызмет етуге тиіс, # Меншік субъектілері мен объектілері, меншік иелерінің өз құқықырын жүзеге асыру көлемі мен шектері, оларды қорғау кепілдіктері заңмен белгіленеді. # Жep мен оның қойнауы, су көздері, [[өсімдіктер]] мен [[жануарлар]] дүниесі, басқа да табиғи ресурстар мемлекет меншігінде болады. Жер, сондай-ақ заңда белгіленген негіздерде, шарттар мен шектерде және жеке меншікте де болуы мүмкін» деп жария етілген. * [[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі|Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]] азаматтық құқықтың негіздері жүйесіндегі ерекше орынға ие. Бұл заңда азаматтың-құқықтық қатынастардың негіздері, азаматтық құқықтың негізгі институттары т.б. жағдайлар нақты баяндалған. :[[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі|Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]] Жалпы және Ерекше бөлімдерден тұрады. Жалпы бөлім [[1994]] жылы 27 желтоқсан күні қабылданып, [[1995]] жылы 1 наурызда заңдық күшіне енген, ал Ерекше бөлімі [[1999]] жылы 1 шілдеде заңдық күшіне енді. Азаматтық кодекстің құрылымы бөлім, бөлімше, тарау, баптар мен тармақтарға бөлінген. Жалпы азаматтық кодекс 1142 баптан тұрады. ==== Басқа да заң актілері. ==== Бұған азаматтық қатынастарды реттейтін арнайы [[конституция]]лық [[заң]]дар мен жай заңдар, [[Қазақстан Республикасы Президенті]]нің [[конституция]]лық [[заң]] күші бар және жай заң күші бар жарлықтары, парламенттің және оның палаталарының қаулылары, т.б. жатады. ==== Заңға негізделген нормативтік құқықтық актілер. ==== [[Заң]]ға негізделген нормативтік құқықтық актілерге әр түрлі министрліктердің, атқарушы органдардың, жергілікті органдардың азаматтық қатынастарды реттеуге арналған нормативтік [[құқық]]тық актілері жатады. ==== Әдеттегі құқықтар. ==== [[Қазақстан Республикасы Азаматтық кодекс]]інің 3-бабының 3-тармағында: «Азаматтық қатынастар [[Қазақстан Республикасы]] аумағында қолданылып жүрген азаматтық заңдарға қайшы келмесе, солармен реттелуі мүмкін» деп көрсетілген. ==== Халықаралық шарттар (конвенциялар). ==== [[Қазақстан]] тәуелсіз ел ретінде басқа мемлекеттермен әр түрлі шарттар жасасып жатады. Осы шарттардың азаматтық қатынастарды реттеуге қатыстылары азаматтық құқықтың негіздерінің бірін құрайды. Халықаралық шарттардың еліміздегі ішкі заңдарға қарағанда басымдылығы бар. Сол себепті ішкі [[заң]]дар халықаралық заңдарға қайшы келмеуі керек. Егер қайшылық туып жататын болса, халықаралық шарттардың нормалары қолданылады. * Сонымен, азаматтық құқық дегеніміз — тараптардың бір-біріне тәуелсіздігіне, теңдігіне негізделген тауар-ақша қатынасы, басқа да мүліктік қатынастарға тікелей байланысты жеке қатынастарды реттеуге арналған құқықтық нормалардың жиынтығы болып табылады. Қазақстан Республикасының азаматтық құқығының негізгі қайнар көзіне Қазақстан Республикасының Конституциясы, Қазақстан Республикасының азаматтық кодексі, заңдар, заңға негізделген актілер, әдеттік құқық, т.б. жатады.<ref>Құқықтану: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарльқ бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық / А.Ибраева, Б.Қуандыков, Ш.Маликова, С.Есетова. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. — 192 бет. ISBN 9965-36-002-2</ref> ==Тағыда қараңыз== * [[Жеке құқық]] * [[Азаматтық іс жүргізу құқығы]] * [[Меншік құқығы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Құқық салалары]] [[Санат:Жеке құқық]] 3k28bahro38n2bmfmi1d7mgbw8wk50g 3661808 3661807 2026-09-27T04:34:41Z Aldogarov 95591 /* Азаматтық құқықтың жүйесі */ 3661808 wikitext text/x-wiki '''Азаматтық құқық''' — [[азамат]]тық [[заң]]дарда көрініс тапқан мүліктік және мүліктік қатынастармен байланысы бар мүліктіктік және мүліктік емес, жеке қатынастарды реттейтін нормалар жиынтығы. Бұл нормалар азаматтық [[заңнама]]да көрініс тапқан. Нарықтық қатынастар, негізінен, азаматтық құқықпен реттеледі. Нарықтық қатынастар кең етек жая дамыған елдерде [[Азаматтық кодекс]] екінші [[Конституция]]ға теңестірілген [[Азамат]]тық [[құқық]]тың да өзіндік реттеу пәні бар. Ол —мүліктік және мүліктік емес жеке қатынастар. Мүліктік қатынастар дегеніміз — мүлікті иелену, пайдалану және билік етуге (басқа біреуге беру) байланысты қатынастар. Басқаша айтқанда, мүліктік қатынастар —материалдық игіліктермен(мүлік,[[ақша]],[[Құнды қағаздар|құнды қағаз]],[[қызмет көрсету]] және т.б.) байланысты қоғамдық қатынастар. Мысалы, сату — сатып алу, жалға беру, мұраға қалдыру. Мүліктік емес жеке қатынастар екі топқа бөлінеді —мүліктік қатынастармен тығыз байланысты мүліктік емес жеке қатынастар және мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар. '''Бірінші топтағы''' мүліктік қатынастармен тығыз байланысты мүліктік емес жеке қатынастардың тікелей мүліктік сипаты мен ақшалай құны болмайды. Бұл топтың негізін [[Интеллектуалдар|интеллектуалдық]] меншікпен байланысы бар қатынастар құрайды. :[[Ғылым]]и еңбектің авторы немесе өнертапқыш өзінің авторлық [[Құқық|құқығын]] қорғауға байланысты [[сот]]қа талап арыз беріп, арыз сот арқылы қанағаттандырылатын болса, онда ғылыми еңбектің авторының немесе өнертапқыштың қаламақы немесе басқалай сыйақы алуға құқығы болады. Бұл жағдайда мүліктік емес жеке қатынастар мүліктік қатынастармен байланыстылық сипат алады. Жеке мүліктік емес қатынастардың екінші тобын — мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар құрайды. :[[Адам денсаулығы және қоршаған орта|Адам денсаулығына]] көлік арқылы зиян келтірілді. [[Адам денсаулығы және қоршаған орта|Денсаулыққа]] келтірілген зиянның нақты ақшалай құнын анықтауға болмайды. Дегенмен де, [[азаматтық құқық]]тың нормалары істің мән-жайына байланысты денсаулыққа келген зиянның орнын толтыруды реттейді (зиян келтірушінің кінәсін, зиян келтіруші мен жөбірленушінің материалдық жағдайын және т.6.). Жеке өмірге, тұрғын үйге, ар-намысқа, іскерлік беделге қолсұқпаушылық екінші топтағы жеке мүліктік емес қатынастарға жатады. * Реттеудің азаматтық-құқықтық әдісі заңды тараптардың теңдігін, құқық бұзушылық кезіндегі жауапкершіліктің мүліктік және өтемақылық сипатын, сотқа жүгіну арқылы жүзеге асатын [[құқық]] қорғаудың айрықша әдісін білдіреді. Бұл әдіс [[диспозитив]]ті деп аталады. Бұл тараптардың теңдігін, әрекеттің тәуелсіздігін, қарым-қатынастың еріктілігін білдіреді. :Дүкен иесі тауар жеткізіп берушілерді өзі анықтайды, тараптар баға мен басқа да шарттар туралы келіседі және бұл әрекеттерді келісімшарт түрінде рәсімдейді. Аталған келісімшарт бұзылғанда тараптар келісімшарттың күшін жояды, ал бір-біріне қоятын талаптары болса, онда ол мәселелер сот арқылы шешіледі. == Азаматтық құқықтың қағидалары == [[Азаматтық құқық]]тың негізгі қағидалары:<ref>{{Cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K940001000_|title=Қазақстан Республикасының Азаматтық кодекстің 2-бапы}}</ref> *тараптардың теңдігі; *шарт еркіндігі және таңдау құқығы; *[[еркіндік]]; *меншікке қолсұқпаушылық; *біреудің жеке ісіне келісімсіз араласпауы; *азаматтық құқықтардың еш кедергісіз жүзеге асырылуы; *бұзылған құқықтарды қалпына келтіруді қамтамасыз ету және [[құқық]]тарын [[сот]] арқылы қорғау. == Азаматтық құқықтың жүйесі == [[Азаматтық құқық]]ты қолдануды жеңілдету үшін оны '''жалпы''' және '''ерекше''' бөлімдерге бөледі. Азаматтың құқықтың '''жалпы бөліміне''' жалпы ережелерді реттейтін нормалар жатады. Олар: * [[Жалпы ережелер]] * [[Азаматтық құқықтардың субъектілері]] ([[Жеке тұлға]], [[Заңды тұлға]], [[Мемлекет]]) * [[Азаматтық құқықтар объектілері]] * [[Мәмілелер]] * Өкілдік және [[Сенімхат]] * [[Меншік құқығы]] және өзге де заттық құқықтар * [[Міндеттемелік құқығы]] * [[Келісімшарт]] '''Ерекше бөлімді''', негізінен, нақты қатынастарды реттейтін нормалар құрайды. Олар: * [[Сатып алу-сату|Сатып алу-сату шарты]], * [[Айырбас шарты]] * [[Сыйға тарту шарты]] * [[Рента шарты]] * [[Мүліктік жалдау шарты]] * [[Мердігерлік шарты]] * [[Тасымалдау шарты]] * [[Сақтандыру шарты]] * [[Қарыз шарты]] * интеллектуалдық меншік, авторлық құқық және өсиетнама. == Азаматтық құқықтың қайнар көздері == Aзаматтың құқықтың қайнар көздеріне мыналар жатады: [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]. Конституция меншіктің түрлі нысандарын қалыптастыру үшін меншікке байланысты қатынастарды, оның ішінде мүліктік қатынаспен байланысты жеке мүліктік емес түрлі қатынастарды реттеу негізінде енгізілген. :6-бапта: # «[[Қазақстан Республикасы]]нда мемлекеттік меншік пен жеке меншік танылады және бірдей қорғалады. Меншік міндет жүктейді, оны пайдалану сонымен қатар қоғам игілігіне де қызмет етуге тиіс, # Меншік субъектілері мен объектілері, меншік иелерінің өз құқықырын жүзеге асыру көлемі мен шектері, оларды қорғау кепілдіктері заңмен белгіленеді. # Жep мен оның қойнауы, су көздері, [[өсімдіктер]] мен [[жануарлар]] дүниесі, басқа да табиғи ресурстар мемлекет меншігінде болады. Жер, сондай-ақ заңда белгіленген негіздерде, шарттар мен шектерде және жеке меншікте де болуы мүмкін» деп жария етілген. * [[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі|Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]] азаматтық құқықтың негіздері жүйесіндегі ерекше орынға ие. Бұл заңда азаматтың-құқықтық қатынастардың негіздері, азаматтық құқықтың негізгі институттары т.б. жағдайлар нақты баяндалған. :[[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі|Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]] Жалпы және Ерекше бөлімдерден тұрады. Жалпы бөлім [[1994]] жылы 27 желтоқсан күні қабылданып, [[1995]] жылы 1 наурызда заңдық күшіне енген, ал Ерекше бөлімі [[1999]] жылы 1 шілдеде заңдық күшіне енді. Азаматтық кодекстің құрылымы бөлім, бөлімше, тарау, баптар мен тармақтарға бөлінген. Жалпы азаматтық кодекс 1142 баптан тұрады. ==== Басқа да заң актілері. ==== Бұған азаматтық қатынастарды реттейтін арнайы [[конституция]]лық [[заң]]дар мен жай заңдар, [[Қазақстан Республикасы Президенті]]нің [[конституция]]лық [[заң]] күші бар және жай заң күші бар жарлықтары, парламенттің және оның палаталарының қаулылары, т.б. жатады. ==== Заңға негізделген нормативтік құқықтық актілер. ==== [[Заң]]ға негізделген нормативтік құқықтық актілерге әр түрлі министрліктердің, атқарушы органдардың, жергілікті органдардың азаматтық қатынастарды реттеуге арналған нормативтік [[құқық]]тық актілері жатады. ==== Әдеттегі құқықтар. ==== [[Қазақстан Республикасы Азаматтық кодекс]]інің 3-бабының 3-тармағында: «Азаматтық қатынастар [[Қазақстан Республикасы]] аумағында қолданылып жүрген азаматтық заңдарға қайшы келмесе, солармен реттелуі мүмкін» деп көрсетілген. ==== Халықаралық шарттар (конвенциялар). ==== [[Қазақстан]] тәуелсіз ел ретінде басқа мемлекеттермен әр түрлі шарттар жасасып жатады. Осы шарттардың азаматтық қатынастарды реттеуге қатыстылары азаматтық құқықтың негіздерінің бірін құрайды. Халықаралық шарттардың еліміздегі ішкі заңдарға қарағанда басымдылығы бар. Сол себепті ішкі [[заң]]дар халықаралық заңдарға қайшы келмеуі керек. Егер қайшылық туып жататын болса, халықаралық шарттардың нормалары қолданылады. * Сонымен, азаматтық құқық дегеніміз — тараптардың бір-біріне тәуелсіздігіне, теңдігіне негізделген тауар-ақша қатынасы, басқа да мүліктік қатынастарға тікелей байланысты жеке қатынастарды реттеуге арналған құқықтық нормалардың жиынтығы болып табылады. Қазақстан Республикасының азаматтық құқығының негізгі қайнар көзіне Қазақстан Республикасының Конституциясы, Қазақстан Республикасының азаматтық кодексі, заңдар, заңға негізделген актілер, әдеттік құқық, т.б. жатады.<ref>Құқықтану: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарльқ бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық / А.Ибраева, Б.Қуандыков, Ш.Маликова, С.Есетова. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. — 192 бет. ISBN 9965-36-002-2</ref> ==Тағыда қараңыз== * [[Жеке құқық]] * [[Азаматтық іс жүргізу құқығы]] * [[Меншік құқығы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Құқық салалары]] [[Санат:Жеке құқық]] 0eetlkisabp8m9381n7v3ld99n6zxan 3661810 3661808 2026-09-27T04:51:15Z Aldogarov 95591 /* Азаматтық құқықтың қағидалары */ 3661810 wikitext text/x-wiki '''Азаматтық құқық''' — [[азамат]]тық [[заң]]дарда көрініс тапқан мүліктік және мүліктік қатынастармен байланысы бар мүліктіктік және мүліктік емес, жеке қатынастарды реттейтін нормалар жиынтығы. Бұл нормалар азаматтық [[заңнама]]да көрініс тапқан. Нарықтық қатынастар, негізінен, азаматтық құқықпен реттеледі. Нарықтық қатынастар кең етек жая дамыған елдерде [[Азаматтық кодекс]] екінші [[Конституция]]ға теңестірілген [[Азамат]]тық [[құқық]]тың да өзіндік реттеу пәні бар. Ол —мүліктік және мүліктік емес жеке қатынастар. Мүліктік қатынастар дегеніміз — мүлікті иелену, пайдалану және билік етуге (басқа біреуге беру) байланысты қатынастар. Басқаша айтқанда, мүліктік қатынастар —материалдық игіліктермен(мүлік,[[ақша]],[[Құнды қағаздар|құнды қағаз]],[[қызмет көрсету]] және т.б.) байланысты қоғамдық қатынастар. Мысалы, сату — сатып алу, жалға беру, мұраға қалдыру. Мүліктік емес жеке қатынастар екі топқа бөлінеді —мүліктік қатынастармен тығыз байланысты мүліктік емес жеке қатынастар және мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар. '''Бірінші топтағы''' мүліктік қатынастармен тығыз байланысты мүліктік емес жеке қатынастардың тікелей мүліктік сипаты мен ақшалай құны болмайды. Бұл топтың негізін [[Интеллектуалдар|интеллектуалдық]] меншікпен байланысы бар қатынастар құрайды. :[[Ғылым]]и еңбектің авторы немесе өнертапқыш өзінің авторлық [[Құқық|құқығын]] қорғауға байланысты [[сот]]қа талап арыз беріп, арыз сот арқылы қанағаттандырылатын болса, онда ғылыми еңбектің авторының немесе өнертапқыштың қаламақы немесе басқалай сыйақы алуға құқығы болады. Бұл жағдайда мүліктік емес жеке қатынастар мүліктік қатынастармен байланыстылық сипат алады. Жеке мүліктік емес қатынастардың екінші тобын — мүліктік қатынастармен байланысы жоқ мүліктік емес жеке қатынастар құрайды. :[[Адам денсаулығы және қоршаған орта|Адам денсаулығына]] көлік арқылы зиян келтірілді. [[Адам денсаулығы және қоршаған орта|Денсаулыққа]] келтірілген зиянның нақты ақшалай құнын анықтауға болмайды. Дегенмен де, [[азаматтық құқық]]тың нормалары істің мән-жайына байланысты денсаулыққа келген зиянның орнын толтыруды реттейді (зиян келтірушінің кінәсін, зиян келтіруші мен жөбірленушінің материалдық жағдайын және т.6.). Жеке өмірге, тұрғын үйге, ар-намысқа, іскерлік беделге қолсұқпаушылық екінші топтағы жеке мүліктік емес қатынастарға жатады. * Реттеудің азаматтық-құқықтық әдісі заңды тараптардың теңдігін, құқық бұзушылық кезіндегі жауапкершіліктің мүліктік және өтемақылық сипатын, сотқа жүгіну арқылы жүзеге асатын [[құқық]] қорғаудың айрықша әдісін білдіреді. Бұл әдіс [[диспозитив]]ті деп аталады. Бұл тараптардың теңдігін, әрекеттің тәуелсіздігін, қарым-қатынастың еріктілігін білдіреді. :Дүкен иесі тауар жеткізіп берушілерді өзі анықтайды, тараптар баға мен басқа да шарттар туралы келіседі және бұл әрекеттерді келісімшарт түрінде рәсімдейді. Аталған келісімшарт бұзылғанда тараптар келісімшарттың күшін жояды, ал бір-біріне қоятын талаптары болса, онда ол мәселелер сот арқылы шешіледі. == Азаматтық құқықтың қағидалары == [[Азаматтық құқық]]тың негізгі қағидалары:<ref>{{Cite web|url=https://adilet.zan.kz/kaz/docs/K940001000_|title=Қазақстан Республикасының Азаматтық кодекстің 2-бапы}}</ref> *тараптардың теңдігі; *шарт еркіндігі және таңдау құқығы; *меншікке қолсұқпаушылық; *біреудің жеке ісіне келісімсіз араласпауы; *азаматтық құқықтардың еш кедергісіз жүзеге асырылуы; *бұзылған құқықтарды қалпына келтіруді қамтамасыз ету және [[құқық]]тарын [[сот]] арқылы қорғау. == Азаматтық құқықтың жүйесі == [[Азаматтық құқық]]ты қолдануды жеңілдету үшін оны '''жалпы''' және '''ерекше''' бөлімдерге бөледі. Азаматтың құқықтың '''жалпы бөліміне''' жалпы ережелерді реттейтін нормалар жатады. Олар: * [[Жалпы ережелер]] * [[Азаматтық құқықтардың субъектілері]] ([[Жеке тұлға]], [[Заңды тұлға]], [[Мемлекет]]) * [[Азаматтық құқықтар объектілері]] * [[Мәмілелер]] * Өкілдік және [[Сенімхат]] * [[Меншік құқығы]] және өзге де заттық құқықтар * [[Міндеттемелік құқығы]] * [[Келісімшарт]] '''Ерекше бөлімді''', негізінен, нақты қатынастарды реттейтін нормалар құрайды. Олар: * [[Сатып алу-сату|Сатып алу-сату шарты]], * [[Айырбас шарты]] * [[Сыйға тарту шарты]] * [[Рента шарты]] * [[Мүліктік жалдау шарты]] * [[Мердігерлік шарты]] * [[Тасымалдау шарты]] * [[Сақтандыру шарты]] * [[Қарыз шарты]] * интеллектуалдық меншік, авторлық құқық және өсиетнама. == Азаматтық құқықтың қайнар көздері == Aзаматтың құқықтың қайнар көздеріне мыналар жатады: [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]]. Конституция меншіктің түрлі нысандарын қалыптастыру үшін меншікке байланысты қатынастарды, оның ішінде мүліктік қатынаспен байланысты жеке мүліктік емес түрлі қатынастарды реттеу негізінде енгізілген. :6-бапта: # «[[Қазақстан Республикасы]]нда мемлекеттік меншік пен жеке меншік танылады және бірдей қорғалады. Меншік міндет жүктейді, оны пайдалану сонымен қатар қоғам игілігіне де қызмет етуге тиіс, # Меншік субъектілері мен объектілері, меншік иелерінің өз құқықырын жүзеге асыру көлемі мен шектері, оларды қорғау кепілдіктері заңмен белгіленеді. # Жep мен оның қойнауы, су көздері, [[өсімдіктер]] мен [[жануарлар]] дүниесі, басқа да табиғи ресурстар мемлекет меншігінде болады. Жер, сондай-ақ заңда белгіленген негіздерде, шарттар мен шектерде және жеке меншікте де болуы мүмкін» деп жария етілген. * [[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі|Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]] азаматтық құқықтың негіздері жүйесіндегі ерекше орынға ие. Бұл заңда азаматтың-құқықтық қатынастардың негіздері, азаматтық құқықтың негізгі институттары т.б. жағдайлар нақты баяндалған. :[[Қазақстан Республикасының Азаматтық Кодексі|Қазақстан Республикасының Азаматтық кодексі]] Жалпы және Ерекше бөлімдерден тұрады. Жалпы бөлім [[1994]] жылы 27 желтоқсан күні қабылданып, [[1995]] жылы 1 наурызда заңдық күшіне енген, ал Ерекше бөлімі [[1999]] жылы 1 шілдеде заңдық күшіне енді. Азаматтық кодекстің құрылымы бөлім, бөлімше, тарау, баптар мен тармақтарға бөлінген. Жалпы азаматтық кодекс 1142 баптан тұрады. ==== Басқа да заң актілері. ==== Бұған азаматтық қатынастарды реттейтін арнайы [[конституция]]лық [[заң]]дар мен жай заңдар, [[Қазақстан Республикасы Президенті]]нің [[конституция]]лық [[заң]] күші бар және жай заң күші бар жарлықтары, парламенттің және оның палаталарының қаулылары, т.б. жатады. ==== Заңға негізделген нормативтік құқықтық актілер. ==== [[Заң]]ға негізделген нормативтік құқықтық актілерге әр түрлі министрліктердің, атқарушы органдардың, жергілікті органдардың азаматтық қатынастарды реттеуге арналған нормативтік [[құқық]]тық актілері жатады. ==== Әдеттегі құқықтар. ==== [[Қазақстан Республикасы Азаматтық кодекс]]інің 3-бабының 3-тармағында: «Азаматтық қатынастар [[Қазақстан Республикасы]] аумағында қолданылып жүрген азаматтық заңдарға қайшы келмесе, солармен реттелуі мүмкін» деп көрсетілген. ==== Халықаралық шарттар (конвенциялар). ==== [[Қазақстан]] тәуелсіз ел ретінде басқа мемлекеттермен әр түрлі шарттар жасасып жатады. Осы шарттардың азаматтық қатынастарды реттеуге қатыстылары азаматтық құқықтың негіздерінің бірін құрайды. Халықаралық шарттардың еліміздегі ішкі заңдарға қарағанда басымдылығы бар. Сол себепті ішкі [[заң]]дар халықаралық заңдарға қайшы келмеуі керек. Егер қайшылық туып жататын болса, халықаралық шарттардың нормалары қолданылады. * Сонымен, азаматтық құқық дегеніміз — тараптардың бір-біріне тәуелсіздігіне, теңдігіне негізделген тауар-ақша қатынасы, басқа да мүліктік қатынастарға тікелей байланысты жеке қатынастарды реттеуге арналған құқықтық нормалардың жиынтығы болып табылады. Қазақстан Республикасының азаматтық құқығының негізгі қайнар көзіне Қазақстан Республикасының Конституциясы, Қазақстан Республикасының азаматтық кодексі, заңдар, заңға негізделген актілер, әдеттік құқық, т.б. жатады.<ref>Құқықтану: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарльқ бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық / А.Ибраева, Б.Қуандыков, Ш.Маликова, С.Есетова. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. — 192 бет. ISBN 9965-36-002-2</ref> ==Тағыда қараңыз== * [[Жеке құқық]] * [[Азаматтық іс жүргізу құқығы]] * [[Меншік құқығы]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Құқық салалары]] [[Санат:Жеке құқық]] bbbn3kg4jftpyq2hdtymnhs2jb8z9kj 10 58856 3661479 3650369 2026-09-26T12:22:56Z Nurken 111493 3661479 wikitext text/x-wiki {{Басты бет/Түйін | түйін = {{Flatlist|'''[[Портал:Ағымдағы оқиғалар|Ағымдағы оқиғалар]]:''' [[Ирандағы соғыс (2026)|Ирандағы соғыс]]{{*}}[[Ауғанстан–Пәкістан соғысы]]{{*}}[[Газадағы соғыс|Газа соғысы]]{{*}}[[Судандағы үшінші азамат соғысы|Судандағы азамат соғысы]]{{*}}[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] <Small>([[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (2022 жылдан бастап)|хронологиясы]])</small> }} <!-- Ағымдағы оқиғалардың бірінің суреттемесі --> [[Сурет:Secretary Rubio Listens as President Trump Speaks before the UN General Assembly (55544711014).jpg|оңға|100px]] <!-- Нақты оқиғалар --> * [[24 қыркүйек]] — әскери оқу-жаттығу кезінде [[Қазақстан Әскери-теңіз күштері]]нің 14 сарбазы [[Каспий теңізі]]нде '''[[Каспий теңізіндегі әскерилер қазасы|қаза тапты]]'''. * [[22 қыркүйек]] — [[Нью-Йорк]] қаласында '''[[БҰҰ Бас ассамблеясы]]ның [[БҰҰ Бас ассамблеясының сексен бірінші сессиясы|81-сессиясы]]''' (''суретте'') бастау алды. * [[31 тамыз]] — [[Қазақстан вице-президенті]] болып '''[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]]''', [[Қазақстан премьер-министрі]] болып '''[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]''' тағайындалды. Осылайша '''[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі]]''' құрылды. * [[28 тамыз]] — [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясы барысында Президент Тоқаев '''[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі]]н''' отставкаға жіберді. * [[26 тамыз]] — [[Непал]] мен [[Тибет]]тегі тасқыннан 400-ге жуық адам қайтыс болды. * [[23 тамыз]] — [[Қазақстан]] [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайы]]ның тұңғыш '''[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|сайлауы]]нда''' дауыс берді. {{Flatlist| *'''[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі|Жақында қайтыс болғандар]]:''' [[V Харальд]]{{*}}[[Ратко Младич]]{{*}}[[Долли Партон]]{{*}}[[Юрий Зельманович Беккер|Юрий Беккер]]{{*}}[[Хейден Панеттьер]]{{*}}[[Ардақ Жамансарыұлы Әмірқұлов|Ардақ Әмірқұлов]]{{*}}[[Судзуми Тонегава]] }} }} <noinclude> {{doc}} </noinclude> oty0juf4k2a5ybq2h8tbvbokqu0jxig 3661480 3661479 2026-09-26T12:23:15Z Nurken 111493 3661480 wikitext text/x-wiki {{Басты бет/Түйін | түйін = {{Flatlist|'''[[Портал:Ағымдағы оқиғалар|Ағымдағы оқиғалар]]:''' [[Ирандағы соғыс (2026)|Ирандағы соғыс]]{{*}}[[Ауғанстан–Пәкістан соғысы]]{{*}}[[Газадағы соғыс|Газа соғысы]]{{*}}[[Судандағы үшінші азамат соғысы|Судандағы азамат соғысы]]{{*}}[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] <Small>([[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (2022 жылдан бастап)|хронологиясы]])</small> }} <!-- Ағымдағы оқиғалардың бірінің суреттемесі --> [[Сурет:Secretary Rubio Listens as President Trump Speaks before the UN General Assembly (55544711014).jpg|оңға|100px]] <!-- Нақты оқиғалар --> * [[24 қыркүйек]] — әскери оқу-жаттығу кезінде [[Қазақстан Әскери-теңіз күштері]]нің 14 сарбазы [[Каспий теңізі]]нде '''[[Каспий теңізіндегі әскерилер қазасы|қаза тапты]]'''. * [[22 қыркүйек]] — [[Нью-Йорк]] қаласында '''[[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы|БҰҰ Бас ассамблеясы]]ның [[БҰҰ Бас ассамблеясының сексен бірінші сессиясы|81-сессиясы]]''' (''суретте'') бастау алды. * [[31 тамыз]] — [[Қазақстан вице-президенті]] болып '''[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]]''', [[Қазақстан премьер-министрі]] болып '''[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]''' тағайындалды. Осылайша '''[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі]]''' құрылды. * [[28 тамыз]] — [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясы барысында Президент Тоқаев '''[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі]]н''' отставкаға жіберді. * [[26 тамыз]] — [[Непал]] мен [[Тибет]]тегі тасқыннан 400-ге жуық адам қайтыс болды. * [[23 тамыз]] — [[Қазақстан]] [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайы]]ның тұңғыш '''[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|сайлауы]]нда''' дауыс берді. {{Flatlist| *'''[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі|Жақында қайтыс болғандар]]:''' [[V Харальд]]{{*}}[[Ратко Младич]]{{*}}[[Долли Партон]]{{*}}[[Юрий Зельманович Беккер|Юрий Беккер]]{{*}}[[Хейден Панеттьер]]{{*}}[[Ардақ Жамансарыұлы Әмірқұлов|Ардақ Әмірқұлов]]{{*}}[[Судзуми Тонегава]] }} }} <noinclude> {{doc}} </noinclude> rh0ehwbs0p7gwopw75z0yhguluguu3n 3661515 3661480 2026-09-26T13:23:45Z Nurken 111493 3661515 wikitext text/x-wiki {{Басты бет/Түйін | түйін = {{Flatlist|'''[[Портал:Ағымдағы оқиғалар|Ағымдағы оқиғалар]]:''' [[Ирандағы соғыс (2026)|Ирандағы соғыс]]{{*}}[[Ауғанстан–Пәкістан соғысы]]{{*}}[[Газадағы соғыс|Газа соғысы]]{{*}}[[Судандағы үшінші азамат соғысы|Судандағы азамат соғысы]]{{*}}[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] <Small>([[Ресейдің Украинаға басып кіру хронологиясы (2022 жылдан бастап)|хронологиясы]])</small> }} <!-- Ағымдағы оқиғалардың бірінің суреттемесі --> [[Сурет:Secretary Rubio Listens as President Trump Speaks before the UN General Assembly (55544711014).jpg|оңға|100px]] <!-- Нақты оқиғалар --> * [[24 қыркүйек]] — әскери оқу-жаттығу кезінде [[Қазақстан Әскери-теңіз күштері]]нің 14 сарбазы [[Каспий теңізі]]нде '''[[Каспий теңізіндегі әскерилер қазасы|қаза тапты]]'''. * [[22 қыркүйек]] — [[Нью-Йорк]] қаласында '''[[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы|БҰҰ Бас ассамблеясы]]ның [[БҰҰ Бас Ассамблеясының сексен бірінші сессиясы|81-сессиясы]]''' (''суретте'') бастау алды. * [[31 тамыз]] — [[Қазақстан вице-президенті]] болып '''[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]]''', [[Қазақстан премьер-министрі]] болып '''[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]''' тағайындалды. Осылайша '''[[Екінші Олжас Бектенов үкіметі]]''' құрылды. * [[28 тамыз]] — [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы|1-шақырылған]] [[Қазақстан Құрылтайы]]ның тұңғыш сессиясы барысында Президент Тоқаев '''[[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі]]н''' отставкаға жіберді. * [[26 тамыз]] — [[Непал]] мен [[Тибет]]тегі тасқыннан 400-ге жуық адам қайтыс болды. * [[23 тамыз]] — [[Қазақстан]] [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайы]]ның тұңғыш '''[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|сайлауы]]нда''' дауыс берді. {{Flatlist| *'''[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі|Жақында қайтыс болғандар]]:''' [[V Харальд]]{{*}}[[Ратко Младич]]{{*}}[[Долли Партон]]{{*}}[[Юрий Зельманович Беккер|Юрий Беккер]]{{*}}[[Хейден Панеттьер]]{{*}}[[Ардақ Жамансарыұлы Әмірқұлов|Ардақ Әмірқұлов]]{{*}}[[Судзуми Тонегава]] }} }} <noinclude> {{doc}} </noinclude> shu5tclnultsni9zsn7viyrbmmfb3yu 0 59045 3661547 2029285 2026-09-26T14:24:27Z Dinabkh 186205 /* */ 3661547 wikitext text/x-wiki '''Әбдімомынов Оралбек''' (1927 жылы 10 Қантар туылған) – актер. Қазақстанның еңбек сіңірген артисті (1973). [Түркістан пед училищесі|[[Түркістан пед училищесін]] бітірген. 1961 жылдан Н.Бекежанов атындағы облыстық [[музыка]] [[драма]] театрында еңбек етті. [[Театр]] [[Талдықорған]] қаласына көшірілгенде [[Сырдария]] ауданы мәдениет үйінің директоры болды. Есен (М.Әуезов, «[[Еңлік – Кебек]]»), Тәнеке («[[Түнгі сарын]]»), [[Тайман Қараман]] («[[Қарақыпшақ Қобыланды]])», [[Балуан, Қоңқай]] ( [[Ғабит Мүсірепов]], «[[Ақан сері – Ақтоқты]]»), Глостр (В.Шекспир, «[[Король Лир]]»), т.б. рөлдерді сомдаған. ==Дереккөздер== “Қазақ Энциклопедиясы”, {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Тұлғалар]] {{stub}} q6wvzb9i5286sjiqgbv0iqybnts3l0f 0 63781 3661525 2421847 2026-09-26T13:37:46Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 3661525 wikitext text/x-wiki '''Көлденең микрокод''' (''Горизонтальный микрокод; horizontal microcode'') — әрбір разряд ақпараттың бірлігін алуға немесе беруге қабілетті желі элементіне сөйкес келетін екілік разрядтардың тізбегі (1 — ақпаратты жеткізуге рүқсат бар, 0 — рүқсат жоқ).<ref>Қазақ тілі терминдерінің салалық ғылыми түсіндірме сөздігі: Информатика және компьютерлік техника / Жалпы редакциясын басқарған түсіндірме сөздіктер топтамасын шығару жөніндегі ғылыми-баспа бағдарламасының ғылыми жетекшісі, педагогика ғылымдарының докторы, профессор, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының лауреаты А.Қ.Құсайынов. – Алматы: «Мектеп» баспасы» ЖАҚ, 2002 жыл. – 456 бет. ISBN 5-7667-8284-5</ref> ==Дереккөздер== <references/> ==Сілтемелер:== *[http://www.google.kz/url?sa=t&source=web&cd=2&ved=0CCYQFjAB&url=http%3A%2F%2Fdictionary.reference.com%2Fbrowse%2Fhorizontal%2Bmicrocode&ei=rhgMTpGdJYKXOrLktLwL&usg=AFQjCNE-K7Kw0NTogP_PSSX4nDgV8KvBeQ Horizontal microcode | Define Horizontal microcode at Dictionary.com] *[http://c2.com/cgi/wiki?WritableInstructionSetComputer Writable Instruction Set Computer] *[http://www.research.ibm.com/journal/rd/102/ibmrd1002F.pdf Capacitor Read-only Store] *[https://web.archive.org/web/20110605123838/http://www-03.ibm.com/ibm/history/exhibits/attic3/attic3_016.html Transformer Read-only Store] {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Ақпараттану]] [[Санат:Компьютерлік техника]] {{Stub}} 7bhlvn6nv6u8wsqk1r4eezsh4fq0690 0 76194 3661770 328085 2026-09-26T23:34:36Z Wikuiser 172895 /* */ 3661770 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Үрпаш Жәниязқызы Шалболова]] 7baxqaxq8ehbagcecyfi9guj78xnmi9 0 85953 3661473 3555241 2026-09-26T12:07:48Z Aldogarov 95591 «[[Санат:Жеке құқық|Жеке құқық]]» деген санатты аластады ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3661473 wikitext text/x-wiki [[Субъективті құқықтар]]. Абсолюттік құқықтарға: [[меншік құқығы]], барлық жеке мүліктік емес құқықтар жатады. Бұл — [[сайлау құқығы]], баспана құқығы, азаматтық, құқығы, қорғану құқығы, [[авторлық құқық]], ой-пікір және ар-ождан бостандығы құқығы және т.б. Кез келген адамнын, абсолюттік құқықтарды бұза алатындығы себепті, заң кез келген және әрбір адамға, яғни белгісіз адамдар тобына қарсы абсолюттік құқықты қорғайды.<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: Жеті жарғы, 2008. ISBN 9965-11-274-6</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Суретсіз мақала}} {{wikify}} {{stub:Заң}} [[Санат:Азаматтық құқық]] e5h414vk20iegbp3ysbt5auzzizzh7b 0 88783 3661471 2145058 2026-09-26T12:06:02Z Aldogarov 95591 «[[Санат:Жеке құқық|Жеке құқық]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3661471 wikitext text/x-wiki Халықаралық сипатка ие [[азаматтық-құқықтық қатынастар]]ды (мүліктік және солармен байланысқан мүліктік емес қатынастар, сондай-ақ отбасылық-құқықтық, еңбек және іс жүргізушілік реттейтін нормалардың жиынтығы. Бұл кұқық бұзушылықтарға шетелдік азаматтар мен азаматтығы жоқ адамдар, шетелдік занды тұлғалар мен мемлекеттер қатысады; қарастырылатын катынастар екі немесе бірнеше мемлекеттердің аумағымен байланысты, мұндай кұқық қатынастарының нысаны — шетелдегі зат болып саналады. Халықаралық жеке құқығың [[нысан]]дары, мемлекеттермен бірге, жеке және [[Заңды тұлға|занды тұлғалар]] болып табылатындықтан, халықаралық жеке құқық, халықаралық жұртшылық. Құқықтан басқаша болатынын ескеру қажет. Әйтсе де не отандық, не шетелдік әдебиеттерде, әлі күнге дейін бірауыздан қабылданған халықаралық жеке құқықтың анықтамасы кездеспейді.<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық.- Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6</ref> ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{stub:Заң}} [[Санат:Халықаралық құқық]] [[Санат:Халықаралық жеке құқық|*]] [[Санат:Жеке құқық]] [[fr:Droit international privé en France]] 7rax1rl7ek8rtitqsn0pzfwvdm09eob 0 89929 3661542 2791723 2026-09-26T14:21:06Z Aldogarov 95591 3661542 wikitext text/x-wiki '''Мемлекет және құқық теориясы''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''theory of state and law''; [[Неміс тілі|нем]]. ''Staatsund Reclitstlieorie; Theorie des Staates und des Rechts'') — [[мемлекет]] және құқықтың пайда болуы, дамуы мен әрекет ету заңдылығын зерттейтін [[заң]] ғылымдарының жалпы теоретикалық саласы; мемлекет пен [[құқық]]тың, құқықтық жүйенін мәні, түрі, пішімі, міндеті, құрылымы мен әрекетету механизмі; барлық заң ғылымдары үшін жалпы негізгі мемлекетті құқықтық түсінік.<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6</ref> == Мемлекет және құқық теориясының әдістері.<ref>Ибраева А.С., Сартаев С.А., Ибраев Н.С., Есетова С.К., Сейфуллина А.Б: Теория государства и права — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2017 жыл. ISBN 978-601-288-126-4</ref>== Мемлекет және құқық теориясының әдісі – оның пәнін зерттеуге мүмкіндік беретін тәсілдер мен әдістердің жиынтығы. Мемлекет және құқық теориясында қолданылатын әдістер құқықтың барлық салаларында да қолданылады. Негізінен, мемлекет және құқық теориясының әдістері жалпыға ортақ, жалпы, жекеше және арнайы әдістерге бөлінеді. ==Дереккөздер== <references/> {{stub:Заң}} {{Мемлекет пен құқық теориясы}} [[Санат:Құқық]] [[Санат:Заң]] [[en:Law#Legal theory]] 4yadk1msylg6kucolpw6p8iwb9keh16 3661543 3661542 2026-09-26T14:21:44Z Aldogarov 95591 3661543 wikitext text/x-wiki '''Мемлекет және құқық теориясы''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''theory of state and law''; [[Неміс тілі|нем]]. ''Staatsund Reclitstlieorie; Theorie des Staates und des Rechts'') — [[мемлекет]] және құқықтың пайда болуы, дамуы мен әрекет ету заңдылығын зерттейтін [[заң]] ғылымдарының жалпы теоретикалық саласы; мемлекет пен [[құқық]]тың, құқықтық жүйенін мәні, түрі, пішімі, міндеті, құрылымы мен әрекетету механизмі; барлық заң ғылымдары үшін жалпы негізгі мемлекетті құқықтық түсінік.<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6</ref> == Мемлекет және құқық теориясының әдістері<ref>Ибраева А.С., Сартаев С.А., Ибраев Н.С., -4</ref>== Есетова С.К., Сейфуллина А.Б: Теория государства и права — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2017 жыл. ISBN 978-601-288-126 Мемлекет және құқық теориясының әдісі – оның пәнін зерттеуге мүмкіндік беретін тәсілдер мен әдістердің жиынтығы. Мемлекет және құқық теориясында қолданылатын әдістер құқықтың барлық салаларында да қолданылады. Негізінен, мемлекет және құқық теориясының әдістері: жалпыға ортақ, жалпы, жекеше және арнайы әдістерге бөлінеді. ==Дереккөздер== <references/> {{stub:Заң}} {{Мемлекет пен құқық теориясы}} [[Санат:Құқық]] [[Санат:Заң]] [[en:Law#Legal theory]] 5ckhg31tyui2jlu0dp6g9fl4de0rhb2 3661546 3661543 2026-09-26T14:22:33Z Aldogarov 95591 /* Мемлекет және құқық теориясының әдістеріИбраева А.С., Сартаев С.А., Ибраев Н.С., -4 */ 3661546 wikitext text/x-wiki '''Мемлекет және құқық теориясы''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''theory of state and law''; [[Неміс тілі|нем]]. ''Staatsund Reclitstlieorie; Theorie des Staates und des Rechts'') — [[мемлекет]] және құқықтың пайда болуы, дамуы мен әрекет ету заңдылығын зерттейтін [[заң]] ғылымдарының жалпы теоретикалық саласы; мемлекет пен [[құқық]]тың, құқықтық жүйенін мәні, түрі, пішімі, міндеті, құрылымы мен әрекетету механизмі; барлық заң ғылымдары үшін жалпы негізгі мемлекетті құқықтық түсінік.<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6</ref> == Мемлекет және құқық теориясының әдістері<ref>Ибраева А.С., Сартаев С.А., Ибраев Н.С., Есетова С.К., Сейфуллина А.Б: Теория государства и права — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2017 жыл. ISBN 978-601-288-126</ref>== Мемлекет және құқық теориясының әдісі – оның пәнін зерттеуге мүмкіндік беретін тәсілдер мен әдістердің жиынтығы. Мемлекет және құқық теориясында қолданылатын әдістер құқықтың барлық салаларында да қолданылады. Негізінен, мемлекет және құқық теориясының әдістері: жалпыға ортақ, жалпы, жекеше және арнайы әдістерге бөлінеді. ==Дереккөздер== <references/> {{stub:Заң}} {{Мемлекет пен құқық теориясы}} [[Санат:Құқық]] [[Санат:Заң]] [[en:Law#Legal theory]] 29r8bf200oidoxlj1l2smxlhr914jmi 3661550 3661546 2026-09-26T14:45:45Z Aldogarov 95591 3661550 wikitext text/x-wiki '''Мемлекет және құқық теориясы''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''theory of state and law''; [[Неміс тілі|нем]]. ''Staatsund Reclitstlieorie; Theorie des Staates und des Rechts'') — [[мемлекет]] және құқықтың пайда болуы, дамуы мен әрекет ету заңдылығын зерттейтін [[заң]] ғылымдарының жалпы теоретикалық саласы; мемлекет пен [[құқық]]тың, құқықтық жүйенін мәні, түрі, пішімі, міндеті, құрылымы мен әрекетету механизмі; барлық заң ғылымдары үшін жалпы негізгі мемлекетті құқықтық түсінік.<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6</ref> ==Пәні== Мемлекет және құқық теориясының пәні күрделі болып табылады және бірнеше бөліктен тұрады:<br>1. Мемлекеттің және құқықтың пайда болуы, дамуы мен қызмет етуінің ең жалпы заңдылықтары.<br>2. Негізгі құқықтық ұғымдар мен санаттардың жүйесі.<br>3. Қазіргі мемлекеттік-құқықтық шындық == Мемлекет және құқық теориясының әдістері<ref>Ибраева А.С., Сартаев С.А., Ибраев Н.С., Есетова С.К., Сейфуллина А.Б: Теория государства и права — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2017 жыл. ISBN 978-601-288-126</ref>== Мемлекет және құқық теориясының әдісі – оның пәнін зерттеуге мүмкіндік беретін тәсілдер мен әдістердің жиынтығы. Мемлекет және құқық теориясында қолданылатын әдістер құқықтың барлық салаларында да қолданылады. Негізінен, мемлекет және құқық теориясының әдістері: жалпыға ортақ, жалпы, жекеше және арнайы әдістерге бөлінеді. ==Дереккөздер== <references/> {{stub:Заң}} {{Мемлекет пен құқық теориясы}} [[Санат:Құқық]] [[Санат:Заң]] [[en:Law#Legal theory]] 19gh30dcpyktb0k253t21m6t0yfv1o7 3661551 3661550 2026-09-26T14:47:12Z Aldogarov 95591 /* Мемлекет және құқық теориясының әдістеріИбраева А.С., Сартаев С.А., Ибраев Н.С., Есетова С.К., Сейфуллина А.Б: Теория государства и права — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2017 жыл. ISBN 978-601-288-126 */ 3661551 wikitext text/x-wiki '''Мемлекет және құқық теориясы''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''theory of state and law''; [[Неміс тілі|нем]]. ''Staatsund Reclitstlieorie; Theorie des Staates und des Rechts'') — [[мемлекет]] және құқықтың пайда болуы, дамуы мен әрекет ету заңдылығын зерттейтін [[заң]] ғылымдарының жалпы теоретикалық саласы; мемлекет пен [[құқық]]тың, құқықтық жүйенін мәні, түрі, пішімі, міндеті, құрылымы мен әрекетету механизмі; барлық заң ғылымдары үшін жалпы негізгі мемлекетті құқықтық түсінік.<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6</ref> ==Пәні== Мемлекет және құқық теориясының пәні күрделі болып табылады және бірнеше бөліктен тұрады:<br>1. Мемлекеттің және құқықтың пайда болуы, дамуы мен қызмет етуінің ең жалпы заңдылықтары.<br>2. Негізгі құқықтық ұғымдар мен санаттардың жүйесі.<br>3. Қазіргі мемлекеттік-құқықтық шындық == Мемлекет және құқық теориясының әдістері<ref>Ибраева А.С., Сартаев С.А., Ибраев Н.С., Есетова С.К., Сейфуллина А.Б: Теория государства и права — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2017 жыл. ISBN 978-601-288-126</ref>== Мемлекет және құқық теориясының әдісі – оның пәнін зерттеуге мүмкіндік беретін тәсілдер мен әдістердің жиынтығы. Мемлекет және құқық теориясында қолданылатын әдістер құқықтың барлық салаларында да қолданылады. Негізінен, мемлекет және құқық теориясының әдістері:<br>1. жалпыға ортақ<br>2. жалпы<br>3. жекеше<br>4. арнайы ==Дереккөздер== <references/> {{stub:Заң}} {{Мемлекет пен құқық теориясы}} [[Санат:Құқық]] [[Санат:Заң]] [[en:Law#Legal theory]] g56hs0r5vpelbp0m9w2lbi73irkt6bn 3661552 3661551 2026-09-26T14:49:00Z Aldogarov 95591 /* Пәні */ 3661552 wikitext text/x-wiki '''Мемлекет және құқық теориясы''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''theory of state and law''; [[Неміс тілі|нем]]. ''Staatsund Reclitstlieorie; Theorie des Staates und des Rechts'') — [[мемлекет]] және құқықтың пайда болуы, дамуы мен әрекет ету заңдылығын зерттейтін [[заң]] ғылымдарының жалпы теоретикалық саласы; мемлекет пен [[құқық]]тың, құқықтық жүйенін мәні, түрі, пішімі, міндеті, құрылымы мен әрекетету механизмі; барлық заң ғылымдары үшін жалпы негізгі мемлекетті құқықтық түсінік.<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6</ref> ==Пәні== Мемлекет және құқық теориясының пәні күрделі болып табылады және бірнеше бөліктен тұрады:<br>1. Мемлекеттің және құқықтың пайда болуы, дамуы мен қызмет етуінің ең жалпы заңдылықтары.<br>2. Негізгі құқықтық ұғымдар мен санаттардың жүйесі.<br>3. Қазіргі мемлекеттік-құқықтық шындық Сонымен қатар Мемлекет және құқық теориясы екіге бөлінеді<br>1. Мемлекет теориясы<br>2. Құқық теориясы == Мемлекет және құқық теориясының әдістері<ref>Ибраева А.С., Сартаев С.А., Ибраев Н.С., Есетова С.К., Сейфуллина А.Б: Теория государства и права — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2017 жыл. ISBN 978-601-288-126</ref>== Мемлекет және құқық теориясының әдісі – оның пәнін зерттеуге мүмкіндік беретін тәсілдер мен әдістердің жиынтығы. Мемлекет және құқық теориясында қолданылатын әдістер құқықтың барлық салаларында да қолданылады. Негізінен, мемлекет және құқық теориясының әдістері:<br>1. жалпыға ортақ<br>2. жалпы<br>3. жекеше<br>4. арнайы ==Дереккөздер== <references/> {{stub:Заң}} {{Мемлекет пен құқық теориясы}} [[Санат:Құқық]] [[Санат:Заң]] [[en:Law#Legal theory]] t7lfp7792yzosxc8lswuvrpow8klsyk 3661553 3661552 2026-09-26T14:50:21Z Aldogarov 95591 /* Пәні */ 3661553 wikitext text/x-wiki '''Мемлекет және құқық теориясы''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''theory of state and law''; [[Неміс тілі|нем]]. ''Staatsund Reclitstlieorie; Theorie des Staates und des Rechts'') — [[мемлекет]] және құқықтың пайда болуы, дамуы мен әрекет ету заңдылығын зерттейтін [[заң]] ғылымдарының жалпы теоретикалық саласы; мемлекет пен [[құқық]]тың, құқықтық жүйенін мәні, түрі, пішімі, міндеті, құрылымы мен әрекетету механизмі; барлық заң ғылымдары үшін жалпы негізгі мемлекетті құқықтық түсінік.<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6</ref> ==Пәні== Мемлекет және құқық теориясының пәні күрделі болып табылады және бірнеше бөліктен тұрады:<br>1. Мемлекеттің және құқықтың пайда болуы, дамуы мен қызмет етуінің ең жалпы заңдылықтары<br>2. Негізгі құқықтық ұғымдар мен санаттардың жүйесі<br>3. Қазіргі мемлекеттік-құқықтық шындық Сонымен қатар Мемлекет және құқық теориясы екі бөлімнен тұрады:<br>1. Мемлекет теориясы<br>2. Құқық теориясы == Мемлекет және құқық теориясының әдістері<ref>Ибраева А.С., Сартаев С.А., Ибраев Н.С., Есетова С.К., Сейфуллина А.Б: Теория государства и права — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2017 жыл. ISBN 978-601-288-126</ref>== Мемлекет және құқық теориясының әдісі – оның пәнін зерттеуге мүмкіндік беретін тәсілдер мен әдістердің жиынтығы. Мемлекет және құқық теориясында қолданылатын әдістер құқықтың барлық салаларында да қолданылады. Негізінен, мемлекет және құқық теориясының әдістері:<br>1. жалпыға ортақ<br>2. жалпы<br>3. жекеше<br>4. арнайы ==Дереккөздер== <references/> {{stub:Заң}} {{Мемлекет пен құқық теориясы}} [[Санат:Құқық]] [[Санат:Заң]] [[en:Law#Legal theory]] 61765qtnh21u8wkv4wqjdsuh5my3rzn 3661554 3661553 2026-09-26T14:52:13Z Aldogarov 95591 3661554 wikitext text/x-wiki '''Мемлекет және құқық теориясы''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''theory of state and law''; [[Неміс тілі|нем]]. ''Staatsund Reclitstlieorie; Theorie des Staates und des Rechts'') — [[мемлекет]] және құқықтың пайда болуы, дамуы мен әрекет ету заңдылығын зерттейтін [[заң]] ғылымдарының жалпы теоретикалық саласы; мемлекет пен [[құқық]]тың, құқықтық жүйенін мәні, түрі, пішімі, міндеті, құрылымы мен әрекетету механизмі; барлық заң ғылымдары үшін жалпы негізгі мемлекетті құқықтық түсінік.<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6</ref> ==Мемлекет және құқық теориясының пәні== Мемлекет және құқық теориясының пәні күрделі болып табылады және бірнеше бөліктен тұрады:<br>1. Мемлекеттің және құқықтың пайда болуы, дамуы мен қызмет етуінің ең жалпы заңдылықтары<br>2. Негізгі құқықтық ұғымдар мен санаттардың жүйесі<br>3. Қазіргі мемлекеттік-құқықтық шындық Сонымен қатар Мемлекет және құқық теориясы екі бөлімнен тұрады:<br>1. Мемлекет теориясы<br>2. Құқық теориясы == Мемлекет және құқық теориясының әдістері<ref>Ибраева А.С., Сартаев С.А., Ибраев Н.С., Есетова С.К., Сейфуллина А.Б: Теория государства и права — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2017 жыл. ISBN 978-601-288-126</ref>== Мемлекет және құқық теориясының әдісі – оның пәнін зерттеуге мүмкіндік беретін тәсілдер мен әдістердің жиынтығы. Мемлекет және құқық теориясында қолданылатын әдістер құқықтың барлық салаларында да қолданылады. Негізінен, мемлекет және құқық теориясының әдістері:<br>1. жалпыға ортақ<br>2. жалпы<br>3. жекеше<br>4. арнайы ==Мемлекет және құқық теориясының функциясы== ==Дереккөздер== <references/> {{stub:Заң}} {{Мемлекет пен құқық теориясы}} [[Санат:Құқық]] [[Санат:Заң]] [[en:Law#Legal theory]] acenddt69x955buyfc1wxevkw202gxl 3661557 3661554 2026-09-26T15:02:10Z Aldogarov 95591 /* Мемлекет және құқық теориясының әдістеріИбраева А.С., Сартаев С.А., Ибраев Н.С., Есетова С.К., Сейфуллина А.Б: Теория государства и права — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2017 жыл. ISBN 978-601-288-126 */ 3661557 wikitext text/x-wiki '''Мемлекет және құқық теориясы''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''theory of state and law''; [[Неміс тілі|нем]]. ''Staatsund Reclitstlieorie; Theorie des Staates und des Rechts'') — [[мемлекет]] және құқықтың пайда болуы, дамуы мен әрекет ету заңдылығын зерттейтін [[заң]] ғылымдарының жалпы теоретикалық саласы; мемлекет пен [[құқық]]тың, құқықтық жүйенін мәні, түрі, пішімі, міндеті, құрылымы мен әрекетету механизмі; барлық заң ғылымдары үшін жалпы негізгі мемлекетті құқықтық түсінік.<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6</ref> ==Мемлекет және құқық теориясының пәні== Мемлекет және құқық теориясының пәні күрделі болып табылады және бірнеше бөліктен тұрады:<br>1. Мемлекеттің және құқықтың пайда болуы, дамуы мен қызмет етуінің ең жалпы заңдылықтары<br>2. Негізгі құқықтық ұғымдар мен санаттардың жүйесі<br>3. Қазіргі мемлекеттік-құқықтық шындық Сонымен қатар Мемлекет және құқық теориясы екі бөлімнен тұрады:<br>1. Мемлекет теориясы<br>2. Құқық теориясы == Мемлекет және құқық теориясының әдістері<ref>Ибраева А.С., Сартаев С.А., Ибраев Н.С., Есетова С.К., Сейфуллина А.Б: Теория государства и права — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2017 жыл. ISBN 978-601-288-126</ref>== Ғылым әдісі – пәнді танып-білуге мүмкіндік беретін тәсілдер мен әдістердің жиынтығы. Мемлекет және құқық теориясы өзінің пәнін танып-білу үшін көптеген әдістерді қолданады. Олардың ішінде: 1) Жалпыға ортақ әдістер – ойлаудың ең әмбебап қағидаларын білдіретін философиялық және дүниетанымдық тәсілдер. Оларға: метафизика, диалектика, материалистік және идеалистік әдістер жатады. 2) Жалпы ғылыми әдістер – жалпыға ортақ әдістер сияқты бүкіл ғылыми танымды қамтымайтын, ғылыми танымның жекелеген кезеңдерінде ғана қолданылатын тәсілдер. Оларға: талдау, синтез, жүйелік және функционалдық әдістер жатады. 3) Жекеше ғылыми әдістер – мемлекет және құқық теориясының техникалық, жаратылыстану және гуманитарлық ғылымдардың ғылыми жетістіктерін игеруінің нәтижесінде қалыптасқан тәсілдер. 4) Жекеше құқықтық әдістер – тек құқық саласына тән, яғни арнайы заңи әдістер. Оларға: формальды-заңи әдіс және салыстырмалы-құқықтық әдіс жатады. ==Мемлекет және құқық теориясының функциясы== ==Дереккөздер== <references/> {{stub:Заң}} {{Мемлекет пен құқық теориясы}} [[Санат:Құқық]] [[Санат:Заң]] [[en:Law#Legal theory]] 7436y3cw3ilquz1yf9ft93rstme7s7a 3661558 3661557 2026-09-26T15:05:59Z Aldogarov 95591 3661558 wikitext text/x-wiki '''Мемлекет және құқық теориясы''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''theory of state and law''; [[Неміс тілі|нем]]. ''Staatsund Reclitstlieorie; Theorie des Staates und des Rechts'') — [[мемлекет]] және құқықтың пайда болуы, дамуы мен әрекет ету заңдылығын зерттейтін [[заң]] ғылымдарының жалпы теоретикалық саласы; мемлекет пен [[құқық]]тың, құқықтық жүйенін мәні, түрі, пішімі, міндеті, құрылымы мен әрекетету механизмі; барлық заң ғылымдары үшін жалпы негізгі мемлекетті құқықтық түсінік.<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6</ref> ==Мемлекет және құқық теориясының пәні<ref>Ибраева А.С., Сартаев С.А., Ибраев Н.С., Есетова С.К., Сейфуллина А.Б: Теория государства и права — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2017 жыл. ISBN 978-601-288-126</ref>== Мемлекет және құқық теориясының пәні күрделі болып табылады және бірнеше бөліктен тұрады:<br>1. Мемлекеттің және құқықтың пайда болуы, дамуы мен қызмет етуінің ең жалпы заңдылықтары<br>2. Негізгі құқықтық ұғымдар мен санаттардың жүйесі<br>3. Қазіргі мемлекеттік-құқықтық шындық Сонымен қатар Мемлекет және құқық теориясы екі бөлімнен тұрады:<br>1. Мемлекет теориясы<br>2. Құқық теориясы == Мемлекет және құқық теориясының әдістері<ref>Булгакова Д.А.: Теория государства и права — Алматы: «Нур-пресс» баспасы, 2020 жыл. ISBN 9965-620-25-3</ref>== '''Ғылым әдісі''' – пәнді танып-білуге мүмкіндік беретін тәсілдер мен әдістердің жиынтығы. Мемлекет және құқық теориясы өзінің пәнін танып-білу үшін көптеген әдістерді қолданады. Олардың ішінде: '''1) Жалпыға ортақ әдістер''' – ойлаудың ең әмбебап қағидаларын білдіретін философиялық және дүниетанымдық тәсілдер. Оларға: метафизика, диалектика, материалистік және идеалистік әдістер жатады. '''2) Жалпы ғылыми әдістер''' – жалпыға ортақ әдістер сияқты бүкіл ғылыми танымды қамтымайтын, ғылыми танымның жекелеген кезеңдерінде ғана қолданылатын тәсілдер. Оларға: талдау, синтез, жүйелік және функционалдық әдістер жатады. '''3) Жекеше ғылыми әдістер''' – мемлекет және құқық теориясының техникалық, жаратылыстану және гуманитарлық ғылымдардың ғылыми жетістіктерін игеруінің нәтижесінде қалыптасқан тәсілдер. '''4) Жекеше құқықтық әдістер''' – тек құқық саласына тән, яғни арнайы заңи әдістер. Оларға: формальды-заңи әдіс және салыстырмалы-құқықтық әдіс жатады. ==Мемлекет және құқық теориясының функциясы== ==Дереккөздер== <references/> {{stub:Заң}} {{Мемлекет пен құқық теориясы}} [[Санат:Құқық]] [[Санат:Заң]] [[en:Law#Legal theory]] 8zwtmb1a5hua7h736uxqs7ehlwx13b1 3661589 3661558 2026-09-26T16:15:26Z Aldogarov 95591 /* Мемлекет және құқық теориясының әдістеріБулгакова Д.А.: Теория государства и права — Алматы: «Нур-пресс» баспасы, 2020 жыл. ISBN 9965-620-25-3 */ 3661589 wikitext text/x-wiki '''Мемлекет және құқық теориясы''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''theory of state and law''; [[Неміс тілі|нем]]. ''Staatsund Reclitstlieorie; Theorie des Staates und des Rechts'') — [[мемлекет]] және құқықтың пайда болуы, дамуы мен әрекет ету заңдылығын зерттейтін [[заң]] ғылымдарының жалпы теоретикалық саласы; мемлекет пен [[құқық]]тың, құқықтық жүйенін мәні, түрі, пішімі, міндеті, құрылымы мен әрекетету механизмі; барлық заң ғылымдары үшін жалпы негізгі мемлекетті құқықтық түсінік.<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6</ref> ==Мемлекет және құқық теориясының пәні<ref>Ибраева А.С., Сартаев С.А., Ибраев Н.С., Есетова С.К., Сейфуллина А.Б: Теория государства и права — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2017 жыл. ISBN 978-601-288-126</ref>== Мемлекет және құқық теориясының пәні күрделі болып табылады және бірнеше бөліктен тұрады:<br>1. Мемлекеттің және құқықтың пайда болуы, дамуы мен қызмет етуінің ең жалпы заңдылықтары<br>2. Негізгі құқықтық ұғымдар мен санаттардың жүйесі<br>3. Қазіргі мемлекеттік-құқықтық шындық Сонымен қатар Мемлекет және құқық теориясы екі бөлімнен тұрады:<br>1. Мемлекет теориясы<br>2. Құқық теориясы == Мемлекет және құқық теориясының әдістері<ref>Булгакова Д.А.: Теория государства и права — Алматы: «Нур-пресс» баспасы, 2020 жыл. ISBN 9965-620-25-3</ref>== '''Ғылым әдісі''' – пәнді танып-білуге мүмкіндік беретін тәсілдер мен әдістердің жиынтығы. Мемлекет және құқық теориясы өзінің пәнін танып-білу үшін көптеген әдістерді қолданады. Олардың ішінде: '''1) Жалпыға ортақ әдістер''' – ойлаудың ең әмбебап қағидаларын білдіретін философиялық және дүниетанымдық тәсілдер. Оларға: ''[[метафизика]]'', ''[[диалектика]]'', ''материалистік және идеалистік әдістер'' жатады. '''2) Жалпы ғылыми әдістер''' – жалпыға ортақ әдістер сияқты бүкіл ғылыми танымды қамтымайтын, ғылыми танымның жекелеген кезеңдерінде ғана қолданылатын тәсілдер. Оларға: [[анализ және синтез]], ''жүйелік және функционалдық әдістер'' жатады. '''3) Жекеше ғылыми әдістер''' – мемлекет және құқық теориясының техникалық, жаратылыстану және гуманитарлық ғылымдардың ғылыми жетістіктерін игеруінің нәтижесінде қалыптасқан тәсілдер. '''4) Жекеше құқықтық әдістер''' – тек құқық саласына тән, яғни арнайы заңи әдістер. Оларға: ''формальды-заңи әдіс'' және ''салыстырмалы-құқықтық әдіс'' жатады. ==Мемлекет және құқық теориясының функциясы== ==Дереккөздер== <references/> {{stub:Заң}} {{Мемлекет пен құқық теориясы}} [[Санат:Құқық]] [[Санат:Заң]] [[en:Law#Legal theory]] kxih20loh7ggt9txsph03xbdahu3stw 3661591 3661589 2026-09-26T16:16:58Z Aldogarov 95591 /* Мемлекет және құқық теориясының әдістеріБулгакова Д.А.: Теория государства и права — Алматы: «Нур-пресс» баспасы, 2020 жыл. ISBN 9965-620-25-3 */ 3661591 wikitext text/x-wiki '''Мемлекет және құқық теориясы''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''theory of state and law''; [[Неміс тілі|нем]]. ''Staatsund Reclitstlieorie; Theorie des Staates und des Rechts'') — [[мемлекет]] және құқықтың пайда болуы, дамуы мен әрекет ету заңдылығын зерттейтін [[заң]] ғылымдарының жалпы теоретикалық саласы; мемлекет пен [[құқық]]тың, құқықтық жүйенін мәні, түрі, пішімі, міндеті, құрылымы мен әрекетету механизмі; барлық заң ғылымдары үшін жалпы негізгі мемлекетті құқықтық түсінік.<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6</ref> ==Мемлекет және құқық теориясының пәні<ref>Ибраева А.С., Сартаев С.А., Ибраев Н.С., Есетова С.К., Сейфуллина А.Б: Теория государства и права — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2017 жыл. ISBN 978-601-288-126</ref>== Мемлекет және құқық теориясының пәні күрделі болып табылады және бірнеше бөліктен тұрады:<br>1. Мемлекеттің және құқықтың пайда болуы, дамуы мен қызмет етуінің ең жалпы заңдылықтары<br>2. Негізгі құқықтық ұғымдар мен санаттардың жүйесі<br>3. Қазіргі мемлекеттік-құқықтық шындық Сонымен қатар Мемлекет және құқық теориясы екі бөлімнен тұрады:<br>1. Мемлекет теориясы<br>2. Құқық теориясы == Мемлекет және құқық теориясының әдістері<ref>Булгакова Д.А.: Теория государства и права — Алматы: «Нур-пресс» баспасы, 2020 жыл. ISBN 9965-620-25-3</ref>== '''Ғылым әдісі''' – пәнді танып-білуге мүмкіндік беретін тәсілдер мен әдістердің жиынтығы. Мемлекет және құқық теориясы өзінің пәнін танып-білу үшін көптеген әдістерді қолданады. Олардың ішінде: '''1) Жалпыға ортақ әдістер''' – ойлаудың ең әмбебап қағидаларын білдіретін философиялық және дүниетанымдық тәсілдер. Оларға: ''[[метафизика]]'', ''[[диалектика]]'', ''материалистік және идеалистік әдістер'' жатады. '''2) Жалпы ғылыми әдістер''' – жалпыға ортақ әдістер сияқты бүкіл ғылыми танымды қамтымайтын, ғылыми танымның жекелеген кезеңдерінде ғана қолданылатын тәсілдер. Оларға: ''[[анализ және синтез]]'', ''жүйелік және функционалдық әдістер'' жатады. '''3) Жекеше ғылыми әдістер''' – мемлекет және құқық теориясының техникалық, жаратылыстану және гуманитарлық ғылымдардың ғылыми жетістіктерін игеруінің нәтижесінде қалыптасқан тәсілдер. '''4) Жекеше құқықтық әдістер''' – тек құқық саласына тән, яғни арнайы заңи әдістер. Оларға: ''формальды-құқықтық әдіс'' және ''салыстырмалы-құқықтық әдіс'' жатады. ==Мемлекет және құқық теориясының функциясы== ==Дереккөздер== <references/> {{stub:Заң}} {{Мемлекет пен құқық теориясы}} [[Санат:Құқық]] [[Санат:Заң]] [[en:Law#Legal theory]] 7a9y216tpb1ct67v1uii8wt4gmqjg1g 3661599 3661591 2026-09-26T16:21:50Z Aldogarov 95591 /* Мемлекет және құқық теориясының әдістеріБулгакова Д.А.: Теория государства и права — Алматы: «Нур-пресс» баспасы, 2020 жыл. ISBN 9965-620-25-3 */ 3661599 wikitext text/x-wiki '''Мемлекет және құқық теориясы''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''theory of state and law''; [[Неміс тілі|нем]]. ''Staatsund Reclitstlieorie; Theorie des Staates und des Rechts'') — [[мемлекет]] және құқықтың пайда болуы, дамуы мен әрекет ету заңдылығын зерттейтін [[заң]] ғылымдарының жалпы теоретикалық саласы; мемлекет пен [[құқық]]тың, құқықтық жүйенін мәні, түрі, пішімі, міндеті, құрылымы мен әрекетету механизмі; барлық заң ғылымдары үшін жалпы негізгі мемлекетті құқықтық түсінік.<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6</ref> ==Мемлекет және құқық теориясының пәні<ref>Ибраева А.С., Сартаев С.А., Ибраев Н.С., Есетова С.К., Сейфуллина А.Б: Теория государства и права — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2017 жыл. ISBN 978-601-288-126</ref>== Мемлекет және құқық теориясының пәні күрделі болып табылады және бірнеше бөліктен тұрады:<br>1. Мемлекеттің және құқықтың пайда болуы, дамуы мен қызмет етуінің ең жалпы заңдылықтары<br>2. Негізгі құқықтық ұғымдар мен санаттардың жүйесі<br>3. Қазіргі мемлекеттік-құқықтық шындық Сонымен қатар Мемлекет және құқық теориясы екі бөлімнен тұрады:<br>1. Мемлекет теориясы<br>2. Құқық теориясы == Мемлекет және құқық теориясының әдістері<ref>Булгакова Д.А.: Теория государства и права — Алматы: «Нур-пресс» баспасы, 2020 жыл. ISBN 9965-620-25-3</ref>== '''Ғылым әдісі''' – пәнді танып-білуге мүмкіндік беретін тәсілдер мен әдістердің жиынтығы. Мемлекет және құқық теориясы өзінің пәнін танып-білу үшін көптеген әдістерді қолданады. Олардың ішінде: '''1) Жалпыға ортақ әдістер''' – ойлаудың ең әмбебап қағидаларын білдіретін философиялық және дүниетанымдық тәсілдер. Оларға: ''[[метафизика]]'', ''[[диалектика]]'', ''[[материализм]]'' және ''[[идеализм]]'' әдістер'' жатады. '''2) Жалпы ғылыми әдістер''' – жалпыға ортақ әдістер сияқты бүкіл ғылыми танымды қамтымайтын, ғылыми танымның жекелеген кезеңдерінде ғана қолданылатын тәсілдер. Оларға: ''[[анализ және синтез]]'', ''жүйелік және функционалдық әдістер'' жатады. '''3) Жекеше ғылыми әдістер''' – мемлекет және құқық теориясының техникалық, жаратылыстану және гуманитарлық ғылымдардың ғылыми жетістіктерін игеруінің нәтижесінде қалыптасқан тәсілдер. Оларға: ''социологиялық'', ''[[статистика|статистикалық]]'' және ''кибернетикалық'' әдіс жатады. '''4) Жекеше құқықтық әдістер''' – тек құқық саласына тән, яғни арнайы заңи әдістер. Оларға: ''формальды-құқықтық әдіс'' және ''салыстырмалы-құқықтық әдіс'' жатады. ==Мемлекет және құқық теориясының функциясы== ==Дереккөздер== <references/> {{stub:Заң}} {{Мемлекет пен құқық теориясы}} [[Санат:Құқық]] [[Санат:Заң]] [[en:Law#Legal theory]] p000xx0d28ubcuknlqumwcfskh1djk4 3661609 3661599 2026-09-26T16:28:33Z Aldogarov 95591 /* Мемлекет және құқық теориясының әдістеріБулгакова Д.А.: Теория государства и права — Алматы: «Нур-пресс» баспасы, 2020 жыл. ISBN 9965-620-25-3 */ 3661609 wikitext text/x-wiki '''Мемлекет және құқық теориясы''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''theory of state and law''; [[Неміс тілі|нем]]. ''Staatsund Reclitstlieorie; Theorie des Staates und des Rechts'') — [[мемлекет]] және құқықтың пайда болуы, дамуы мен әрекет ету заңдылығын зерттейтін [[заң]] ғылымдарының жалпы теоретикалық саласы; мемлекет пен [[құқық]]тың, құқықтық жүйенін мәні, түрі, пішімі, міндеті, құрылымы мен әрекетету механизмі; барлық заң ғылымдары үшін жалпы негізгі мемлекетті құқықтық түсінік.<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6</ref> ==Мемлекет және құқық теориясының пәні<ref>Ибраева А.С., Сартаев С.А., Ибраев Н.С., Есетова С.К., Сейфуллина А.Б: Теория государства и права — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2017 жыл. ISBN 978-601-288-126</ref>== Мемлекет және құқық теориясының пәні күрделі болып табылады және бірнеше бөліктен тұрады:<br>1. Мемлекеттің және құқықтың пайда болуы, дамуы мен қызмет етуінің ең жалпы заңдылықтары<br>2. Негізгі құқықтық ұғымдар мен санаттардың жүйесі<br>3. Қазіргі мемлекеттік-құқықтық шындық Сонымен қатар Мемлекет және құқық теориясы екі бөлімнен тұрады:<br>1. Мемлекет теориясы<br>2. Құқық теориясы == Мемлекет және құқық теориясының әдістері<ref>Булгакова Д.А.: Теория государства и права — Алматы: «Нур-пресс» баспасы, 2020 жыл. ISBN 9965-620-25-3</ref>== '''Ғылым әдісі''' – пәнді танып-білуге мүмкіндік беретін тәсілдер мен әдістердің жиынтығы. Мемлекет және құқық теориясы өзінің пәнін танып-білу үшін көптеген әдістерді қолданады. Олардың ішінде: '''1) Жалпыға ортақ әдістер''' – ойлаудың ең әмбебап қағидаларын білдіретін философиялық және дүниетанымдық тәсілдер. Оларға: ''[[метафизика]]'', ''[[диалектика]]'', ''[[материализм]]'' және ''[[идеализм]]'' әдістер'' жатады. '''2) Жалпы ғылыми әдістер''' – жалпыға ортақ әдістер сияқты бүкіл ғылыми танымды қамтымайтын, ғылыми танымның жекелеген кезеңдерінде ғана қолданылатын тәсілдер. Оларға: ''[[анализ және синтез]]'', ''жүйелік және функционалдық әдістер'' жатады. '''3) Жекеше ғылыми әдістер''' – мемлекет және құқық теориясының техникалық, жаратылыстану және гуманитарлық ғылымдардың ғылыми жетістіктерін игеруінің нәтижесінде қалыптасқан тәсілдер. Оларға: ''[[Әлеуметтану|социологиялық]] '', ''[[статистика|статистикалық]]'' және ''[[кибернетика|кибернетикалық]] '' әдіс жатады. '''4) Жекеше құқықтық әдістер''' – тек құқық саласына тән, яғни арнайы заңи әдістер. Оларға: ''формальды-құқықтық әдіс'' және ''салыстырмалы-құқықтық әдіс'' жатады. ==Мемлекет және құқық теориясының функциясы== ==Дереккөздер== <references/> {{stub:Заң}} {{Мемлекет пен құқық теориясы}} [[Санат:Құқық]] [[Санат:Заң]] [[en:Law#Legal theory]] 9rml85pupuevb251wto8tk7gcnn7uc4 3661611 3661609 2026-09-26T16:30:17Z Aldogarov 95591 /* Мемлекет және құқық теориясының пәніИбраева А.С., Сартаев С.А., Ибраев Н.С., Есетова С.К., Сейфуллина А.Б: Теория государства и права — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2017 жыл. ISBN 978-601-288-126 */ 3661611 wikitext text/x-wiki '''Мемлекет және құқық теориясы''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''theory of state and law''; [[Неміс тілі|нем]]. ''Staatsund Reclitstlieorie; Theorie des Staates und des Rechts'') — [[мемлекет]] және құқықтың пайда болуы, дамуы мен әрекет ету заңдылығын зерттейтін [[заң]] ғылымдарының жалпы теоретикалық саласы; мемлекет пен [[құқық]]тың, құқықтық жүйенін мәні, түрі, пішімі, міндеті, құрылымы мен әрекетету механизмі; барлық заң ғылымдары үшін жалпы негізгі мемлекетті құқықтық түсінік.<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6</ref> ==Мемлекет және құқық теориясының пәні<ref>Ибраева А.С., Сартаев С.А., Ибраев Н.С., Есетова С.К., Сейфуллина А.Б: Теория государства и права — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2017 жыл. ISBN 978-601-288-126</ref>== Мемлекет және құқық теориясының пәні күрделі болып табылады және бірнеше бөліктен тұрады:<br>1. Мемлекеттің және құқықтың пайда болуы, дамуы мен қызмет етуінің ең жалпы заңдылықтары<br>2. Негізгі құқықтық ұғымдар мен санаттардың жүйесі<br>3. Қазіргі мемлекеттік-құқықтық шындық Сонымен қатар Мемлекет және құқық теориясы үш бөлімнен тұрады:<br>1. Жалпы ережелер<br>2. Мемлекет теориясы<br>3. Құқық теориясы == Мемлекет және құқық теориясының әдістері<ref>Булгакова Д.А.: Теория государства и права — Алматы: «Нур-пресс» баспасы, 2020 жыл. ISBN 9965-620-25-3</ref>== '''Ғылым әдісі''' – пәнді танып-білуге мүмкіндік беретін тәсілдер мен әдістердің жиынтығы. Мемлекет және құқық теориясы өзінің пәнін танып-білу үшін көптеген әдістерді қолданады. Олардың ішінде: '''1) Жалпыға ортақ әдістер''' – ойлаудың ең әмбебап қағидаларын білдіретін философиялық және дүниетанымдық тәсілдер. Оларға: ''[[метафизика]]'', ''[[диалектика]]'', ''[[материализм]]'' және ''[[идеализм]]'' әдістер'' жатады. '''2) Жалпы ғылыми әдістер''' – жалпыға ортақ әдістер сияқты бүкіл ғылыми танымды қамтымайтын, ғылыми танымның жекелеген кезеңдерінде ғана қолданылатын тәсілдер. Оларға: ''[[анализ және синтез]]'', ''жүйелік және функционалдық әдістер'' жатады. '''3) Жекеше ғылыми әдістер''' – мемлекет және құқық теориясының техникалық, жаратылыстану және гуманитарлық ғылымдардың ғылыми жетістіктерін игеруінің нәтижесінде қалыптасқан тәсілдер. Оларға: ''[[Әлеуметтану|социологиялық]] '', ''[[статистика|статистикалық]]'' және ''[[кибернетика|кибернетикалық]] '' әдіс жатады. '''4) Жекеше құқықтық әдістер''' – тек құқық саласына тән, яғни арнайы заңи әдістер. Оларға: ''формальды-құқықтық әдіс'' және ''салыстырмалы-құқықтық әдіс'' жатады. ==Мемлекет және құқық теориясының функциясы== ==Дереккөздер== <references/> {{stub:Заң}} {{Мемлекет пен құқық теориясы}} [[Санат:Құқық]] [[Санат:Заң]] [[en:Law#Legal theory]] poii9rswgkjyea9w83olsq9vhfah022 3661639 3661611 2026-09-26T16:50:56Z Aldogarov 95591 /* Мемлекет және құқық теориясының функциясы */ 3661639 wikitext text/x-wiki '''Мемлекет және құқық теориясы''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''theory of state and law''; [[Неміс тілі|нем]]. ''Staatsund Reclitstlieorie; Theorie des Staates und des Rechts'') — [[мемлекет]] және құқықтың пайда болуы, дамуы мен әрекет ету заңдылығын зерттейтін [[заң]] ғылымдарының жалпы теоретикалық саласы; мемлекет пен [[құқық]]тың, құқықтық жүйенін мәні, түрі, пішімі, міндеті, құрылымы мен әрекетету механизмі; барлық заң ғылымдары үшін жалпы негізгі мемлекетті құқықтық түсінік.<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6</ref> ==Мемлекет және құқық теориясының пәні<ref>Ибраева А.С., Сартаев С.А., Ибраев Н.С., Есетова С.К., Сейфуллина А.Б: Теория государства и права — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2017 жыл. ISBN 978-601-288-126</ref>== Мемлекет және құқық теориясының пәні күрделі болып табылады және бірнеше бөліктен тұрады:<br>1. Мемлекеттің және құқықтың пайда болуы, дамуы мен қызмет етуінің ең жалпы заңдылықтары<br>2. Негізгі құқықтық ұғымдар мен санаттардың жүйесі<br>3. Қазіргі мемлекеттік-құқықтық шындық Сонымен қатар Мемлекет және құқық теориясы үш бөлімнен тұрады:<br>1. Жалпы ережелер<br>2. Мемлекет теориясы<br>3. Құқық теориясы == Мемлекет және құқық теориясының әдістері<ref>Булгакова Д.А.: Теория государства и права — Алматы: «Нур-пресс» баспасы, 2020 жыл. ISBN 9965-620-25-3</ref>== '''Ғылым әдісі''' – пәнді танып-білуге мүмкіндік беретін тәсілдер мен әдістердің жиынтығы. Мемлекет және құқық теориясы өзінің пәнін танып-білу үшін көптеген әдістерді қолданады. Олардың ішінде: '''1) Жалпыға ортақ әдістер''' – ойлаудың ең әмбебап қағидаларын білдіретін философиялық және дүниетанымдық тәсілдер. Оларға: ''[[метафизика]]'', ''[[диалектика]]'', ''[[материализм]]'' және ''[[идеализм]]'' әдістер'' жатады. '''2) Жалпы ғылыми әдістер''' – жалпыға ортақ әдістер сияқты бүкіл ғылыми танымды қамтымайтын, ғылыми танымның жекелеген кезеңдерінде ғана қолданылатын тәсілдер. Оларға: ''[[анализ және синтез]]'', ''жүйелік және функционалдық әдістер'' жатады. '''3) Жекеше ғылыми әдістер''' – мемлекет және құқық теориясының техникалық, жаратылыстану және гуманитарлық ғылымдардың ғылыми жетістіктерін игеруінің нәтижесінде қалыптасқан тәсілдер. Оларға: ''[[Әлеуметтану|социологиялық]] '', ''[[статистика|статистикалық]]'' және ''[[кибернетика|кибернетикалық]] '' әдіс жатады. '''4) Жекеше құқықтық әдістер''' – тек құқық саласына тән, яғни арнайы заңи әдістер. Оларға: ''формальды-құқықтық әдіс'' және ''салыстырмалы-құқықтық әдіс'' жатады. ==Мемлекет және құқық теориясының функциясы== * '''Онтологиялық функциясы''' * '''Гносеологиялық функциясы''' * '''Эвристикалық функциясы''' * '''Методологиялық функциясы''' * '''Саяси-басқару функциясы''' * '''Идеологиялық функциясы''' ==Дереккөздер== <references/> {{stub:Заң}} {{Мемлекет пен құқық теориясы}} [[Санат:Құқық]] [[Санат:Заң]] [[en:Law#Legal theory]] 7w6ui4lyntems5kofr9ocbz0mtsy3pn 3661641 3661639 2026-09-26T16:51:48Z Aldogarov 95591 /* Мемлекет және құқық теориясының әдістеріБулгакова Д.А.: Теория государства и права — Алматы: «Нур-пресс» баспасы, 2020 жыл. ISBN 9965-620-25-3 */ 3661641 wikitext text/x-wiki '''Мемлекет және құқық теориясы''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''theory of state and law''; [[Неміс тілі|нем]]. ''Staatsund Reclitstlieorie; Theorie des Staates und des Rechts'') — [[мемлекет]] және құқықтың пайда болуы, дамуы мен әрекет ету заңдылығын зерттейтін [[заң]] ғылымдарының жалпы теоретикалық саласы; мемлекет пен [[құқық]]тың, құқықтық жүйенін мәні, түрі, пішімі, міндеті, құрылымы мен әрекетету механизмі; барлық заң ғылымдары үшін жалпы негізгі мемлекетті құқықтық түсінік.<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2008 жыл. ISBN 9965-11-274-6</ref> ==Мемлекет және құқық теориясының пәні<ref>Ибраева А.С., Сартаев С.А., Ибраев Н.С., Есетова С.К., Сейфуллина А.Б: Теория государства и права — Алматы: «Жеті жарғы» баспасы, 2017 жыл. ISBN 978-601-288-126</ref>== Мемлекет және құқық теориясының пәні күрделі болып табылады және бірнеше бөліктен тұрады:<br>1. Мемлекеттің және құқықтың пайда болуы, дамуы мен қызмет етуінің ең жалпы заңдылықтары<br>2. Негізгі құқықтық ұғымдар мен санаттардың жүйесі<br>3. Қазіргі мемлекеттік-құқықтық шындық Сонымен қатар Мемлекет және құқық теориясы үш бөлімнен тұрады:<br>1. Жалпы ережелер<br>2. Мемлекет теориясы<br>3. Құқық теориясы == Мемлекет және құқық теориясының әдістері<ref>Булгакова Д.А.: Теория государства и права — Алматы: «Нур-пресс» баспасы, 2020 жыл. ISBN 9965-620-25-3</ref>== '''Ғылым әдісі''' – пәнді танып-білуге мүмкіндік беретін тәсілдер мен әдістердің жиынтығы. Мемлекет және құқық теориясы өзінің пәнін танып-білу үшін көптеген әдістерді қолданады. Олардың ішінде: '''1) Жалпыға ортақ әдістер''' – ойлаудың ең әмбебап қағидаларын білдіретін философиялық және дүниетанымдық тәсілдер. Оларға: ''[[метафизика]]'', ''[[диалектика]]'', ''[[материализм]]'' және ''[[идеализм]]'' әдістер'' жатады. '''2) Жалпы ғылыми әдістер''' – жалпыға ортақ әдістер сияқты бүкіл ғылыми танымды қамтымайтын, ғылыми танымның жекелеген кезеңдерінде ғана қолданылатын тәсілдер. Оларға: ''[[анализ және синтез]]'', ''жүйелік және функционалдық әдістер'' жатады. '''3) Жекеше ғылыми әдістер''' – мемлекет және құқық теориясының техникалық, жаратылыстану және гуманитарлық ғылымдардың ғылыми жетістіктерін игеруінің нәтижесінде қалыптасқан тәсілдер. Оларға: ''[[Әлеуметтану|социологиялық]]'', ''[[статистика|статистикалық]]'' және ''[[кибернетика|кибернетикалық]] '' әдіс жатады. '''4) Жекеше құқықтық әдістер''' – тек құқық саласына тән, яғни арнайы заңи әдістер. Оларға: ''формальды-құқықтық әдіс'' және ''салыстырмалы-құқықтық әдіс'' жатады. ==Мемлекет және құқық теориясының функциясы== * '''Онтологиялық функциясы''' * '''Гносеологиялық функциясы''' * '''Эвристикалық функциясы''' * '''Методологиялық функциясы''' * '''Саяси-басқару функциясы''' * '''Идеологиялық функциясы''' ==Дереккөздер== <references/> {{stub:Заң}} {{Мемлекет пен құқық теориясы}} [[Санат:Құқық]] [[Санат:Заң]] [[en:Law#Legal theory]] ilyeyojveloz7trsczfhun7etlmkl8p 0 90673 3661470 3555618 2026-09-26T12:05:32Z Aldogarov 95591 «[[Санат:Жеке құқық|Жеке құқық]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3661470 wikitext text/x-wiki '''Еңбек құқығы''' ([[Ағылшын тілі|ағыл]]. ''labour law'') - жұмыс беруші мен жұмыскердің арасында туындайтын еңбек қатынастарын реттейтін құқық саласы. '''[[Еңбек]] құқығы:''' * [[жұмыскер]] мен қызметкердің тікелей еңбек ету жағдайы бойынша [[жұмыс беруші]] атынан әрекет ететін әкімшілікпен қатынасын реттейді; * өндірісті басқаруға жұмыскердің қатысу, еңбек жағдайын тағайындау мен қолдану жағдайы бойынша [[әкімшілік]]тің еңбек ұжымымен қатынасы; * еңбек дауларын қарастыру бойынша қатынастар; * еңбек қауіпсіздігі, еңбекті қорғау және бірқатар басқалары бойынша қатынастар.<ref>Орысша-қазақша заңдық түсіндірме сөздік-анықтамалық. — Алматы: Жеті жарғы, 2008. ISBN 9965-11-274-6</ref> '''Еңбек құқығы''' — меншіктің түріне, шаруашылықты жүргізудің ұйымдық-құқықтық пішіміне қарамастан, кәсіпорын (мекеме, ұйым) қызметкерлерінің еңбегін ұйымдастыру саласындағы қарым-қатынастарды реттеп, олардың әлеум. құқыларын қорғайтын нормалар жиынтығы. Е. қ-ның арқауы қоғамдық еңбек қатынастары болып табылады, ал бұл қатынастар қоғамдық пішімдегі еңбек процесінде міндеттілік сипат иеленеді. Мұнда еңбекті пайдалану, оның шарттары мен ұйымдастырылуы құқықтық реттеудің негізгі мазмұнына айналады. Е. қ-ның әдісі дегеніміз еңбек қатынастарын құқықтық реттеудің амалдары мен тәсілдерінің жиынтығы; ол, негізінен, еңбектің құқықтық қатынастарын белгілеудің келісімшарттық тәртібін; өндіріс процесінде қызметкердің жұмыс берушіге бағыныштылығын ескере отырып, екі жақтың теңдігін орнатуды; еңбекті ұйымдастырудың айрықша режимін; еңбекті пайдаланудың шарттары мен ұйымдастырылуын орталықтан нормалауды және жергілікті жерде ретке келтіруді; еңбек қарым-қатынастарын құқықтық реттеудің бірлігі мен жіктелуін; Е. қ-ның ажыратылмайтын, рұқсат етілетін және ұсынылатын жосындарын іске қосудың ерекше тәсілдерін; еңбектік-құқықтық қарым-қатынасқа қатысушы тараптардың құқылары мен заңды мүдделерін қорғаудың арнаулы процессуалдық пішімдерін, сондай-ақ, санкция қолдану реттерін қамтиды. Е. қ-ның жүйесінде қоғамдық еңбекті ұйымдастырудың барлық құрамдас бөліктеріне қатысты нормалар бар. Олар жиынтық түрінде Е. қ-ның жалпы бөлімін құрайды. Оған құқықтың осы саласының арқауы, әдістері мен жүйесі, оның бастаулары, сондай-ақ, Е. қ. ғылымының пәні мен методологиясы кіреді. Азаматтардың еңбегін пайдалану жөніндегі қоғамдық қарым-қатынастардың жекелеген топтарын реттейтін құқықтық нормалар Е. қ-ның ерекше бөлімін құрайды. Соған сәйкес Е. қ-ның жүйесінде құқықтық ин-ттар, яғни қоғамдық еңбек қатынастарының құрамдас бөлігін арқау ететін құқықтық нормалар жиынтығы ерекшеленеді. Ерекше бөлім Е. қ-ның мынадай негізгі ин-тарын: жұмыспен қамтуды және жұмысқа орналастыруды, ұжымдық келісімшарттар мен келісімдерді, еңбек келісімшартын, жұмыс мезгілі мен демалыс уақытын, еңбекақыны, еңбек тәртібін, келісімшарт жасаушы тараптардың материалдық жауапкершілігін, еңбекті қорғауды, қызметкерлердің кәсіби білігін көтеруді, еңбек дауларын қамтиды. '''Еңбек шарты''' - жұмыскер мен жұмыс берушінің арасындағы жазбаша келісім. Осы шартқа сәйкес, жұмыскер мен жұмыс берушінің арасындағы еңбек қатынастары туындайды. '''Еңбекті қорғау және еңбек қауіпсіздігі''' – бұл жұмыс орнындағы (яғни кәсіптің міндеттерін орындау кезінде) адамдардың қауіпсіздігіне, денсаулығына және әл-ауқатына қатысты пәнаралық сала. Еңбек денсаулығы еңбек медицинасы және еңбек гигиенасы салаларымен байланысты және жұмыс орнында денсаулықты нығайтуға бағытталған. Еңбек қауіпсіздігі және еңбекті қорғау сонымен қатар жұмыс ортасындағы кәсіптік факторлар әсерінен зардап шеккен бүкіл халықты қорғайды<ref>WHO; ILO (2021). WHO/ILO Joint Estimates of the Work-related Burden of Disease and Injury, 2000-2016: Global Monitoring Report (PDF). Genève, Switzerland: World Health Organization and International Labour Organization. <nowiki>ISBN 978-92-4-003494-5</nowiki>. Archived (PDF) from the original on 1 March 2024. Retrieved 1 March 2024.</ref>. Біріккен Ұлттар Ұйымының ресми бағалауы бойынша жыл сайын 2 миллионға жуық адам кәсіптік қауіптің әсерінен қайтыс болады<ref>International Labour Organization. Archived from the original on 31 July 2021. Retrieved 3 August 2021.</ref>. Дүние жүзінде жыл сайын 2,78 миллионнан астам адам өндірістегі жазатайым оқиғалардың немесе аурулардың салдарынан қаза болады, бұл әрбір он бес секунд сайын бір өлімге тең. Жыл сайын қосымша 374 миллион адам өліміне әкелмейтін өндірістік жарақат алады. Өндірістік жарақаттар мен өлімнің экономикалық ауыртпалығы жыл сайын дүниежүзілік жалпы ішкі өнімнің төрт пайызға жуығын құрайды. Бұл апаттың адам шығыны орасан зор<ref>Concha-Barrientos, Marisol; Imel Nelson, Deborah; Driscoll, Timothy; Steenland, N. Kyle; Punnett, Laura; Fingerhut, Marilyn A.; Prüss-Üstün, Annette; Leigh, James; Tak, SangWoo (2004). "Selected Occupational Risk Factors". In Ezzati, Majid; Lopez, Alan D.; Rodgers, Anthony; Murray, Christopher J.L. (eds.). Comparative Quantification of Health Risks (PDF). Vol. 1. Genève, Switzerland: World Health Organization. pp. 1651–1801. <nowiki>ISBN 92-4-158031-3</nowiki>. Archived (PDF) from the original on 21 November 2022. Retrieved 1 March 2024.</ref>. == Жұмыс орнындағы қауіптер == Жұмыс орнындағы қауіптердің кең ауқымы жұмыстағы адамдардың денсаулығы мен қауіпсіздігіне нұқсан келтіруі мүмкін. Оларға химиялық заттар, биологиялық агенттер, физикалық факторлар, нашар эргономикалық жағдайлар, аллергендер және психоәлеуметтік қауіп факторларының кең ауқымы жатады, бірақ олармен шектелмейді<ref>Ramos, Athena K.; Carlo, Gustavo; Grant, Kahtleen M.; Bendixsen, Casper; Fuentes, Axel; Gamboa, Rodrigo (2 September 2018). "A Preliminary Analysis of Immigrant Cattle Feedyard Worker Perspectives on Job-related Safety Training". Safety. 4 (3): 37. doi:10.3390/safety4030037.</ref>. Жеке қорғаныс құралдары осы қауіптердің көпшілігінен қорғауға көмектеседі<ref>Pega, Frank; Náfrádi, Bálint; Momen, Natalie C.; Ujita, Yuka; Streicher, Kai N.; Prüss-Üstün, Annette M.; Descatha, Alexis; Driscoll, Tim; Fischer, Frida M.; Godderis, Lode; Kiiver, Hannah M.; Magnusson Hanson, Linda L.; Rugulies, Reiner; Sørensen, Kathrine; Woodruff, Tracey J. (September 2021). "Global, Regional, and National Burdens of Ischemic Heart Disease and Stroke Attributable to Exposure to Long Working Hours for 194 Countries, 2000-2016: A Systematic Analysis from the WHO/ILO Joint Estimates of the Work-related Burden of Disease and Injury". Environment International. 154: 106595. Bibcode:2021EnInt.15406595P. doi:10.1016/j.envint.2021.106595. PMC 8204267. <nowiki>PMID 34011457</nowiki>.</ref>. [[Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы]] мен Халықаралық еңбек ұйымы жүргізген маңызды зерттеулер нәтижесінде ұзақ жұмыс уақыты аурудың ең жоғары ауыртпалығы бар кәсіптік қауіп факторы болып табылатынын және 2016 жылы жүректің ишемиялық ауруы мен инсульттан шамамен 745000-ға жуық адам қайтыс болғандығын анықтады<ref>«Long Working Hours Increasing Deaths from Heart Disease and Stroke: WHO, ILO». World Health Organization. Geneva. 17 May 2021. Archived from the original on 30 January 2024. Retrieved 2 March 2024.</ref>. Бұл шамадан тыс жұмысты бүкіл әлем бойынша кәсіптік аурулардың жетекші қауіп факторына айналдырады<ref>Centers for Disease Control and Prevention (CDC). 10 May 2011. Archived from the original on 9 July 2012. Retrieved 3 August 2012.</ref>. Физикалық қауіптер жұмыс орнындағы көптеген адамдарға әсер етеді. Кәсіби есту қабілетінің жоғалуы Америка Құрама Штаттарындағы ең көп тараған жұмысқа байланысты жарақат болып табылады, 22 миллион қызметкер жұмыс барысында қауіпті деңгейдегі шудың әсеріне ұшырайды және жұмысшылардың есту қабілетінің жоғалуына байланысты өтемақы төлеуге жыл сайын шамамен 242 миллион доллар жұмсалынады. Машиналардың қозғалатын бөліктері, өткір жиектері, ыстық беттері және қауіпті еңбек жағдайларында жаншып кетуі, күйдіруі, кесу, соғуы немесе басқа жолмен жұмысшыларды жарақаттауы мүмкін басқа да қауіптері бар<ref>Centers for Disease Control and Prevention (CDC). 12 June 2012. Archived from the original on 9 July 2012. Retrieved 12 July 2012.</ref>. ==Дереккөздер== <references/> {{wikify}} {{stub:Заң}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Еңбек құқығы|*]] [[Санат:Жеке құқық]] r7sx0akbor3su4xazeli6htkq1vy0z3 0 95256 3661486 2022299 2026-09-26T12:53:13Z Aldogarov 95591 3661486 wikitext text/x-wiki '''Жария құқық''' — бұл [[мемлекеттік іс]]тер саласы, яғни, мемлекеттің билік пен бағыныштылық, [[субординация]] негізінде құрылған барлық жария [[институт]]тарының жария билік ретіндегі құрылысы мен қызметі.<ref>Құқықтану: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарльқ бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық / А.Ибраева, Б.Қуандыков, Ш.Маликова, С.Есетова. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. — 192 бет. ISBN 9965-36-002-2</ref> ==Жария құқықтың жүйесі== 1. [[Конституциялық құқық]]<br/>2. [[Қылмыстық құқық]]<br/>3. [[Әкімшілік құқық]]<br/4. [[Қаржылық құқық]] ==Дереккөздер== <references/> {{stub:Құқық}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Құқық]] 86wxk810qcuvriane52k5vv4aqz7pxs 3661487 3661486 2026-09-26T12:53:28Z Aldogarov 95591 /* Жария құқықтың жүйесі */ 3661487 wikitext text/x-wiki '''Жария құқық''' — бұл [[мемлекеттік іс]]тер саласы, яғни, мемлекеттің билік пен бағыныштылық, [[субординация]] негізінде құрылған барлық жария [[институт]]тарының жария билік ретіндегі құрылысы мен қызметі.<ref>Құқықтану: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарльқ бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық / А.Ибраева, Б.Қуандыков, Ш.Маликова, С.Есетова. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. — 192 бет. ISBN 9965-36-002-2</ref> ==Жария құқықтың жүйесі== 1. [[Конституциялық құқық]]<br/>2. [[Қылмыстық құқық]]<br/>3. [[Әкімшілік құқық]]<br/>4. [[Қаржылық құқық]] ==Дереккөздер== <references/> {{stub:Құқық}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Құқық]] npc9ptr3rnbdy9zbyz7yv6j6vylil1p 3661536 3661487 2026-09-26T14:13:27Z 1nter pares 146705 3661536 wikitext text/x-wiki '''Жария құқық''' — бұл [[мемлекеттік іс]]тер саласы, яғни, мемлекеттің билік пен бағыныштылық, [[субординация]] негізінде құрылған барлық жария [[институт]]тарының жария билік ретіндегі құрылысы мен қызметі.<ref>Құқықтану: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарльқ бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық / А.Ибраева, Б.Қуандыков, Ш.Маликова, С.Есетова. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. — 192 бет. ISBN 9965-36-002-2</ref> == Жария құқықтың жүйесі == # [[Конституциялық құқық]] # [[Қылмыстық құқық]] # [[Әкімшілік құқық]] # [[Қаржылық құқық]] ==Дереккөздер== <references/> {{stub:Құқық}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Құқық]] 0unqicliy67t56gr8p4vsnp219ob0bv 3661537 3661536 2026-09-26T14:13:48Z 1nter pares 146705 3661537 wikitext text/x-wiki '''Жария құқық''' — бұл [[мемлекеттік іс]]тер саласы, яғни, мемлекеттің билік пен бағыныштылық, [[субординация]] негізінде құрылған барлық жария [[институт]]тарының жария билік ретіндегі құрылысы мен қызметі.<ref>Құқықтану: Жалпы білім беретін мектептің қоғамдық-гуманитарльқ бағытындағы 11-сыныбына арналған оқулық / А.Ибраева, Б.Қуандыков, Ш.Маликова, С.Есетова. — Алматы: «Мектеп» баспасы, 2007. — 192 бет. ISBN 9965-36-002-2</ref> == Жария құқықтың жүйесі == # [[Конституциялық құқық]] # [[Қылмыстық құқық]] # [[Әкімшілік құқық]] # [[Қаржылық құқық]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{stub:Құқық}} {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Құқық]] q0xad4us3b66twl99zx2pzt9a2rif5d 0 220793 3661845 3656970 2026-09-27T07:15:35Z Nurken 111493 3661845 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Ерлан Қарин | Шынайы есімі = | Суреті = Ерлан Карин kremlin.ru 2017 (cropped).jpg | Сурет ені = | Атауы = Қарин, 2017 жыл | Титулы = [[Қазақстан вице-президенті|Вице-Президент]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Басқара бастады = 31 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = ''лауазым қайта енгізілді'';<br>[[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] (1996) | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Президенті Әкімшілігі басшысының орынбасары|Президент Әкімшілігі Басшысының бірінші орынбасары]] | Басқара бастады_2 = 30 маусым | Басқаруын аяқтады_2 = 31 тамыз 2026 | Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Президент_2 = Қасым-Жомарт Тоқаев | Ізашары_2 = [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды|Дархан Сатыбалды]] | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік кеңесші]] | Ту_3 = Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 14 маусым 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 30 маусым 2026 | Президент_3 = Қасым-Жомарт Тоқаев | Ізашары_3 = ''лауазым енгізілді'';<br>Мемлекеттік хатшы ретінде өзі | Ізбасары_3 = ''лауазым жойылды'' | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік хатшы]] | Ту_4 = Emblem of Kazakhstan (3D).svg | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 5 қаңтар | Басқаруын аяқтады_4 = 14 маусым 2022 | Президент_4 = Қасым-Жомарт Тоқаев | Ізашары_4 = [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] | Ізбасары_4 = ''лауазым жойылды'';<br>Мемлекеттік кеңесші ретінде өзі | Титулы_5 = [[Қазақстан Президентінің көмекшісі|Президенттің көмекшісі]] | Ту_5 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_5 = 30 шілде 2020 | Басқаруын аяқтады_5 = 5 қаңтар 2022 | Президент_5 = Қасым-Жомарт Тоқаев | Титулы_6 = [[Қазақстан Президентінің кеңесшісі|Президенттің кеңесшісі]] | Ту_6 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_6 = 5 сәуір 2019 | Басқаруын аяқтады_6 = 30 шілде 2020 | Президент_6 = Қасым-Жомарт Тоқаев | Туған күні = 26.05.1976 | Туған жері = [[Ақсукент]], {{туғанжері|Сайрам ауданы|Сайрам ауданында}}, [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Әкесі = [[Тынымбай Төлепбайұлы Қарин|Тынымбай Қарин]] | Анасы = | Жұбайы = [[Зүлфия Дидахметқызы Қарина|Зүлфия Әшімханова]] | Балалары = 6 | Партиясы = {{ublist |[[Партиясыз]] (2026–) |[[Аманат (партия)|Нұр Отан]] (бұрын) |[[Асар партиясы|Асар]] (бұрын) }} | Білімі = {{ublist |[[Ақтөбе өңірлік университеті|Ақтөбе мемлекеттік университеті]] |[[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университеті]] }} | Мамандығы = тарих және география пәнінің мұғалімі, саясаттанушы | Ғылыми дәрежесі = Саясаттану ғылымдарының кандидаты | Қолтаңбасы = | Commons = | Марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{Достық ордені}} }} {{Қатар |{{2 дәрежелі Барыс ордені}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР ҚК 20 жыл медалі}} |{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}} |{{Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етудегі үлесі үшін медалі}} }} | Сайты = }} '''Ерлан Тынымбайұлы Қарин''' ([[26 мамыр]] [[1976 жыл|1976]], [[Ақсукент]], [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]]) — қазақстандық саясаткер, саясаттанушы, саясаттану [[Ғылым кандидаты|ғылымдарының кандидаты]], 2026 жылдан бастап [[Қазақстан вице-президенті|Қазақстан Вице-Президенті]]. Бұрын [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Басшысының бірінші орынбасары (2026), Қазақстанның соңғы Мемлекеттік хатшысы (2022) және жалғыз [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік кеңесшісі]] (2022–2026) болған. == Өмірбаяны == Ерлан Қарин [[1976 жыл]]ы [[26 мамыр]]да [[Түркістан облысы|Шымкент облысы]], [[Сайрам ауданы]], [[Ақсукент]] ауылында дүниеге келген. [[Байұлы]] тайпасының [[Адай]] руынан шыққан.<ref>{{Cite web|url=https://camonitor.kz/16914-kakov-istinnyy-potencial-direktora-kisi-erlana-karina.html|title=Каков истинный потенциал директора КИСИ Ерлана Карина?|website=Central Asia Monitor|access-date=2022-06-22}}</ref> Балалық шағын [[Ақтөбе]] қаласында өткізген.<ref>[https://www.instagram.com/p/CKtwv0NBxfX/ Ерлан Қариннің Instagram желісіндегі жазбасы]</ref> Ақтөбе қаласындағы №6 мектептің түлегі (қазіргі Ғ. Ақтаев атындағы №6 мектеп-гимназиясы). [[1997 жыл]]ы Қ. Жұбанов атындағы [[Ақтөбе өңірлік университеті|Ақтөбе мемлекеттік университетін]] тарих және география пәнінің мұғалімі мамандығы бойынша оқыған. [[1999 жыл]]ы [[Қазақ ұлттық университеті|әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университетінің]] Философия және саясаттану факультетінің аспирантурасын тәмамдаған. [[Саясаттану|Саясаттану ғылымдарының]] [[ғылым кандидаты|кандидаты]] (диссертация тақырыбы: «Қазақстан Республикасының ұлттық қауіпсіздігіндегі ішкі саяси аспектілер»). 1996—1998 жылдары Ақтөбе қаласындағы №33 орта мектепте тарих және география мұғалімі, Қ. Жұбанов атындағы [[Ақтөбе өңірлік университеті|Ақтөбе мемлекеттік университеті]]нде саясаттану кафедрасында оқытушы болған. Жоғары оқу орнында оқыған кезінде баспасөзде белсенді жұмыс істеді: «Ақтөбе университеті» газетінің бас редакторы, «Диапазон» және «Время по...» газеттерінің саяси шолушысы болды.<ref name="far">[https://farabi.university/news/87463 Ерлан Тынымбайұлы Қарин]</ref> 1998—2000 жылдары Қазақстанның даму институтының Саяси зерттеулер орталығында қызметкер, Мәскеу әлеуметтік институты Алматы филиалының проректоры, Ресей және Қытай институты директорының орынбасары болды. 2000—2003 жылдары Орталық Азия саяси зерттеулер агенттігінің директоры қызметін атқарды. Оған қоса 2002—2003 жылдары Қазақстан Премьер-Министрі [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов|Иманғали Тасмағамбетовтің]] штаттан тыс кеңесшісі болды. 2000 жылдардың басында [[Хабар (телеарна)|«Хабар»]] арнасында халықаралық шолу бағдарламасын жүргізген, сол жерден өмірлік жарын жолықтырған.<ref>[https://youtube.com/watch?v=BniRHZUCVCs «Хабарға 30 жыл» деректі фильмі]</ref> 2003—2004 жылдары Республикалық [[Асар партиясы|«Асар»]] партиясының төрағасы [[Дариға Нұрсұлтанқызы Назарбаева|Дариға Назарбаеваның]] бірінші орынбасары және Заманауи саясат халықаралық институтының бас директоры болды. 2004—2006 жылдар аралығында Антитеррорлық бағдарламалар орталығының жетекшісі, [[Қырғызстан]] жөніндегі сарапшылар тобының жетекшісі болды. 2006 жылдан 2008 жылға дейін [[Маңғыстау облысы]]ның әкімі [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаевтың]] қоғамдық және саяси мәселелер жөніндегі кеңесшісі болды. 2008 жылғы ақпан айында президент Нұрсұлтан Назарбаевтың өкімімен Президент әкімшілігі Ішкі саясат бөлімінің меңгерушісі болып тағайындалды. 2008 жылғы қараша айында партия төрағасы Назарбаевтың қаулысымен [[Аманат (партия)|«Нұр Отан»]] партиясының стратегиялық даму жөніндегі хатшысы болып тағайындалды. Бұл лауазымды 2013 жылғы тамыз айында шетелдік тағылымдамаға кеткенше атқарды. 2013—2014 жылдары АҚШ-тағы Вашингтон Университетінің арнайы шақырылған профессоры болды. 2014 жылғы 16 қазан күні Қазақстан Президенті жанындағы [[Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты|Стратегиялық зерттеулер институтының директоры]] болып тағайындалды.<ref>[http://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/erlan-karin-kazakstan-strategiyalyik-zertteuler-institutyin-baskaratyin-boldyi-257498/ Ерлан Қарин Қазақстан стратегиялық зерттеулер институтын басқаратын болды]</ref> 2017 жылы 9 ақпанда елдің ең басты мемлекеттік медиа холдингі [[Қазақстан (корпорация)|«Қазақстан» РТРК»]] акционерлік қоғамының Басқарма төрағасы болып тағайындалды. Қарин 2019 жылғы қаңтар-маусым аралығында Қазақстанның ұлттық қауіпсіздік қызметі [[Сирия]]да өткізген «Жусан» атты құпия операцияға қатысты.<ref>[https://egemen.kz/article/244653-erlan-qarin-zhusan-operatsiyasy-turaly-kitap-dgazdy Ерлан Қарин "Жусан" операциясы туралы кітап жазды]</ref> 2020 жылы аталған операция туралы Қариннің «Жусан» операциясы: Сириядан кімді және неге қайтарды?» атты кітабы жарық көрді. 2019 жылы 5 сәуірде Қазақстан Президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] кеңесшісі, 2020 жылы 30 шілдеде президенттің көмекшісі қызметіне тағайындалып, саяси мәселелермен айналысты.<ref>[https://baq.kz/erlan-arin-zha-a-yzmetke-ta-ayyndaldy_229264/ Ерлан Қарин жаңа қызметке тағайындалды]</ref> 2019 жылғы 17 шілдеде Президент жанынан [[Ұлттық қоғамдық сенім кеңесі]] құрылып, Қарин 2022 жылға дейін кеңестің хатшысы болды.<ref>[https://baq.kz/erlan-qarin-qogamdyq-kenes_23896/ Ерлан Қарин Қоғамдық кеңестің Жер комиссиясынан қандай айырмашылығы бар екенін айтты]</ref> 2022 жылғы 5 қаңтарда зейнетке шыққан [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаевтың]] орнына Қазақстанның Мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды.<ref>[https://egemen.kz/article/300549-erlan-qarin-qr-memlekettik-khatshysy-bolyp-taghayyndaldy Ерлан Қарин ҚР Мемлекеттік хатшысы болып тағайындалды]</ref> Сол жылғы 14 маусымнан бастап Қазақстанның Мемлекеттік кеңесшісі болды.<ref>[https://kazgazeta.kz/news/126499 Ерлан Қарин ҚР Мемлекеттік кеңесшісі лауазымына тағайындалды]</ref> 2022 жылғы 15 маусымда Президент жанындағы Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің орнына [[Ұлттық құрылтай]] құрылып, Қарин 2026 жылға дейін құрылтай төрағасының орынбасары болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-prezidentinin-zhanyndagy-ulttyk-kuryltaydy-kuru-zhane-kazakstan-respublikasy-prezidentinin-keybir-zharlyktarynyn-kushi-zhoyyldy-dep-tanu-turaly-145458 Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы Ұлттық құрылтайды құру туралы]</ref> 2025–2026 жылдары Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобына жетекшілік етті.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2294997-parlamenttik-reforma-zhonindegi-zhumys-toby-quryldy-onyng-quramyna-kim-kirdi/ Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобы құрылды: оның құрамына кім кірді]</ref> 2026 жылы ол Конституциялық реформа жөніндегі комиссия төрағасының орынбасары болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/konstituciyalyk-reforma-zhonindegi-komissiyany-konstituciyalyk-komissiya-kuru-turaly-2103544 Конституциялық реформа жөніндегі комиссияны (Конституциялық комиссия) құру туралы]</ref> 2026 жылғы 30 маусымда Мемлекеттік кеңесші лауазымының жойылуына байланысты Президент Әкімшілігі Басшысының бірінші орынбасары болып тағайындалды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/et-karin-turaly-3051441 Е.Т. Қарин туралы]</ref> 2026 жылы [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясының атынан I шақырылымдағы Құрылтай депутаттығына кандидат болды.<ref>[https://adilet-partiyasy.kz/kz/news/partiya-adilet-utverdila-predvybornuyu-programmu-i-partiynyy «Әділет» партиясы Сайлауалды бағдарламасы мен Құрылтай депутаттығына кандидаттардың партиялық тізімін бекітті]</ref> 2026 жылғы 31 тамызда Құрылтай отырысында президент Тоқаев Вице-президент лауазымына Ерлан Қарин кандидатурасын ұсынып, 141 депутат қолдап дауыс берді.<ref>[https://nege.kz/news/141-deputat-koldadi-erlan-karin-vitse-prezident-lauazimina-tagayindaldi-bfb635 141 депутат қолдады: Ерлан Қарин вице-президент лауазымына тағайындалды]</ref> Келісім алынғаннан кейін президент оны Вице-президент қылып қызметке тағайындады.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/et-karin-turaly-3174627 Е.Т. Қарин туралы]</ref> == Жеке өмірі == Қарин үйленген, әйелі [[Зүлфия Дидахметқызы Қарина]] (1975 жылы туған, тумысында Әшімханова) — жазушы [[Дидахмет Әшімханұлы|Дидахмет Әшімханұлының]] қызы. Қариннің 6 баласы бар: қыздары — Айжан (2001 жылы туған), Әмина (2002 жылы туған), Зере (2010 жылы туған), Мәриям мен Сафия (2016 жылы туған егіздер) және ұлы — Бекназар (2005 жылы туған). Әкесі [[Тынымбай Төлепбайұлы Қарин]] (1941 жылы туған) — жазушы. Анасы — Несіпкүл Бадаубекқызы Қарина (1952 жылы туған). Бауырлары: ағалары Шоқан (1971 жылы туған) мен Бектұрған (1973 жылы туған, дәрігер) және қарындасы Айнаш (1978 жылы туған, дизайнер). == Кітаптары == Төмендегі кітаптардың авторы: * Балбалтас. Орхоннан Каспийге дейін (2013) * Солдаты Халифата: Мифы и реальность (2014) * «Successor or Succession?» Transferring power in Kazakhstan (2014) * Между ИГИЛ и Аль-Каидой: центральноазиатские боевики в Сирийской войне (2017) * Операция «Жусан» (2020) * Сводный каталог картографических материалов по истории Казахстана XVII - начало XX вв. (2023) * От Cassackia до Казахстана: локализация Казахстана на европейских, российских и азиатских картах XVI — первая половина XIX века (2024) == Фильмдері == * Тар заман * 16 дней декабря * Тұзақ. История одной авантюры == Марапаттары == Қарин [[Құрмет ордені]]мен (2010 жылы), ІІ дәрежелі [[Достық ордені]]мен (2019 жылы), «Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріне 20 жыл» (2012 жылы), «Қазақстан Республикасының Прокуратурасына 25 жыл» (2016 жылы) мерейтойлық медальдарымен және Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздік комитетінің «Ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз етуге қосқан үлесі үшін» (2019 жылы) медалімен марапатталған.<ref name="far" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Қарин, Ерлан Тынымбайұлы}} [[Санат:Ақтөбе мемлекеттік университеті түлектері]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Саясаттану ғылымының кандидаттары]] [[Санат:Қазақстан саясаттанушылары]] [[Санат:Қазақстан Қарулы күштеріне 20 жыл медалінің иегерлері]] [[Санат:Аманат партиясының мүшелері]] [[Санат:Қазақстан телерадиосы тұлалары]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік хатшылары]] [[Санат:Қазақстан мемлекеттік кеңесшілері]] [[Санат:Қазақстан вице-президенттері]] 4ooyn3vmirb692saxckncm7dr0zb7ql 0 228703 3661842 3652290 2026-09-27T07:05:47Z Nurken 111493 2026 сурет 3661842 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Арман Оразбайұлы Қырықбаев | Шынайы есімі = | Суреті = Арман Қырықбаев primeminister.kz 2026.jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, 2026 | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 3 қыркүйек 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан президенті|Президенттің]] ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі | Ту_2 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 24 ақпан 2025 | Басқаруын аяқтады_2 = 3 қыркүйек 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = [[Руслан Сұлтанұлы Желдібай|Руслан Желдібай]] | Ізбасары_2 = [[Эльдар Сейдахметұлы Толғанбаев|Эльдар Толғанбаев]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Коммуникациялар бөлімінің меңгерушісі | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 9 наурыз 2024 | Басқаруын аяқтады_3 = 24 ақпан 2025 | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = ''лауазым пайда болды'' | Ізбасары_3 = [[Қанат Амангелдіұлы Құлшыманов|Қанат Құлшыманов]] | Туған күні = 20.10.1976 | Туған жері = {{туғанжері|Астана{{!}}Целиноград|Астанада}}, [[Ақмола облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Ғалия Мұратбекқызы Қырықбаева | Балалары = 1 | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} '''Арман Оразбайұлы Қырықбаев''' ([[20 қазан]] [[1976 жыл|1976]], [[Астана|Целиноград]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, 2026 жылғы қыркүйектен бергі [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]]. Бұрын Қырықбаев 2025–2026 жылдары Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі болатын. == Биографиясы == 1976 жылы 20 қазанда Қырықбаев [[Астана|Целиноград]] қаласында дүниеге келген. [[Дулат]] тайпасы [[Сиқым]] руынан шыққан.<ref>{{кітап|авторы= Ә.Дәуітбеков|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы= Сиқым Тоғатай шежіресі|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= Шымкент|баспасы= ЖШС Кітап|жыл= 2015|томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn=978-601-7404-68-0|тиражы= }}</ref> 1992 жылы Жезқазған облысы, Приозерск ауданының Шашубай кентінде (қазіргі - Қарағанды облысы, Ақтоғай ауданы) №7 мектебін бітірді. 1992-1996 жылдары Қазақ Мемлекеттік Экономикалық Университетінде «халықаралық экономикалық қатынастар» мамандығы бойынша оқыды. Еңбек жолын 1996 жылы Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің ТМД және Балтия елдері басқармасының референті ретінде бастады. 1997 жылғы сәуір-мамыр айларында Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің ТМД департаментінде атташе болып қызмет атқарды. 1997 жылдың мамырында Қазақстан Республикасының Өзбекстандағы елшілігіне атташе ретінде тағайындалды. 1999 жылғы наурыз-2000 жылғы шілде аралығында Қазақстан Республикасының Өзбекстандағы елшілігінің үшінші хатшысы қызметін атқарды. 2000 жылдың тамыз айында Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің жолдамасымен Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігінің Дипломатиялық академиясына оқуға түсіп, оны тәмәмдағаннан кейін ТМД Комитетінің Орта Азия және Закавказье бөлімінде Екінші хатшы болып қызмет етті. 2002 жылғы қазаннан бастап «Корпорация «АВЕ» ЖАҚ Стратегия және маркетинг департаментінің директоры, кейін Корпоративтік даму департаментінің директоры. 2004 жылғы қарашадан 2005 жылғы наурызға дейін «К-МАРТ» ЖШС бас директоры міндетін бірлесе атқарды. 2005 жылғы наурыз-мамырда Алматы қаласы Медеу ауданы әкімінің орынбасары, 2005 жылғы мамырдан 2006 жылғы сәуірге дейін Алматы қаласы Жастар саясатын дамыту қорының директоры қызметтерінде болды. 2006 жылдың сәуірінен 2008 жылдың ақпанына дейін Мәдениет және ақпарат министрлігі қоғамдық-саяси жұмыс және қоғаммен байланыстар департаментінің директоры, ал 2008 жылғы ақпаннан бастап 2010 жылғы қаңтарға дейін Мәдениет және ақпарат министрлігінің Мәдениет комитетінің төрағасы болып қызмет етті. 2010 жылдың қаңтарынан 2012 жылдың ақпаны аралығында Қарағанды облысы әкімінің орынбасары қызметін атқарды. 2012 жылдың ақпан айынан бастап Мәдениет және ақпарат вице-министрі. Министрлікте ақпарат, тіл саясаты, ішкі саясат мәселелеріне басшылық етті.<ref>[http://mk.gov.kz/showarticle.php?lang=kaz&id=2227 Мәдениет және ақпарат вице - министрі Қырықбаев Арман Оразбайұлы]{{Deadlink|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 2014-2015 жылдары «Нұр Отан» партиясы Төрағасының бірінші орынбасары [[Бауыржан Қыдырғалиұлы Байбек|Бауыржан Байбектің]] кеңесшісі болды. 2015-2019 жылдары Байбек Алматы қаласының әкімі болған уақытта қала әкімінің орынбасары, 2019-2022 жылдары «Nur Otan» партиясы төрағасының бірінші орынбасары болған кезде партия хатшысы лауазымдарын атқарды. 2022 жылы Алматыға қайта оралып, 2024 жылға дейін Алматы қаласы әкімінің орынбасары болып қызмет етті. 2024-2025 жылдары Президент Әкімшілігінде Коммуникациялар бөлімінің меңгерушісі болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-prezidentinin-ishki-sayasat-maseleleri-zhane-kommunikaciyalar-zhonindegi-komekshisi-kyrykbaev-arman-orazbayuly-251724 Қырықбаев Арман Оразбайұлы]</ref> 2025 жылғы 24 ақпанда Мемлекет басшысының Жарлығымен Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі болып тағайындалды.<ref>[https://jasqazaq.kz/rman-khyrykhbaev-prezidenttin-ishki-sayasat-maseleleri-zhane-kommunikatsiyalar-zhonindegi-komekshisi-bolyp-tagajyndaldy/ Арман Қырықбаев Президенттің ішкі саясат мәселелері және коммуникациялар жөніндегі көмекшісі болып тағайындалды]</ref> 2025 жылғы қазаннан 2026 жылға дейін Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобы жетекшісінің орынбасары болды.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2294997-parlamenttik-reforma-zhonindegi-zhumys-toby-quryldy-onyng-quramyna-kim-kirdi/ Парламенттік реформа жөніндегі жұмыс тобы құрылды: оның құрамына кім кірді]</ref> 2026 жылы Конституциялық реформа жөніндегі комиссияның мүшесі болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/konstituciyalyk-reforma-zhonindegi-komissiyany-konstituciyalyk-komissiya-kuru-turaly-2103544 Конституциялық реформа жөніндегі комиссияны (Конституциялық комиссия) құру туралы]</ref> 2026 жылғы 3 қыркүйектегі [[екінші Олжас Бектенов үкіметі]]нің құрылуы кезінде Қырықбаев [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/ao-kyrykbaev-turaly-385628 |title=А.О. Қырықбаев туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |date=2026-09-03 |accessdate=2026-09-03}}</ref> == Отбасы == Қырықбаев үйленген, жұбайы — Ғалия Мұратбекқызы Қырықбаева. Фатима атты бір қызы бар.<ref>[https://kaz.inform.kz/person/arman-orazbaiuly-kyrykbaev-1753771533/ Арман Оразбайұлы Қырықбаев]</ref> ==Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Қырықбаев, Арман Оразбайұлы}} [[Санат:Қазақстан мемлекет қайраткерлері]] [[Санат:Қазақстан вице-министрлері]] [[Санат:Қазақстан мәдениет министрлері]] [[Санат:Қазақстан ақпарат министрлері]] 7dxpub849mhdg8vgv75gw72ooaybf1f 0 239337 3661481 2902196 2026-09-26T12:28:11Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 3661481 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = коммуна |қазақша атауы = Кьявенна |шынайы атауы = Chiavenna |сурет = [[Сурет:Collegiata dal Parco Paradiso.JPG|330px]] |жағдайы = |ел = Италия |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir=N |lat_deg=45 |lat_min=19 |lat_sec=0 |lon_dir=E |lon_deg=9 |lon_min=24 |lon_sec=0 |CoordAddon = |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Аймағы |аймағы = Ломбардия |кестедегі аймақ = Ломбардия |аудан түрі = Италия әкімшілік бөлінісі{{!}}Провинциясы |ауданы = Павия (провинция){{!}}Павия |кестедегі аудан = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 11 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 333 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 7263 |санақ жылы = 2004 |тығыздығы = 659 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = chiavennaschi |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = (+39) 342 |пошта индексі = 23022 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = ISTAT коды |сандық идентификаторы = 14018 |ортаққордағы санаты = Chiavenna |сайты = http://www.comune.chiavenna.so.it/Home.jsp |сайт тілі = it }} '''Кьявенна''' ({{lang-it|Chiavenna}}) — [[Италия]]дағы коммуна, [[Ломбардия]] әкімшілік аймағына қарасты [[Павия (провинция)|Павия]] провинциясында орналасқан. Қаланың тұрақты тұрғындарының саны 7263 адамды құрайды&nbsp;(2004). Халық тығыздығы 659 адам/км². Алып жатқан жер аумағы 11 км² шамасында. Пошта индексі — 23022. == Демографиясы == == Сыртқы сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20100301132426/http://www.comune.chiavenna.so.it/home.jsp Ресми сайты] {{ref-it}} * [http://www.istat.it/ Ұлттық статистика институты {{ref-it}}] {{Павия провинциясы}} {{italy-geo-stub}} [[Санат:Ломбардия елді мекендері]] 16whzektfgjnxjizanhz150u9aitxng 0 424389 3661556 2963267 2026-09-26T15:01:02Z Kontributor 2K 135972 3661556 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]] |қазақша атауы = Мартиньи-ле-Жербонво |шынайы атауы = Martigny-les-Gerbonvaux |сурет = |жағдайы = |ел = Франция |елтаңба = Blason ville FR Martigny-les-Gerbonvaux (Vosges).svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir= |lat_deg=48.4463888889 |lat_min= |lat_sec= |lon_dir= |lon_deg=5.79527777778 |lon_min= |lon_sec= |CoordAddon = type:city(121)_region:FR |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 270 |аймақ картасының өлшемi = 270 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Франция аймақтары{{!}}Аймағы |аймағы = Лотарингия |кестедегі аймақ = Лотарингия |аудан түрі = Франция департаменттері{{!}}Департаменті |ауданы = Вогез |кестедегі аудан = Вогез (департамент){{!}}Вогез |қауым түрі = Франция округтері{{!}}Округі |қауым = Нефшато (округ){{!}}Нефшато |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = <!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:<br /> [[Куссе (кантон)|Куссе]] --> |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Jean Magnier ([[2008]]-[[2014]]) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 9,04 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 288—395 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 121 |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = 13,38 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = 88300 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = INSEE коды |сандық идентификаторы = 88290 |ортаққордағы санаты = Martigny-les-Gerbonvaux |сайты = |сайт тілі = }} '''Мартиньи-ле-Жербонво''' ({{lang-fr|Martigny-les-Gerbonvaux}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Лотарингия]] аймағына қарасты [[Вогез (департамент)|Вогез]] департаментінде орналасқан. [[Нефшато (округ)|Нефшато]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 9,04 км² шамасында. Коммунаның [[INSEE коды]] — ''88290'', [[пошта индексі]] — ''88300''. == Демографиясы == [[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 121 адамды құрады<ref>{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}</ref>. Халық тығыздығы — 13,38 адам/км². {{Демография/FRA/Martigny-les-Gerbonvaux}} Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)<ref>{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}</ref>: {{ЖЖ-Кесте | макс=16 | барлығы=136 | е0=4 | ә0=8 | е5=4 | ә5=0 | е10=8 | ә10=4 | е15=8 | ә15=8 | е20=0 | ә20=0 | е25=4 | ә25=8 | е30=8 | ә30=0 | е35=4 | ә35=0 | е40=0 | ә40=4 | е45=4 | ә45=4 | е50=0 | ә50=8 | е55=4 | ә55=0 | е60=0 | ә60=4 | е65=0 | ә65=4 | е70=4 | ә70=4 | е75=0 | ә75=16 | е80=8 | ә80=0 | е85=4 | ә85=0 }} == Тағы қараңыз == * [[Вогез департаментінің коммуналары]] == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Martigny-les-Gerbonvaux|Мартиньи-ле-Жербонво}} * [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=88290-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121026012456/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=88290-COM |date=2012-10-26 }} * [http://www.mapquest.com/?q=48.4463888889,5.79527777778&zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы] {{France-geo-stub}} {{Вогез департаментінің коммуналары}} [[Санат:Вогез департаментінің коммуналары]] 5nlpe845vbcwj8y3b1fsjhje8rmokc6 0 426716 3661771 2917286 2026-09-26T23:42:34Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 3661771 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]] |қазақша атауы = Ланесте |шынайы атауы = Lanester |сурет = |жағдайы = |ел = Франция |елтаңба = Blason ville fr Lanester.svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir= |lat_deg=47.7647 |lat_min= |lat_sec= |lon_dir= |lon_deg=-3.3422 |lon_min= |lon_sec= |CoordAddon = type:city(22288)_region:FR |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 270 |аймақ картасының өлшемi = 270 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Франция аймақтары{{!}}Аймағы |аймағы = Бретань |кестедегі аймақ = Бретань |аудан түрі = Франция департаменттері{{!}}Департаменті |ауданы = Морбиан |кестедегі аудан = Морбиан (департамент){{!}}Морбиан |қауым түрі = Франция округтері{{!}}Округі |қауым = Лорьян (округ){{!}}Лорьян |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = <!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:<br /> [[Ланесте (кантон)|Ланесте]] --> |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Thérèse Thiéry ([[2008]]-[[2014]]) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 18,37 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 0—51 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 22288 |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = 1213,28 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = 56600 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = INSEE коды |сандық идентификаторы = 56098 |ортаққордағы санаты = Lanester |сайты = http://www.ville-lanester.fr |сайт тілі = }} '''Ланесте''' ({{lang-fr|Lanester}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Бретань]] аймағына қарасты [[Морбиан (департамент)|Морбиан]] департаментінде орналасқан. [[Лорьян (округ)|Лорьян]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 18,37 км² шамасында. Коммунаның [[INSEE коды]] — ''56098'', [[пошта индексі]] — ''56600''. == Демографиясы == [[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 22288 адамды құрады<ref>{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}</ref>. Халық тығыздығы — 1213,28 адам/км². {{Демография/FRA/Lanester}} Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)<ref>{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}</ref>: {{ЖЖ-Кесте | макс=1011 | барлығы=22622 | е0=644 | ә0=644 | е5=646 | ә5=710 | е10=762 | ә10=695 | е15=961 | ә15=779 | е20=796 | ә20=560 | е25=587 | ә25=497 | е30=682 | ә30=613 | е35=694 | ә35=736 | е40=887 | ә40=1011 | е45=867 | ә45=924 | е50=767 | ә50=798 | е55=668 | ә55=745 | е60=554 | ә60=562 | е65=430 | ә65=546 | е70=408 | ә70=653 | е75=329 | ә75=551 | е80=209 | ә80=392 | е85=98 | ә85=217 }} == Тағы қараңыз == * [[Морбиан департаментінің коммуналары]] == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Lanester|Ланесте}} * [https://web.archive.org/web/20190410214514/http://www.ville-lanester.fr/ Ресми сайты] * [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=56098-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121017061246/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=56098-COM |date=2012-10-17 }} * [http://www.mapquest.com/?q=47.7647,-3.3422&zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы] {{France-geo-stub}} {{Морбиан департаментінің коммуналары}} [[Санат:Морбиан департаментінің коммуналары]] 4o4p7imtydghi6sdvyc0ug079kreuuf 0 430128 3661933 2966933 2026-09-27T09:01:08Z Kontributor 2K 135972 3661933 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = [[Коммуна (Франция)|Коммуна]] |қазақша атауы = Пуаль |шынайы атауы = Poil |сурет = |жағдайы = |ел = Франция |елтаңба = Blason ville fr Poil (Nièvre).svg |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir= |lat_deg=46.8677777778 |lat_min= |lat_sec= |lon_dir= |lon_deg=4.07444444444 |lon_min= |lon_sec= |CoordAddon = type:city(156)_region:FR |CoordScale = |шекара түрі = |кестедегі шекара = |ел картасының өлшемi = 270 |аймақ картасының өлшемi = 270 |аудан картасының өлшемi = |аймақ түрі = Франция аймақтары{{!}}Аймағы |аймағы = Бургундия |кестедегі аймақ = Бургундия |аудан түрі = Франция департаменттері{{!}}Департаменті |ауданы = Ньевр |кестедегі аудан = Ньевр (департамент){{!}}Ньевр |қауым түрі = Франция округтері{{!}}Округі |қауым = Шато-Шинон-Виль (округ){{!}}Шато-Шинон-Виль |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = <!-- [[Франция кантондары|Кантоны]]:<br /> [[Люзи (кантон)|Люзи]] --> |басшының түрi = Мэр{{!}}Мэрі |басшысы = Jean-Émile Boulez ([[2008]]-[[2014]]) |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = 27,02 |биiктiктiң түрi = Биіктігі |орталығының биiктігі = 297—522 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 156 |санақ жылы = 2009 |тығыздығы = 5,77 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +1 |DST = бар |телефон коды = |пошта индексі = 58170 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = INSEE коды |сандық идентификаторы = 58211 |ортаққордағы санаты = Poil (Nièvre) |сайты = |сайт тілі = }} '''Пуаль''' ({{lang-fr|Poil}}) — [[Франция]]дағы коммуна. [[Бургундия]] аймағына қарасты [[Ньевр (департамент)|Ньевр]] департаментінде орналасқан. [[Шато-Шинон-Виль (округ)|Шато-Шинон-Виль]] округінің құрамына енеді. Алып жатқан жер аумағы 27,02 км² шамасында. Коммунаның [[INSEE коды]] — ''58211'', [[пошта индексі]] — ''58170''. == Демографиясы == [[2009 жыл]]ғы мәліметтер бойынша тұрғындарының саны 156 адамды құрады<ref>{{cite web |url=http://insee.fr/fr/ppp/bases-de-donnees/recensement/populations-legales/departement.asp |title = 2009 жылғы тұрғындар саны |publisher=[[INSEE]] |accessdate=25.11.2012}}{{ref-fr}}</ref>. Халық тығыздығы — 5,77 адам/км². {{Демография/FRA/Poil (Nièvre)}} Тұрғындарының жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006)<ref>{{cite web| url=http://www.insee.fr/fr/themes/detail.asp?reg_id=99&ref_id=pop-sexe-age-quinquennal| title=Population selon le sexe et l'âge...2006| language=fr| description = Жас шамасы және жынысы бойынша құрамы (2006) |publisher=[[INSEE]] | accessdate=25.11.2012}}</ref>: {{ЖЖ-Кесте | макс=20 | барлығы=152 | е0=4 | ә0=8 | е5=4 | ә5=0 | е10=0 | ә10=0 | е15=4 | ә15=4 | е20=4 | ә20=4 | е25=0 | ә25=4 | е30=8 | ә30=8 | е35=4 | ә35=4 | е40=0 | ә40=8 | е45=8 | ә45=8 | е50=8 | ә50=4 | е55=4 | ә55=0 | е60=4 | ә60=0 | е65=8 | ә65=4 | е70=4 | ә70=0 | е75=0 | ә75=8 | е80=20 | ә80=4 | е85=0 | ә85=0 }} == Тағы қараңыз == * [[Ньевр департаментінің коммуналары]] == Дереккөздер == {{reflist}} == Сыртқы сілтемелер == {{commonscat|Poil (Nièvre)|Пуаль}} * [http://www.recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=58211-COM Францияның ұлттық статистика және экономикалық зерттеулер институты сайтындағы парақшасы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121020212415/http://recensement.insee.fr/searchResults.action?zoneSearchField=&codeZone=58211-COM |date=2012-10-20 }} * [http://www.mapquest.com/?q=46.8677777778,4.07444444444&zoom=8 «Mapquest» картасында орналасуы] {{France-geo-stub}} {{Ньевр департаментінің коммуналары}} [[Санат:Ньевр департаментінің коммуналары]] lp97ngdfuaf8iidgqhxb94xk7ivzcjj 4 491233 3661931 3661394 2026-09-27T09:00:30Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3661931 wikitext text/x-wiki {{ambox |type = notice |text = Бұл бетте қазіргі [[Уикипедия:Администраторлар|Уикипедия админдерінің]] белсенділік статистикасы көрсетілген, бағандар бойынша өсу не кему ретімен орналастыруға болады. <br /> <small>Мәліметтер [https://xtools.wmcloud.org/ec&uselang=kk X!'s Tools]-тан алынған.</small> }} {{StatInfo}} == Шартты белгілер == [[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және көк түспен қазіргі белсенді емес админдер ерекшеленген; [[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] белгісімен және солғын түспен бұрынғы админдер ерекшеленген. {| class="wikitable" |+ Админ әрекеттері |- | Бұғаттау әрекеттері || [[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды бұғаттағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]][[File:User-block.png|30px|link=]] Қатысушыларды қайта бұғаттағандары || [[File:User-welcome.png|25px]] Қатысушылардың бұғатынан босатқандары || |- | Қорғау әрекеттері || [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қорғағандары || [[File:2_(number).png|25px|link=]] [[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қайталап қорғағандары || [[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=]] Беттердің қорғанысын алғандары || |- | Жою әрекеттері||[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді жойғандары || [[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=]] Нұсқаларды жойғандары (revision delete) || [[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=]] Журналдарды жойғандары (log delete) || [[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=]] Беттерді қалпына келтіргендері |- | Басқа әрекеттер || [[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=]] Құқық өзгерткендері ||[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=]] Импорттағандары ||[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=]] AbuseFilter өзгерткендері || [[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=]] Контент моделін өзгерткендері |- | [[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=]] Барлығының қосындысы |- |} == Тізім == <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:START --> {|class="wikitable sortable plainlinks; ts-stickytableheader" style="text-align:right; width:100%; font-size:100; background: #ffffff" |- !<div style="background-color:#ffffff">#</div>||<div style="background-color:#ffffff">Админ аты</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Tabler-icons sum.svg|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:User-block.png|30px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:User-welcome.png|25px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:2_(number).png|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]][[File:OOjs UI icon secure-link-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon unLock-ltr-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon eyeClosed-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon trash-progressive revised (with exclamation).svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon restore-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Echo user-rights icon.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:Noun Project import icon 652774.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon funnel-rtl-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]]</div>||<div style="background-color:#ffffff">[[File:OOjs UI icon advanced-progressive.svg|20px|link=Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Шартты_белгілер]] |- |align=center|1||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymov|Kasymov]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymov#general-stats 35658]||624||26||18||263||28||3||34512||8||0||176||0||0||0||0 |- |align=center|2||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arystanbek|Arystanbek]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arystanbek#general-stats 28572]||275||6||9||1309||42||7||26222||22||7||300||21||7||328||17 |- |align=center|3||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Нұрлан_Рахымжанов#general-stats 14883]||417||21||19||106||17||3||13692||37||13||513||45||0||0||0 |- |align=center|4||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bolatbek|{{color|grey|Bolatbek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bolatbek#general-stats 5355]||18||0||0||116||20||2||5152||5||0||23||0||0||19||0 |- |align=center|5||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Салиха|Салиха]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Салиха#general-stats 4269]||0||0||0||235||0||26||3998||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|6||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlefZet|{{color|grey|AlefZet}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlefZet#general-stats 3721]||96||0||20||164||1||14||3358||0||0||68||0||0||0||0 |- |align=center|7||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Bekus|{{color|grey|Bekus}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Bekus#general-stats 3615]||19||2||0||20||5||6||3553||0||0||10||0||0||0||0 |- |align=center|8||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ulan|{{color|grey|Ulan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ulan#general-stats 3263]||18||0||2||3||0||0||3235||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|9||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/1nter_pares#general-stats 3150]||295||7||6||408||8||15||2395||0||6||10||0||0||0||0 |- |align=center|10||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:ArystanbekBot|ArystanbekBot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/ArystanbekBot#general-stats 2942]||0||0||0||0||0||0||2942||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|11||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sibom|{{color|grey|Sibom}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sibom#general-stats 2500]||28||1||1||5||3||7||2440||0||0||15||0||0||0||0 |- |align=center|12||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJin|{{color|grey|GaiJin}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJin#general-stats 1420]||36||0||0||10||3||3||1300||0||0||14||54||0||0||0 |- |align=center|13||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek.kz]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Batyrbek.kz#general-stats 1279]||70||0||3||6||2||1||1174||0||0||7||16||0||0||0 |- |align=center|14||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurken|Nurken]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurken#general-stats 1196]||38||0||0||12||17||0||1117||0||0||12||0||0||0||0 |- |align=center|15||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GanS NIS|{{color|grey|GanS NIS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GanS_NIS#general-stats 1089]||12||0||2||3||0||0||1029||0||0||43||0||0||0||0 |- |align=center|16||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Amangeldi Mukhamejan|Amangeldi Mukhamejan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Amangeldi_Mukhamejan#general-stats 855]||9||1||1||26||3||2||774||0||0||30||1||0||7||1 |- |align=center|17||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kaiyr|Kaiyr]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kaiyr#general-stats 829]||116||89||10||13||13||2||560||0||0||22||3||0||1||0 |- |align=center|18||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Polat Alemdar|{{color|grey|Polat Alemdar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Polat_Alemdar#general-stats 806]||5||0||0||600||60||0||136||0||0||5||0||0||0||0 |- |align=center|19||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|{{color|grey|Мықтыбек Оразтайұлы}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Мықтыбек_Оразтайұлы#general-stats 738]||1||0||0||19||1||1||649||0||0||67||0||0||0||0 |- |align=center|20||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:AlibekKS|{{color|grey|AlibekKS}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/AlibekKS#general-stats 695]||18||0||50||7||0||0||611||0||0||9||0||0||0||0 |- |align=center|21||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Sagzhan|Sagzhan]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Sagzhan#general-stats 516]||15||0||7||52||6||1||418||0||0||17||0||0||0||0 |- |align=center|22||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Ashina|Ashina]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Ashina#general-stats 460]||1||0||0||16||3||2||418||1||0||13||6||0||0||0 |- |align=center|23||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Qarakesek|{{color|grey|Qarakesek}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Qarakesek#general-stats 224]||19||1||25||0||2||37||114||0||0||14||12||0||0||0 |- |align=center|24||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Daniyar|{{color|grey|Daniyar}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Daniyar#general-stats 80]||6||0||0||1||0||0||70||0||0||1||2||0||0||0 |- |align=center|25||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:GaiJinBot|{{color|grey|GaiJinBot}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/GaiJinBot#general-stats 79]||0||0||0||0||0||0||79||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|26||align=left|[[File:Bullet-green.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nurtenge|Nurtenge]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nurtenge#general-stats 78]||1||0||0||5||0||0||65||5||0||2||0||0||0||0 |- |align=center|27||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Arruah|{{color|grey|Arruah}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Arruah#general-stats 8]||0||0||0||0||0||0||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|28||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Nick jan|{{color|grey|Nick jan}}]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Nick_jan#general-stats 7]||1||0||0||0||0||0||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |align=center|29||align=left|[[File:Bullet-grey.png|8px|left|link=Уикипедия:Администраторлар/Тізім]] [[Қатысушы:Kasymovbot|Kasymovbot]]||[https://xtools.wmcloud.org/ec/kk.wikipedia.org/Kasymovbot#general-stats 0]||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0||0 |} <!-- BOT:ADMINS-ACTIVITY:END --> {{clear}} == Администраторлардың_нақты_белсенділіктері == Белсенділіктердің түспен белгіленуі: * <span style="background-color:#00ff33">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Жасыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180 күн толмаған ([0-180]) * <span style="background-color:#00ccff">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Көк]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 180-нен 360 күн аралығында уақыт өткен ([360-180]) * <span style="background-color:#ff3300">[[Уикипедия:Администраторлар/Белсенділігі#Администраторлардың_нақты_белсенділіктері|Қызыл]]</span> — соңғы әрекетін жасағанына 360 күннен асып кеткен ([360<]) {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Уикипедия статистикалары]] fip7zzp43b2zulrmubirs1163oq45dy 4 492279 3661466 3660843 2026-09-26T12:01:34Z Jembot 36112 Bot: Рейтингті жаңарту 3661466 wikitext text/x-wiki {{/begin|200}} |- | 1 || [[User:1nter pares|1nter pares]] || [[Special:Contributions/1nter pares|{{formatnum:1949}}]] || {{Permissions|1nter pares}} |- | 2 || [[User:Орел Карл|Орел Карл]] || [[Special:Contributions/Орел Карл|{{formatnum:1661}}]] || {{Permissions|Орел Карл}} |- | 3 || [[User:Мағыпар|Мағыпар]] || [[Special:Contributions/Мағыпар|{{formatnum:1469}}]] || {{Permissions|Мағыпар}} |- | 4 || [[User:Sagzhan|Sagzhan]] || [[Special:Contributions/Sagzhan|{{formatnum:583}}]] || {{Permissions|Sagzhan}} |- | 5 || [[User:Casserium|Casserium]] || [[Special:Contributions/Casserium|{{formatnum:543}}]] || {{Permissions|Casserium}} |- | 6 || [[User:Nurken|Nurken]] || [[Special:Contributions/Nurken|{{formatnum:364}}]] || {{Permissions|Nurken}} |- | 7 || [[User:Marksscheider|Marksscheider]] || [[Special:Contributions/Marksscheider|{{formatnum:352}}]] || {{Permissions|Marksscheider}} |- | 8 || [[User:Kasymov|Kasymov]] || [[Special:Contributions/Kasymov|{{formatnum:230}}]] || {{Permissions|Kasymov}} |- | 9 || [[User:Aldogarov|Aldogarov]] || [[Special:Contributions/Aldogarov|{{formatnum:176}}]] || {{Permissions|Aldogarov}} |- | 10 || [[User:ShadZ01|ShadZ01]] || [[Special:Contributions/ShadZ01|{{formatnum:172}}]] || {{Permissions|ShadZ01}} |- | 11 || [[User:Aktolkynsauyrbay|Aktolkynsauyrbay]] || [[Special:Contributions/Aktolkynsauyrbay|{{formatnum:110}}]] || {{Permissions|Aktolkynsauyrbay}} |- | 12 || [[User:Шынар Бахытбекқызы|Шынар Бахытбекқызы]] || [[Special:Contributions/Шынар Бахытбекқызы|{{formatnum:99}}]] || {{Permissions|Шынар Бахытбекқызы}} |- | 13 || [[User:Талшын Ауел|Талшын Ауел]] || [[Special:Contributions/Талшын Ауел|{{formatnum:88}}]] || {{Permissions|Талшын Ауел}} |- | 14 || [[User:~2026-48574-22|~2026-48574-22]] || [[Special:Contributions/~2026-48574-22|{{formatnum:83}}]] || {{Permissions|~2026-48574-22}} |- | 15 || [[User:Nurkhan|Nurkhan]] || [[Special:Contributions/Nurkhan|{{formatnum:80}}]] || {{Permissions|Nurkhan}} |- | 16 || [[User:Сабырдан Кәусар|Сабырдан Кәусар]] || [[Special:Contributions/Сабырдан Кәусар|{{formatnum:78}}]] || {{Permissions|Сабырдан Кәусар}} |- | 17 || [[User:Гульмира Айтқұл|Гульмира Айтқұл]] || [[Special:Contributions/Гульмира Айтқұл|{{formatnum:78}}]] || {{Permissions|Гульмира Айтқұл}} |- | 18 || [[User:Вмуд|Вмуд]] || [[Special:Contributions/Вмуд|{{formatnum:71}}]] || {{Permissions|Вмуд}} |- | 19 || [[User:LCont5|LCont5]] || [[Special:Contributions/LCont5|{{formatnum:66}}]] || {{Permissions|LCont5}} |- | 20 || [[User:Ерден Карсыбеков|Ерден Карсыбеков]] || [[Special:Contributions/Ерден Карсыбеков|{{formatnum:63}}]] || {{Permissions|Ерден Карсыбеков}} |- | 21 || [[User:Yessentaikyzy|Yessentaikyzy]] || [[Special:Contributions/Yessentaikyzy|{{formatnum:61}}]] || {{Permissions|Yessentaikyzy}} |- | 22 || [[User:Makenzis|Makenzis]] || [[Special:Contributions/Makenzis|{{formatnum:61}}]] || {{Permissions|Makenzis}} |- | 23 || [[User:Wikuiser|Wikuiser]] || [[Special:Contributions/Wikuiser|{{formatnum:61}}]] || {{Permissions|Wikuiser}} |- | 24 || [[User:PushkinVko|PushkinVko]] || [[Special:Contributions/PushkinVko|{{formatnum:59}}]] || {{Permissions|PushkinVko}} |- | 25 || [[User:Nurtenge|Nurtenge]] || [[Special:Contributions/Nurtenge|{{formatnum:59}}]] || {{Permissions|Nurtenge}} |- | 26 || [[User:Asorev|Asorev]] || [[Special:Contributions/Asorev|{{formatnum:55}}]] || {{Permissions|Asorev}} |- | 27 || [[User:Маржан Нурмаганбетовна|Маржан Нурмаганбетовна]] || [[Special:Contributions/Маржан Нурмаганбетовна|{{formatnum:53}}]] || {{Permissions|Маржан Нурмаганбетовна}} |- | 28 || [[User:Seitzhanova Ulzhan|Seitzhanova Ulzhan]] || [[Special:Contributions/Seitzhanova Ulzhan|{{formatnum:51}}]] || {{Permissions|Seitzhanova Ulzhan}} |- | 29 || [[User:NomadAlshyn|NomadAlshyn]] || [[Special:Contributions/NomadAlshyn|{{formatnum:42}}]] || {{Permissions|NomadAlshyn}} |- | 30 || [[User:Sagyndykova Nurgul|Sagyndykova Nurgul]] || [[Special:Contributions/Sagyndykova Nurgul|{{formatnum:42}}]] || {{Permissions|Sagyndykova Nurgul}} |- | 31 || [[User:Tilaqtobe|Tilaqtobe]] || [[Special:Contributions/Tilaqtobe|{{formatnum:40}}]] || {{Permissions|Tilaqtobe}} |- | 32 || [[User:L.sarkytbekova|L.sarkytbekova]] || [[Special:Contributions/L.sarkytbekova|{{formatnum:38}}]] || {{Permissions|L.sarkytbekova}} |- | 33 || [[User:~2026-46472-89|~2026-46472-89]] || [[Special:Contributions/~2026-46472-89|{{formatnum:35}}]] || {{Permissions|~2026-46472-89}} |- | 34 || [[User:Шугыла Есімханова|Шугыла Есімханова]] || [[Special:Contributions/Шугыла Есімханова|{{formatnum:32}}]] || {{Permissions|Шугыла Есімханова}} |- | 35 || [[User:АРАЙЛЫМ|АРАЙЛЫМ]] || [[Special:Contributions/АРАЙЛЫМ|{{formatnum:32}}]] || {{Permissions|АРАЙЛЫМ}} |- | 36 || [[User:Kontributor 2K|Kontributor 2K]] || [[Special:Contributions/Kontributor 2K|{{formatnum:32}}]] || {{Permissions|Kontributor 2K}} |- | 37 || [[User:QazaqMathEditor26|QazaqMathEditor26]] || [[Special:Contributions/QazaqMathEditor26|{{formatnum:31}}]] || {{Permissions|QazaqMathEditor26}} |- | 38 || [[User:MuratbekErkebulan|MuratbekErkebulan]] || [[Special:Contributions/MuratbekErkebulan|{{formatnum:30}}]] || {{Permissions|MuratbekErkebulan}} |- | 39 || [[User:Қарақия ауданы|Қарақия ауданы]] || [[Special:Contributions/Қарақия ауданы|{{formatnum:29}}]] || {{Permissions|Қарақия ауданы}} |- | 40 || [[User:Гүланар|Гүланар]] || [[Special:Contributions/Гүланар|{{formatnum:25}}]] || {{Permissions|Гүланар}} |- | 41 || [[User:Unknown Alash|Unknown Alash]] || [[Special:Contributions/Unknown Alash|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Unknown Alash}} |- | 42 || [[User:Akniet Berdigaliev|Akniet Berdigaliev]] || [[Special:Contributions/Akniet Berdigaliev|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Akniet Berdigaliev}} |- | 43 || [[User:Бану Сембиева|Бану Сембиева]] || [[Special:Contributions/Бану Сембиева|{{formatnum:24}}]] || {{Permissions|Бану Сембиева}} |- | 44 || [[User:Бакытжан Бейсембекова|Бакытжан Бейсембекова]] || [[Special:Contributions/Бакытжан Бейсембекова|{{formatnum:23}}]] || {{Permissions|Бакытжан Бейсембекова}} |- | 45 || [[User:Minorax|Minorax]] || [[Special:Contributions/Minorax|{{formatnum:22}}]] || {{Permissions|Minorax}} |- | 46 || [[User:Łukasz Winek|Łukasz Winek]] || [[Special:Contributions/Łukasz Winek|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Łukasz Winek}} |- | 47 || [[User:Орын Толғанай|Орын Толғанай]] || [[Special:Contributions/Орын Толғанай|{{formatnum:21}}]] || {{Permissions|Орын Толғанай}} |- | 48 || [[User:Eldar Rakhatov|Eldar Rakhatov]] || [[Special:Contributions/Eldar Rakhatov|{{formatnum:20}}]] || {{Permissions|Eldar Rakhatov}} |- | 49 || [[User:Бекбол Мамбетов|Бекбол Мамбетов]] || [[Special:Contributions/Бекбол Мамбетов|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Бекбол Мамбетов}} |- | 50 || [[User:Құдайбергенова Айнагүл|Құдайбергенова Айнагүл]] || [[Special:Contributions/Құдайбергенова Айнагүл|{{formatnum:19}}]] || {{Permissions|Құдайбергенова Айнагүл}} |- | 51 || [[User:~2026-47856-93|~2026-47856-93]] || [[Special:Contributions/~2026-47856-93|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|~2026-47856-93}} |- | 52 || [[User:TheNomadEditor|TheNomadEditor]] || [[Special:Contributions/TheNomadEditor|{{formatnum:18}}]] || {{Permissions|TheNomadEditor}} |- | 53 || [[User:RaiymbekZh|RaiymbekZh]] || [[Special:Contributions/RaiymbekZh|{{formatnum:17}}]] || {{Permissions|RaiymbekZh}} |- | 54 || [[User:Jadr 1988|Jadr 1988]] || [[Special:Contributions/Jadr 1988|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Jadr 1988}} |- | 55 || [[User:Вилюс М|Вилюс М]] || [[Special:Contributions/Вилюс М|{{formatnum:16}}]] || {{Permissions|Вилюс М}} |- | 56 || [[User:Tuttiorchestra687|Tuttiorchestra687]] || [[Special:Contributions/Tuttiorchestra687|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Tuttiorchestra687}} |- | 57 || [[User:Рыскен Биахметқызы|Рыскен Биахметқызы]] || [[Special:Contributions/Рыскен Биахметқызы|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Рыскен Биахметқызы}} |- | 58 || [[User:Baktygul Kurmanova|Baktygul Kurmanova]] || [[Special:Contributions/Baktygul Kurmanova|{{formatnum:15}}]] || {{Permissions|Baktygul Kurmanova}} |- | 59 || [[User:Jako2588|Jako2588]] || [[Special:Contributions/Jako2588|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|Jako2588}} |- | 60 || [[User:DigitalNomadWikiKzRu|DigitalNomadWikiKzRu]] || [[Special:Contributions/DigitalNomadWikiKzRu|{{formatnum:14}}]] || {{Permissions|DigitalNomadWikiKzRu}} |- | 61 || [[User:Janugyl|Janugyl]] || [[Special:Contributions/Janugyl|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Janugyl}} |- | 62 || [[User:Kaiyr|Kaiyr]] || [[Special:Contributions/Kaiyr|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Kaiyr}} |- | 63 || [[User:Aidar basqarma|Aidar basqarma]] || [[Special:Contributions/Aidar basqarma|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Aidar basqarma}} |- | 64 || [[User:Aisford|Aisford]] || [[Special:Contributions/Aisford|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Aisford}} |- | 65 || [[User:Gliwi|Gliwi]] || [[Special:Contributions/Gliwi|{{formatnum:13}}]] || {{Permissions|Gliwi}} |- | 66 || [[User:Ziv|Ziv]] || [[Special:Contributions/Ziv|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Ziv}} |- | 67 || [[User:AlibekKS|AlibekKS]] || [[Special:Contributions/AlibekKS|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|AlibekKS}} |- | 68 || [[User:Амина Жанаковна|Амина Жанаковна]] || [[Special:Contributions/Амина Жанаковна|{{formatnum:12}}]] || {{Permissions|Амина Жанаковна}} |- | 69 || [[User:19642206g|19642206g]] || [[Special:Contributions/19642206g|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|19642206g}} |- | 70 || [[User:KiranBOT|KiranBOT]] || [[Special:Contributions/KiranBOT|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|KiranBOT}} |- | 71 || [[User:Қайнар орталықтандырылған кітапхана|Қайнар орталықтандырылған кітапхана]] || [[Special:Contributions/Қайнар орталықтандырылған кітапхана|{{formatnum:11}}]] || {{Permissions|Қайнар орталықтандырылған кітапхана}} {{/end}} 8hzwhaj7y9nofir30c8hmrikc9m15ez 10 510075 3661490 3643792 2026-09-26T12:59:24Z Nurken 111493 3661490 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Инфобокс |имя = |дене_стиль = width: 27em; padding:0.2em; |белгі_стиль = padding:0.25em 0.5em; |мәтін_стиль = padding:0.25em 0.5em; |_ = vcard |үсті = {{{Атауы}}} |үсті _класс = fn org |үсті_стиль = font-size:larger; font-weight:bold; background:#87ceeb; border:1px solid #1e90ff; |үсті2 = {{{Атауы1|}}} |үсті2_стиль = background: #e1e1e1; |сурет = {{Сурет қою|{{{Сурет}}}|{{{өлшем|{{#if:{{{Ені|}}}|{{{Ені}}}|200}}}}}}} |сурет_атауы = {{{Сурет сипаттамасы|}}} |мәтін_стиль = font-size: 100%; |белгі1 = Басқа атаулары |мәтін1 = {{{Атауы2|}}} |белгі2 = Жүргізілген мерзімі |мәтін2 = {{{Дата|}}} |белгі3 = Жүргізілген<br />Орын |мәтін3 = {{ #if: {{{Орын|}}}|{{{Орын}}}|}} |белгі4 = Қатысушылар |мәтін4 = {{{Қатысушылар|}}} |белгі5 = Қарастырылған сұрақтар |мәтін5 = {{{Сұрақтар|}}} |белгі6 = Нәтижесі |мәтін6 = {{{Нәтиже|}}} |тақырыпша8 = {{{Сайт|}}} |тақырыпша9 = {{#if:{{{Дейін|}}}{{{Кейін|}}}|Реті|}} |мәтін10 = {{{!}} align="center" {{#if:{{{Дейін|}}}{{{Кейін|}}}| {{!}}width="163px" align="center" style="vertical-align:middle"{{!}} {{ #if: {{{Дейін|}}}|[[{{{Дейін|}}}|<big>←</big> {{{Дейін|}}}]]|}} {{!}}width="163px" align="center" style="vertical-align:middle"{{!}} {{ #if: {{{Кейін|}}}|[[{{{Кейін|}}}|{{{Кейін|}}} <big>→</big>]]|}} {{!-}}}} {{!}}} |асты_стиль = border-top:1px solid #DDD; background:#e0e8ff; |асты = {{#if: {{{Ортаққор|}}}|{{nobr|1=[[Сурет:Commons-logo.svg|10px]] <span class='plainlinks'>'''[[Ортаққор]]дағы [{{localurl:Commons:Category:{{{Ортаққор|}}}|uselang=kk}} санаты]'''</span>}}}} }}</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> gx0nrir6xp57b4y3c9g6s3tbt47e998 0 514446 3661898 3534732 2026-09-27T08:34:01Z Marksscheider 183882 3661898 wikitext text/x-wiki {{Теннисші |Есімі = Мария Шарапова |Шынайы есімі = Мария Юрьевна Шарапова |Суреті = Collision 2024 - VR7 1035 (53801820852) (cropped).jpg |Ені = 330px |Сурет тақырыбы = Шарапова, 2024 жыл |Туған күні = 19.04.1987 |Туған жері = {{туғанжері|Нягань|Няганьда}}, [[КСРО]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{байрақ|Ресей}} <small>(2003–2020)</small> |Тұрғылықты жері = [[Брейдентон]], [[Флорида]], [[АҚШ]] |Бойы = 188 |Салмағы = |Мансабының басталуы = [[2001 жыл|2001]] <small>(19 сәуір)</small> |Мансабының аяқталуы = [[2020 жыл|2020]] <small>(26 ақпан)</small> |Жұмыс қолы = оң |Бэкхенд = екіқолды |Бэкхенд2 = |Бапкері = |Ақшалай сыйлық = US$38,777,962 <ref>{{cite web|title=Career Prize Money Leaders|url=http://wtafiles.wtatennis.com/pdf/rankings/All_Career_Prize_Money.pdf|work=[[Women's Tennis Association]]|access-date=2015-09-01}}</ref> |Жеке нәтижелері = 645–171 |Жеке атақтары = 36 [[WTA]],<br>[[WTA Қорытынды турнирі]] (2004) |Үздік рейтингісі = '''1''' (22 тамыз 2005) |Қазіргі позициясы = — |Аустралиядағы рейтингі = '''жеңіс''' (2008) |Франциядағы рейтингі = '''жеңіс''' (2012, 2014) |Уимблдондағы рейтингі = '''жеңіс''' (2004) |АҚШ-тағы рейтингі = '''жеңіс''' (2006) |Жұп нәтижелері = 23–17 |Жұп атақтары = 3 |Үздік жұп позициясы = 41 (14 маусым 2004) |Қазіргі жұп позициясы = |Аустралиядағы рейтингі 2 = 2-раунд (2003, 2004) |Франциядағы рейтингі 2 = — |Уимблдондағы рейтингі 2 = — |АҚШ-тағы рейтингі 2 = 2-раунд (2003) |Медальдары = {{медаль|Күміс|[[Жазғы Олимпиадалық Ойындар 2012|Лондон 2012]]|[[Олимпиада ойындарындағы теннис|Жекелей]]}} |Ортаққор = Maria Sharapova |Соңғы жаңартулар = }} '''Мария Юрьевна Шарапова''' ([[19 сәуір]] [[1987 жыл]], [[Нягань]], [[КСРО]]) — ресейлік бұрынғы кәсіпқой [[теннис]]ші. Ол [[Әйелдер теннис қауымдастығы|WTA]] рейтингінде жекелей сында 21 апта бойы [[WTA рейтингі бойынша әлемнің бірінші ракеткаларының тізімі|әлемнің бірінші ракеткасы]] болған. Шарапова WTA туры деңгейінде жекелей сында 36 титул жеңіп алды, оның ішінде бес [[Үлкен дулыға турнирлері (теннис)|Үлкен дулыға]] турнирі және [[WTA Қорытынды турнирі|2004 жылғы WTA Қорытынды турнирі]] бар. Сондай-ақ ол жекелей сында «Мансаптық Үлкен дулыға» шыңына жеткен тарихтағы он әйел теннисшінің бірі болып табылады. == Жетістіктері == Жеке сында Үлкен дулыға турнирлерінің 5 дүркін жеңімпазы. Жеке сында WTA сериясындағы турнирлерде 32 дүркін жеңімпазы (барлығы – 35). Жеке сында WTA қорытынды чемпионатында (2004) бір дүркін жеңімпазы. Федерация Кубоғының иегері (2008). Жеке сында 2012 жылғы Олимпияда ойындарының күміс медалінің иегері. Жеке сында юниорлар арасында Үлкен шлемның 2 дүркін финалисты (Australian Open, Уимблдон-2002). Жеке сында юниорлар арасында теннис тарихында Үлкен шлемның (Australian Open-2002) ең жас финалисты, 14 жас 9 айда болған кезінде. == Жалпы Ақпарат == Әжесі Галина Демьяновна Шарапова Гомельде тұрады. Екінші әжесі Сочида тұрады. Әкесі - Юрий Викторович Шарапов. Анасы Елена Петровна Шарапова. Екеуі ажырасқан. Мария 4 жастан Сочида тенниспен қызыға бастаған.Ең бірінші ракеткасын Евгений Кафельников сыйлаған.6-ты жасында Мәскеуде Мартина Навратиловамен ойнаған. Әкесі Юрий қызының талантын жандандыру үшін данқты теннисшы Мартина Навратилованың ақылына қулақ асып 1995 жылы Машамен АҚШ-қа қоныс аударып, осы уақытқы дейін Флорида штатында орналсқан Брэдентонда тұрады, Ника Боллетьери деген америкалық теннис академиясында жаттығады. == Жеке өмірі == 2005 жылы поп-рок жанрындағы '''Maroon 5''' тобының солисі Адам Левинмен қысқа уақыт бойы кездескен.<ref>https://sportrbc.ru/news/5754b2ce9a7947133b297983</ref> 2010 жылғы 21 қазанда Шарапованың НБА-да өнер көрсеткен словениялық баскетболшы Саша Вуячичпен құда түскені жарияланды. 2012 жылғы тамызда Шарапова олардың айырылысып кеткенін хабарлады.<ref>https://www.inform.kz/ru/sharapova-rastorgla-pomolvku-s-vuyachichem_a2491258</ref> 2013 жылғы мамырда болгариялық теннисші Григор Димитровпен кездесіп жүргенін растады. 2015 жылдың жазында олар қарым-қатынастарын тоқтатты.<ref>https://www.sport-express.net/obshchestvo/reviews/mariya-sharapova-i-grigor-dimitrov-istoriya-lyubvi-i-kak-poznakomilis-kak-slozhilas-sudba-tennisistov-dostizheniya-i-gde-zhivut-2174557/</ref> 2018 жылғы 19 қазанда Instagram желісінде британдық миллионер Александр Гилкспен түскен суретін жариялап, онымен романтикалық қарым-қатынаста екенін растады. 2020 жылғы желтоқсанда олардың құда түскені белгілі болды. 2022 жылғы сәуірде жүктілігі туралы хабарлап, 1 шілдеде Теодор есімді ұл баланы дүниеге әкелді.<ref>https://ria.ru/20220715/sharapova-1802859196.html</ref> == Марапаттар == * Медаль ордена «За заслуги перед Отечеством» II степени (28 сәуір 2012 жыл) — қайырымдылыққа бағытталған үлкен еңбек жасағаны үшін. * Медаль ордена «За заслуги перед Отечеством» I степени (13 тамыз 2012 жыл) — Лондонда (Ұлыбритания) өткен XXX Олимпиада - 2012 ойындарында жоғары спорттық табыс корсеткеніне, физ.культура және спорттың дамуына үлкен үлес қосқаны үшін. == Сілтемелер == * [http://www.wtatennis.com/players/player/9499 WTA сайтындағы профилі] * [http://www.itftennis.com/procircuit/players/player/profile.aspx?playerid=100013223 ITF сайтындағы профилі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150906001350/http://www.itftennis.com/procircuit/players/player/profile.aspx?playerid=100013223 |date=2015-09-06 }} * [http://www.fedcup.com/en/players/player/profile.aspx?playerid=100013223 www.fedcup.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924051005/http://www.fedcup.com/en/players/player/profile.aspx?playerid=100013223 |date=2015-09-24 }} * [http://www.mariasharapova.com/ www.mariasharapova.com] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Алфавит бойынша теннисшілер]] [[Санат:Ресей теннисшілері]] [[Санат:Теннистен Аустралия ашық чемпионатының жеңімпаздары]] [[Санат:Теннистен АҚШ ашық чемпионатының жеңімпаздары]] [[Санат:Теннистен Франция ашық чемпионатының жеңімпаздары]] [[Санат:Уимблдон турнирінің жеңімпаздары]] [[Санат:Әлемнің бірінші ракеткалары (әйелдер)]] ejv8at2m4vc01ud6lh76ykjiwhjwjq1 3661939 3661898 2026-09-27T09:11:59Z Marksscheider 183882 3661939 wikitext text/x-wiki {{Теннисші |Есімі = Мария Шарапова |Шынайы есімі = Мария Юрьевна Шарапова |Суреті = Collision 2024 - VR7 1035 (53801820852) (cropped).jpg |Ені = 330px |Сурет тақырыбы = Шарапова, 2024 жыл |Туған күні = 19.04.1987 |Туған жері = {{туғанжері|Нягань|Няганьда}}, [[КСРО]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = {{байрақ|Ресей}} <small>(2003–2020)</small> |Тұрғылықты жері = [[Брейдентон]], [[Флорида]], [[АҚШ]] |Бойы = 188 |Салмағы = |Мансабының басталуы = [[2001 жыл|2001]] <small>(19 сәуір)</small> |Мансабының аяқталуы = [[2020 жыл|2020]] <small>(26 ақпан)</small> |Жұмыс қолы = оң |Бэкхенд = екіқолды |Бэкхенд2 = |Бапкері = |Ақшалай сыйлық = US$38,777,962 <ref>{{cite web|title=Career Prize Money Leaders|url=http://wtafiles.wtatennis.com/pdf/rankings/All_Career_Prize_Money.pdf|work=[[Women's Tennis Association]]|access-date=2015-09-01}}</ref> |Жеке нәтижелері = 645–171 |Жеке атақтары = 36 [[WTA]],<br>[[WTA Қорытынды турнирі]] (2004) |Үздік рейтингісі = '''1''' (22 тамыз 2005) |Қазіргі позициясы = — |Аустралиядағы рейтингі = '''жеңіс''' (2008) |Франциядағы рейтингі = '''жеңіс''' (2012, 2014) |Уимблдондағы рейтингі = '''жеңіс''' (2004) |АҚШ-тағы рейтингі = '''жеңіс''' (2006) |Жұп нәтижелері = 23–17 |Жұп атақтары = 3 |Үздік жұп позициясы = 41 (14 маусым 2004) |Қазіргі жұп позициясы = |Аустралиядағы рейтингі 2 = 2-раунд (2003, 2004) |Франциядағы рейтингі 2 = — |Уимблдондағы рейтингі 2 = — |АҚШ-тағы рейтингі 2 = 2-раунд (2003) |Медальдары = {{медаль|Күміс|[[Жазғы Олимпиадалық Ойындар 2012|Лондон 2012]]|[[Олимпиада ойындарындағы теннис|Жекелей]]}} |Ортаққор = Maria Sharapova |Соңғы жаңартулар = }} '''Мария Юрьевна Шарапова''' ([[19 сәуір]] [[1987 жыл]], [[Нягань]], [[КСРО]]) — ресейлік бұрынғы кәсіпқой [[теннис]]ші. Ол [[Әйелдер теннис қауымдастығы|WTA]] рейтингінде жекелей сында 21 апта бойы [[WTA рейтингі бойынша әлемнің бірінші ракеткаларының тізімі|әлемнің бірінші ракеткасы]] болған. Шарапова WTA туры деңгейінде жекелей сында 36 титул жеңіп алды, оның ішінде бес [[Үлкен дулыға турнирлері (теннис)|Үлкен дулыға]] турнирі және [[WTA Қорытынды турнирі|2004 жылғы WTA Қорытынды турнирі]] бар. Сондай-ақ ол жекелей сында «Мансаптық Үлкен дулыға» шыңына жеткен тарихтағы он әйел теннисшінің бірі болып табылады. == Жетістіктері == * [[WTA турнирлері|WTA 39 турнирінің]] жеңімпазы (36-сы жекелей сында). * [[Уимблдон турнирі|Уимблдон-2004]] турнирінің жекелей сындағы жеңімпазы. * [[WTA Қорытынды турнирі|WTA Қорытынды турнирінің]] (2004) жекелей сындағы жеңімпазы. * [[Федерация кубогы|Федерация кубогының]] иегері (2008) және финалисткасы (2015). * [[Олимпиада ойындарындағы теннис|2012 жылғы Олимпиада ойындарының]] жекелей сындағы күміс жүлдегері. * Үлкен дулығаның екі юниорлық турнирінің ([[Теннистен Аустралия ашық чемпионаты|Аустралия ашық чемпионаты]], [[Уимблдон турнирі|Уимблдон]]-2002) жекелей сындағы финалисткасы. == Жалпы ақпарат == Әжесі Галина Демьяновна Шарапова [[Гомель]] қаласында тұрады. Екінші әжесі [[Сочи]] қаласында тұрады. Әкесі — Юрий Викторович Шарапов. Анасы — Елена Петровна Шарапова. Ата-анасы ажырасқан. Мария 4 жасынан бастап Сочиде тенниспен айналыса бастады. Оған ең бірінші ракетканы [[Евгений Кафельников]] сыйлаған. 6 жасында Мәскеуде [[Мартина Навратилова]]мен ойнаған. Әкесі Юрий қызының талантын дамыту үшін даңқты теннисші Мартина Навратилованың ақылына құлақ асып, 1995 жылы Машамен бірге АҚШ-қа қоныс аударды. Сол уақыттан бері Флорида штатындағы Брэдентон қаласында тұрады және [[Ник Боллетьери]]дің америкалық теннис академиясында жаттығады. == Жеке өмірі == 2005 жылы поп-рок жанрындағы [[Maroon 5]] тобының солисі [[Адам Левин]]мен қысқа уақыт бойы кездескен.<ref>https://sportrbc.ru/news/5754b2ce9a7947133b297983</ref> 2010 жылғы 21 қазанда Шарапованың [[Ұлттық баскетбол қауымдастығы|NBA]]-да өнер көрсеткен словениялық баскетболшы [[Саша Вуячич]]пен қалыңдық-құда түскені жарияланды. 2012 жылғы тамызда Шарапова олардың айырылысып кеткенін хабарлады.<ref>https://www.inform.kz/ru/sharapova-rastorgla-pomolvku-s-vuyachichem_a2491258</ref> 2013 жылғы мамырда болгариялық теннисші [[Григор Димитров]]пен кездесіп жүргенін растады. 2015 жылдың жазында олар қарым-қатынастарын тоқтатты.<ref>https://www.sport-express.net/obshchestvo/reviews/mariya-sharapova-i-grigor-dimitrov-istoriya-lyubvi-i-kak-poznakomilis-kak-slozhilas-sudba-tennisistov-dostizheniya-i-gde-zhivut-2174557/</ref> 2018 жылғы 19 қазанда Instagram желісінде британдық миллионер Александр Гилкспен түскен суретін жариялап, онымен романтикалық қарым-қатынаста екенін растады. 2020 жылғы желтоқсанда олардың атастырылғаны белгілі болды. 2022 жылғы сәуірде жүкті екенін хабарлап, 1 шілдеде Теодор есімді ұл баланы дүниеге әкелді.<ref>https://ria.ru/20220715/sharapova-1802859196.html</ref> == Турнирлерге қатысу тарихы == === Жекелей сында === {| class="wikitable" style="font-size: 90%" |-bgcolor="#efefef" ! Турнир !! [[WTA Туры 2002|2002]] !! [[WTA Туры 2003|2003]] !! [[WTA Туры 2004|2004]] !! [[WTA Туры 2005|2005]] !! [[WTA Туры 2006|2006]] !! [[WTA Туры 2007|2007]] !! [[WTA Туры 2008|2008]] !! [[WTA Туры 2009|2009]] !! [[WTA Туры 2010|2010]] !! [[WTA Туры 2011|2011]] !! [[WTA Туры 2012|2012]] !! [[WTA Туры 2013|2013]] !! [[WTA Туры 2014|2014]] !! [[WTA Туры 2015|2015]] !! [[WTA Туры 2016|2016]] !! [[WTA Туры 2017|2017]] !! [[WTA Туры 2018|2018]] !! [[WTA Туры 2019|2019]] !! [[WTA Туры 2020|2020]] !! Қорытынды !! Ж/Қ мансапта |- | colspan="22" | '''Үлкен дулыға турнирлері''' |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Теннистен Аустралия ашық чемпионаты|Аустралия ашық чемпионаты]] |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|1Р |align="center" style="background:#afeeee;"|3Р |align="center" style="background:yellow;"|1/2 |align="center" style="background:yellow;"|1/2 |align="center" style="background:#D8BFD8;"|Ф |align="center" style="background:#00ff00;"|'''Ж''' |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|1Р |align="center" style="background:#afeeee;"|4Р |align="center" style="background:#D8BFD8;"|Ф |align="center" style="background:yellow;"|1/2 |align="center" style="background:#afeeee;"|4Р |align="center" style="background:#D8BFD8;"|Ф |align="center" style="background:#ffebcd;"|{{abbr|1/4|Допинг-тест нәтижесі жойылған|0}}<ref>Нәтиже мен рейтингілік ұпайлар оң допинг-тесттен кейін жойылды.</ref> |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|3Р |align="center" style="background:#afeeee;"|4Р |align="center" style="background:#afeeee;"|1Р |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''1 / 16''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|57-15 |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Теннистен Франция ашық чемпионаты|Франция ашық чемпионаты]] |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|1Р |align="center" style="background:#ffebcd;"|1/4 |align="center" style="background:#ffebcd;"|1/4 |align="center" style="background:#afeeee;"|4Р |align="center" style="background:yellow;"|1/2 |align="center" style="background:#afeeee;"|4Р |align="center" style="background:#ffebcd;"|1/4 |align="center" style="background:#afeeee;"|3Р |align="center" style="background:yellow;"|1/2 |align="center" style="background:#00ff00;"|'''Ж''' |align="center" style="background:#D8BFD8;"|Ф |align="center" style="background:#00ff00;"|'''Ж''' |align="center" style="background:#afeeee;"|4Р |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="background:#ffebcd;"|1/4 |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''2 / 14''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|56-12 |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Уимблдон турнирі|Уимблдон]] |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|4Р |align="center" style="background:#00ff00;"|'''Ж''' |align="center" style="background:yellow;"|1/2 |align="center" style="background:yellow;"|1/2 |align="center" style="background:#afeeee;"|4Р |align="center" style="background:#afeeee;"|2Р |align="center" style="background:#afeeee;"|2Р |align="center" style="background:#afeeee;"|4Р |align="center" style="background:#D8BFD8;"|Ф |align="center" style="background:#afeeee;"|4Р |align="center" style="background:#afeeee;"|2Р |align="center" style="background:#afeeee;"|4Р |align="center" style="background:yellow;"|1/2 |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|1Р |align="center" style="background:#afeeee;"|1Р |align="center" style="color:#cccccc;"|<small>ӨК</small> |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''1 / 15''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|46-14 |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Теннистен АҚШ ашық чемпионаты|АҚШ ашық чемпионаты]] |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|2Р |align="center" style="background:#afeeee;"|3Р |align="center" style="background:yellow;"|1/2 |align="center" style="background:#00ff00;"|'''Ж''' |align="center" style="background:#afeeee;"|3Р |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|3Р |align="center" style="background:#afeeee;"|4Р |align="center" style="background:#afeeee;"|3Р |align="center" style="background:yellow;"|1/2 |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|4Р |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|4Р |align="center" style="background:#afeeee;"|4Р |align="center" style="background:#afeeee;"|1Р |align="center"|- |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''1 / 13''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|38-12 |- |style="background:#EFEFEF;"|Қорытынды |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 0 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|1 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|1 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|1 / 3 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 3 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|1 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 3 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|1 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 3 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 1 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 1 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 4 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 3 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|0 / 1 |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''5 / 58''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"| |-bgcolor="#efefef" |Маусымдағы Ж/Қ |align="center"|0-0 |align="center"|4-4 |align="center"|15-3 |align="center"|19-4 |align="center"|20-3 |align="center"|16-4 |align="center"|11-2 |align="center"|7-3 |align="center"|8-4 |align="center"|16-4 |align="center"|21-3 |align="center"|12-3 |align="center"|16-3 |align="center"|14-3 |align="center"|4-1 |align="center"|3-1 |align="center"|8-4 |align="center"|3-3 |align="center"|0-1 |align="center"| |align="center"|'''197-53''' |- | colspan="22" | '''Олимпиада ойындары''' |- |style="background:#EFEFEF;"|[[Олимпиада ойындарындағы теннис|Жазғы олимпиада]] |align="center" colspan="2" style="color:#cccccc;"|<small>ӨК</small> |align="center" style="background:#afeeee;"|- |align="center" colspan="3" style="color:#cccccc;"|<small>ӨК</small> |align="center" style="background:#afeeee;"|- |align="center" colspan="3" style="color:#cccccc;"|<small>ӨК</small> |align="center" style="background:#D8BFD8;"|Ф |align="center" colspan="3" style="color:#cccccc;"|<small>ӨК</small> |align="center" style="background:#afeeee;"|- |align="center" colspan="4" style="color:#cccccc;"|<small>ӨК</small> |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0 / 1''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|5-1 |- | colspan="22" | '''Қорытынды турнирлер''' |- |style="background:#EFEFEF;"| [[WTA Қорытынды турнирі]] |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="background:#00ff00;"|'''Ж''' |align="center" style="background:yellow;"|1/2 |align="center" style="background:yellow;"|1/2 |align="center" style="background:#D8BFD8;"|Ф |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|Топ |align="center" style="background:#D8BFD8;"|Ф |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|Топ |align="center" style="background:yellow;"|1/2 |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="color:#cccccc;"|<small>ӨК</small> |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''1 / 8''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|21-11 |- | colspan="22" | '''WTA Премьер Мэндэтори / WTA 1000 (Міндетті)''' |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Индиан-Уэллc Мастерс|Индиан-Уэлс]] |align="center" style="background:#afeeee;"|2Р |align="center" style="background:#afeeee;"|1Р |align="center" style="background:#afeeee;"|4Р |align="center" style="background:yellow;"|1/2 |align="center" style="background:#00ff00;"|'''Ж''' |align="center" style="background:#afeeee;"|4Р |align="center" style="background:yellow;"|1/2 |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|3Р |align="center" style="background:yellow;"|1/2 |align="center" style="background:#D8BFD8;"|Ф |align="center" style="background:#00ff00;"|'''Ж''' |align="center" style="background:#afeeee;"|3Р |align="center" style="background:#afeeee;"|4Р |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|1Р |align="center"|- |align="center" style="color:#cccccc;"|<small>ӨК</small> |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''2 / 14''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|38-12 |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Майами]] |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|1Р |align="center" style="background:#afeeee;"|4Р |align="center" style="background:#D8BFD8;"|Ф |align="center" style="background:#D8BFD8;"|Ф |align="center" style="background:#afeeee;"|4Р |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="background:#D8BFD8;"|Ф |align="center" style="background:#D8BFD8;"|Ф |align="center" style="background:#D8BFD8;"|Ф |align="center" style="background:yellow;"|1/2 |align="center" style="background:#afeeee;"|2Р |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="color:#cccccc;"|<small>ӨК</small> |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0 / 10''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|33-10 |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Мадрид]] |align="center" colspan="7" style="color:#cccccc;"|<small>Өткізілген жоқ</small> |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|1Р |align="center" style="background:#afeeee;"|3Р |align="center" style="background:#ffebcd;"|1/4 |align="center" style="background:#D8BFD8;"|Ф |align="center" style="background:#00ff00;"|'''Ж''' |align="center" style="background:yellow;"|1/2 |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|2Р |align="center" style="background:#ffebcd;"|1/4 |align="center"|- |align="center" style="color:#cccccc;"|<small>ӨК</small> |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''1 / 8''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|23-7 |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Пекин]] |align="center" colspan="7" style="color:#cccccc;"|<small>1-санат болмаған</small> |align="center" style="background:#afeeee;"|3Р |align="center" style="background:#afeeee;"|2Р |align="center"|- |align="center" style="background:#D8BFD8;"|Ф |align="center"|- |align="center" style="background:#00ff00;"|'''Ж''' |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|3Р |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="color:#cccccc;"|<small>ӨК</small> |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''1 / 5''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|15-4 |- | colspan="22" | '''WTA Премьер 5 / Бұрынғы 1-санат турнирлері''' |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Доха]] |align="center" colspan="6" style="color:#cccccc;"|<small>1-санат болмаған</small> |align="center" style="background:#00ff00;"|'''Ж''' |align="center" colspan="2" style="color:#cccccc;"|<small>ӨК</small> |align="center" style="color:#cccccc;"|<small>ТМ</small> |align="center"|- |align="center" style="background:yellow;"|1/2 |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|1Р |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''1 / 3''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|8-2 |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Рим]] |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|3Р |align="center" style="background:yellow;"|1/2 |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="background:yellow;"|1/2 |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="background:#00ff00;"|'''Ж''' |align="center" style="background:#00ff00;"|'''Ж''' |align="center" style="background:#ffebcd;"|1/4 |align="center" style="background:#afeeee;"|3Р |align="center" style="background:#00ff00;"|'''Ж''' |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|2Р |align="center" style="background:yellow;"|1/2 |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''3 / 10''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|31-5 |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Теннистен Канада ашық чемпионаты|Монреаль / Торонто]] |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|1Р |align="center" style="background:#afeeee;"|3Р |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|3Р |align="center" style="background:#D8BFD8;"|Ф |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|3Р |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|3Р |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|2Р |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0 / 7''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|11-7 |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Цинциннати]] |align="center" colspan="2" style="color:#cccccc;"|<small>ӨК</small> |align="center" colspan="4" style="color:#cccccc;"|<small>1-санат емес</small> |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="background:#00ff00;"|'''Ж''' |align="center" style="background:#afeeee;"|2Р |align="center" style="background:yellow;"|1/2 |align="center" style="background:#ffebcd;"|1/4 |align="center" style="background:#afe'}}>ee;"|3Р |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|3Р |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''1 / 5''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|11-4 |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Ухань]] |align="center" colspan="13" style="color:#cccccc;"|<small>Өткізілген жоқ</small> |align="center" style="background:#afeeee;"|2Р |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|2Р |align="center"|- |align="center" style="color:#cccccc;"|<small>ӨК</small> |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0 / 2''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|2-2 |- | style="background:#EFEFEF;" colspan="22" | '''Бұрынғы 1-санатты турнирлер (2009 жылға дейін)''' |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Цюрих]] |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="background:#00ff00;"|'''Ж''' |align="center" style="background:#afeeee;"|2Р |align="center" style="background:#00ff00;"|'''Ж''' |align="center"|- |align="center" colspan="11" style="color:#cccccc;"|<small>Өткізілмеді / Санаты төмендетілді</small> |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''2 / 3''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|10-1 |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Берлин]] |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|3Р |align="center" style="background:#ffebcd;"|1/4 |align="center" style="background:yellow;"|1/2 |align="center" style="background:#00ff00;"|'''Ж''' |align="center" style="background:#ffebcd;"|1/4 |align="center" colspan="11" style="color:#cccccc;"|<small>Өткізілмеді</small> |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''1 / 5''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|14-4 |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Сан-Диего]] |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="background:#ffebcd;"|1/4 |align="center" style="background:#D8BFD8;"|Ф |align="center" style="background:#00ff00;"|'''Ж''' |align="center" style="background:#00ff00;"|'''Ж''' |align="center" colspan="11" style="color:#cccccc;"|<small>Өткізілмеді / Санаты өзгерді</small> |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''2 / 4''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|15-2 |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Мәскеу]] |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|2Р |align="center" style="background:#ffebcd;"|1/4 |align="center"|- |align="center" style="background:#D8BFD8;"|Ф |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|1Р |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0 / 4''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|3-4 |- |style="background:#EFEFEF;"| [[Чарлстон]] |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="background:#afeeee;"|3Р |align="center" style="background:#ffebcd;"|1/4 |align="center" style="background:#D8BFD8;"|Ф |align="center" style="background:#afeeee;"|3Р |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center"|- |align="center" style="background:#EFEFEF;"|'''0 / 4''' |align="center" style="background:#EFEFEF;"|9-4 |- | colspan="22" | '''Мансап статистикасы''' |- | '''Ойнаған турнирлер саны''' | 2 || 6 || 21 || 15 || 15 || 13 || 9 || 10 || 12 || 13 || 13 || 11 || 13 || 11 || 1 || 8 || 12 || 8 || 4 || colspan="2" | '''205''' |- | '''Финалар саны''' | 0 || 0 || 4 || 4 || 5 || 4 || 4 || 1 || 3 || 4 || 6 || 5 || 4 || 1 || 0 || 1 || 0 || 0 || 0 || colspan="2" | '''52''' |- | '''Жеңіп алған титулдары''' | '''0''' || '''0''' || '''3''' || '''3''' || '''3''' || '''2''' || '''3''' || '''1''' || '''2''' || '''2''' || '''2''' || '''2''' || '''4''' || '''1''' || '''0''' || '''0''' || '''0''' || '''0''' || '''0''' || colspan="2" | '''36''' |- | '''Жеңіс / Жеңіліс (корт түрі бойынша)''' | — || 4–6 || 53–11 || 46–12 || 55–10 || 41–10 || 32–4 || 31–9 || 34–11 || 43–8 || 60–16 || 36–6 || 49–13 || 39–9 || 4–1 || 16–8 || 20–11 || 12–7 || 2–3 || colspan="2" | '''645–171''' |- | '''Жеңіс %''' | — || 40% || 83% || 79% || 85% || 80% || 89% || 78% || 76% || 84% || 79% || 86% || 79% || 81% || 80% || 67% || 65% || 63% || 40% || colspan="2" | '''79.0%''' |- | '''Жыл соңындағы рейтингі''' | 186 || 86 || '''4''' || '''4''' || '''2''' || '''5''' || '''7''' || '''14''' || '''18''' || '''4''' || '''2''' || '''4''' || '''2''' || '''4''' || — || 60 || 26 || 145 || 371 || colspan="2" | '''№1''' |} == Сілтемелер == * [http://www.wtatennis.com/players/player/9499 WTA сайтындағы профилі] * [http://www.itftennis.com/procircuit/players/player/profile.aspx?playerid=100013223 ITF сайтындағы профилі] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150906001350/http://www.itftennis.com/procircuit/players/player/profile.aspx?playerid=100013223 |date=2015-09-06 }} * [http://www.fedcup.com/en/players/player/profile.aspx?playerid=100013223 www.fedcup.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924051005/http://www.fedcup.com/en/players/player/profile.aspx?playerid=100013223 |date=2015-09-24 }} * [http://www.mariasharapova.com/ www.mariasharapova.com] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Алфавит бойынша теннисшілер]] [[Санат:Ресей теннисшілері]] [[Санат:Теннистен Аустралия ашық чемпионатының жеңімпаздары]] [[Санат:Теннистен АҚШ ашық чемпионатының жеңімпаздары]] [[Санат:Теннистен Франция ашық чемпионатының жеңімпаздары]] [[Санат:Уимблдон турнирінің жеңімпаздары]] [[Санат:Әлемнің бірінші ракеткалары (әйелдер)]] pp5ymqxjg3csfayq3299olo0ks14y7i 0 516434 3662011 3483453 2026-09-27T11:49:17Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 3662011 wikitext text/x-wiki {{Музыкант |Есімі = Лили Аллен |Атауы = {{lang-en|Lily Allen}} |Сурет = El Rey Theatre - Lily Allen 04 25 2018 -22 (42092424455) (cropped).jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Фон = |Туған кездегі есімі = |Толық аты = Лили Роуз Беатрис Аллен |Туған күні = 2.05.1985 |Туған жері = Хаммерсмит, [[Лондон]], [[Англия]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Белсенділік жылдары = 1988 - осы уақыт (2009-2012 үзіліс) |Мемлекет = {{Байрақ|Ұлыбритания}} |Мамандықтары = {{әнші|Ұлыбритания}}, {{актриса|Ұлыбритания}}, тележүргізуші, [[модельер]], [[филантроп]] |Дауыс түрі = |Аспаптары = |Жанрлары = [[электро-поп]], 2 Tone, альтернативті поп, регги-фьюжн, [[ска]], [[поп-музыка]] |Лақап аттары = |Ұжымдары = |Қызметтес болған = |Лейблдері = [[Regal Records|Regal]]<br />[[Parlophone]]<br />[[EMI]] |Марапаттары = |Сайты = [http://www.lilyallenmusic.com/ lilyallenmusic.com] }} '''Лили Роуз Беатрис Купер''' ({{lang-en|Lily Rose Beatrice Cooper}}), бала кезінде — '''Аллен''' ({{lang-en|Allen}}; [[2 мамыр]] [[1985 жыл]], [[Хаммерсмит]], [[Лондон]], [[Англия]], [[Ұлыбритания]])  — [[Англия|ағылшын]] [[әнші]]сі, өлеңдер авторы, [[актриса]], [[тележүргізуші]], [[модельер]] және [[филантроп]]. == Биографиясы == === Ерте жылдары === Лили Роуз Беатрис Аллен [[Хаммерсмит]]те (батыс [[Лондон]], [[Англия]]) [[Элисон Оуэн]] кинопродюссері мен комедиант [[Кит Аллен]]нің отбасында дүниеге келді <ref>http://www.telegraph.co.uk/portal/main.jhtml?view=DETAILS&grid=&xml=/portal/2007/05/19/nosplit/ftdett119.xml {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080621081306/http://www.telegraph.co.uk/portal/main.jhtml?view=DETAILS&grid=&xml=%2Fportal%2F2007%2F05%2F19%2Fnosplit%2Fftdett119.xml |date=2008-06-21 }};</ref>. Сара өгей әпкесі, Альфи інісі (Лилиді ''[[Alfie]]'' өлеңіне рухтандырушы) және Ребекка деген сіңілісі бар. Лилиға 4 жас болғанда оның әкесі отбасыдан кетіп қалды<ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/magazine/5202534.stm</ref>. Төрт жастағы қыз тек қана анасымен тәрбиеленді. Лили 13 мектепті ауыстырды және бірнеше жаман әдеттері болды, алкогольді ішу және темекі шегу үшін олардың кейбіреулерінен шығарылды. == Карьерасы == === Кинокарьерасы === [[1988 жыл]]ы 3 жасында Аллен The Comic Strip]] сериалында ''Yob'' эпизодында түсті, осы жерде оның әкесі соавтор ретінде қатысты<ref>http://imdb.com/title/tt0544894</ref>. [[1998 жыл]]ы Лили «[[Елизавета (фильм)|Елизавета]]» фильмінің эпизодтық ролінде түсті. === Музыкалық карьерасы === Әншінің бірінші ''[[Alright, Still]]'' атты альбомы [[17 шілде]]де [[2006 жыл]]ы, ал екінші альбомы — ''[[It’s Not Me, It’s You]]'' [[9 ақпан]]да [[2009 жыл]]ы шықты. Екінші альбомның бірінші синглы ''The Fear'' британдық ұлттық чарттың 1-ші жолағынан бастап, осы жерде бір ай бойы тұрды, ал альбомнің өзі шыққан аптасында [[Ұлыбритания]]да сатылым басшысы болды. == Жеке басының тірлігі == 2007—2008 жылдары Лили «[[The Chemical Brothers]]» солисті Эд Саймонспен (туыл.1970) кездесті<ref>http://www.famoushookups.com/site/relationship_detail.php?name=Lily-Allen&relid=3833&celebid=1428 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140407151445/http://www.famoushookups.com/site/relationship_detail.php?name=Lily-Allen&relid=3833&celebid=1428 |date=2014-04-07 }}</ref>. [[2008 жыл]]ы қаңтарда Аллен түсікті басынан өткізді, осы кезде ол олардың баласымен жүктіліктің 2 айында болды<ref>http://www.people.com/people/article/0,,20172494,00.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110109000103/http://www.people.com/people/article/0,,20172494,00.html |date=2011-01-09 }}</ref>. [[11 маусым]] [[2011 жыл]]ы Лили Сэм Куперге тұрмысқа шықты<ref>http://www.7d.org.ua/?news=showbiz&id=11236</ref>, олар үйлену тойына дейін 2 жыл бірге кездесіп жүрді. Жұптың үш баласы бар: ұлы, оның аты белгіссіз (өлі туған 31.10.2010), және екі қыз, Этель Мэри Купер (туыл.25.11.2011)<ref>http://www.usmagazine.com/celebrity-moms/news/lily-allen-gives-birth-to-a-baby-girl-20112511</ref> және Марни Роуз Купер (туыл.08.01.2013). == Дискографиясы == === Альбомдар === {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #ffffff; border: 1px #DCDCDC solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;" align="center" |- !rowspan="2"| Жыл !rowspan="2"| Аты ! colspan="10"| Чарттардағы орындары |- ![[Ұлыбритания]] ![[Ирландия]] ![[Жаңа Зеландия]] ![[Австралия]] ![[Жапония]] ![[Франция]] ![[АҚШ]] ![[Бразилия]] |- | 2006 | '''''[[Alright, Still]]''''' |align="center"| 2 |align="center"| 6 |align="center"| 22 |align="center"| 7 |align="center"| 37 |align="center"| 47 |align="center"| 20 |align="center"| 2 |- | 2009 | '''''[[It’s Not Me, It’s You]]''''' |align="center"| 1 |align="center"| 3 |align="center"| - |align="center"| 1 |align="center"| 27 |align="center"| - |align="center"| 5 |align="center"| - |- |- | 2014 | '''''[[Sheezus]]''''' |align="center"| 1 |align="center"| 4 |align="center"| 26 |align="center"| 4 |align="center"| - |align="center"| 32 |align="center"| 12 |align="center"| - |- | 2017 | '''''[[The Fourth Wall]]'''''<ref>{{cite web |url=http://www.nme.com/news/music/lily-allen-marriage-family-man-2054163 |title=Lily Allen reported to open up about marriage breakdown in new leaked track |work=NME |date=2017-04-18 |accessdate=2017-05-16 |author=Thomas, Helen |archive-date=2017-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170502195300/http://www.nme.com/news/music/lily-allen-marriage-family-man-2054163 |deadlink=no }}</ref> |align="center"| - |align="center"| - |align="center"| - |align="center"| - |align="center"| - |align="center"| - |align="center"| - |align="center"| - |- |} === Синглдар === {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #ffffff; border: 1px #DCDCDC solid; border-collapse: collapse; font-size: 100%;" align="center" !width="40"|Жыл !Песня !width="30"|[[Ұлыбритания]] !width="30"|[[Ирландия]] !width="30"|[[Жаңа Зеландия]] !width="30"|[[Германия]] !width="30"|[[Австралия]] !width="30"|[[Испания]] !width="30"|[[Франция]] !width="30"|[[Ресей]] !width="30"|[[АҚШ]] !width="30"|[[Бразилия]] !width="30"|[[Бельгия]] !width="30"|[[Нидерланд]] |- |align="center" rowspan=3|[[2006]] |«[[Smile]]» |align="center"|1 |align="center"|6 |align="center"|6 |align="center"|67 |align="center"|14 |align="center"|15 |align="center"|16 |align="center"|13 |align="center"|54 |align="center"|72 |align="center"|— |align="center"|— |- |«[[LDN]]» |align="center"|6 |align="center"|21 |align="center"|23 |align="center"|— |align="center"|39 |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|43 |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |- |«[[Littlest Things]]» |align="center"|21 |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|98 |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |- |align="center" rowspan=1|[[2007]] |«[[Shame for You]]»/«[[Alfie]]» |align="center"|44 |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |- |align="center" rowspan=1|[[2009]] |«[[The Fear]]» |align="center"|1 |align="center"|8 |align="center"|— |align="center"|12 |align="center"|20 |align="center"|— |align="center"|15 |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|5 |align="center"|29 |- |align="center" rowspan=1|[[2009]] |«[[Not Fair]]» |align="center"|5 |align="center"|3 |align="center"|32 |align="center"|12 |align="center"|4 |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|11 |- |align="center" rowspan=1|[[2009]] |«[[Fuck you]]» |align="center"|104 |align="center"|— |align="center"|— |align="center"| |align="center"|23 |align="center"| |align="center"|14 |align="center"| |align="center"|68 |align="center"| |align="center"|1 |align="center"|3 |- |align="center" rowspan=1|[[2009]] |«22» |align="center"|14 |align="center"|12 |align="center"|28 |align="center"|— |align="center"|20 |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |- |align="center" rowspan=1|[[2009]] |«Who’d Have Known» |align="center"|39 |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|54 |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |- |align="center" rowspan=1|[[2010]] |«Back to the Start» |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |} === Бейнеоклиптар === {| cellpadding="3" style="background-color: #f9b816;" |- style="font-family: Verdana; font-size: 11pt;" ! {{color|White|''Аты''}} ! {{color|White|''Жылы''}} ! {{color|White|''Режиссёр''}} |- style="background-color: FloralWhite; | style="background-color: FloralWhite;" | Smile | rowspan="3" | 2006 | Софи Мюллер |- style="background-color: FloralWhite; | style="background-color: FloralWhite;" | LDN | rowspan="2" | Нима Нуризаде |- style="background-color: FloralWhite; | style="background-color: FloralWhite;" | Littlest Things |- style="background-color: FloralWhite; | style="background-color: FloralWhite;" | Alfie | rowspan="3" | 2007 | Сара Чатфилд |- style="background-color: FloralWhite; | style="background-color: FloralWhite;" | Oh My God <br /> ''Марком Ронсонмен бірге'' | Нима Нуризаде |- style="background-color: FloralWhite; | style="background-color: FloralWhite;" | Drivin' Me Wild <br /> ''[[Common]] мен бірге'' | Крис Робинсон |- style="background-color: FloralWhite; | style="background-color: FloralWhite;" | The Fear | 2008 | Nez |- style="background-color: FloralWhite; | style="background-color: FloralWhite;" | Not Fair | rowspan="4" | 2009 | Мелина Матсукас |- style="background-color: FloralWhite; | style="background-color: FloralWhite;" | Fuck You | Arnaud Boutin, Camille Dauteuille <br /> и Clement Dozier |- style="background-color: FloralWhite; | style="background-color: FloralWhite;" | 22 | Джейк Скотт |- style="background-color: FloralWhite; | style="background-color: FloralWhite;" | Who'd Have Known | James Caddick |- style="background-color: FloralWhite; | style="background-color: FloralWhite;" | Just Be Good to Green <br /> ''[[Professor Green]] мен бірге'' | 2010 | Генри Сколфилд |- style="background-color: FloralWhite; | style="background-color: FloralWhite;" | True Love <br /> ''[[Пинк|P!nk]]пен бірге'' | rowspan="3" | 2013 | Софи Мюллер |- style="background-color: FloralWhite; | style="background-color: FloralWhite;" | Hard out Here | Кристофер Суини |- style="background-color: FloralWhite; | style="background-color: FloralWhite;" | Air Balloon | That Go |- style="background-color: FloralWhite; | style="background-color: FloralWhite;" | Our Time | rowspan="2" | 2014 | Кристофер Суини |- style="background-color: FloralWhite; | style="background-color: FloralWhite;" | Sheezus | Ruffmercy |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} f6ts6w3ltfjk99gnzhh8ik7a3hkisqq 0 521468 3661660 3526237 2026-09-26T17:14:48Z ~2026-51824-13 186209 3661660 wikitext text/x-wiki [[Сурет:UTP_cable.jpg|thumb|6-санаттағы есулі қоссым]] [[Сурет:25 pair color code chart.svg|right|thumb|25 жұп кабелдің сымдарының таңбалануы]] '''Есулі қоссым<ref>[https://termincom.kz/search/?termin=%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%8F%20%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0&cid=0 Termincom.kz сайтындағы атаулары]</ref>''' ({{lang-en|twisted pair}}, орысша витая пара, termincom.kz сайтындағы атаулары ''есілген жұп,есулі қоссым (ақпарат), есулі қосақ,'' немесе '''''ширамалы жұп''''' (Қазақстан оқу орындарындағы оқулықтарда осылай жазылып жүр)) - байланыс [[кабель]] сымдарының түрі. Сыртынан пластик қапталған, өзара айналмалы оратылған бір немесе бірнеше жұп айырылған электр өткізгіштер. Есулі қоссым - қазіргі заманғы құрылымданған кабель жүйелерінің компоненттерінің бірі. Телекоммуникациялар мен компьютерлік желілерде [[Ethernet]], Arcnet, [[Token ring]], [[USB]] секілді көптеген технологияларда сигнал таратудың физикалық ортасы ретінде қолданылады. Қазіргі уақытта монтаждауға жеңіл болғандығы үшін және арзан болғандығы себепті сымды локальды желі құруда кең таралған шешімдер болып табылады. Есулі қоссымды [[Александр Грэхэм Белл|Александр Грэйам Белл]] жасап шығарды.<ref>https://books.google.kz/books?id=AKDSTYu3nl4C&pg=PA11&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false</ref> Бөгеуілдерге төзімділігін қосымша арттыру үшін есулі қоссым экрандалуы мүмкін. Экрандалған кабель '''экрандалған есулі қоссым (STP)''' , ал экрандалмағаны '''экрандалмаған есулі қоссым''' ('''UTP''') ретінде белгілі. == Желіде қолданылатын кабельдердің түрлері == Кабельмен жіберілетін, сондай-ақ кабель конструкциясының элементтерімен жіберілетін сигналдарға қорғанысқа мұқтаж. Қорғаныс элементтері қолданылу мақсатына байланысты мынандай түрлерге жіктелінеді: * химиялық қорғаныс - кабельді сыртқы факторлардан (топырақтан, су, газ, күн сәулесі) қорғау; * механикалық қорғаныс - кабельді механикалық зақымданулардан қорғау; * экрандау - сигналдарды бөгеуілдерден (сыртқы және ішкі электромагнитті бағыттардан қорғау) қорғау; Осы қорғаныс элементтері кабельдің қызмет ету уақытын ұзартады. Кәбілді химиялық қорғау үшін [[фольга]] мен полиэтилен пайдаланылады. Фольгамен қорғалған кәбілдерді «foiled» ("фольга оралған") терминімен белгілейді.[[Сурет:FTP cable3.jpg|нобай|Кабель F/UTP|жиекті]] == Есулі қоссымның қасиеті == {{Толықтыру}} Магниттің лентамен мәліметтерді жіберу жылдамдығының өте жоғары болғанымен, жіберу жолында бөгделіктердің болуы мүмкіндігі де өте жоғары болатынын ұмытпау керек. Жіберу уақыты сағат пен минутпен өлшенеді, минисекундпен емес. [[Сурет:S-FTP_CAT_7.jpg|нобай]] Жіберуде көп қолданатын әдістердің бірі есулі қоссым (витая пара) болып табылады. Бұл құрылғы екі диаметрі бір мм ді құрайтын изоляцияланған жез сымнан құралады. Сымдағы қозғалыстар спераль түрінде қозғалып отырады. ДНК молекуласына ұқсас. Есулі қоссымдағы элекромагниттік қатынасты азайтады.Есулі қоссымның көп тараған түрі ретінде телефон линиялары танылады. Барлық телефон компаниялары осы құрылғы арқылы қолданады. Есулі қоссым (Витая пара) бірнеше километрге дейінгі жерге сигналды қуатын азайтпай жібере алады. Есулі қоссымға (Витая пара) кабель жалғанып сыртынан қорғаныс қабықшасымен қапталады. 3 категориялы витая пара 2 түрлі сымнан құралады, олар бір бірінен оқшауланған (изоляцияланған). Осындай 4 сым пластикалық сырттың қорғаныстың ішінде болады. 1988ж. дейін кеңселерде 3 категориялы кабельдер қолданған болатын. 1988 жылдан бастап кеңселерде Б категориялы Витая параға ұқсас бірақ оған қарағанда көбірек виталары бар және ұзындығы ұзынырақ болады. Бұл оның ұзақ қашықтыққа мәліметтерді жібергенде сапасы жоғары. 5 категориялы есулі қоссым жоғары жылдамдықты компьютерлік ақпаратты жіберуге қолайлырақ болып келеді. Осы типтер көп жағдайда UTP ( unshielded twisted pair экрандалынбаған витая пара) қосылуы деп аталады. IBM корпарациясының витые парасына қарама-қарсы, 1980 жылы қолданысқа енген. IBM нің шеңберінен шыға алмай қалған. UTP әртүрлі схеманық түрде 2.2. ceретінде көрсетілген.Басқада көп қолданысқа ие мәліметтерді жіберудің түрі ноаксимальды кабель болып табылады. Ол витая параға қарағанда экрандалған сол себептенде ол алшақ қашықтыққа жоғары жылдамдықпен жіберілінеді.2 типті кабель кең ауқымда қоланылады. Солардың ішіндегісі 50 омдық цифрлық мәліметтерді жіберу үшін қолданылады.Екіншіс 75 омдық ол ақпаратты жіберуге және де кабельдің телевидениеде мәліметтерді жіберуге қолданылады. == Ethernet == [[Сурет:Twisted pair uutp.svg|thumb|U/UTP]] [[Сурет:Twisted pair uftp.svg|thumb|U/FTP]] [[Сурет:Twisted pair futp.svg|thumb|F/UTP]] [[Сурет:Twisted pair fftp.svg|thumb|F/FTP]] [[Сурет:Twisted pair sutp.svg|thumb|S/UTP]] [[Сурет:Twisted pair sftp.svg|thumb|S/FTP]] [[Сурет:Twisted pair sfutp.svg|thumb|SF/UTP]] [[Сурет:Twisted pair sfftp.svg|thumb|SF/FTP]] == Дереккөздер == <references /> * http://www.hep.ph.ic.ac.uk/~dmray/pdffiles/TP_umbilical_studies.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924025726/http://www.hep.ph.ic.ac.uk/~dmray/pdffiles/TP_umbilical_studies.pdf |date=2015-09-24 }} {{Телекоммуникация}} [[Санат:Компьютер желілері]] [[Санат:Желілі кабельдер]] aqh8fyouzenkw02z7n39e4n2m9xq1bz 0 535353 3661527 2256978 2026-09-26T13:41:54Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 3661527 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Көше биі 3D |Шынайы атауы = Street Dance 3D |Суреті = |Сурет ені = |Жанры = [[мелодрама]] <br /> [[музыка]] |Режиссёрі = Макс Джива <br /> Дания Пасквини |Продюсері = Арнаб Банержи <br /> Пола Джелфон <br /> Кристин Ланган |Сценарист = Джейн Инглиш |Актерлер = [[Шарлотта Рэмплинг]] <br /> [[Никола Берли]] <br /> [[Ричард Уинзор]] <br /> [[Рэйчел МакДауэлл]] |Операторы = Сэм МакКёрди |Композиторы = |Компания = Vertigo Films <br /> BBC Films <br /> Little Gaddesden <br /> Productions |Бюджеті = 36 820 000 [[АҚШ доллары|$]] |Түсім = |Мемлекет = {{flagicon|United Kingdom}} [[Ұлыбритания]] |Тілі = [[ағылшын тілі|ағылшын]] |Ұзақтығы = 98 мин. |Жыл = 2010 |Алдыңғы фильм = Көше биі 2 |Келесі фильм = |imdb_id = 1447972 }} '''Көше биі 3D''' ([[ағылшын тілі|ағ.]] «Street Dance 3D») - 2010 жылы шыққан [[Ұлыбритания]]лық фильм. Режиссёрі - Макс Джива және Дания Пасквини. Фильм жоспарланып болған соң [[3D]] форматында түсірілді және осы форматта Еуропада түсірілген алғашқы фильмдердің бірі. == Фильм желісі == == Рөлдерде == {| class="wikitable" |- ! Актер !! Рөлі !! Орыс тіліне дубляждаған |- | Шарлотта Рэмплинг || ''Хелена'' || Наталья Казначеева |- | Никола Берли || ''Карли'' || Ольга Сирина |- | Ричард Уинзорі || ''Томас'' || Даниил Эльдаров |- | Аквели Роач || ''Джей'' || Радик Мухаметзянов |- | Тениша Боннер || ''Шона'' || Ольга Кузнецова |- | Лекс Мильчарек || ''Буги'' || |- | Кофи Агиманг || ''Мак'' || |- | Саша Чанг || ''Эйми'' || |- | Брэдли Чарльз || ''Фрэнки'' || |- | Стефани Нгуен || ''Стеф'' || |- | Брук Миллинер || ''Брук'' || |- | Джордж Сэмпсон || ''Эдди'' || Прохор Чеховской |- | Раймс Лекуан || ''Жастин'' || |- | Хьюго Кортес || ''Гейб'' || |- | Шианад Грегори || ''Хлоя'' || Ильзира Гайнутдинова |- | Дженнифер Люн || ''Бэкс'' || |- | Рэйчел МакДауэлл || ''Изабелла'' || |- | Фрэнк Харпер || ''Фред'' || Александр Головчанский |- | Патрик Балади || ''мистер Хардинг'' || Сергей Казаков |- | Элинор Брон || ''мадам Флёри'' || Людмила Ильина |- | «Flawless» || ''«The Surge»'' || |- | Эшли Банджо || ''Аарон'' || |- | «Diversity» || ''команда Аарона'' || |} == Ұраны == * «Two worlds. One dream.» (аудармасы: «Екі әлем. Бір ақ арман») * «Уникальное 3D погружение». == Музыка == ==== '''Саундтрек''' ==== # Tinie Tempah — «Pass out» (4:31) # N-Dubz feat. Bodyrox — «We dance on» (3:06) # Lightbulb Thieves — «Work it out» (3:38) # Ironik feat. Chipmunk and Elton John — «Tiny dancer (Hold me closer)» (3:23) # N-Dubz — «Strong again» (3:15) # Pixie Lott — «Live for the moment» (2:48) # Aggro Santos and Kimberly Wyatt — «Candy» (3:01) # Cheryl Cole — «Fight for this love» (3:37) # Lethal Bizzle — «Going out tonight» (3:00) # Sugababes — «Get sexy» (3:15) # LP & JC — «The humblest start» (3:06) (Выступление Эдди) # Wiley — «Cash in my pocket» (2:59) (Выступление в торговом центре) # Madcon — «Beggin» (3:39) (Начало фильма) # LP & JC feat. Skibadee, MC Det, Chrome, Blemish — «Club battle» (4:57) # Fatboy Slim — «Champion sound» (Album version) (3:20) # Vega 4 — «Life is beautiful» (6:16) # McLean feat. Tinchy Stryder — «Broken» (3:35) # Swiss feat. Music Kidz — «One in a million» (3:47) # Mikey J — Ever even (3:14) ==== '''Сондай ақ''' ==== # Craig David — «One more lie (Standing in the shadows)» (Donae’o mix) (4:29) # N-Dubz — «I don’t wanna go to sleep» (3:20) # Mikey J — «KF2» (3:04) # Clement Marfo and the Frontline — «Champion» (3:36) # Wiley — «My rolex» (3:20) ==== '''Қосымша''' ==== * Mikey J feat. FILMharmonic Orchestra Prague — «Grand finale» (5:23) == ''Студиясы'' == * Производство: BBC Films, Little Gaddesden Productions, Vertigo Films * Студия дубляжа: Инис * Прокат: Парадиз (Ресей) == Сілтеме == * [http://www.streetdance-movie.ru Официальный российский сайт фильма] * [https://web.archive.org/web/20100521090642/http://www.bbc.co.uk/filmnetwork/features/streetdance_set_visit_talent BBC Film Network: ''StreetDance 3D'' set report] * {{imdb title|1447972|«Уличные танцы 3D»}} == Дереккөздер == <references/> {{wikify}} {{Суретсіз мақала}} [[Санат:Кино]] tuczyegk50iq3abmjt9n3hamn1mans3 0 537747 3661733 2424018 2026-09-26T19:19:50Z ~2026-51452-35 186125 Дэвид Грейнджер Ирфаан Әли 3661733 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |- ! Аты ! Өмір сүрген жылдары ! Мерзімінің басталуы ! Мерзімінің аяқталуы ! Партиясы |- | [[Эдвард Лакху]] | [[1912 жыл|1912]] — [[1998 жыл|1998]] | [[23 ақпан]] [[1970 жыл|1970]] | [[17 наурыз]] [[1970 дыл|1970]] | партиясыз |- | [[Артур Чжун]] | [[1918 жыл|1918]] — [[2008 жыл|2008]] | [[17 наурыз]] [[1970 жыл|1970]] | [[6 қараша]] [[1980 жыл|1980]] | партиясыз |- | [[Форбс Бёрнэм]] | [[1923 жыл|1923]] — [[1985 жыл|1985]] | [[6 қазан]] [[1980 жыл|1980]] | [[6 маусым]] [[1985 жыл|1985]] | Халықтық Ұлттық конгресс |- | [[Дезмонд Хойт]] | [[1929 жыл|1929]] — [[2002 жыл|2002]] | [[6 маусым]] [[1985 жыл|1985]] | [[9 қазан]] [[1992 жыл|1992]] | Халықтық Ұлттық конгресс |- |[[Чедди Джаган]] | [[1918 жыл|1918]] — [[1997 жыл|1997]] | [[9 қазан]] [[1992 жыл|1992]] | [[6 наурыз]] [[1997 жыл|1997]] | Халықтық прогрессивті конгресс |- | [[Самуэль Хайндс]] | [[1943 жыл|1943]] жылы туған | [[6 наурыз]] [[1997 жыл|1997]] | [[11 желтоқсан]] [[1997 жыл|1997]] | Халықтық прогрессивті конгресс |- | [[Джанет Джаган]] | [[1920 жыл|1920]] — [[2009 жыл|2009]] | [[11 желтоқсан]] [[1997 жыл|1997]] | [[11 маусым]] [[1999 жыл|1999]] | Халықтық прогрессивті конгресс |- | [[Бхаррат Джагдео]] | [[1964 жыл|1964]] жылы туған | [[11 маусым]] [[1999 жыл|1999]] | [[3 желтоқсан]] [[2011 жыл|2011]] | Халықтық прогрессивті конгресс |- | [[Дональд Рамотар]] | [[1950 жыл|1950]] жылы туған | [[3 желтоқсан]] [[2011 жыл|2011]] | [[16 мамыр]] [[2015 жыл|2015]] | Халықтық прогрессивті конгресс |- | [[Дэвид Грейнджер]] | [[1945 жыл|1945]] жылы туған | [[16 мамыр]] [[2015 жыл|2015]] | [[2 тамыз]] [[2020 жыл|2020]] | Халықтық прогрессивті конгресс |- | [[Ирфаан Әли]] | [[1980 жыл|1980]] жылы туған | [[2 тамыз]] [[2020 жыл|2020]] | | Халықтық прогрессивті конгресс |} [[Санат:Гайана президенттері]] [[Санат:Президенттер тізімі]] 6n9iuaih63tajkbyq3xh7xatpo1pw9d 3661833 3661733 2026-09-27T06:33:51Z ~2026-51975-44 186230 3661833 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" |- ! Аты ! Өмір сүрген жылдары ! Мерзімінің басталуы ! Мерзімінің аяқталуы ! Партиясы |- | [[Эдвард Лакху]] | [[1912 жыл|1912]] — [[1998 жыл|1998]] | [[23 ақпан]] [[1970 жыл|1970]] | [[17 наурыз]] [[1970 жыл|1970]] | партиясыз |- | [[Артур Чжун]] | [[1918 жыл|1918]] — [[2008 жыл|2008]] | [[17 наурыз]] [[1970 жыл|1970]] | [[6 қараша]] [[1980 жыл|1980]] | партиясыз |- | [[Форбс Бёрнэм]] | [[1923 жыл|1923]] — [[1985 жыл|1985]] | [[6 қазан]] [[1980 жыл|1980]] | [[6 маусым]] [[1985 жыл|1985]] | Халықтық Ұлттық конгресс |- | [[Дезмонд Хойт]] | [[1929 жыл|1929]] — [[2002 жыл|2002]] | [[6 маусым]] [[1985 жыл|1985]] | [[9 қазан]] [[1992 жыл|1992]] | Халықтық Ұлттық конгресс |- |[[Чедди Джаган]] | [[1918 жыл|1918]] — [[1997 жыл|1997]] | [[9 қазан]] [[1992 жыл|1992]] | [[6 наурыз]] [[1997 жыл|1997]] | Халықтық прогрессивті конгресс |- | [[Самуэль Хайндс]] | [[1943 жыл|1943]] жылы туған | [[6 наурыз]] [[1997 жыл|1997]] | [[11 желтоқсан]] [[1997 жыл|1997]] | Халықтық прогрессивті конгресс |- | [[Джанет Джаган]] | [[1920 жыл|1920]] — [[2009 жыл|2009]] | [[11 желтоқсан]] [[1997 жыл|1997]] | [[11 маусым]] [[1999 жыл|1999]] | Халықтық прогрессивті конгресс |- | [[Бхаррат Джагдео]] | [[1964 жыл|1964]] жылы туған | [[11 маусым]] [[1999 жыл|1999]] | [[3 желтоқсан]] [[2011 жыл|2011]] | Халықтық прогрессивті конгресс |- | [[Дональд Рамотар]] | [[1950 жыл|1950]] жылы туған | [[3 желтоқсан]] [[2011 жыл|2011]] | [[16 мамыр]] [[2015 жыл|2015]] | Халықтық прогрессивті конгресс |- | [[Дэвид Грейнджер]] | [[1945 жыл|1945]] жылы туған | [[16 мамыр]] [[2015 жыл|2015]] | [[2 тамыз]] [[2020 жыл|2020]] | Халықтық прогрессивті конгресс |- | [[Ирфаан Әли]] | [[1980 жыл|1980]] жылы туған | [[2 тамыз]] [[2020 жыл|2020]] | | Халықтық прогрессивті конгресс |} [[Санат:Гайана президенттері]] [[Санат:Президенттер тізімі]] ouk306v8xafc6es7ihu5qeleezwuxzu 4 537752 3661815 3661278 2026-09-27T05:00:24Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3661815 wikitext text/x-wiki '''Уикидеңгей''' — қатысушының немесе [[Уикипедия:Уикипедияшы|уикипедияшының]] өңдеме саны ({{lang-en|editcount}}) бойынша деңгейі. Өңдеме саны бойынша қазақша Уикипедияда қатысушыларының сегіз деңгейі бар. Уикидеңгейге кірген қатысушылардың қатысушы және талқылау бетінде уикидеңгейін көрсеткен жұлдызшалар автоматты түрде көрінеді. Деректер күн сайын бот арқылы жаңартылады (<span class="plainlinks">[{{fullurl:Уикипедия:Уикидеңгей/Рейтинг|diff=cur}} соңғы жаңартылуы]</span>) == Деңгей сипаттамасы == [[Сурет:Деңгейлер салыстырмасы.png|нобай|оңға|400px|Деңгейлер салыстырмасы]] [[Сурет:1 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|-|*}} — Тастүлек (500 — 999 өңдеме) [[Сурет:2 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|-|*|*}} — Мұзбалақ (1 000 — 2 499 өңдеме) [[Сурет:3 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|-|*|*|*}} — Құмтүлек (2 500 — 4 999 өңдеме) [[Сурет:4 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|-|*|*|*|*}} — Баршын (5 000 — 9 999 өңдеме) [[Сурет:5 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|-|*|*|*|*|*}} — Қоңыртүлек (10 000 — 24 999 өңдеме) [[Сурет:6 (number).png|20px|link=]] {{stars|-|*|*|*|*|*|*}} — Шөгел (25 000 — 49 999 өңдеме) [[Сурет:7 (number).png|20px|link=]] {{stars|*|*|*|*|*|*|*}} — Қыран (50 000 — 99 999 өңдеме) [[Сурет:8 (number).png|20px|link=]] {{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full|}} — Сұңқар (100 000+ өңдеме) == Рейтинг == {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> <center> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !№ !Қатысушы аты !Өңдеме саны !Мақала тексеруі !Тіркелген уақыты ![[Уикипедия:Уикидеңгей|Уикидеңгейі]] |- |1 |{{Қатысушы-түж6|Нұрлан Рахымжанов}} | data-sort-value="120022" |[{{Өңдеу статистикасы|Нұрлан Рахымжанов}} 120 022] | data-sort-value="109" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нұрлан Рахымжанов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 109] |2012-12-28 |{{stars|_full|_full|_full|_full|_full|_full|_full}} |- |2 |{{Қатысушы-түж6|Kasymov}} | data-sort-value="96996" |[{{Өңдеу статистикасы|Kasymov}} 96 996] | data-sort-value="1110" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kasymov|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1110] |2011-10-03 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |3 |{{Қатысушы-түж6|Мағыпар}} | data-sort-value="88361" |[{{Өңдеу статистикасы|Мағыпар}} 88 361] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мағыпар|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2020-06-29 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |4 |{{Қатысушы-түж6|Салиха}} | data-sort-value="86567" |[{{Өңдеу статистикасы|Салиха}} 86 567] | data-sort-value="170" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Салиха|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 170] |2012-07-28 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |5 |{{Қатысушы-түж6|Мықтыбек Оразтайұлы}} | data-sort-value="84063" |[{{Өңдеу статистикасы|Мықтыбек Оразтайұлы}} 84 063] | data-sort-value="194" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мықтыбек Оразтайұлы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 194] |2017-08-21 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |6 |{{Қатысушы-түж6|Arystanbek}} | data-sort-value="55567" |[{{Өңдеу статистикасы|Arystanbek}} 55 567] | data-sort-value="64" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Arystanbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 64] |2012-03-14 |{{stars|*|*|*|*|*|*|*}} |- |7 |{{Қатысушы-түж6|Casserium}} | data-sort-value="49733" |[{{Өңдеу статистикасы|Casserium}} 49 733] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Casserium|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2017-06-26 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |8 |{{Қатысушы-түж6|Sibom}} | data-sort-value="41112" |[{{Өңдеу статистикасы|Sibom}} 41 112] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sibom|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2010-01-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |9 |{{Қатысушы-түж6|1nter pares}} | data-sort-value="38370" |[{{Өңдеу статистикасы|1nter pares}} 38 370] | data-sort-value="61" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:1nter pares|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 61] |2023-12-17 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |10 |{{Қатысушы-түж6|Ulan}} | data-sort-value="30436" |[{{Өңдеу статистикасы|Ulan}} 30 436] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2007-12-01 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |11 |{{Қатысушы-түж6|Орел Карл}} | data-sort-value="25340" |[{{Өңдеу статистикасы|Орел Карл}} 25 340] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Орел Карл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2018-10-22 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |12 |{{Қатысушы-түж6|AlefZet}} | data-sort-value="25095" |[{{Өңдеу статистикасы|AlefZet}} 25 095] | data-sort-value="0" |0 |2006-05-18 |{{stars|-|*|*|*|*|*|*}} |- |13 |{{Қатысушы-түж6|GanS NIS}} | data-sort-value="24505" |[{{Өңдеу статистикасы|GanS NIS}} 24 505] | data-sort-value="979" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:GanS NIS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 979] |2013-10-20 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |14 |{{Қатысушы-түж6|Sagzhan}} | data-sort-value="23591" |[{{Өңдеу статистикасы|Sagzhan}} 23 591] | data-sort-value="249" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Sagzhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 249] |2014-01-01 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |15 |{{Қатысушы-түж6|Bolatbek}} | data-sort-value="21868" |[{{Өңдеу статистикасы|Bolatbek}} 21 868] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |16 |{{Қатысушы-түж6|Nurken}} | data-sort-value="20545" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurken}} 20 545] | data-sort-value="35" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurken|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 35] |2021-07-07 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |17 |{{Қатысушы-түж6|Kaiyr}} | data-sort-value="17271" |[{{Өңдеу статистикасы|Kaiyr}} 17 271] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kaiyr|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2009-06-18 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |18 |{{Қатысушы-түж6|Batyrbek.kz}} | data-sort-value="16073" |[{{Өңдеу статистикасы|Batyrbek.kz}} 16 073] | data-sort-value="173" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Batyrbek.kz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 173] |2010-05-14 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |19 |{{Қатысушы-түж6|Amangeldi Mukhamejan}} | data-sort-value="14709" |[{{Өңдеу статистикасы|Amangeldi Mukhamejan}} 14 709] | data-sort-value="73" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Amangeldi Mukhamejan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 73] |2013-06-16 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |20 |{{Қатысушы-түж6|Alphy Haydar}} | data-sort-value="13769" |[{{Өңдеу статистикасы|Alphy Haydar}} 13 769] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Alphy Haydar|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2014-09-25 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |21 |{{Қатысушы-түж6|Polat Alemdar}} | data-sort-value="12577" |[{{Өңдеу статистикасы|Polat Alemdar}} 12 577] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |22 |{{Қатысушы-түж6|Ismukhammed}} | data-sort-value="11661" |[{{Өңдеу статистикасы|Ismukhammed}} 11 661] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-10 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |23 |{{Қатысушы-түж6|Ерден Карсыбеков}} | data-sort-value="11653" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерден Карсыбеков}} 11 653] | data-sort-value="60" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ерден Карсыбеков|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 60] |2009-09-23 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |24 |{{Қатысушы-түж6|Nurkhan}} | data-sort-value="10239" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurkhan}} 10 239] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurkhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2012-02-12 |{{stars|-|-|*|*|*|*|*}} |- |25 |{{Қатысушы-түж6|AlibekKS}} | data-sort-value="8395" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibekKS}} 8395] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:AlibekKS|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2012-11-25 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |26 |{{Қатысушы-түж6|Тұран}} | data-sort-value="8362" |[{{Өңдеу статистикасы|Тұран}} 8362] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тұран|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2022-06-01 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |27 |{{Қатысушы-түж6|Kas77777}} | data-sort-value="8251" |[{{Өңдеу статистикасы|Kas77777}} 8251] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |28 |{{Қатысушы-түж6|TheNomadEditor}} | data-sort-value="8246" |[{{Өңдеу статистикасы|TheNomadEditor}} 8246] | data-sort-value="42" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TheNomadEditor|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 42] |2022-05-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |29 |{{Қатысушы-түж6|Nurtenge}} | data-sort-value="8018" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurtenge}} 8018] | data-sort-value="5" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Nurtenge|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 5] |2020-01-06 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |30 |{{Қатысушы-түж6|Daniyar}} | data-sort-value="8001" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyar}} 8001] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |31 |{{Қатысушы-түж6|Dinkaz}} | data-sort-value="7842" |[{{Өңдеу статистикасы|Dinkaz}} 7842] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |32 |{{Қатысушы-түж6|Gabit Karabay}} | data-sort-value="7596" |[{{Өңдеу статистикасы|Gabit Karabay}} 7596] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |33 |{{Қатысушы-түж6|Ashina}} | data-sort-value="7489" |[{{Өңдеу статистикасы|Ashina}} 7489] | data-sort-value="15" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ashina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 15] |2011-03-07 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |34 |{{Қатысушы-түж6|TalgatSnow}} | data-sort-value="7451" |[{{Өңдеу статистикасы|TalgatSnow}} 7451] | data-sort-value="22" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TalgatSnow|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 22] |2023-11-13 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |35 |{{Қатысушы-түж6|Kmoksy}} | data-sort-value="7012" |[{{Өңдеу статистикасы|Kmoksy}} 7012] | data-sort-value="12" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kmoksy|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 12] |2010-04-22 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |36 |{{Қатысушы-түж6|SSE}} | data-sort-value="6974" |[{{Өңдеу статистикасы|SSE}} 6974] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |37 |{{Қатысушы-түж6|GaiJin}} | data-sort-value="6707" |[{{Өңдеу статистикасы|GaiJin}} 6707] | data-sort-value="0" |0 |— |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |38 |{{Қатысушы-түж6|Bekus}} | data-sort-value="6528" |[{{Өңдеу статистикасы|Bekus}} 6528] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |39 |{{Қатысушы-түж6|Alamgir}} | data-sort-value="6196" |[{{Өңдеу статистикасы|Alamgir}} 6196] | data-sort-value="0" |0 |2007-09-16 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |40 |{{Қатысушы-түж6|Аскаров}} | data-sort-value="6193" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскаров}} 6193] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |41 |{{Қатысушы-түж6|Liquorkaru}} | data-sort-value="6142" |[{{Өңдеу статистикасы|Liquorkaru}} 6142] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-31 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |42 |{{Қатысушы-түж6|Zhaksilik}} | data-sort-value="6101" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaksilik}} 6101] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |43 |{{Қатысушы-түж6|Aghia7}} | data-sort-value="6046" |[{{Өңдеу статистикасы|Aghia7}} 6046] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |44 |{{Қатысушы-түж6|Zhigitbek}} | data-sort-value="5455" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhigitbek}} 5455] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-09 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |45 |{{Қатысушы-түж6|Qarakesek}} | data-sort-value="5200" |[{{Өңдеу статистикасы|Qarakesek}} 5200] | data-sort-value="0" |0 |2010-12-18 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |46 |{{Қатысушы-түж6|Djduxhx}} | data-sort-value="5000" |[{{Өңдеу статистикасы|Djduxhx}} 5000] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Djduxhx|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2021-05-11 |{{stars|-|-|-|*|*|*|*}} |- |47 |{{Қатысушы-түж6|Nick jan}} | data-sort-value="4652" |[{{Өңдеу статистикасы|Nick jan}} 4652] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-16 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |48 |{{Қатысушы-түж6|Madi Dos}} | data-sort-value="4528" |[{{Өңдеу статистикасы|Madi Dos}} 4528] | data-sort-value="24" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Madi Dos|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 24] |2012-09-21 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |49 |{{Қатысушы-түж6|Erboldilyara}} | data-sort-value="4522" |[{{Өңдеу статистикасы|Erboldilyara}} 4522] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Erboldilyara|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-03-06 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |50 |{{Қатысушы-түж6|Coffee86}} | data-sort-value="4462" |[{{Өңдеу статистикасы|Coffee86}} 4462] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-25 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |51 |{{Қатысушы-түж6|Makenzis}} | data-sort-value="3831" |[{{Өңдеу статистикасы|Makenzis}} 3831] | data-sort-value="0" |0 |2017-11-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |52 |{{Қатысушы-түж6|Dimash Kenesbek}} | data-sort-value="3759" |[{{Өңдеу статистикасы|Dimash Kenesbek}} 3759] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Dimash Kenesbek|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2020-09-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |53 |{{Қатысушы-түж6|Syrymzhan}} | data-sort-value="3683" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrymzhan}} 3683] | data-sort-value="0" |0 |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |54 |{{Қатысушы-түж6|Majilis}} | data-sort-value="3630" |[{{Өңдеу статистикасы|Majilis}} 3630] | data-sort-value="0" |0 |2012-05-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |55 |{{Қатысушы-түж6|ShadZ01}} | data-sort-value="3580" |[{{Өңдеу статистикасы|ShadZ01}} 3580] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ShadZ01|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2016-03-26 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |56 |{{Қатысушы-түж6|Esetok}} | data-sort-value="3578" |[{{Өңдеу статистикасы|Esetok}} 3578] | data-sort-value="0" |0 |2012-11-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |57 |{{Қатысушы-түж6|Ерқанат Рыскулбеков}} | data-sort-value="3545" |[{{Өңдеу статистикасы|Ерқанат Рыскулбеков}} 3545] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |58 |{{Қатысушы-түж6|Maira Yessenbekova}} | data-sort-value="3516" |[{{Өңдеу статистикасы|Maira Yessenbekova}} 3516] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |59 |{{Қатысушы-түж6|Нурасылл}} | data-sort-value="3398" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурасылл}} 3398] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурасылл|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2022-11-22 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |60 |{{Қатысушы-түж6|Nurbek Matzhani}} | data-sort-value="3310" |[{{Өңдеу статистикасы|Nurbek Matzhani}} 3310] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |61 |{{Қатысушы-түж6|Юсуф Худайберген}} | data-sort-value="3273" |[{{Өңдеу статистикасы|Юсуф Худайберген}} 3273] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-18 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |62 |{{Қатысушы-түж6|Hardworking}} | data-sort-value="3272" |[{{Өңдеу статистикасы|Hardworking}} 3272] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |63 |{{Қатысушы-түж6|BekaIITU}} | data-sort-value="3227" |[{{Өңдеу статистикасы|BekaIITU}} 3227] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |64 |{{Қатысушы-түж6|Gulzat246}} | data-sort-value="3168" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulzat246}} 3168] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |65 |{{Қатысушы-түж6|Qanattan}} | data-sort-value="3148" |[{{Өңдеу статистикасы|Qanattan}} 3148] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Qanattan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2024-02-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |66 |{{Қатысушы-түж6|Yerzhankyzy}} | data-sort-value="3041" |[{{Өңдеу статистикасы|Yerzhankyzy}} 3041] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-14 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |67 |{{Қатысушы-түж6|MuratbekErkebulan}} | data-sort-value="2964" |[{{Өңдеу статистикасы|MuratbekErkebulan}} 2964] | data-sort-value="11" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:MuratbekErkebulan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 11] |2024-10-23 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |68 |{{Қатысушы-түж6|Meruyert}} | data-sort-value="2952" |[{{Өңдеу статистикасы|Meruyert}} 2952] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-30 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |69 |{{Қатысушы-түж6|Абылай}} | data-sort-value="2950" |[{{Өңдеу статистикасы|Абылай}} 2950] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-15 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |70 |{{Қатысушы-түж6|Dauren}} | data-sort-value="2871" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauren}} 2871] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |71 |{{Қатысушы-түж6|Даурен Шарипов}} | data-sort-value="2822" |[{{Өңдеу статистикасы|Даурен Шарипов}} 2822] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Даурен Шарипов|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2015-12-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |72 |{{Қатысушы-түж6|Кырмызов}} | data-sort-value="2700" |[{{Өңдеу статистикасы|Кырмызов}} 2700] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-01 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |73 |{{Қатысушы-түж6|Merey}} | data-sort-value="2684" |[{{Өңдеу статистикасы|Merey}} 2684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |74 |{{Қатысушы-түж6|Магпар}} | data-sort-value="2680" |[{{Өңдеу статистикасы|Магпар}} 2680] | data-sort-value="0" |0 |2014-12-11 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |75 |{{Қатысушы-түж6|Kyrmyzy gul}} | data-sort-value="2532" |[{{Өңдеу статистикасы|Kyrmyzy gul}} 2532] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |76 |{{Қатысушы-түж6|Abdi arman}} | data-sort-value="2530" |[{{Өңдеу статистикасы|Abdi arman}} 2530] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|*|*|*}} |- |77 |{{Қатысушы-түж6|Сәуір 1}} | data-sort-value="2475" |[{{Өңдеу статистикасы|Сәуір 1}} 2475] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Сәуір 1|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2016-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |78 |{{Қатысушы-түж6|Balaburgem}} | data-sort-value="2473" |[{{Өңдеу статистикасы|Balaburgem}} 2473] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |79 |{{Қатысушы-түж6|Toktakynbaev}} | data-sort-value="2471" |[{{Өңдеу статистикасы|Toktakynbaev}} 2471] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |80 |{{Қатысушы-түж6|G55}} | data-sort-value="2468" |[{{Өңдеу статистикасы|G55}} 2468] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |81 |{{Қатысушы-түж6|Zhuka iitu}} | data-sort-value="2445" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhuka iitu}} 2445] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |82 |{{Қатысушы-түж6|Ordabekov Azamat}} | data-sort-value="2424" |[{{Өңдеу статистикасы|Ordabekov Azamat}} 2424] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |83 |{{Қатысушы-түж6|Rasulbek Adil}} | data-sort-value="2414" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulbek Adil}} 2414] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Rasulbek Adil|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2026-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |84 |{{Қатысушы-түж6|Рахман999}} | data-sort-value="2304" |[{{Өңдеу статистикасы|Рахман999}} 2304] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Рахман999|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2022-10-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |85 |{{Қатысушы-түж6|Бегулы Отагасы}} | data-sort-value="2247" |[{{Өңдеу статистикасы|Бегулы Отагасы}} 2247] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Бегулы Отагасы|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2014-02-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |86 |{{Қатысушы-түж6|Drift}} | data-sort-value="2233" |[{{Өңдеу статистикасы|Drift}} 2233] | data-sort-value="0" |0 |2010-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |87 |{{Қатысушы-түж6|Egorkz}} | data-sort-value="2232" |[{{Өңдеу статистикасы|Egorkz}} 2232] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |88 |{{Қатысушы-түж6|Mira01}} | data-sort-value="2229" |[{{Өңдеу статистикасы|Mira01}} 2229] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-30 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |89 |{{Қатысушы-түж6|Aizhanka aaa}} | data-sort-value="2215" |[{{Өңдеу статистикасы|Aizhanka aaa}} 2215] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |90 |{{Қатысушы-түж6|Bakdauren}} | data-sort-value="2208" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakdauren}} 2208] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-07 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |91 |{{Қатысушы-түж6|Әлинұр}} | data-sort-value="2175" |[{{Өңдеу статистикасы|Әлинұр}} 2175] | data-sort-value="0" |0 |2012-07-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |92 |{{Қатысушы-түж6|RaiymbekZh}} | data-sort-value="2166" |[{{Өңдеу статистикасы|RaiymbekZh}} 2166] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:RaiymbekZh|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2025-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |93 |{{Қатысушы-түж6|Mustafaalmas}} | data-sort-value="2036" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustafaalmas}} 2036] | data-sort-value="0" |0 |2010-04-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |94 |{{Қатысушы-түж6|Unknown Alash}} | data-sort-value="2033" |[{{Өңдеу статистикасы|Unknown Alash}} 2033] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |95 |{{Қатысушы-түж6|Kristianmusic}} | data-sort-value="1938" |[{{Өңдеу статистикасы|Kristianmusic}} 1938] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Kristianmusic|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2019-11-22 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |96 |{{Қатысушы-түж6|Bauka91 91}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauka91 91}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |97 |{{Қатысушы-түж6|Daneker}} | data-sort-value="1857" |[{{Өңдеу статистикасы|Daneker}} 1857] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-08 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |98 |{{Қатысушы-түж6|Esen48}} | data-sort-value="1808" |[{{Өңдеу статистикасы|Esen48}} 1808] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |99 |{{Қатысушы-түж6|Almatoswiki}} | data-sort-value="1800" |[{{Өңдеу статистикасы|Almatoswiki}} 1800] | data-sort-value="0" |0 |2021-12-25 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |100 |{{Қатысушы-түж6|Тазагүл Ермаханова}} | data-sort-value="1795" |[{{Өңдеу статистикасы|Тазагүл Ермаханова}} 1795] | data-sort-value="101" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Тазагүл Ермаханова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 101] |2015-11-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |101 |{{Қатысушы-түж6|Malbakov Korkem Shamshievih}} | data-sort-value="1710" |[{{Өңдеу статистикасы|Malbakov Korkem Shamshievih}} 1710] | data-sort-value="0" |0 |2011-01-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |102 |{{Қатысушы-түж6|Nelli}} | data-sort-value="1666" |[{{Өңдеу статистикасы|Nelli}} 1666] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |103 |{{Қатысушы-түж6|Araichik}} | data-sort-value="1622" |[{{Өңдеу статистикасы|Araichik}} 1622] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |104 |{{Қатысушы-түж6|ДолбоЯщер}} | data-sort-value="1614" |[{{Өңдеу статистикасы|ДолбоЯщер}} 1614] | data-sort-value="6" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:ДолбоЯщер|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 6] |2018-05-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |105 |{{Қатысушы-түж6|Nikolina Šepić}} | data-sort-value="1613" |[{{Өңдеу статистикасы|Nikolina Šepić}} 1613] | data-sort-value="0" |0 |2019-08-27 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |106 |{{Қатысушы-түж6|Gliwi}} | data-sort-value="1564" |[{{Өңдеу статистикасы|Gliwi}} 1564] | data-sort-value="0" |0 |2017-05-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |107 |{{Қатысушы-түж6|2rk}} | data-sort-value="1552" |[{{Өңдеу статистикасы|2rk}} 1552] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |108 |{{Қатысушы-түж6|Daniyal.aidarov5}} | data-sort-value="1540" |[{{Өңдеу статистикасы|Daniyal.aidarov5}} 1540] | data-sort-value="4" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Daniyal.aidarov5|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 4] |2022-04-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |109 |{{Қатысушы-түж6|Аслан Жукенов}} | data-sort-value="1496" |[{{Өңдеу статистикасы|Аслан Жукенов}} 1496] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-26 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |110 |{{Қатысушы-түж6|Almagul Ibragimova}} | data-sort-value="1490" |[{{Өңдеу статистикасы|Almagul Ibragimova}} 1490] | data-sort-value="0" |0 |2013-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |111 |{{Қатысушы-түж6|Акбота Казыбекова}} | data-sort-value="1480" |[{{Өңдеу статистикасы|Акбота Казыбекова}} 1480] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-19 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |112 |{{Қатысушы-түж6|DinDK}} | data-sort-value="1383" |[{{Өңдеу статистикасы|DinDK}} 1383] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |113 |{{Қатысушы-түж6|Rasulzhan}} | data-sort-value="1371" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasulzhan}} 1371] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |114 |{{Қатысушы-түж6|Tulya}} | data-sort-value="1344" |[{{Өңдеу статистикасы|Tulya}} 1344] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |115 |{{Қатысушы-түж6|Ayauly}} | data-sort-value="1337" |[{{Өңдеу статистикасы|Ayauly}} 1337] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |116 |{{Қатысушы-түж6|Nkiukr}} | data-sort-value="1314" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkiukr}} 1314] | data-sort-value="0" |0 |2015-09-06 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |117 |{{Қатысушы-түж6|Tarih}} | data-sort-value="1304" |[{{Өңдеу статистикасы|Tarih}} 1304] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |118 |{{Қатысушы-түж6|Wikiped4ik}} | data-sort-value="1283" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikiped4ik}} 1283] | data-sort-value="0" |0 |2011-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |119 |{{Қатысушы-түж6|Jarnamaqaz}} | data-sort-value="1278" |[{{Өңдеу статистикасы|Jarnamaqaz}} 1278] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Jarnamaqaz|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2020-04-17 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |120 |{{Қатысушы-түж6|TemirlanSarsen}} | data-sort-value="1277" |[{{Өңдеу статистикасы|TemirlanSarsen}} 1277] | data-sort-value="65" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:TemirlanSarsen|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 65] |2016-06-23 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |121 |{{Қатысушы-түж6|GulzhanOmarova}} | data-sort-value="1248" |[{{Өңдеу статистикасы|GulzhanOmarova}} 1248] | data-sort-value="0" |0 |2011-10-04 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |122 |{{Қатысушы-түж6|Шілде}} | data-sort-value="1223" |[{{Өңдеу статистикасы|Шілде}} 1223] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |123 |{{Қатысушы-түж6|IL68}} | data-sort-value="1218" |[{{Өңдеу статистикасы|IL68}} 1218] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:IL68|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2017-05-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |124 |{{Қатысушы-түж6|Ziv}} | data-sort-value="1189" |[{{Өңдеу статистикасы|Ziv}} 1189] | data-sort-value="0" |0 |2024-12-09 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |125 |{{Қатысушы-түж6|Gulnar7}} | data-sort-value="1178" |[{{Өңдеу статистикасы|Gulnar7}} 1178] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |126 |{{Қатысушы-түж6|Wikuiser}} | data-sort-value="1166" |[{{Өңдеу статистикасы|Wikuiser}} 1166] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |127 |{{Қатысушы-түж6|Suleimen Koishybai}} | data-sort-value="1156" |[{{Өңдеу статистикасы|Suleimen Koishybai}} 1156] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Suleimen Koishybai|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2021-01-13 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |128 |{{Қатысушы-түж6|Aimanber}} | data-sort-value="1150" |[{{Өңдеу статистикасы|Aimanber}} 1150] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |129 |{{Қатысушы-түж6|Bailarbekov}} | data-sort-value="1136" |[{{Өңдеу статистикасы|Bailarbekov}} 1136] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |130 |{{Қатысушы-түж6|Айдос уики}} | data-sort-value="1126" |[{{Өңдеу статистикасы|Айдос уики}} 1126] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Айдос уики|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2015-11-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |131 |{{Қатысушы-түж6|Sergazyyev}} | data-sort-value="1119" |[{{Өңдеу статистикасы|Sergazyyev}} 1119] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |132 |{{Қатысушы-түж6|KoishymanovaG}} | data-sort-value="1102" |[{{Өңдеу статистикасы|KoishymanovaG}} 1102] | data-sort-value="16" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KoishymanovaG|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 16] |2024-02-29 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |133 |{{Қатысушы-түж6|Истеный казах}} | data-sort-value="1096" |[{{Өңдеу статистикасы|Истеный казах}} 1096] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |134 |{{Қатысушы-түж6|Madina Kilybayeva}} | data-sort-value="1083" |[{{Өңдеу статистикасы|Madina Kilybayeva}} 1083] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-28 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |135 |{{Қатысушы-түж6|Kafarik}} | data-sort-value="1075" |[{{Өңдеу статистикасы|Kafarik}} 1075] | data-sort-value="0" |0 |2009-12-24 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |136 |{{Қатысушы-түж6|Аян Жанайсов}} | data-sort-value="1054" |[{{Өңдеу статистикасы|Аян Жанайсов}} 1054] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-02 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |137 |{{Қатысушы-түж6|Finderhannes}} | data-sort-value="1049" |[{{Өңдеу статистикасы|Finderhannes}} 1049] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-18 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |138 |{{Қатысушы-түж6|Vyacheslav Nasretdinov}} | data-sort-value="1026" |[{{Өңдеу статистикасы|Vyacheslav Nasretdinov}} 1026] | data-sort-value="0" |0 |2008-08-11 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |139 |{{Қатысушы-түж6|Marksscheider}} | data-sort-value="1001" |[{{Өңдеу статистикасы|Marksscheider}} 1001] | data-sort-value="20" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Marksscheider|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 20] |2026-07-27 |{{stars|-|-|-|-|-|*|*}} |- |140 |{{Қатысушы-түж6|Orkaarys}} | data-sort-value="993" |[{{Өңдеу статистикасы|Orkaarys}} 993] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |141 |{{Қатысушы-түж6|А.С.Кизиров}} | data-sort-value="987" |[{{Өңдеу статистикасы|А.С.Кизиров}} 987] | data-sort-value="0" |0 |2016-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |142 |{{Қатысушы-түж6|P.Nurgisa}} | data-sort-value="976" |[{{Өңдеу статистикасы|P.Nurgisa}} 976] | data-sort-value="0" |0 |2014-11-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |143 |{{Қатысушы-түж6|Rayurad mc}} | data-sort-value="973" |[{{Өңдеу статистикасы|Rayurad mc}} 973] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |144 |{{Қатысушы-түж6|Fuzze123}} | data-sort-value="964" |[{{Өңдеу статистикасы|Fuzze123}} 964] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |145 |{{Қатысушы-түж6|Aselhan}} | data-sort-value="948" |[{{Өңдеу статистикасы|Aselhan}} 948] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aselhan|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |146 |{{Қатысушы-түж6|Шайнүсіп}} | data-sort-value="931" |[{{Өңдеу статистикасы|Шайнүсіп}} 931] | data-sort-value="9" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Шайнүсіп|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 9] |2024-09-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |147 |{{Қатысушы-түж6|Adiladil}} | data-sort-value="906" |[{{Өңдеу статистикасы|Adiladil}} 906] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-09 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |148 |{{Қатысушы-түж6|NErnur98}} | data-sort-value="880" |[{{Өңдеу статистикасы|NErnur98}} 880] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |149 |{{Қатысушы-түж6|Касымхан}} | data-sort-value="866" |[{{Өңдеу статистикасы|Касымхан}} 866] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |150 |{{Қатысушы-түж6|Chris die Seele}} | data-sort-value="865" |[{{Өңдеу статистикасы|Chris die Seele}} 865] | data-sort-value="0" |0 |2016-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |151 |{{Қатысушы-түж6|Mukhin}} | data-sort-value="850" |[{{Өңдеу статистикасы|Mukhin}} 850] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |152 |{{Қатысушы-түж6|Stella~kkwiki}} | data-sort-value="830" |[{{Өңдеу статистикасы|Stella~kkwiki}} 830] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |153 |{{Қатысушы-түж6|Bakbergenov}} | data-sort-value="820" |[{{Өңдеу статистикасы|Bakbergenov}} 820] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |154 |{{Қатысушы-түж6|Dambler}} | data-sort-value="819" |[{{Өңдеу статистикасы|Dambler}} 819] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |155 |{{Қатысушы-түж6|Aibol dos}} | data-sort-value="813" |[{{Өңдеу статистикасы|Aibol dos}} 813] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |156 |{{Қатысушы-түж6|KaldarovNurymzhan}} | data-sort-value="801" |[{{Өңдеу статистикасы|KaldarovNurymzhan}} 801] | data-sort-value="0" |0 |2018-11-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |157 |{{Қатысушы-түж6|Talghatuly}} | data-sort-value="794" |[{{Өңдеу статистикасы|Talghatuly}} 794] | data-sort-value="0" |0 |2012-02-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |158 |{{Қатысушы-түж6|Akba.nis.13}} | data-sort-value="790" |[{{Өңдеу статистикасы|Akba.nis.13}} 790] | data-sort-value="0" |0 |2014-09-18 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |159 |{{Қатысушы-түж6|Аязбаев Даурен}} | data-sort-value="789" |[{{Өңдеу статистикасы|Аязбаев Даурен}} 789] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |160 |{{Қатысушы-түж6|Masalbaeva}} | data-sort-value="787" |[{{Өңдеу статистикасы|Masalbaeva}} 787] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |161 |{{Қатысушы-түж6|Абдрахманов Димаш}} | data-sort-value="785" |[{{Өңдеу статистикасы|Абдрахманов Димаш}} 785] | data-sort-value="0" |0 |2015-12-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |162 |{{Қатысушы-түж6|Tylerdurdenkz}} | data-sort-value="780" |[{{Өңдеу статистикасы|Tylerdurdenkz}} 780] | data-sort-value="0" |0 |2015-01-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |163 |{{Қатысушы-түж6|DariaUrinbasarova21nis}} | data-sort-value="777" |[{{Өңдеу статистикасы|DariaUrinbasarova21nis}} 777] | data-sort-value="0" |0 |2022-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |164 |{{Қатысушы-түж6|Azim Nurbergen}} | data-sort-value="763" |[{{Өңдеу статистикасы|Azim Nurbergen}} 763] | data-sort-value="0" |0 |2014-01-22 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |165 |{{Қатысушы-түж6|Ташметов шахрух}} | data-sort-value="743" |[{{Өңдеу статистикасы|Ташметов шахрух}} 743] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Ташметов шахрух|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2022-02-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |166 |{{Қатысушы-түж6|Mheidegger}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Mheidegger}} 739] | data-sort-value="3" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mheidegger|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 3] |2008-07-14 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |167 |{{Қатысушы-түж6|Panicgirl}} | data-sort-value="739" |[{{Өңдеу статистикасы|Panicgirl}} 739] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |168 |{{Қатысушы-түж6|Mariko}} | data-sort-value="734" |[{{Өңдеу статистикасы|Mariko}} 734] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-26 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |169 |{{Қатысушы-түж6|Rake}} | data-sort-value="726" |[{{Өңдеу статистикасы|Rake}} 726] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |170 |{{Қатысушы-түж6|Rasul kz91}} | data-sort-value="723" |[{{Өңдеу статистикасы|Rasul kz91}} 723] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |171 |{{Қатысушы-түж6|Muslim Qazaq}} | data-sort-value="722" |[{{Өңдеу статистикасы|Muslim Qazaq}} 722] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Muslim Qazaq|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2015-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |172 |{{Қатысушы-түж6|Zhumalina}} | data-sort-value="720" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumalina}} 720] | data-sort-value="0" |0 |2013-05-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |173 |{{Қатысушы-түж6|Alfiya}} | data-sort-value="719" |[{{Өңдеу статистикасы|Alfiya}} 719] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |174 |{{Қатысушы-түж6|Aldogarov}} | data-sort-value="702" |[{{Өңдеу статистикасы|Aldogarov}} 702] | data-sort-value="0" |0 |2020-03-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |175 |{{Қатысушы-түж6|Дауткулова Ақмарал}} | data-sort-value="701" |[{{Өңдеу статистикасы|Дауткулова Ақмарал}} 701] | data-sort-value="0" |0 |2024-05-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |176 |{{Қатысушы-түж6|Εὐθυμένης}} | data-sort-value="698" |[{{Өңдеу статистикасы|Εὐθυμένης}} 698] | data-sort-value="0" |0 |2013-02-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |177 |{{Қатысушы-түж6|Sultan bek}} | data-sort-value="695" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan bek}} 695] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |178 |{{Қатысушы-түж6|Мира Белль}} | data-sort-value="693" |[{{Өңдеу статистикасы|Мира Белль}} 693] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Мира Белль|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2023-01-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |179 |{{Қатысушы-түж6|Cekli829}} | data-sort-value="690" |[{{Өңдеу статистикасы|Cekli829}} 690] | data-sort-value="0" |0 |2009-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |180 |{{Қатысушы-түж6|Nkipshak}} | data-sort-value="684" |[{{Өңдеу статистикасы|Nkipshak}} 684] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |181 |{{Қатысушы-түж6|Sultan-balasi}} | data-sort-value="676" |[{{Өңдеу статистикасы|Sultan-balasi}} 676] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |182 |{{Қатысушы-түж6|Epoxa-HH}} | data-sort-value="674" |[{{Өңдеу статистикасы|Epoxa-HH}} 674] | data-sort-value="0" |0 |2020-07-06 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |183 |{{Қатысушы-түж6|Saken kun}} | data-sort-value="673" |[{{Өңдеу статистикасы|Saken kun}} 673] | data-sort-value="0" |0 |2012-01-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |184 |{{Қатысушы-түж6|KUckhocjothkei3}} | data-sort-value="671" |[{{Өңдеу статистикасы|KUckhocjothkei3}} 671] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:KUckhocjothkei3|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-08-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |185 |{{Қатысушы-түж6|Syrlybek}} | data-sort-value="658" |[{{Өңдеу статистикасы|Syrlybek}} 658] | data-sort-value="0" |0 |2011-03-04 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |186 |{{Қатысушы-түж6|Мұқтар Құндыз}} | data-sort-value="656" |[{{Өңдеу статистикасы|Мұқтар Құндыз}} 656] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-23 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |187 |{{Қатысушы-түж6|Баха}} | data-sort-value="654" |[{{Өңдеу статистикасы|Баха}} 654] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |188 |{{Қатысушы-түж6|Parmanova.ulbolsyn}} | data-sort-value="651" |[{{Өңдеу статистикасы|Parmanova.ulbolsyn}} 651] | data-sort-value="0" |0 |2012-03-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |189 |{{Қатысушы-түж6|Амзе Магжан}} | data-sort-value="645" |[{{Өңдеу статистикасы|Амзе Магжан}} 645] | data-sort-value="0" |0 |2014-02-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |190 |{{Қатысушы-түж6|Капысова Айдана}} | data-sort-value="642" |[{{Өңдеу статистикасы|Капысова Айдана}} 642] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |191 |{{Қатысушы-түж6|IArhunI}} | data-sort-value="641" |[{{Өңдеу статистикасы|IArhunI}} 641] | data-sort-value="0" |0 |2011-12-15 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |192 |{{Қатысушы-түж6|Belekov Syrym}} | data-sort-value="639" |[{{Өңдеу статистикасы|Belekov Syrym}} 639] | data-sort-value="0" |0 |2011-08-03 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |193 |{{Қатысушы-түж6|Bauyr03}} | data-sort-value="632" |[{{Өңдеу статистикасы|Bauyr03}} 632] | data-sort-value="19" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Bauyr03|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 19] |2022-01-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |194 |{{Қатысушы-түж6|Aseke16}} | data-sort-value="624" |[{{Өңдеу статистикасы|Aseke16}} 624] | data-sort-value="1" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Aseke16|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 1] |2014-01-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |195 |{{Қатысушы-түж6|Айвентадор}} | data-sort-value="622" |[{{Өңдеу статистикасы|Айвентадор}} 622] | data-sort-value="0" |0 |2021-04-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |196 |{{Қатысушы-түж6|Zhandos02}} | data-sort-value="620" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhandos02}} 620] | data-sort-value="7" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Zhandos02|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 7] |2017-09-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |197 |{{Қатысушы-түж6|Makhanov}} | data-sort-value="613" |[{{Өңдеу статистикасы|Makhanov}} 613] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |198 |{{Қатысушы-түж6|Tuttiorchestra687}} | data-sort-value="612" |[{{Өңдеу статистикасы|Tuttiorchestra687}} 612] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Tuttiorchestra687|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2025-11-02 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |199 |{{Қатысушы-түж6|Zhumabayeva Aiym}} | data-sort-value="601" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhumabayeva Aiym}} 601] | data-sort-value="0" |0 |2016-01-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |200 |{{Қатысушы-түж6|Inkar}} | data-sort-value="600" |[{{Өңдеу статистикасы|Inkar}} 600] | data-sort-value="0" |0 |2011-04-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |201 |{{Қатысушы-түж6|Mma}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Mma}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |202 |{{Қатысушы-түж6|Юкке}} | data-sort-value="599" |[{{Өңдеу статистикасы|Юкке}} 599] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-29 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |203 |{{Қатысушы-түж6|Mary}} | data-sort-value="597" |[{{Өңдеу статистикасы|Mary}} 597] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |204 |{{Қатысушы-түж6|Әбдіхалық Нарғыз}} | data-sort-value="587" |[{{Өңдеу статистикасы|Әбдіхалық Нарғыз}} 587] | data-sort-value="0" |0 |2014-03-31 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |205 |{{Қатысушы-түж6|Аскар}} | data-sort-value="584" |[{{Өңдеу статистикасы|Аскар}} 584] | data-sort-value="0" |0 |2008-03-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |206 |{{Қатысушы-түж6|Eldar zh96}} | data-sort-value="575" |[{{Өңдеу статистикасы|Eldar zh96}} 575] | data-sort-value="0" |0 |2012-08-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |207 |{{Қатысушы-түж6|AlibiKazken}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|AlibiKazken}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-20 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |208 |{{Қатысушы-түж6|Badyroff}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Badyroff}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |209 |{{Қатысушы-түж6|Нурия}} | data-sort-value="569" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурия}} 569] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |210 |{{Қатысушы-түж6|Нақып Нұрғали}} | data-sort-value="565" |[{{Өңдеу статистикасы|Нақып Нұрғали}} 565] | data-sort-value="0" |0 |2014-04-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |211 |{{Қатысушы-түж6|Zhaniya92}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Zhaniya92}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |212 |{{Қатысушы-түж6|Ұлан Тұрсынбек}} | data-sort-value="562" |[{{Өңдеу статистикасы|Ұлан Тұрсынбек}} 562] | data-sort-value="0" |0 |2025-10-24 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |213 |{{Қатысушы-түж6|Alikhantanirbergennurlanuly}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Alikhantanirbergennurlanuly}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2022-08-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |214 |{{Қатысушы-түж6|Yamanzho}} | data-sort-value="555" |[{{Өңдеу статистикасы|Yamanzho}} 555] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |215 |{{Қатысушы-түж6|Kuanysh Ismailov}} | data-sort-value="547" |[{{Өңдеу статистикасы|Kuanysh Ismailov}} 547] | data-sort-value="0" |0 |2014-10-17 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |216 |{{Қатысушы-түж6|Egor Shustoff}} | data-sort-value="541" |[{{Өңдеу статистикасы|Egor Shustoff}} 541] | data-sort-value="0" |0 |2011-11-19 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |217 |{{Қатысушы-түж6|Niyazbek}} | data-sort-value="534" |[{{Өңдеу статистикасы|Niyazbek}} 534] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |218 |{{Қатысушы-түж6|Dauylbai Aidar}} | data-sort-value="533" |[{{Өңдеу статистикасы|Dauylbai Aidar}} 533] | data-sort-value="0" |0 |2012-06-11 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |219 |{{Қатысушы-түж6|Olkikz}} | data-sort-value="529" |[{{Өңдеу статистикасы|Olkikz}} 529] | data-sort-value="0" |0 |2011-07-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |220 |{{Қатысушы-түж6|Fornax}} | data-sort-value="528" |[{{Өңдеу статистикасы|Fornax}} 528] | data-sort-value="0" |0 |2024-03-08 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |221 |{{Қатысушы-түж6|Dzhos}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Dzhos}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |222 |{{Қатысушы-түж6|Нурсауле Нурмагамбетова}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Нурсауле Нурмагамбетова}} 527] | data-sort-value="10" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Нурсауле Нурмагамбетова|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 10] |2014-11-10 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |223 |{{Қатысушы-түж6|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} | data-sort-value="527" |[{{Өңдеу статистикасы|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}} 527] | data-sort-value="0" |0 |2013-09-21 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |224 |{{Қатысушы-түж6|Arachn0}} | data-sort-value="523" |[{{Өңдеу статистикасы|Arachn0}} 523] | data-sort-value="0" |0 |2009-02-05 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |225 |{{Қатысушы-түж6|Tansholpan}} | data-sort-value="522" |[{{Өңдеу статистикасы|Tansholpan}} 522] | data-sort-value="0" |0 |2011-06-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |226 |{{Қатысушы-түж6|Adilbekkazykhanov}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Adilbekkazykhanov}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2016-12-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |227 |{{Қатысушы-түж6|Murat Karibay}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Murat Karibay}} 520] | data-sort-value="0" |0 |2020-04-01 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |228 |{{Қатысушы-түж6|Mustazhap}} | data-sort-value="520" |[{{Өңдеу статистикасы|Mustazhap}} 520] | data-sort-value="8" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Mustazhap|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 8] |2014-12-27 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |229 |{{Қатысушы-түж6|Karina Nurtazina}} | data-sort-value="518" |[{{Өңдеу статистикасы|Karina Nurtazina}} 518] | data-sort-value="2" |[{{fullurl:Арнайы:Үлесі|limit=1000&contribs=user&target={{urlencode:Karina Nurtazina|QUERY}}&namespace=0&tagfilter={{urlencode:Тексерілді деп белгіледі|QUERY}}}} 2] |2018-05-12 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |230 |{{Қатысушы-түж6|Chingiz Nazbiev}} | data-sort-value="516" |[{{Өңдеу статистикасы|Chingiz Nazbiev}} 516] | data-sort-value="0" |0 |2018-01-07 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |231 |{{Қатысушы-түж6|HBSH NIS 7B KASIET}} | data-sort-value="514" |[{{Өңдеу статистикасы|HBSH NIS 7B KASIET}} 514] | data-sort-value="0" |0 |2017-10-13 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |232 |{{Қатысушы-түж6|Albergenius}} | data-sort-value="510" |[{{Өңдеу статистикасы|Albergenius}} 510] | data-sort-value="0" |0 |2009-03-30 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |- |233 |{{Қатысушы-түж6|Friction27}} | data-sort-value="506" |[{{Өңдеу статистикасы|Friction27}} 506] | data-sort-value="0" |0 |2020-08-16 |{{stars|-|-|-|-|-|-|*}} |} </center> <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} [[Санат:Уикипедия:Анықтама]] [[Санат:Уикипедия:Қауым]] nm2a2x9wto6w92hh6ame5s0qcyo265a 14 546766 3661915 2336506 2026-09-27T08:48:49Z Marksscheider 183882 Marksscheider [[Санат:Теннистен Францияның ашық біріншілігі]] бетін [[Санат:Теннистен Франция ашық чемпионаты]] бетіне жылжытты 2336506 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|French Open}} [[Санат:Франциядағы теннистен жарыстар]] [[Санат:Франциядағы халықаралық спорт жарыстары]] su5xfga7wy39jfwgdwrgvb701eq2duf 4 554792 3662012 3654574 2026-09-27T11:55:33Z MediaWiki message delivery 28897 /* Tech News: 2026-39 */ жаңа бөлім 3662012 wikitext text/x-wiki {{Мұрағат|2014 жылғы техникалық жаңалықтар|2015 жылғы техникалық жаңалықтар|2016 жылғы техникалық жаңалықтар|2017 жылғы техникалық жаңалықтар|2018 жылғы техникалық жаңалықтар|2019 жылғы техникалық жаңалықтар|2020 жылғы техникалық жаңалықтар|2021 жылғы техникалық жаңалықтар|2022 жылғы техникалық жаңалықтар|2023 жылғы техникалық жаңалықтар|2024 жылғы техникалық жаңалықтар|2025 жылғы техникалық жаңалықтар|2026 жылғы техникалық жаңалықтар}} {{Жинақталған мазмұн|20|400}} == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:32, 2026 ж. қаңтардың 13 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:29, 2026 ж. қаңтардың 20 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:16, 2026 ж. қаңтардың 27 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:43, 2026 ж. ақпанның 2 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 04:29, 2026 ж. ақпанның 10 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 тізімін пайдаланып User:Quiddity (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:16, 2026 ж. ақпанның 17 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:03, 2026 ж. ақпанның 24 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 22:51, 2026 ж. наурыздың 2 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:52, 2026 ж. наурыздың 9 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:35, 2026 ж. наурыздың 17 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:50, 2026 ж. наурыздың 23 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:25, 2026 ж. наурыздың 31 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:18, 2026 ж. сәуірдің 6 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:18, 2026 ж. сәуірдің 13 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 19:59, 2026 ж. сәуірдің 20 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:05, 2026 ж. сәуірдің 27 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:42, 2026 ж. мамырдың 5 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:20, 2026 ж. мамырдың 12 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:21, 2026 ж. мамырдың 19 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:51, 2026 ж. мамырдың 26 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 тізімін пайдаланып User:Quiddity (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:08, 2026 ж. маусымның 2 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:29, 2026 ж. маусымның 9 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:48, 2026 ж. маусымның 15 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 тізімін пайдаланып User:UOzurumba (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]] are [[phab:T418115|now available at Wikidata]]. This update enables access to Mentorship ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|if configured]]), Impact module, the Help Panel, and a simplified Newcomer Homepage (without Suggested Edits). Wikidata administrators are still configuring the features through Community Configuration. '''Updates for editors''' * The special page [[{{#special:RangeCalculator}}]] has been created. It allows users to find an IP range without needing to rely on external tools. Until now, this tool was only available to CheckUsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T268429] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]] is a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details. It will be deployed to most small and medium-sized Wikipedia language versions on June 23. The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#deployment|FAQ]] lists possible actions to take on your wiki to support the deployment. Check the [[:phab:T414094|rollout plan]] for the next deployment steps. [https://phabricator.wikimedia.org/T428902] * Starting next week, users will get a notification when they are blocked or unblocked from editing, or if this block changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T100974] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting next week, abuse filters that are set to "require CAPTCHA verification" will begin to also affect users with the <code>skipcaptcha</code> right, which includes most autoconfirmed users. Bots are exempted. This change only affects edits that trigger an abuse filter. The <code>skipcaptcha</code> right will continue to exempt users from having to solve CAPTCHAs in the ordinary course of using the wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T402595] * Reference documentation for the [[wikitech:Machine_Learning/LiftWing/API|Lift Wing API]] has moved from the API Portal to the interactive [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?api=lift-wing&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. * The API Portal wiki is now closed. For API documentation, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. All API Portal wiki URLs (https://api.wikimedia.org/wiki/) will redirect to the mediawiki.org page starting June 22. [https://phabricator.wikimedia.org/T427537] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.8|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Join an online call on 25 June at 2:30pm UTC to meet the current Wikimedia interns for [[mw:Google_Summer_of_Code/2026|Google Summer of Code]] and [[mw:Outreachy/Round_32|Outreachy]]. Interns will provide an overview of their projects and a brief demo of their work so far. Attendees are encouraged to [[mw:event:Google_Summer_of_Code/Summer_2026_June_Internship_open_session|share ideas and connections in their community]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:04, 2026 ж. маусымның 23 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30722494 тізімін пайдаланып User:Trizek (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]], the Growth team tested adding a user account icon in the mobile web header for logged-out users, providing direct access to "Create account" and "Log in" actions. The experiment increased account creation by about 20% without negatively affecting edit quality or constructive edit rates. The feature will now be rolled out to all Wikimedia Foundation wikis on mobile web in the first week of July. [https://phabricator.wikimedia.org/T428220] * After a [[phab:T426248|successful experiment]], logged-in users who did not [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation|confirm their email address]] when their account was created see a new banner asking them to complete that process. This helps reduce the risk that users get locked out of their account, and makes account email addresses overall more reliable. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T428292] * An update to [[Special:Search|Search]] is refining how the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> behaves when used to exclude results. Previously, using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> with negation could unintentionally broaden search results by adding the namespaces included in the search scope, leading to confusing behavior for users expecting a straightforward exclusion filter. With the update, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>-prefix:</nowiki></code></bdi> will now strictly exclude matching page titles as intended and may display a warning if the relevant namespace has not been explicitly selected. The behavior of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>prefix:</nowiki></code></bdi> without negation however remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T427443] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where reviewers using the Page Curation toolbar were not automatically subscribed to talk page discussions they started has now been fixed. Reviewers will now receive notifications when someone replies to those discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T329346] '''Updates for technical contributors''' * Starting June 29th, automated downloads from the dumps.wikimedia.org website will be subject to the [[Foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services remains unaffected. This is a follow up to the announcement made in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|2026/25 issue of Tech News]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.9|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:47, 2026 ж. маусымның 29 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30744833 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the search bar results on Wikidata, showed English results instead of using the correct language fallback for users of language variants, has now been fixed. Search suggestions will now follow the expected language fallback chain. [https://phabricator.wikimedia.org/T429769] '''Updates for technical contributors''' * In preparation for [[m:Special:MyLanguage/Event:Celebrate Women|Celebrate Women campaign]] planned for March 2027, the Wikimedia Foundation’s [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Advancement/Community Growth/Content Enablement|Content Enablement team]] has launched a 22-question survey to better understand technical contributions by women+ (anyone who identifies as a woman) across Wikimedia projects. The survey takes approximately 15–20 minutes to complete and will remain open until 20 July 2026. The [[m:Special:MyLanguage/Celebrate Women/Technical contributions survey|questions]] are also available on-wiki for review in advance. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Score|Score extension]] now supports rendering music scores as SVG images in addition to PNG, addressing a long-standing [[:phab:T49578|feature request]] and resolving historical image quality issues. Both formats are now provided to clients, with PNG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>src</nowiki></code></bdi> attribute and SVG in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>srcset</nowiki></code></bdi> attribute. * The new [[wikitech:Parsoid|Parsoid]] parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], making it easier to introduce new reading and editing features. It was enabled on French Wikipedia, bringing total progress to covering 78.9% of Wikipedia page views. Rollout to English Wikipedia desktop will progress through this week. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Hackathon 2026 [[diffblog:2026/06/29/wikimedia-hackathon-2026-building-collaborating-and-shaping-the-future-together/|recap blog post]] is now live. It highlights the projects, sessions, and social activities from this year’s event, and shares initial plans for the 2027 Wikimedia Hackathon. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 18:56, 2026 ж. шілденің 6 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30773578 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone|Revise Tone]] helps newcomers identify passages in Wikipedia articles that may contain non-encyclopedic language and encourages them to consider revising the tone. The feature was [[w:en:A/B_testing|A/B tested]] on the Arabic, English, French, and Portuguese Wikipedias, where newcomer task completion rates [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Revise_Tone#Experiment_Results|increased by 38.7%]] compared to the default Copyedit task, with no decrease in edit quality. The test ended on July 9, and the feature is now available for everyone on these wikis, configurable via Community Configuration. [[phab:T426364|The plan]] is to release Revise Tone to more wikis. * The community configuration that allows [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship#Automated mentor list cleanup|automatic removal of inactive mentors]] based on configurable criteria will be enabled on Thursday 16, [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment|on some wikis]] to keep mentor lists up to date. Mentors are experienced contributors who opt in to help new users on-wiki through the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth Features]]. Administrators can now prepare the settings via [[w:Special:CommunityConfiguration/Mentorship|Special:CommunityConfiguration/Mentorship]]; they will take effect starting Thursday. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:38}} community-submitted {{PLURAL:38|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some users of the Wikipedia Android app were logged out immediately after signing in, preventing them from staying logged in and editing pages, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T316916] '''Updates for technical contributors''' * Editing a page via user scripts or gadgets was causing watchlist labels that the user had assigned to that page to reset. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423778] * To work around a Safari bug (see [[phab:T425211]]), on Parsoid-enabled wikis, wikilink hrefs now use absolute urls instead of protocol-relative urls. REST API output remains unchanged and continue to use protocol-relative urls. Gadgets, user scripts, bots, and CSS might need to be adapted if they relied on the presence of protocol-relative urls in wikilink hrefs. [https://phabricator.wikimedia.org/T431358] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.11|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation’s Experiment Platform Team has published a blog post reflecting on its first year of structured experimentation. It highlights successful experiments such as Paste Check, Reference Check, and Tone Check, which improved editing outcomes and have been rolled out to more users, as well as experiments that did not lead to product changes. [[diffblog:2026/07/07/moving-the-needle-how-we-test-new-ideas-across-wikimedia-projects|Read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 21:10, 2026 ж. шілденің 13 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30804401 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Reader/Reader Experience|Reader Experience team]] has incorporated community feedback around the placement of watchstar and watchlist buttons for the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading Lists beta feature]], which would allow for saving articles for later reading – a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W102|wishlist item]] to bring the functionality to web. Editors are invited to enable the beta feature to test it out and [[phab:T426453|share their thoughts]]. * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] offers edit suggestions within the VisualEditor for improving Wikipedia articles. [[Special:EditChecks|All suggestions]] are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators – local customization|community-configurable]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/TextMatch|TextMatch]] feature is a way for volunteers to create custom local suggestions. The feature searches in articles for strings of text, and now includes support for regular expressions. This gives volunteers greater precision and flexibility over the kinds of local suggestions they can create. Note: Suggestions [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration#:~:text=maximumEditcount|can be targeted]] based on the edit count of the person editing as well as other aspects of the page. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Create custom local types of Suggestions|find examples from other communities]] for inspiration, including TextMatches that detect: typos, grammar-errors, potential advertisements, clichés, incorrect dash or hyphen usage, non-specific time keywords, outdated names, and more. Any [[mw:Special:MyLanguage/Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|feedback]] is appreciated. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the SVG Translate tool could use an outdated version of a file, causing existing translations to be overwritten when new ones were uploaded, has now [[phab:T430577|been fixed]]. Overall, in the last quarter from April – June 2026 about 337 community tasks were resolved by the Wikimedia Foundation. '''Updates for technical contributors''' * On Parsoid-enabled wikis, Parsoid now renders a maximum of 1,250 images per page. A new tracking category, "media-limit-reached", will be soon made available to identify pages where this limit is reached, making it easier to find content whose media output may have been restricted during rendering. See [[phab:T430854]] for more information and to provide feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.12|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 10:45, 2026 ж. шілденің 21 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30836091 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[mw:Special:MyLanguage/ContentTranslation|Content Translation]] now supports dark mode, fulfilling a [[m:Community Wishlist/W544|Community Wishlist request]]. This brings the tool in line with the accessibility features available in the Vector 2022 and Minerva skins, helping reduce visual fatigue for users translating content. [https://phabricator.wikimedia.org/T367077] * DiscussionTools' source mode and the 2017 wikitext editor will now offer autocomplete for links (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[</nowiki></code></bdi>), templates (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{</nowiki></code></bdi>), HTML and parser tags (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><</nowiki></code></bdi>), and magic words (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__</nowiki></code></bdi>), making it quicker and easier to insert links, templates, and other wiki markup while editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T432400] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Readers Growth team]] has concluded its experiment with mobile page previews and will not roll out the feature. Page Previews are a pop-up bottom sheet that appears when readers tap a blue link, showing a thumbnail, lead paragraph, and an option to open the article. The experiment showed flat retention and negative indicator metrics, suggesting that mobile web readers preferred navigating directly to linked articles rather than using page previews. * The Reader Experience team has seen encouraging early results from the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]], with 93% of participating users reporting that it was useful. Reading Lists help active readers save articles for future reading and support their learning goals on Wikimedia projects. The team plans further improvements before expanding the feature to more users. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh|Explore Feed Refresh]] initiative was tested with new and casual Wikipedia app readers. The refreshed feed helps readers discover new and relevant content. After a 10.5% increase in engagement with the feed, Wikimedia Apps team has decided to scale the Home Feed redesign to iOS with the learnings from the Android release applied. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where subject names in the Article Guidance feature were displayed with incorrect capitalization on French Wikipedia, has now been fixed. Subject names will now follow the correct capitalization rules for the language. [https://phabricator.wikimedia.org/T427201] '''Updates for technical contributors''' * After running several [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|Account Creation Experiments]] to improve registration completion rates, a new version of the username field on [[Special:CreateAccount|Create Account]] has been rolled out. It includes [[:c:File:Create account - July 2026 updates.png|a popover summarizing the username policy]] to provide clearer guidance during account creation. As part of this change, the messages <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-helpusername</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-help</nowiki></code></bdi> that several communities have configured will no longer be used. If communities want to customize the guidance shown in the new popover, they can instead edit the following messages: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet1</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet2</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>createacct-username-policy-popover-bullet3</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T430604] * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror syntax highlighter]] will offer [[w:en:Theme (computing)|themes]]. The themes can be picked from a dropdown menu in the full [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#CodeMirror preferences|CodeMirror preferences]] dialog. For wikitext, available themes are default, colorblind-friendly (previously the colorblind preference option on [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing]]) and no-highlighting. For code languages (i.e., CSS/JavaScript/JSON/Vue/Lua), there are several themes available. These same themes will eventually be available for wikitext, too. [https://phabricator.wikimedia.org/T163533] * From now on, wikis can restrict editing in the "User" namespace to only the page owner and certain user groups. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgRestrictUserPageEditing|Read the configuration documentation]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:48, 2026 ж. шілденің 27 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30856308 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] has developed a [https://82db7c8d4b.catalyst.wmcloud.org/w/index.php?title=Regent%27s_Park&uselang=de patch demo] that wraps the page toolbar onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, which can occur on some language Wikipedias at certain screen widths. [https://phabricator.wikimedia.org/T429518] * The Reader Experience team is planning to launch [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]], a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Mobile and apps/Have Apps reading lists available on Destop/Mobile|Community Wishlist item]], which is currently available to try in beta, as a full feature in September. Before then, volunteer translator help is needed for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-readinglists&filter=&action=translate string translations] into a number of languages. The feature supports reading and learning goals on Wikipedia. * Next week, the table of contents on Wikimedia Commons file pages will be improved by consolidating the file page table of contents with the page table of contents. This will make it easier to understand a file page’s structure, navigate to specific sections, and share links to individual sections. [https://phabricator.wikimedia.org/T332644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where some [[w:TIFF|TIFF]] images failed to load after clicking their thumbnail, causing a broken image to be displayed instead of the full-size image, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T429326] '''Updates for technical contributors''' * The variable and function selector in AbuseFilter has been updated to support search and autocomplete. It will allow filter maintainers to find the desired variable or function more quickly. [https://phabricator.wikimedia.org/T323698] * The MJPEG and VP8 formats are removed from the video player. The MP4 format (MPEG-4 Part 2) is added instead, which provides higher quality videos to older iPhone devices. It may take a few weeks to retroactively update all existing videos. The default format for modern devices stays the same (VP9/WebM). [https://phabricator.wikimedia.org/T358266] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 00:45, 2026 ж. тамыздың 4 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30872536 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new ChartWizard is [[c:Special:ChartWizard/Data:Example.Pie.chart|now available on Wikimedia Commons]] for users interested in creating charts from their own data. The wizard makes the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] more beginner-friendly by allowing editors to create charts, such as bar and pie charts, without needing to use JSON. Users can still switch to the JSON editor if they prefer. Feedback on the new tool is welcome on the [[m:Talk:Community Wishlist/W414|wish talk page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Wikipedia iOS app’s Picture of the Day widget displayed the same image every day instead of updating daily, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T430692] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Math|Math formula]] SVG images will soon be generated in the browser instead of on the server. MathML continues to be generated on the server and renders in the browser without JavaScript. Wikibooks will see this change on 12 August, Wikisource on 19 August and Wikipedia from 20-27 August. You can try this by selecting "{{int:Mw-math-mathjax}}" in your preferences. This change is part of [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase/deprecation|deprecating RESTBase]] and [[phab:T431372|deprecating Mathoid]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271001] * Category pages will soon support sorting entries by the time they are added to a category. This will make it easier to find recently or long-standing categorized pages. It will also improve workflows for maintenance categories such as deletion backlogs and other time-based review tasks. You can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>cldsort=timestamp</nowiki></code></bdi> URL argument in category view to sort the entries. [https://phabricator.wikimedia.org/T433768] * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and user scripts on Wikimedia wikis may now use [[phab:T395347|ES2018 features]] and [[phab:T419142|ES2019 features]] in JavaScript code. Previously, the platform only allowed up to ES2017. MediaWiki validates the source code to protect functionality from syntax errors and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browser_support_matrix|supported browsers]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419142] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:44, 2026 ж. тамыздың 11 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30901051 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist|Worklist feature]] for the Event Registration tool is now live on all Wikimedia wikis. With Worklist, event organizers can add the articles their event will focus on directly to the event page. The Worklist also powers [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Worklist#How Event Pathways uses the worklist|Event Pathways]] which notifies other editors of the upcoming or ongoing event when they edit an article featured in the event's Worklist. This is the minimum viable version (MVP), and feedback is welcome. Organizers are encouraged to try the feature. A hands-on [[m:Special:MyLanguage/Event:Worklist Setup Workshop: Get Your Event Ready|Worklist Setup Workshop]] will take place on 18 August at 16:00 UTC and 19 August at 11:00 UTC. '''Updates for editors''' * [[Special:ShortPages]] displays short pages by their size, but in many cases it gets filled with disambiguations and soft redirects, making it harder to find the short articles themselves. Starting this weekend, you will be able to choose not to include an article in the special page by adding the magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__EXPECTSHORTPAGE__</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T433203] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3436680|Bole]] ([[w:bol:|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>w:bol:</nowiki></code></bdi>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T429921] * Starting the week of August 17, the page toolbar will wrap onto two lines when there is not enough horizontal space for all the buttons. This is a [[phab:T429518|fully merged patch from the Reader Experience team]] which aims to reduce crowding in the Vector 2022 toolbar, that may occur on some language Wikipedias at certain screen widths. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, uploading large files to Wikimedia Commons has become more stable and less prone to failure following some fixes related to the “Could not acquire lock” upload error. [https://phabricator.wikimedia.org/T386640] '''Updates for technical contributors''' * Debian Bullseye will reach the end of its Long Term Support on 31 August 2026. [[phab:T434103|Some Cloud VPS projects]] still have instances running Debian Bullseye. Maintainers of those projects are encouraged to migrate to Debian Bookworm or Debian Trixie. A [[wikitech:Help:Cloud VPS instance operating system migration|migration guide]] is available to help with the process, and users may also want to consider whether their workload is better suited to Toolforge. If you need help or cannot complete the migration by 31 August, please contact the Cloud VPS admins as soon as possible. [[listarchive:list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/RVIPQSYLKMSL5M46JP6NEJVGVE6I2RXQ/|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 02:02, 2026 ж. тамыздың 18 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30922806 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[Special:CreateAccount|Special:CreateAccount]] page has been simplified as part of ongoing work to modernize the account creation experience. The panel showing project statistics no longer appears next to the form on desktop and mobile web. Multiple account creation experiments show that a simpler form helps newcomers complete registration. [https://phabricator.wikimedia.org/T433783] * In order to improve page performance, images now load when they are viewed. This means images lower down an article will not load if a reader never scrolls to that part of the page, which may affect some image-related metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T148047] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where image thumbnails in Abstract Wikipedia could fail to display after the corresponding file was moved on Wikimedia Commons, has now been fixed. Thumbnails will now update correctly when files are moved. [https://phabricator.wikimedia.org/T433448] '''Updates for technical contributors''' * User Info card is a feature that helps patrollers see information about user accounts. So far, it has been available only in places such as page history, logs and recent changes. Now, it's possible to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CheckUser#User_Info_card_in_page_content|place it in the page content]] as well, using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{#uic:}}</nowiki></code></bdi> parser function. It can be particularly useful in templates like [[:en:Template:Userlinks|<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{Userlinks}}</nowiki></code></bdi>]] (or their specialized variants), as it will make it easier to see the context about a user on various noticeboard pages. The card will be displayed only to users who have it enabled in their [[Special:Preferences#mw-input-wpcheckuser-userinfocard-enable|preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T424466] * Due to user security and privacy risks, we have disabled access to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs when specifically using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. If you are impacted by this, consider whether you can use an alternative approach. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MyPage</nowiki></code></bdi> URLs can still be accessed and used without <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. Specified user page URLs (e.g. <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>User:Myusername</nowiki></code></bdi>) can still be used with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=raw</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T120386] * Due to an update, the thumbnailing software has been improved. This includes upgrading <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>librsvg</nowiki></code></bdi> to 2.60 and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ImageMagick</nowiki></code></bdi> to 7, as well as resolving a number of long-standing thumbnailing bugs like rendering errors. [https://phabricator.wikimedia.org/T419815#12222841] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:44, 2026 ж. тамыздың 25 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30961208 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A new format for the Community Wishlist is open for feedback. You can [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Community Wishlist 2027|read the proposed ideas on Meta]]. This new process plans to improve how wishes are triaged, voted on, and prioritized in a way that is transparent and balanced across project families and language editions. This consultation is open for two weeks. '''Updates for editors''' * The latest release of the Wikipedia Android app includes updates to the Saved feature, bringing the app’s saving experience closer to iOS and Web. The update redesigns the Saved tab with an “All articles” view, removes the default “Saved” reading list, renames reading lists to “Collections,” and modernizes the article-saving experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T420788] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] feature was enabled for all logged-in users on Bengali, Chinese, Czech and Vietnamese Wikipedias on August 25, after several months as a beta feature. Reading Lists will be available to all logged-in users on Arabic, French and Indonesian Wikipedias on September 1, followed by English Wikipedia on September 14, and all other Wikipedia wikis on September 28. * At the end of the month, some logged-out readers on Bengali, Czech, Persian, English, and Polish Wikipedias using the Minerva skin on mobile will see an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|updated navigation bar]] in an [[w:A/B test|A/B test]]. The test will compare the current navigation bar with a new version designed to make it easier to find information more quickly. The goal is to determine whether these changes encourage readers to return more often. This experiment will not change the experience for logged-in readers and/or editors. * Editors who maintain redirects, templates, and categories used on redirect pages now have improved ways for finding and curating redirects. Previously, redirects pages could not be searched. Two new search keywords, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>onlyredirects:</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>withredirects:</nowiki></code></bdi>, now allow redirects to be searched directly and can be combined with existing keywords such as <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>incategory:</nowiki></code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>intitle:</nowiki></code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>insource:</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T204089] * The ISBN lookup tools for generating citations were recently not working because of external service problems. Developers are working on solutions. [https://phabricator.wikimedia.org/T435179] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where searching for pages by category using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>deepcat</nowiki></code></bdi> could return no results or unrelated results has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T414859] '''Updates for technical contributors''' * The domain of URLs for thumbnails is changing from upload.wikimedia.org to thumb.wikimedia.org. The old URLs will continue to work for the foreseeable future but MediaWiki will advertise the new domain instead. URLs to other types of media such as original files, videos and transcodes will still be served from upload.wikimedia.org. [https://phabricator.wikimedia.org/T427465] * The Wikimedia [https://www.mediawiki.org/w/index.php?api=wmf-math%2Fv1&title=Special%3ARestSandbox Math API] is now deprecated. These endpoints will be fully sunset by the end of September 2026. Developers who call these endpoints should transition to alternative math rendering solutions, such as the native [https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/MathML MathML] or [https://www.mathjax.org/ MathJax]. Third-party MediaWiki installations that utilize the Math extension for formula rendering are required to upgrade to v1.43+ to avoid disruption of service. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.18|MediaWiki]] '''In depth''' * Read more about [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/TextMatch|TextMatch]] in a Diff post titled, [[diffblog:2026/08/28/custom-edit-suggestions-for-every-wiki-how-communities-are-shaping-suggestion-mode-with-textmatch/|Custom edit suggestions for every wiki: How communities are shaping Suggestion Mode with TextMatch]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 01:52, 2026 ж. қыркүйектің 1 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30990659 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a Link]] has been upgraded for English Wikipedia users with improved detection of links that have different capitalization. This will help reduce ambiguous suggestions caused by differences in capitalization in article titles, including articles about cultural goods. A second phase of improvements is planned, which will also prepare the feature for release in other languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T435526#12240876] [https://phabricator.wikimedia.org/T434259] * The [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance|Article guidance]] feature will be enabled by default for junior editors on Simple English and Turkish Wikipedia starting 10 September 2026 following [[mw:Special:MyLanguage/Article_guidance/Updates#Summary_of_experiment_result|an experiment]]. Junior editors with 0 to 99 edits will automatically see the feature when they click a red link or use the "[[tr:Vikipedi:Madde_sihirbazı|Madde oluşturto]]" option on Turkish Wikipedia to create a new article. The change is intended to help junior editors create higher-quality articles that meet each Wikipedia’s standards. [[phab:maniphest/query/z3tcTjmLMxk5/#R|Additional improvements]] will continue based on the experiment results and community feedback. * The [https://pageviews.wmcloud.org Pageviews Analysis] tool which allows users to compare pageviews across multiple pages, turns 10 years old this year and several new features have been added. They include [[toolforge:wikinav|WikiNav]] which provides insights into how readers of Wikipedia explore the content, editing stats in [https://pageviews.wmcloud.org/siteviews?range=latest-30&sites=en.wikipedia.org Siteviews], the ability to [https://pageviews.wmcloud.org/massviews?source=wikiproject&project=en.wikipedia.org lookup articles belonging to a WikiProject], and support for dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T378549] * A [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Minimal_Minerva|visually simplified Minerva]] navigation bar is being tested for logged-out readers using mobile web on the Bengali, Czech, English, Farsi, and Polish Wikipedias. The experiment aims to determine whether simplifying the navigation improves reader retention. The test will run from August 31 to September 28, and no action is required from users. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is working on improving [[en:Wikipedia:VisualEditor/Named references|auto-generated reference names in VisualEditor]]. Editors will only notice a slight change starting this week. When adding automatic reference names the numbering will start at <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:1</nowiki></code></bdi> instead of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>:0</nowiki></code></bdi>. Read more on the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|project page]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/VisualEditor/VisualEditor/+/1332704] * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] could mishandle nested nowiki tags, causing content to be lost and displaying unwanted text has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435116] '''Updates for technical contributors''' * Interface administrators can configure gadgets from [[MediaWiki:Gadgets-definition]]. The definition format has been updated and no longer requires the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi> option, as gadgets are always loaded through <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>ResourceLoader</nowiki></code></bdi>. This simplifies gadget configuration by removing an option that is no longer necessary, making gadget definitions easier for administrators. [https://phabricator.wikimedia.org/T298199] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 23:43, 2026 ж. қыркүйектің 7 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31008437 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Future Audiences team has started a [[en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Village pump (proposals)#New proposed experiment to let readers know about “Google preferred sources”|discussion on English Wikipedia]] about a proposed new experiment to show a temporary notice about the new [https://blog.google/products-and-platforms/products/search/original-high-quality-content-search/ Google Preferred Sources] feature to Wikipedia readers coming from Google. The experiment is to test whether this notice makes visitors come back to Wikipedia more often. Preferred Sources feature lets users choose websites they trust so Google can highlight content from those sources more prominently in Search and AI experiences. We are interested in testing this on other languages that Google supports and would welcome assistance with starting conversations on other wikis. If interested, please reach out to Future Audiences on the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Preferred sources|talk page]]. '''Updates for editors''' * The chat platform Discord is releasing a new self-service framework that websites can use to specify how their links should look when shared on Discord. The Future Audiences team is planning to start using this new framework to improve how Wikipedia links look when shared on Discord, giving better attribution and credit to contributors. The link appearance and behavior won't change in the first phase of this project as we want to first collect some baseline data to assess the impact of future changes. However, if community members who are active on Discord spot any issues, they can reach out on [[phab:tag/future-audiences/|Phabricator]] or [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences|Metawiki]]. * The Reader Growth team will be running an experiment to test whether [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Compact Lead|compacting article lead sections on mobiles]] with the addition of a "read more" button improves reader retention. The test will begin on September 17 on Arabic, Spanish, French, Indonesian, Italian, Japanese, Portuguese, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and will run for four weeks. * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only for a few minutes]] on September 23. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming week. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where [https://wikistats.wmcloud.org/ Wikistats] for Wikipedias was returning an HTTP 500 error and could not be reached, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T435959] '''Updates for technical contributors''' * Developers who maintain a tool that queries the Wikimedia Commons links tables need to update their code to connect to the new x4 database cluster. The links tables have been moved from the s4 cluster to x4, and will no longer receive updates on s4. The page and redirect tables remain available on both clusters. A wiki replica for the x4 cluster will be set up afterwards. The change is being made because the s4 cluster has grown too large to operate efficiently. You can [[wikitech:Special:MyLanguage/News/2026 Commons links tables database split|read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.20|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 20:30, 2026 ж. қыркүйектің 14 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31039826 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 23 September 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1790172000 14:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Special:MyLanguage/Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. [https://phabricator.wikimedia.org/T433363] '''Updates for editors''' * The Growth team tested a new post-edit notice designed to [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#4. Encourage Temporary Accounts to Register|encourage Temporary Account holders to register for a permanent account]]. The new notice replaced multiple dialogs and a simultaneous welcome notification with a single message highlighting the benefits of creating an account. The experiment increased permanent account creation from 1.94% to 3.66%, an 87% relative increase. The change will now be released to all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T433551] * For Wikipedia editors using the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|"Suggestion mode" Beta Feature]], there is a [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-editcheck-experimental|new opt-in user preference]] for showing "experimental" edit checks and suggestions. These types are listed at [[Special:EditChecks#experimental-checks|Special:EditChecks]], and are intended for early developer-testing and for gathering feedback from experienced users. Administrators can change the [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|configuration details]] for each suggestion as usual. Administrators can also [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#Experimental Suggestions|use this feature]] to help test their community's ideas for locally created checks and suggestions. Experimental types will have a more distinct visual style later this week. [[mw:Talk:VisualEditor/Suggestion Mode|Feedback is welcome]]. * The [[m:CEE Technical Village Pump|CEE Technical Village Pump]] has been launched as a space for technical discussions and collaboration among Wikimedia communities in Central and Eastern Europe. * A new tool, [[mw:Special:MyLanguage/Language Onboarding and Development/Starter kit|Starter Kit]], is now available for new and small language Wikipedia communities. It brings together guided tasks, tools, and resources to help communities get started, monitor their progress, and collaborate with the broader Wikimedia community. Starter Kit is hosted on Wikimedia Toolforge and is designed for Wikipedias with fewer than 50,000 articles. Learn more about how Starter Kit works and how communities have been using it in [[diffblog:2026/09/18/introducing-starter-kit-for-new-and-small-language-wikipedias/|this Diff blog post]]. * The Reader Growth team is launching a retest of the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|image carousel experiment]]. The retest will use three new versions of the design, updated based on community feedback. The team will assess results and determine with communities whether or not to proceed with the feature. The experiment will begin the week of September 28 and will run on Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, Farsi, French, German, Indonesian, Japanese, Polish, Portuguese, Spanish, Swedish, and Vietnamese Wikipedias. * After successful rollouts to Arabic, Bengali, Chinese, Czech, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists feature]] from the Reader Experience team will be available to all logged-in users on all Wikipedia wikis starting September 28. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the mentor status script repeatedly updated mentors’ status even when nothing had changed, creating unnecessary Recent Changes entries, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T436659] '''Updates for technical contributors''' * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, used to retrieve specific details about active or historical abuse filters configured on a wiki, has been updated to support the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>formatversion=2</nowiki></code></bdi> configuration parameter, thereby leading to breaking changes to the API response. All users who maintain user-scripts or other code need to check if they use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>abusefilters</nowiki></code></bdi> list query API, and respond to any breaking changes. [https://phabricator.wikimedia.org/T435828] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> 16:55, 2026 ж. қыркүйектің 27 (+05) <!-- https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=31085309 тізімін пайдаланып User:STei (WMF)@metawiki деген хабарлама жіберген --> gt2yf86as07hjk3yzenm1wyrg21pwv3 0 591625 3661949 3202830 2026-09-27T10:06:20Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 3661949 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Лео Эсаки |Шынайы есімі = {{lang-ja|江崎 玲於奈}} |Суреті = Leo Esaki 1959.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 12.03.1925 |Туған жері = Осака, [[Жапония]] |Қайтыс болған күні = |Қайтыс болған жері = |Азаматтығы = |Ғылыми аясы = [[физика]] |Жұмыс орны = [[Киото университеті]], {{аударылмаған2|Сибаур технологиялық институты||en|Shibaura Institute of Technology}}, {{аударылмаған2|Цукуб университеті||en|University of Tsukuba}} және {{аударылмаған2|Иокогама фармацевтикалық колледжі||en|Yokohama College of Pharmacy}} |Ғылыми дәрежесі = [[Ph.D.]] Токио университеті (1959) |Ғылыми атағы = |Альма-матер = |Ғылыми жетекші = |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Күншығыс ордені|1}}{{!!}}{{Мәдениет ордені (Япония)}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Жапон сыйлығы}} [[Жапон сыйлығы]] ([[1998 жыл]]ы) <br> {{Нобельдік медаль|1973|физика|}} [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[1973]]) {{!}}} |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Лео Эсаки''' ({{lang-jp|江崎 玲於奈}}, айтылуы ''Эсаки Рэона'', '''Рэона Эсаки''' немесе '''Леона Эсаки''' ретінде белгілі; [[12 наурыз]] [[1925 жыл]]ы, [[Осака]], [[Жапония]]да т.) — [[Жапония|жапондық]] [[Физика|физик]], [[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|физика саласындағы Нобель сыйлығының]] [[1973 жыл]]ғы лауреаты. Сыйлықтың жартысын, Айвар Джайевермен бірлесіп, "[[Меншікті өткізгіштік|жартылай өткізгіштер]] мен [[асқын өткізгіш]]тердегі туннельді құбылыстарды тәжірибе жүзінде ашқаны үшін" алды. Екінші жартысы Б. Д. Джозефсонға "ток арқылы өтетін туннель кедергісінің теориялық болжау қасиеттерін, атап айтқанда, құбылыстардың жалпыға мәлім қазіргі аты [[Джозефсон эффектісі|Джозефсон әсерлерін]] ашқаны" үшін берілді. Белгілі өнертапқыш Лео Эсаки, сондай-ақ диодтан Эсаки пайдаланатын [[электрон]]ның туннельдеу әсерін тапты. Лео Эсаки [[Токио университеті]]нде физика мамандығында оқыған<nowiki/> бакалавр дәрежесін [[1947 жыл]]ы, философия докторы дәрежесін [[1959 жыл]]ы алды. Нобель сыйлығын [[1958 жыл]]ы [[Sony]] компаниясында жұмыс істеу кезінде жүргізілген зерттеулері үшін алған. Кейіннен, [[1960 жыл|1960 жылы]] [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ-қа]] көшіп келіп, [[International Business Machines|IBM]] фирмасының зерттеу орталығында жұмыс істеді, онда [[1967 жыл]]ы {{аударылмаған2|IBM жүлдесіне|IBM жүлдесіне|en|IBM Fellow}} ие болды. == Марапаттар мен танылуы == * 1959 — Мемориалдық {{аударылмаған2|Мемориалдық Нисина жүлдесі|Нисина|ja|仁科記念賞}} сыйлықақысы * 1959 — Асахи&nbsp;сыйлығы * 1960 — Toray Science and Technology Prize * 1961 — Морриса Либманн&nbsp;сыйлығы * 1961 — Стюарт Баллантайн&nbsp;медалі * 1965 — Жапон ғылым академиясының&nbsp;сыйлығы * 1973 — Жартылай өткізгіштердегі және асқын өткізгіштердегі туннельдік құбылыстардың тәжірибе жүзінде ашқаны үшін&nbsp;[[Физика саласындағы Нобель сыйлығы|Нобель сыйлығы, физика]] * 1985 — Жаңа материалдар&nbsp;үшін халықаралық сыйлығы&nbsp; * 1989 — Гарольд Пендер&nbsp;жүлдесі * 1991 — IEEE&nbsp;құрмет&nbsp;медалі&nbsp; * 1998 — Жапония&nbsp;жүлдесі Оның құрметіне&nbsp;{{аударылмаған2|Лео Эсаки Сыйлықақы|Лео Эсаки cыйлықасы|ja|江崎玲於奈賞}} тағайындалды. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1973/ Нобель комитеті сайтынан ақпарат]<br> * [http://ufn.ru/ru/articles/1975/8/a/ Л. Эсаки. "Туннельдеу еліне саяхат". Нобельдік дәріс] // Физикалық ғылымның жетістіктері, оның 116-беті, 4-шығарылым, тамыз 1975 * [https://web.archive.org/web/20150914093801/http://www-03.ibm.com/ibm/history/history/year_1973.html IBM фирмасының ақпараты] * [http://www.ieee.org/organizations/history_center/legacies/esaki.html IEEE ұйымдастыру сайтынан ақпарат] * [http://www.sony.net/Fun/SH/1-7/h5.html Ашылу тарихы Sony фирмасының сайтында] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030804052243/http://www.sony.net/Fun/SH/1-7/h5.html |date=2003-08-04 }} {{Физика саласындағы Нобель сыйлығы 1951—1975}} [[Санат:Ресей ғылым академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Нобель сыйлығының иегерлері (Жапония)]] [[Санат:Алфавит бойынша Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Физикадан Нобель сыйлығының иегерлері]] [[Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] [[Санат:12 наурызда туғандар]] [[Санат:1925 жылы туғандар]] [[Санат:Алфавит бойынша ғалымдар]] [[Санат:XX ғасыр физиктері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының мүшелері]] cf8vt353rrm4zuqll22n2l0zh8hf98v 0 604440 3661969 2806820 2026-09-27T10:29:22Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 3661969 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Лерой Фер |толық аты = Йохан Лерой Фер |сурет = Leroy_Fer.JPG |сурет ені = 200px |туған күні=5.01.1990|туған жері = Зутермер, [[Нидерланд]] |азаматтығы = {{ту|Нидерланд}} |бойы = 188 |салмағы = 79 |позиция = жартылай қорғаушы |қазіргі клуб = {{Flagicon|Англия|20px}} [[Суонси Сити]] |номері = 8 |жастар клубы = {{футбол карьерасы |1999|{{Flagicon|Нидерланд|20px}} ДВО| |1999—2007|{{Flagicon|Нидерланд|20px}} [[Фейеноорд]]}} |клубтары = {{футбол карьерасы |2007—2011|{{Flagicon|Нидерланд|20px}} [[Фейеноорд]]|103 (14) |2011—2013|{{Flagicon|Нидерланд|20px}} [[Твенте (футбол клубы)|Твенте]]|51 (13) |2013—2014|{{Flagicon|Англия|20px}} [[Норвич Сити]]|30 (3) |2014—2016|{{Flagicon|Англия|20px}} [[Куинз Парк Рейнджерс]]|48 (8) |2016—|{{Flagicon|Англия|20px}} [[Суонси Сити]]|23 (6)}} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2005—2006|{{Flagicon|Нидерланд|20px}} Нидерланд (16)|7 (1) |2006—2007|{{Flagicon|Нидерланд|20px}} Нидерланд (17)|17 (4) |2007—2009|{{Flagicon|Нидерланд|20px}} Нидерланд (19)|15 (2) |2009|{{Flagicon|Нидерланд|20px}} Нидерланд B|1 (0) |2009—2012|{{Flagicon|Нидерланд|20px}} Нидерланд (21)|31 (6) |2010—|{{футбол|Нидерланд}}|11 (1)}} }} '''Йохан Лерой Фер''' ({{lang-nl|Johan Leroy Fer}}; [[5 қаңтар]] [[1990 жыл]], [[Зутермер]]) — нидерланд футболшысы, «[[Суонси Сити]]» клубы мен [[Нидерланд Ұлттық футбол құрамасы|Нидерланд құрамасының]] жартылай қорғаушысы. [[Футболдан 2014 жылғы әлем біріншілігі|2014 жылғы әлем чемпионатының]] күміс жүлдегері. Бұл турнирде Фер көбіне қосалқы құрамда отырды. Топтық турнирдің үшінші кездесуінде [[Чили Ұлттық футбол құрамасы|Чилидің]] қақпасына екінші голды енгізді. Бұл кездесуде Нидерланд 2:0 есебімен жеңіске жетті. Нидерландылық тағы бір футболшы [[Патрик ван Анхолт]]тың немере туысы<ref>http://www.vbetnews.com/ru/articles/10-futbolistov-kotorye-yavlyayutsya-rodstvennikami {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170328023943/http://www.vbetnews.com/ru/articles/10-futbolistov-kotorye-yavlyayutsya-rodstvennikami |date=2017-03-28 }}</ref>. == Статистикасы == === Клубтық === : ''3 ақпан 2018'' {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Клуб ! rowspan="2" |Маусым ! colspan="3" |Лига ! colspan="2" |Кубок ! colspan="2" |Еурокубок ! colspan="2" |Тағы да ! colspan="2" |Бары |- !Лига !Матч !Гол !Матч !Гол !Матч !Гол !Матч !Гол !Матч !Гол |- | rowspan="6" |Фейеноорд |2007–08 | rowspan="5" |Эредивизион |13 |1 |0 |0 | colspan="2" |— |0 |0 |13 |1 |- |2008–09 |34 |6 |1 |0 | colspan="2" |— |6 |0 |41 |6 |- |2009–10 |31 |2 |6 |1 | colspan="2" |— |0 |0 |37 |3 |- |2010–11 |23 |3 |1 |0 | colspan="2" |— |2 |1 |26 |4 |- |2011–12 |4 |2 |0 |0 | colspan="2" |— |0 |0 |4 |2 |- ! colspan="2" |Бары !105 !14 !8 !1 ! colspan="2" |— !8 !1 !121 !16 |- | rowspan="3" |Твенте |2011–12 | rowspan="2" |Эредивизион |28 |8 |2 |1 | colspan="2" |— |9 |1 |39 |10 |- |2012–13 |30 |5 |0 |0 | colspan="2" |— |8 |6 |38 |11 |- ! colspan="2" |Бары !58 !13 !2 !1 ! colspan="2" |— !17 !7 !77 !21 |- | rowspan="3" |Норвич Сити |2013–14 |АПЛ |29 |3 |0 |0 |3 |1 |0 |0 |32 |4 |- |2014–15 |Чемпионшип |1 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |0 |1 |0 |- ! colspan="2" |Бары !30 !3 !0 !0 !3 !1 !0 !0 !33 !4 |- | rowspan="3" |КПР |2014–15 |АПЛ |29 |6 |1 |0 |1 |0 | colspan="2" |— |31 |6 |- |2015–16 |Чемпионшип |19 |2 |0 |0 |0 |0 | colspan="2" |— |19 |2 |- ! colspan="2" |Бары !48 !8 !1 !0 !1 !0 !0 !0 !50 !8 |- |Суонси Сити (аренда) |2015–16 |АПЛ |11 |0 |0 |0 |0 |0 | colspan="2" |— |11 |0 |- | rowspan="3" |Суонси Сити |2016–17 |АПЛ |34 |6 |1 |0 |2 |0 | colspan="2" |— |37 |6 |- |2017–18 |АПЛ |20 |1 |3 |0 |3 |2 | colspan="2" |— |26 |3 |- ! colspan="2" |Бары !59 !7 !4 !0 !5 !2 ! colspan="2" |— !63 !9 |- ! colspan="3" |Бүкіл карьерасында !306 !45 !15 !2 !9 !3 !25 !8 !355 !58 |} == Жетістіктері == === Командалық === «'''Фейеноорд'''» * Нидерланд кубогы ** Жеңімпаз (1): 2007/08 ** Финалист (1): 2009/10 ; Ұлттық құрама * ӘЧ күміс жүлдегері: 2014 == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.voetbalstats.nl/spelernedxi.php?persid=6895 Статистикасы (''voetbalstats.nl'')]{{ref-nl}} [[Санат:Нидерланд футболшылары]] [[Санат:Фейеноорд ФК ойыншылары]] [[Санат:Твенте ФК ойыншылары]] [[Санат:Норвич Сити ФК ойыншылары]] [[Санат:Куинз Парк Рейнджерс ФК ойыншылары]] [[Санат:Суонси Сити ойыншылары]] a5enpgynshkr6goyvskky5dhlz37jcd 0 604906 3661672 3139138 2026-09-26T17:32:01Z Ahmetlii 99626 3661672 wikitext text/x-wiki '''Әкімшілік бірліктер''': * [[Сарықамыс ауылдық округі]] '''Елді мекендер''': * [[Сарықамыс (Атырау облысы)|Сарықамыс]] – [[Атырау облысы]] [[Жылыой ауданы]]нда болған кент, 2007 жылы таратылған. * [[Сарықамыс (Павлодар облысы)|Сарықамыс]] – [[Павлодар облысы]] [[Екібастұз қалалық әкімдігі]]не қарасты ауыл. '''Географиялық нысандар''': * [[Сарықамыс каналы|Сарықамыс]] – [[Шідерті өзені|Шідерті]] алабындағы су жүйесі. * [[Сарықамыс ойпаты]] * [[Сарықамыс - Теңіз]] * [[Сарықамыс көлі]] * [[Сарықамыш]] {{айрық}} g749m0ule4blecs93fn8bb67a68oue7 0 626812 3661520 3197356 2026-09-26T13:30:21Z Makenzis 71333 3661520 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы |атауы = {{flagicon|Испания}} Алавес |ағымдағы маусым = |логотипі = |толық атауы = ''Deportivo Alavés, S.A.D.'' |лақап аты = |құрылған = 1921 |таратылды = |стадионы = [[Мендисорроса]], [[Витория-Гастейс]] |сыйымдылығы = 19 000 |иесі = |президенті = |директоры = |бас директоры = |жаттықтырушы = {{flagicon|Испания}} Аcьер Гаритано |капитаны = |рейтингі = |бюджеті = |жарыс = [[Футболдан Испания чемпионаты|Ла Лига]] |маусым = [[Футболдан Испания Чемпионаты 2025/26|2025/26]] |орын = 14. |сайты = | pattern_la1 = _alaves1920h | pattern_b1 = _alaves1920h | pattern_ra1 = _alaves1920h | pattern_sh1 = _alaves1920h | pattern_so1 = _alaves1920h | leftarm1 = 0A3FF5 | body1 = 0A3FF5 | rightarm1 = 0A3FF5 | shorts1 = 0A3FF5 | socks1 = 0A3FF5 | pattern_la2 = _alaves1920a | pattern_b2 = _alaves1920a | pattern_ra2 = _alaves1920a | pattern_sh2 = _alaves1920a | pattern_so2 = _alaves1920a | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FF0000 }} '''«Депортиво Алавес»''' ({{lang|es|Deportivo Alavés}}) немесе қысқаша '''«Алавес»''' — [[Испания|Испанияның]] Витория қаласындағы футбол клубы. Өз алаңындағы ойындарын "Мендисорроса" стадионында өткізеді. Қазіргі таңда [[Футболдан Испания чемпионаты|Испания Ла Лигасында]] ойнайды. Клуб 1921 жылы құрылды. Испания Ла Лигасындағы ең жоғары көрсеткіші — 1999/2000 жылғы 6-орын. Осы жетістіктен соң УЕФА кубогына қатысып, 2001 жылы финалға шықты. "[[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпульмен]]" негізгі уақытта 4:4 есебімен тең ойнады да, 117-ші минутта гол жіберіп алды. Айта кету керек, бұл ойында "Алавестің" екі ойыншысы қуылған-ды. 2002/03 жылғы маусымда да УЕФА кубогына қатысты, бірақ екінші кезеңде жарыстан шығып қалды. == Жетістіктері == * Испания кубогының финалисі: 2016/17 * УЕФА кубогының финалисі: 2000/01 * Сегунданың жеңімпазы: 1929/30, 1953/54, 1997/98, 2015/16 == Құрамы == ''2019/2020'' {| class="wikitable" !№ !Қақпашылар !Туған күні !Азаматтығы |- |1 |Фернандо Пачеко |18.05.1992 |Испания |- |13 |Антонио Сивера |11.08.1996 |Испания |- !№ !Қақпашылар !Туған күні !Азаматтығы |- |3 |Рубен Дуарте |18.10.1995 |Испания |- |4 |Родриго Эли |03.11.1993 |Бразилия |- |5 |Виктор Лагуардия |30.11.1989 |Испания |- |6 |Лисандро Магальян |27.09.1993 |Аргентина |- |12 |Рафа Наварро |23.02.1994 |Испания |- |17 |Адриан Марин |09.01.1997 |Испания |- |21 |Мартин Агиррегабирия |10.05.1996 |Испания |- |23 |Химо Наварро |23.01.1990 |Испания |- |27 |Тачи |10.09.1997 |Испания |- !№ !Жартылай қорғаушылар !Туған күні !Азаматтығы |- |8 |Томас Пина |14.10.1987 |Испания |- |11 |Луис Риоха |16.10.1993 |Испания |- |14 |Бургуи |29.10.1993 |Испания |- |16 |Даниэль Торрес |15.11.1989 |Колумбия |- |18 |[[Алеш Видаль|Алейш Видаль]] |21.08.1989 |Испания |- |19 |Ману Гарсия |26.04.1986 |Испания |- |20 |Пере Понс |20.02.1993 |Испания |- |22 |Мубарак Вакасо |25.07.1990 |Гана |- |24 |Оливер Берк |07.04.1997 |Шотландия |- |29 |Борха Сайнс |01.02.2001 |Испания |- !№ !Шабуылшылар !Туған күні !Азаматтығы |- |7 |Лукас Перес |10.09.1988 |Испания |- |9 |Хоселу |27.03.1990 |Испания |- |10 |Йон Гвидетти |15.04.1992 |Швеция |} == Атақты футболшылары == * [[Хорди Кройф|Йохан Хорди Кройф]] * [[Патрик Твумаси]] * [[Алеш Видаль]] == Сілтемелер == * [http://www.alaves.com/ Ресми сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208125432/http://www.alaves.com/ |date=2011-02-08 }} [[Санат:Испания футбол клубтары]] tb2vq7f1xjpgvuqktft07doegu0rzyv 3661522 3661520 2026-09-26T13:31:08Z Makenzis 71333 /* Құрамы */ 2019/2020 3661522 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы |атауы = {{flagicon|Испания}} Алавес |ағымдағы маусым = |логотипі = |толық атауы = ''Deportivo Alavés, S.A.D.'' |лақап аты = |құрылған = 1921 |таратылды = |стадионы = [[Мендисорроса]], [[Витория-Гастейс]] |сыйымдылығы = 19 000 |иесі = |президенті = |директоры = |бас директоры = |жаттықтырушы = {{flagicon|Испания}} Аcьер Гаритано |капитаны = |рейтингі = |бюджеті = |жарыс = [[Футболдан Испания чемпионаты|Ла Лига]] |маусым = [[Футболдан Испания Чемпионаты 2025/26|2025/26]] |орын = 14. |сайты = | pattern_la1 = _alaves1920h | pattern_b1 = _alaves1920h | pattern_ra1 = _alaves1920h | pattern_sh1 = _alaves1920h | pattern_so1 = _alaves1920h | leftarm1 = 0A3FF5 | body1 = 0A3FF5 | rightarm1 = 0A3FF5 | shorts1 = 0A3FF5 | socks1 = 0A3FF5 | pattern_la2 = _alaves1920a | pattern_b2 = _alaves1920a | pattern_ra2 = _alaves1920a | pattern_sh2 = _alaves1920a | pattern_so2 = _alaves1920a | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FF0000 }} '''«Депортиво Алавес»''' ({{lang|es|Deportivo Alavés}}) немесе қысқаша '''«Алавес»''' — [[Испания|Испанияның]] Витория қаласындағы футбол клубы. Өз алаңындағы ойындарын "Мендисорроса" стадионында өткізеді. Қазіргі таңда [[Футболдан Испания чемпионаты|Испания Ла Лигасында]] ойнайды. Клуб 1921 жылы құрылды. Испания Ла Лигасындағы ең жоғары көрсеткіші — 1999/2000 жылғы 6-орын. Осы жетістіктен соң УЕФА кубогына қатысып, 2001 жылы финалға шықты. "[[Ливерпуль (футбол клубы)|Ливерпульмен]]" негізгі уақытта 4:4 есебімен тең ойнады да, 117-ші минутта гол жіберіп алды. Айта кету керек, бұл ойында "Алавестің" екі ойыншысы қуылған-ды. 2002/03 жылғы маусымда да УЕФА кубогына қатысты, бірақ екінші кезеңде жарыстан шығып қалды. == Жетістіктері == * Испания кубогының финалисі: 2016/17 * УЕФА кубогының финалисі: 2000/01 * Сегунданың жеңімпазы: 1929/30, 1953/54, 1997/98, 2015/16 == Атақты футболшылары == * [[Хорди Кройф|Йохан Хорди Кройф]] * [[Патрик Твумаси]] * [[Алеш Видаль]] == Сілтемелер == * [http://www.alaves.com/ Ресми сайт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110208125432/http://www.alaves.com/ |date=2011-02-08 }} [[Санат:Испания футбол клубтары]] 4rvxpsqpu99tyr9dzej6u7q2g9lguhm 0 627729 3662009 3473996 2026-09-27T11:31:25Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 3662009 wikitext text/x-wiki {{Футбол клубы |атауы = {{flagicon|Англия}} Лидс Юнайтед |ағымдағы маусым = |логотипі = Leeds_United_F.C._logo.svg |толық атауы = ''Leeds United Association Football Club'' |лақап аты = ''Ақтар'' ({{lang-en|The Whites}}),<br>''Павлиндер'' ({{lang-en|The Peacocks}}),<br>''Юнайтед'' ({{lang-en|United}}) |құрылған = 1919 |таратылды = |стадионы = «[[Элланд Роуд]]», [[Лидс]] |сыйымдылығы = 37890 |иесі = |президенті = |директоры = |бас директоры = |жаттықтырушы = {{ту|Германия}} [[Даниель Фарке]] |капитаны = |рейтингі = |бюджеті = |жарыс = Чемпионшип |маусым = 2023/24 |орын = 3 |сайты = |сайт = https://www.leedsunited.com/ | pattern_la1 = _leeds2223h | pattern_b1 = _leeds2223h | pattern_ra1 = _leeds2223h | pattern_sh1 = _leeds2223h | pattern_so1 = _leeds2223h | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _leeds2223a | pattern_b2 = _leeds2223a | pattern_ra2 = _leeds2223a | pattern_sh2 = _leeds2223a | pattern_so2 = _leeds2223a | leftarm2 = F5F38D | body2 = F5F38D | rightarm2 = F5F38D | shorts2 = 0A0C4E | socks2 = 0A0C4E | pattern_la3 = _leeds2223t | pattern_b3 = _leeds2223t | pattern_ra3 = _leeds2223t | pattern_sh3 = _leeds2223t | pattern_so3 = _leeds2223t | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = F68F30 }} '''«Лидс Юнайтед»''' ({{lang-en|Leeds United Football Club}}) — [[Англия|Англияның]] Лидс қаласындағы футбол клубы, өз алаңындағы ойындарын "Элланд Роуд" стадионында өткізеді. == Тарихы == Клуб 1919 жылы құрылған. Комнданың ең табысты кезеңі — өткен ғасырдың 60, 70-жылдары, Дон Ревидің жетекшілігімен екі рет Англия чемпионы атанды, Жәрмеңкелер кубогында топ жарды, Англия кубогы мен Лига кубогын иеленді. 1975 жылы Еуропа чемпиондар кубогының финалына шығып, "[[Бавария (футбол клубы)|Бавариядан]]" 0:2 есебімен ұтылды. Команданың тағы бір дәуірлеген шағы ғасырлар тоғысына тұспа-тұс келді, 2000 жылы Англия чемпионатында үшінші орын алды, 2001 жылы [[УЕФА Чемпиондар Лигасы 2000/01|УЕФА Чемпиондар Лигасында]] жартылай финалға дейін жетті. Ол кезде клубта [[Марк Видука]], [[Оливье Дакур]], Доминик Маттео, [[Рио Фердинанд]], Ли Бойер, Джонатан Вудгейт, Алан Смит, Иан Харт, [[Харри Кьюэлл]], Дэнни Миллз секілді футболшылар доп тепті. Көп ұзамай клуб қаржылай қиындықтарға ұшырады, көптеген футболшылары командадан кетті. 2004/05 жылғы маусымнан соң чемпионшипке түсіп кетті де, содан 2020 жылы бір-ақ оралды. Бірақ 2022/23 жылғы маусым қорытындысында қайтадан түсіп қалды<ref>"[https://www.bbc.co.uk/sport/football/65661818 Allardyce's Whites relegated to Championship]". ''BBC Sport''. 28 May 2023. Retrieved 20 July 2023.</ref>. == Жетістіктері == === Ұлттық === * Англия чемпионы: 1968/69, 1973/74, 1991/92 * Англия чемпионатының күміс жүлдегері: 1964/65, 1965/66, 1969/70, 1970/71, 1971/72 * Екінші дивизион жеңімпазы: 1923/24, 1963/64, 1989/90 * Англия кубогы: 1972 * Англия суперкубогы: 1968 * Лига кубогы: 1968 === Халықаралық === * Еуропа чемпиондары кубогының финалисі: 1975 * Кубок иелері кубогының финалисі: 1973 * Жәрмеңкелер кубогының жеңімпазы: 1967/68, 1970/71 == Дереккөздер == <references /> == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20080705085342/http://www.leedsunited.com/ Ресми сайт]{{ref-en}} [[Санат:Англия футбол клубтары]] djuflblxpk1hpsn2ywgn5y3o0iumz0s 0 645122 3662000 2940684 2026-09-27T11:11:09Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 3662000 wikitext text/x-wiki {{Футболшы |есімі = Ли Торилья |толық аты = |лақап аты = |сурет = |сурет ені = |атауы = |туған күні = 3.09.1997 |туған жері = |азаматтығы = {{flagicon|Гибралтар}} [[Гибралтар]] |бойы = |салмағы = |позиция = шабуылшы |қазіргі клуб = {{flagicon|Гибралтар}} Линкольн Ред Импс |номері = 8 |клубтары = {{футбол карьерасы |2016—2017|{{flagicon|Гибралтар}} Лайонс Гибралтар|26 (0) |2017—2020|{{flagicon|Гибралтар}} Монс Кальпе|44 (0) |2020—|{{flagicon|Гибралтар}} Линкольн Ред Импс|0 (0) }} |ұлттық құрамы = {{футбол карьерасы |2020—|{{футбол|Гибралтар}}|1 (0) }} }} '''Ли Торильо''' ([[Испан тілі|исп.]] ''Graeme Lee Torrilla;'' 3 қыркүйек 1997 жыл) — гибралтарлық футболшы, [[Гибралтар Ұлттық футбол құрамасы|Гибралтар Ұлттық футбол құрамасының]] шабуылшысы. == Карьерасы == === Клубтық === "[[Лайонс Гибралтар]]" клубының түлегі. 2016/17 жылғы маусымды осы клуб сапында өткізді. 2017 жылы "[[Монс Кальпе]]" клубына ауысты. 2020 жылы "[[Линкольн Ред Импс]]" клубына өтті. === Ұлттық құрама === Ұлттық құрама сапындағы тұңғыш кездесуін 2020 жылы 5 қыркүйекте [[УЕФА Ұлттар Лигасы 2020/21|УЕФА Ұлттар Лигасында]] [[Сан-Марино Ұлттық футбол құрамасы|Сан-Мариноға]] қарсы өткізіп, бір гол соқты. Осы гол ойын тағдырын шешті де, Гибралтар турнирді жеңіспен бастады<ref>https://football.kulichki.net/worldnews/news.htm?617628</ref>. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == *[https://web.archive.org/web/20200916130514/https://www.uefa.com/teamsandplayers/players/player=250090724/profile/index.html Профилі] [[Санат:Гибралтар футболшылары]] [[Санат:Гибралтар Ұлттық футбол құрамасының ойыншылары]] [[Санат:Линкольн Ред Импс ФК ойыншылары]] ixzpdv473iogmvuv0bdzgjrnw319wsb 0 661002 3661720 3625870 2026-09-26T18:40:32Z ~2026-51938-09 186215 /* */ қате 3661720 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Messier 81 HST.jpg|250px|нобай|оңға|Спиральді галактика Messier 81]] [[Сурет:M101 hires STScI-PRC2006-10a.jpg|250px|нобай|оңға|Спиральді галактика M101]] [[Сурет:Hubble2005-01-barred-spiral-galaxy-NGC1300.jpg|250px|нобай|оңға|Спиральді галактика NGC130]] '''Спиральді галактика''' — дөңгелек білектері бар диск тәрізді монументалды, дөңгелектің пішінін еске түсіретін галактика. == Сипаттамасы == Спиральды [[галактика]]лардың үштен екісі деп аталатын кіші түрді құрайтын орталық жолаққа ие тыйым салынған спиральды галактикалар, оларды қарапайым спиральды галактикалардан айырмашылықтары бар. Олардың бардан шыққан және бір бағытта оралған екі спиралы ғана бар. Біздің [[Құс жолы]]мыз - бұл өз орнымыздан байқай алмасақ та, торлы спиральды галактиканың мысалы. Үлкен [[жұлдыз]]дардың болуына байланысты орталық дөңес қызыл түске боялған. [[Ядро]]ның өзінде газ аз, ал ортасында [[қара құрдым]] кездеседі. Диск өз бөлігі үшін көкшіл және газ бен шаңға бай, галактикалық ядроның айналасында дөңгелек жолдарда айналатын жас және ыстық жұлдыздар бар, бірақ ядроға қарағанда баяу. Спиральға келетін болсақ, олар орталық дөңеске немесе оған ашық тұрған қолдарға тығыз оралатындардан бастап өте көп. Олар көптеген ыстық, көк, жас жұлдыздардың арқасында ерекшеленеді. Олардың пайда болуының бірнеше теориялары бар. Ақырында, бүкіл дискіні қоршап тұрған, газ бен шаңға кедей сфералық гало бар, онда ең ежелгі жұлдыздар жоғары жылдамдықпен қозғалатын мыңдаған, тіпті миллиондаған жұлдыздары бар шоғырлы жұлдыздар шоғырларына топтастырылған. == Түрлері == Галактикаларды морфологиясына қарай жіктеу үшін (сыртқы көрінісі Жерден көрінеді) 1936 жылы [[Эдвин Хаббл]] калькулятор жасап, қолданады. Бұл классификацияны кейіннен басқа астрономдар бастапқы жазбаға кіші типтер мен сандарды қосу арқылы өзгертті. Хаббл галактикаларды әріппен кодтады: [[эллиптикалық галактика]]лар үшін Е, [[линзалар тәрізді галактика]]лар үшін S0, спиральдар үшін S. Хаббл галактикалар өз эволюциясын E0 типті эллипстік құрылымдар ретінде бастап, кейіннен спираль тармақтарын дамытып, спираль галактикаларға айналады, ал соңында дұрыс емес (иррегулярлы) галактикаларға айналады деп есептеді. Алайда кейінірек бұл көзқарастың қате екені дәлелденді. Эллипстік галактикалардың айналу жылдамдығы өте баяу болғандықтан, олар спираль тармақтарын қалыптастыра алмайды. Хабблдың баптағышының қолында спиральды галактикалар орналасқан: қалыпты спиральдар үшін S және торлы спиралдар үшін SB. Кіші әріптер кіші типтерді көрсетеді: "a" катушкалар ядро айналасында тығыз жабылғанын білдіреді, ал "b" бос болған кезде қолданылады. Газдың үлесі де сәйкесінше артады. Құс жолы SBb типті, Күн спираль тәріздес қолдардың бірінде: Орионның қолы, сондықтан бұл Жерден көрінетін ең таңқаларлық нәрсе, өйткені осы шоқжұлдыздың жұлдыздары сол жерден табылды. == Пайда болуы туралы теориялар == Спиральды галактикалардың пайда болуы туралы әлі нақты анықталған жоқ, бірақ оларды түсіндіруге тырысатын бірнеше [[теория]] бар. Бастапқыда [[астроном]]дар көп ұзамай спиральды галактикадағы әртүрлі құрылымдардың әр түрлі жылдамдықпен айналатынын байқады. Бұл белгілі дифференциалды айналу және бұл галактикалардың осы түріне тән қасиет. Спиральды галактикалар дискісінің ішкі жағы сыртынан әлдеқайда тез айналады, ал гало айналмайды. Осы себепті, басында спиральдардың пайда болу себебі осы деп есептелді және бұл тек қана емес, сонымен қатар [[қараңғы материя]]ның бар екендігінің дәлелі. Алайда, егер бұл жағдай болса, спираль қысқа уақытқа созылатын болар еді (әрине [[астрономия]]лық тұрғыдан), өйткені олар өздерін орап, жоғалып кетеді. Спиральдардың болуын түсіндіретін неғұрлым қабылданған теория — бұл тығыздық толқындары. Швед астрономы Бертиль Линдблад (1895-1965) жасаған бұл теория материя өзінің концентрациясының ауытқуларын бастан кешіреді деп тұжырымдайды, олар дыбыс сияқты галактикалық ортада тарала алады. Осылайша, спираль тәрізді көп шоғырланған аудандар құрылады, ал басқалары аз, бұл олардың арасындағы кеңістік болады. Бірақ бұл аймақтардың ұзақтығы шектеулі, сондықтан уақыт өте келе пішіні сақталғанымен галактика спиральды жолақтары қозғалады. Бұл спиральдардың жұлдызды өндіріс тұрғысынан өте белсенді аймақтар екендігін түсіндіреді. Онда газ бен шаң көп шоғырланған, сондықтан ауырлық күші заттың бірігіп, протондар түзуі үшін араласады, бұл жас және үлкен жұлдыздарды тудырады. Спиральдарды түсіндіруге тырысатын басқа теория — өзін-өзі тарату теориясы. Спираль тәрізді қолдардағы жаппай көк жұлдыздар өзектеріндегі салқын, қызыл жұлдыздарға қатысты қысқа өмір сүретіні белгілі. [[Сурет:SpiralGalaxySchemeSideView ru.svg|300px|нобай|оңға|Спиральды галактиканың схемасы]] == Эллиптикалық галактикадан айырмашылықтары == Айқын айырмашылық — эллиптикалық галактикалардағы жұлдыздар спиральді галактикаға қарағанда біркелкі таралған. Бұларда олар қызыл дискіде шоғырланған және спираль тәрізді қолдарда шашыраңқы, көкшіл түсті болып көрінеді, ал эллиптикалық галактикаларда таралуы сопақша болады. Тағы бір айрықша ерекшелігі - жұлдызаралық газ бен шаңның болуы немесе болмауы. Эллиптикалық галактикаларда заттың көп бөлігі баяғыда жұлдызға айналған, сондықтан оларда газ бен шаң аз болады. Өз кезегінде спиральды галактикаларда жаңа жұлдыздар тудыратын газ бен шаң көп болатын жерлер бар. Келесі маңызды айырмашылық - жұлдыздардың түрі. Астрономдар екі жұлдызды популяцияны ажыратады: I популяция жас және II популяция, үлкен жұлдыздар. Эллиптикалық галактикаларда II популяция жұлдыздары және гелийден ауыр элементтер аз болады. Керісінше, спиральды галактикаларда I және II популяциялар бар. I жас, жас және жоғары метализмге ие тұрғындар дискіде және жолақтарда басым. Бұл дегеніміз, оларда ауыр элементтер, қазірдің өзінде жоғалып кеткен жұлдыздардың қалдықтары бар, ал галода ең көне жұлдыздар бар. Сондықтан жұлдыздар спиральды галактикаларда пайда бола береді, ал эллиптикалық галактикаларда пайда болмайды. Сонымен, эллиптикалық галактикалар спиральді және тұрақты емес галактикалар арасындағы соқтығысудың нәтижесі болуы мүмкін, бұл кезде [[ғарыш]]тық шаңның көп бөлігі жойылады және онымен бірге жаңа жұлдыздар пайда болады. Галактикалар арасындағы бұл қақтығыстар жиі болып тұрады, шын мәнінде Құс жолы кішкентай спутниктік галактикалармен: [[Стрелец]] эллиптикалық ергежейлі галактикасы [[SagDEG]] және [[Тазы шоқжұлдызы|Тазы]] ергежейлі галактикаларымен соқтығысады деп есептеледі.<ref>[https://kk.warbletoncouncil.org/galaxias-espirales-16869 Спиральды галактикалар: сипаттамасы, пайда болуы және түрлері]</ref> == Мысалдар == * [[Құс жолы]] * [[Андромеда галактикасы]] * [[NGC 6872]] * [[NGC 130]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Спиральды галактикалар]] 0wwr5gt0c4kf35rj3pewhb66zos8sv5 0 664449 3661484 2885409 2026-09-26T12:33:30Z Makenzis 71333 3661484 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы |атауы = {{ту|Испания}} Эльче |құрылған = 1923 |жарыс = [[Футболдан Испания чемпионаты]] |маусым =[[Футболдан Испания чемпионаты 2025/26|2025/26]] |орын=15 орын | pattern_la1 = _elche1920h | pattern_b1 = _elche1920h | pattern_ra1 = _elche1920h | pattern_sh1 = _elche1920h | pattern_so1 = _elche1920h | leftarm1 = FFFFFF | body1 = FFFFFF | rightarm1 = FFFFFF | shorts1 = FFFFFF | socks1 = FFFFFF | pattern_la2 = _elche1920a | pattern_b2 = _elche1920a | pattern_ra2 = _elche1920a | pattern_sh2 = _elche1920a | pattern_so2 = _elche1920a | leftarm2 = 99DD11 | body2 = 99DD11 | rightarm2 = 99DD11 | shorts2 = 99DD11 | socks2 = 000000 | pattern_la3 = _elche2021a | pattern_b3 = _elche2021a | pattern_ra3 = _elche2021a | pattern_sh3 = | pattern_so3 = | leftarm3 = c6092a | body3 = c6092a | rightarm3 = c6092a | shorts3 = 144390 | socks3 = 144390 }} '''Эльче''' ([[Испан тілі|исп]]. ''Elche Club de Fútbol'') — [[Испания|испания]]лық футбол клубы. [[1923 жыл]]ы құрылған. Өз алаңындағы ойындарын «Эстадио Мануэль Мартинес Валеро» стадионында өткізеді, сыйымдылығы 36 мың адам. == Жетістіктері == === Ұлттық === *Испания кубогының финалисі: 1968/69 == Тұлғалары == === Атақты ойыншылары === *[[Марсело Троббиани|Марсело Троббияни]] *[[Вава]] *[[Мазиньо]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{бастама}} [[Санат:Испания футбол клубтары]] 6ztajncgdt1s6kf4131q9fcowcdiuzc 4 675070 3661839 3661338 2026-09-27T07:00:59Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3661839 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСҚ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Тізімге 500 өңдемеден кем емес өңдеме жасаған қатысушылар кірістірілген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||120022||87995||2859||390||23673||189||54||4350||1453 |- |2||4||{{u|Kasymov}}||96996||77250||11082||229||3392||234||110||5824||743 |- |3||2||{{u|Мағыпар}}||88376||83129||979||648||37||388||0||2887||49 |- |4||3||{{u|Салиха}}||86567||80964||1349||2242||909||49||0||957||136 |- |5||5||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||84063||68792||1239||150||11309||15||0||1699||24 |- |6||9||{{u|Arystanbek}}||55567||30509||3588||368||5769||944||2238||4786||5206 |- |7||6||{{u|Casserium}}||49734||40929||1781||109||639||17||11||4520||40 |- |8||7||{{u|Sibom}}||41112||38480||884||90||357||62||0||786||381 |- |9||8||{{u|1nter pares}}||38370||35143||215||7||1544||72||0||1632||154 |- |10||10||{{u|Ulan}}||30436||23959||391||78||4579||14||0||199||209 |- |11||11||{{u|Орел Карл}}||25340||23417||870||39||134||4||3||664||11 |- |12||20||{{u|AlefZet}}||25095||8810||3471||125||398||8||2176||838||844 |- |13||13||{{u|GanS NIS}}||24505||18589||437||61||1022||42||3||3184||980 |- |14||12||{{u|Sagzhan}}||23591||22152||444||44||294||11||0||338||87 |- |15||15||{{u|Bolatbek}}||21868||13870||4118||203||768||812||373||1111||1007 |- |16||18||{{u|Nurken}}||20551||10825||1443||41||7225||115||8||431||58 |- |17||17||{{u|Kaiyr}}||17271||12290||224||7||135||162||8||2490||355 |- |18||14||{{u|Batyrbek.kz}}||16073||14051||411||16||1017||73||1||539||303 |- |19||40||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||14709||4598||4648||149||152||586||364||1907||630 |- |20||16||{{u|Alphy Haydar}}||13769||12992||207||1||183||2||0||224||42 |- |21||19||{{u|Polat Alemdar}}||12577||9853||1161||115||24||1||0||752||183 |- |22||25||{{u|Ismukhammed}}||11661||6938||1620||225||189||1681||0||344||14 |- |23||24||{{u|Ерден Карсыбеков}}||11653||7166||508||0||119||514||0||616||55 |- |24||22||{{u|Nurkhan}}||10239||8063||1233||40||4||0||4||333||36 |- |25||32||{{u|AlibekKS}}||8395||5816||73||3||1033||42||2||898||170 |- |26||28||{{u|Тұран}}||8362||6489||414||53||255||120||0||297||32 |- |27||21||{{u|Kas77777}}||8251||8157||0||9||0||1||0||35||1 |- |28||33||{{u|TheNomadEditor}}||8246||5816||27||5||1868||204||0||172||52 |- |29||35||{{u|Nurtenge}}||8018||5477||980||137||628||59||24||533||200 |- |30||49||{{u|Daniyar}}||8001||3526||482||327||177||626||0||1642||348 |- |31||23||{{u|Dinkaz}}||7842||7307||0||118||0||0||0||35||1 |- |32||26||{{u|Gabit Karabay}}||7596||6911||0||0||0||0||0||2||0 |- |33||30||{{u|Ashina}}||7489||5986||189||71||63||88||3||385||325 |- |34||36||{{u|TalgatSnow}}||7451||5300||473||132||767||0||64||99||72 |- |35||27||{{u|Kmoksy}}||7012||6773||0||0||279||0||0||178||1 |- |36||29||{{u|SSE}}||6974||6249||254||108||0||1||0||126||23 |- |37||46||{{u|GaiJin}}||6707||3843||510||19||361||9||94||369||444 |- |38||47||{{u|Bekus}}||6528||3823||1419||1||826||78||12||172||311 |- |39||45||{{u|Alamgir}}||6196||3872||95||15||681||2||0||47||24 |- |40||38||{{u|Аскаров}}||6193||4756||113||83||0||0||0||191||24 |- |41||31||{{u|Liquorkaru}}||6142||5849||13||186||9||1||0||10||7 |- |42||37||{{u|Zhaksilik}}||6101||5034||20||26||9||26||0||362||59 |- |43||34||{{u|Aghia7}}||6046||5583||6||1||0||0||0||147||10 |- |44||39||{{u|Zhigitbek}}||5455||4746||0||0||27||27||0||11||10 |- |45||43||{{u|Qarakesek}}||5200||4175||157||86||39||219||2||241||308 |- |46||41||{{u|Djduxhx}}||5000||4508||77||38||85||3||0||152||18 |- |47||42||{{u|Nick jan}}||4652||4356||0||68||0||82||0||62||40 |- |48||57||{{u|Madi Dos}}||4528||3090||214||63||55||50||0||637||122 |- |49||66||{{u|Erboldilyara}}||4522||2769||2||0||215||0||0||1535||26 |- |50||44||{{u|Coffee86}}||4462||3917||4||0||11||7||0||420||5 |- |51||48||{{u|Makenzis}}||3831||3774||5||0||0||0||0||46||5 |- |52||52||{{u|Dimash Kenesbek}}||3759||3390||51||0||0||27||0||223||21 |- |53||50||{{u|Syrymzhan}}||3683||3525||1||154||0||0||0||1||0 |- |54||60||{{u|Majilis}}||3630||2996||100||0||97||0||0||16||0 |- |55||64||{{u|ShadZ01}}||3580||2795||453||125||106||0||2||10||1 |- |56||58||{{u|Esetok}}||3578||3077||395||2||161||205||8||285||138 |- |57||51||{{u|Ерқанат Рыскулбеков}}||3545||3392||3||0||4||0||0||32||0 |- |58||55||{{u|Maira Yessenbekova}}||3516||3169||48||0||0||0||0||6||2 |- |59||59||{{u|Нурасылл}}||3398||2997||193||0||18||0||0||50||8 |- |60||61||{{u|Nurbek Matzhani}}||3310||2987||58||40||1||55||0||201||62 |- |61||54||{{u|Юсуф Худайберген}}||3273||3188||0||0||103||0||0||34||0 |- |62||56||{{u|Hardworking}}||3272||3115||61||0||0||0||0||10||0 |- |63||62||{{u|BekaIITU}}||3227||2963||0||0||0||0||0||3||1 |- |64||53||{{u|Gulzat246}}||3168||3223||0||16||0||0||0||5||3 |- |65||114||{{u|Qanattan}}||3148||1173||0||0||0||0||0||2||0 |- |66||63||{{u|Yerzhankyzy}}||3041||2833||0||0||0||0||0||0||0 |- |67||83||{{u|MuratbekErkebulan}}||2964||1922||318||0||91||55||0||447||4 |- |68||65||{{u|Meruyert}}||2952||2789||0||0||0||0||0||0||1 |- |69||98||{{u|Абылай}}||2950||1478||328||33||139||126||0||488||144 |- |70||68||{{u|Dauren}}||2871||2462||0||14||0||0||0||68||6 |- |71||71||{{u|Даурен Шарипов}}||2822||2430||43||24||0||0||0||50||0 |- |72||110||{{u|KLBot2}}||2795||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |- |73||67||{{u|Кырмызов}}||2700||2625||6||12||0||6||0||12||11 |- |74||77||{{u|Merey}}||2684||2200||0||239||0||0||0||0||2 |- |75||76||{{u|Магпар}}||2680||2217||91||88||13||11||0||183||30 |- |76||69||{{u|Kyrmyzy gul}}||2532||2462||9||0||0||0||0||30||4 |- |77||73||{{u|Abdi arman}}||2530||2309||0||0||0||0||0||2||5 |- |78||72||{{u|Сәуір 1}}||2475||2370||24||11||2||0||0||30||0 |- |79||89||{{u|Balaburgem}}||2473||1756||11||29||31||59||0||183||48 |- |80||74||{{u|Toktakynbaev}}||2471||2304||4||77||0||0||0||3||4 |- |81||75||{{u|G55}}||2468||2294||0||50||0||0||0||0||2 |- |82||70||{{u|Zhuka iitu}}||2445||2447||0||1||0||0||0||2||2 |- |83||108||{{u|Ordabekov Azamat}}||2424||1324||0||78||0||0||0||13||2 |- |84||81||{{u|Rasulbek Adil}}||2414||1983||126||0||13||1||0||195||44 |- |85||84||{{u|Рахман999}}||2304||1897||103||22||34||4||0||97||35 |- |86||133||{{u|Бегулы Отагасы}}||2247||883||48||1||228||7||0||728||75 |- |87||97||{{u|Drift}}||2233||1501||22||2||710||1||0||4||2 |- |88||79||{{u|Egorkz}}||2232||2041||0||64||0||0||0||0||2 |- |89||85||{{u|Mira01}}||2229||1863||0||0||0||99||0||174||22 |- |90||78||{{u|Aizhanka aaa}}||2215||2076||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||80||{{u|Bakdauren}}||2208||2015||0||103||0||0||0||14||4 |- |92||118||{{u|Әлинұр}}||2175||1102||132||43||47||101||0||580||48 |- |93||86||{{u|RaiymbekZh}}||2166||1848||8||2||20||0||0||82||86 |- |94||90||{{u|Mustafaalmas}}||2036||1720||94||0||243||0||0||37||5 |- |95||82||{{u|Unknown Alash}}||2033||1970||1||0||0||0||0||0||0 |- |96||87||{{u|Kristianmusic}}||1938||1799||20||1||0||0||0||0||0 |- |97||92||{{u|Bauka91 91}}||1857||1618||0||0||0||0||0||0||1 |- |98||100||{{u|Daneker}}||1857||1414||0||256||0||0||0||1||2 |- |99||131||{{u|Esen48}}||1808||890||0||33||0||0||0||744||1 |- |100||88||{{u|Almatoswiki}}||1800||1781||0||0||0||0||0||11||0 |- |101||95||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||1795||1517||8||0||86||1||0||38||29 |- |102||91||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||1710||1638||35||0||22||0||0||19||24 |- |103||96||{{u|Nelli}}||1666||1507||0||0||0||0||0||0||0 |- |104||99||{{u|Araichik}}||1622||1453||110||78||0||0||0||2||1 |- |105||105||{{u|ДолбоЯщер}}||1614||1341||1||0||107||1||0||5||0 |- |106||93||{{u|Nikolina Šepić}}||1613||1613||0||0||0||0||0||0||0 |- |107||94||{{u|Gliwi}}||1564||1558||3||0||0||0||0||0||0 |- |108||102||{{u|2rk}}||1552||1366||0||99||0||1||0||8||0 |- |109||104||{{u|Daniyal.aidarov5}}||1540||1348||0||0||7||0||0||123||9 |- |110||107||{{u|Аслан Жукенов}}||1496||1329||20||0||46||0||0||32||26 |- |111||119||{{u|Almagul Ibragimova}}||1490||1097||0||17||0||1||0||174||22 |- |112||134||{{u|Акбота Казыбекова}}||1480||882||0||91||0||0||0||39||0 |- |113||103||{{u|DinDK}}||1383||1353||0||0||0||0||0||2||0 |- |114||115||{{u|Rasulzhan}}||1371||1138||0||0||0||0||0||2||0 |- |115||106||{{u|Tulya}}||1344||1331||1||0||0||0||0||3||0 |- |116||111||{{u|Ayauly}}||1337||1252||0||28||0||0||0||0||1 |- |117||101||{{u|Nkiukr}}||1314||1403||44||0||40||4||0||1||0 |- |118||109||{{u|Tarih}}||1304||1304||0||0||0||0||0||0||0 |- |119||112||{{u|Wikiped4ik}}||1283||1199||0||59||0||0||0||6||1 |- |120||140||{{u|Jarnamaqaz}}||1278||829||380||20||0||0||0||15||0 |- |121||147||{{u|TemirlanSarsen}}||1277||757||6||58||31||0||0||197||14 |- |122||113||{{u|GulzhanOmarova}}||1248||1198||0||1||0||0||0||11||2 |- |123||116||{{u|Шілде}}||1223||1132||11||25||11||0||0||33||0 |- |124||126||{{u|IL68}}||1218||950||62||0||31||0||0||134||1 |- |125||117||{{u|Ziv}}||1189||1116||60||0||0||2||0||9||2 |- |126||123||{{u|Gulnar7}}||1178||1044||0||2||0||0||0||13||1 |- |127||137||{{u|Wikuiser}}||1166||862||143||0||66||0||43||18||4 |- |128||227||{{u|Suleimen Koishybai}}||1156||284||0||0||0||0||0||785||0 |- |129||125||{{u|Aimanber}}||1150||1001||0||61||0||0||0||0||0 |- |130||122||{{u|Bailarbekov}}||1136||1047||0||0||0||0||0||3||1 |- |131||207||{{u|Айдос уики}}||1126||481||0||0||7||1||0||63||10 |- |132||120||{{u|Sergazyyev}}||1119||1069||0||13||0||0||0||1||2 |- |133||128||{{u|KoishymanovaG}}||1102||925||2||0||0||80||0||35||3 |- |134||124||{{u|Истеный казах}}||1096||1018||32||13||4||0||0||4||0 |- |135||127||{{u|Madina Kilybayeva}}||1083||934||0||0||0||0||0||2||2 |- |136||198||{{u|Kafarik}}||1075||526||47||7||15||2||0||22||4 |- |137||163||{{u|Akbota.b}}||1057||639||0||68||0||0||0||48||2 |- |138||139||{{u|Аян Жанайсов}}||1054||840||0||0||0||0||0||37||0 |- |139||121||{{u|Finderhannes}}||1049||1049||0||0||0||0||0||0||0 |- |140||135||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||1026||879||16||0||0||0||0||5||0 |- |141||136||{{u|Marksscheider}}||1001||869||31||0||101||0||0||0||0 |- |142||129||{{u|Orkaarys}}||993||916||0||0||0||0||0||0||0 |- |143||132||{{u|А.С.Кизиров}}||987||890||17||1||8||23||0||109||11 |- |144||146||{{u|P.Nurgisa}}||976||764||0||0||0||0||0||52||3 |- |145||130||{{u|Rayurad mc}}||973||899||0||0||0||0||0||0||0 |- |146||223||{{u|Fuzze123}}||964||338||59||0||46||0||0||26||504 |- |147||167||{{u|Aselhan}}||948||626||12||0||9||23||0||82||11 |- |148||142||{{u|Шайнүсіп}}||931||782||0||0||1||0||0||32||3 |- |149||144||{{u|Adiladil}}||906||767||0||0||0||0||0||0||1 |- |150||149||{{u|NErnur98}}||880||738||0||0||61||0||0||59||5 |- |151||162||{{u|Касымхан}}||866||641||0||2||0||0||0||19||5 |- |152||138||{{u|Chris die Seele}}||865||848||16||0||0||0||0||0||0 |- |153||141||{{u|Mukhin}}||850||807||0||0||0||0||0||0||0 |- |154||143||{{u|Stella~kkwiki}}||830||770||0||0||0||0||0||0||0 |- |155||192||{{u|Bakbergenov}}||820||539||0||170||0||0||0||15||1 |- |156||216||{{u|Dambler}}||819||424||15||5||10||0||0||229||10 |- |157||151||{{u|Aibol dos}}||813||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |158||232||{{u|KaldarovNurymzhan}}||801||179||12||1||12||0||0||490||2 |- |159||180||{{u|Talghatuly}}||794||569||0||67||12||1||0||101||17 |- |160||153||{{u|Akba.nis.13}}||790||702||0||16||0||4||0||33||1 |- |161||152||{{u|Аязбаев Даурен}}||789||704||0||0||0||0||0||0||0 |- |162||148||{{u|Masalbaeva}}||787||741||0||0||0||0||0||1||0 |- |163||234||{{u|Абдрахманов Димаш}}||785||98||0||0||0||0||0||4||0 |- |164||156||{{u|Tylerdurdenkz}}||780||682||2||30||24||0||0||41||6 |- |165||173||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||777||596||0||1||0||0||0||12||0 |- |166||161||{{u|Azim Nurbergen}}||763||644||0||15||0||0||0||4||0 |- |167||150||{{u|Ташметов шахрух}}||743||720||0||0||0||0||0||4||0 |- |168||145||{{u|Mheidegger}}||739||765||7||2||0||0||0||6||3 |- |169||166||{{u|Panicgirl}}||739||635||0||17||0||0||0||10||1 |- |170||155||{{u|Mariko}}||734||688||0||0||0||0||0||0||0 |- |171||158||{{u|Rake}}||726||666||0||35||0||0||0||8||3 |- |172||164||{{u|Rasul kz91}}||723||638||0||12||0||0||0||1||0 |- |173||177||{{u|Muslim Qazaq}}||722||579||0||0||0||0||0||32||2 |- |174||225||{{u|Zhumalina}}||720||314||0||49||6||2||0||241||1 |- |175||159||{{u|Alfiya}}||719||662||0||17||0||0||0||3||2 |- |176||169||{{u|Aldogarov}}||702||613||0||0||2||0||0||85||0 |- |177||154||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||701||692||0||1||0||0||0||6||1 |- |178||157||{{u|Εὐθυμένης}}||698||679||13||0||0||0||0||5||0 |- |179||165||{{u|Sultan bek}}||695||638||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||212||{{u|Мира Белль}}||693||439||23||0||7||0||0||113||24 |- |181||200||{{u|Cekli829}}||690||523||3||0||24||1||0||46||36 |- |182||170||{{u|Nkipshak}}||684||612||0||0||0||0||0||0||0 |- |183||231||{{u|Sultan-balasi}}||676||236||24||0||356||0||0||28||2 |- |184||160||{{u|Epoxa-HH}}||674||662||0||0||5||0||0||10||1 |- |185||205||{{u|Saken kun}}||673||486||4||0||0||0||0||6||0 |- |186||168||{{u|KUckhocjothkei3}}||671||614||49||1||5||0||0||1||0 |- |187||222||{{u|Syrlybek}}||658||389||5||53||4||9||0||68||17 |- |188||196||{{u|Мұқтар Құндыз}}||656||529||0||0||0||0||0||2||0 |- |189||193||{{u|Баха}}||654||536||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||176||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||651||584||1||25||0||2||0||4||21 |- |191||178||{{u|Амзе Магжан}}||645||570||0||0||0||0||0||47||0 |- |192||172||{{u|Капысова Айдана}}||642||603||0||0||0||0||0||0||0 |- |193||179||{{u|IArhunI}}||641||570||7||9||0||0||0||26||11 |- |194||219||{{u|Belekov Syrym}}||639||414||0||46||0||0||0||9||2 |- |195||181||{{u|Bauyr03}}||632||559||0||1||0||0||0||37||0 |- |196||194||{{u|Aseke16}}||624||532||25||0||7||1||0||17||12 |- |197||218||{{u|Айвентадор}}||622||420||15||0||0||0||0||152||13 |- |198||229||{{u|Zhandos02}}||620||261||3||4||11||0||0||247||0 |- |199||189||{{u|Makhanov}}||613||541||0||0||0||0||0||0||1 |- |200||171||{{u|Tuttiorchestra687}}||612||611||0||0||0||0||0||3||2 |- |201||175||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||601||590||2||0||0||0||0||3||0 |- |202||182||{{u|Inkar}}||600||559||0||0||0||0||0||1||3 |- |203||185||{{u|Mma}}||599||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |204||174||{{u|Юкке}}||599||594||1||2||44||0||0||9||3 |- |205||184||{{u|Mary}}||597||549||0||0||0||0||0||0||0 |- |206||233||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||587||115||0||0||0||0||0||36||0 |- |207||187||{{u|Аскар}}||584||544||4||19||2||0||0||1||0 |- |208||230||{{u|Eldar zh96}}||575||245||132||6||2||80||0||23||6 |- |209||191||{{u|AlibiKazken}}||569||540||0||0||0||0||0||23||0 |- |210||202||{{u|Badyroff}}||569||518||0||0||0||0||0||0||0 |- |211||197||{{u|Нурия}}||569||527||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||209||{{u|Нақып Нұрғали}}||565||467||0||0||1||0||0||24||0 |- |213||206||{{u|Zhaniya92}}||562||485||0||0||0||0||0||13||1 |- |214||183||{{u|Ұлан Тұрсынбек}}||562||550||0||0||0||0||0||0||0 |- |215||208||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||555||468||0||0||5||0||0||33||2 |- |216||201||{{u|Yamanzho}}||555||521||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||190||{{u|Kuanysh Ismailov}}||547||541||0||0||7||0||0||2||0 |- |218||195||{{u|Egor Shustoff}}||541||532||0||0||0||0||0||0||0 |- |219||203||{{u|Niyazbek}}||534||510||0||0||0||0||0||3||0 |- |220||224||{{u|Dauylbai Aidar}}||533||325||204||0||0||0||0||1||0 |- |221||211||{{u|Olkikz}}||529||446||0||14||0||0||0||0||0 |- |222||199||{{u|Fornax}}||528||525||2||0||0||0||0||0||0 |- |223||186||{{u|Dzhos}}||527||545||0||0||0||0||0||0||0 |- |224||220||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||527||390||0||0||0||3||0||44||1 |- |225||221||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||527||390||0||36||0||0||0||1||1 |- |226||188||{{u|Arachn0}}||523||543||0||0||0||0||0||1||0 |- |227||210||{{u|Tansholpan}}||522||459||0||0||0||0||0||0||0 |- |228||215||{{u|Adilbekkazykhanov}}||520||427||0||0||44||0||0||0||0 |- |229||228||{{u|Murat Karibay}}||520||272||183||0||0||0||27||7||8 |- |230||226||{{u|Mustazhap}}||520||308||11||0||0||2||0||122||12 |- |231||204||{{u|Karina Nurtazina}}||518||508||0||0||0||0||0||0||0 |- |232||217||{{u|Chingiz Nazbiev}}||516||422||29||0||54||12||0||0||0 |- |233||214||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||514||429||0||0||0||0||0||5||0 |- |234||213||{{u|Albergenius}}||510||434||42||1||2||0||0||1||0 |- |235||235||{{u|Friction27}}||506||17||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] 0s0kby9y86xma9n1aamhochsd9a5n7i 4 675089 3661991 3661432 2026-09-27T11:00:51Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3661991 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ӨСБ}}<center>Әрбір бағанда көрсетілген кеңістіктегі және оның талқылауындағы өңдеулер саны берілген. Ең алдымен жалпы түзетулер бойынша сұрыпталған және нөмірленген. Жергілікті жалаусыз ғаламдық боттар көкпен ерекшеленген. {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!{{abbr|#м/о|мақалалардағы өңдеме саны бойынша орны|0}}!!Қатысушы!!Барлық өңдемесі!!Мақалалар!!Үлгілер!!Файлдар!!Санаттар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Қатысушы беттері!!Метапедиялық (Уикипедия) |- |1||1||{{u|BolatbekBot}}||515615||380092||110090||1||5897||3||1||19437||23 |- |2||2||{{u|EmausBot}}||145909||131270||957||0||13593||6||0||61||22 |- |3||3||{{u|ArystanbekBot}}||133123||127387||881||15||62||17||10||2859||1867 |-style="background-color:#ccf" |4||4||{{u|Legobot}}||119562||112796||457||0||6067||15||0||85||142 |- |5||120||{{u|New user message}}||114122||1||0||0||0||0||0||114121||0 |-style="background-color:#ccf" |6||6||{{u|MerlIwBot}}||105848||88192||6297||0||10800||24||0||36||497 |- |7||5||{{u|InternetArchiveBot}}||89682||89682||0||0||0||0||0||0||0 |- |8||7||{{u|GaiJinBot}}||79290||79275||7||0||0||0||0||3||5 |- |9||8||{{u|BekusBot}}||50440||50147||232||3||53||0||0||4||1 |- |10||9||{{u|YFdyh-bot}}||43052||41962||1||0||1089||0||0||0||0 |- |11||10||{{u|Xqbot}}||26621||22836||42||0||3648||2||0||71||22 |- |12||11||{{u|Luckas-bot}}||22672||17393||3||0||5264||1||0||8||3 |- |13||18||{{u|TXiKiBoT}}||18277||8489||13||0||9719||0||0||56||0 |-style="background-color:#ccf" |14||12||{{u|ZéroBot}}||17394||14826||0||0||2561||0||0||7||0 |- |15||13||{{u|CommonsDelinker}}||14773||13749||468||1||0||84||0||391||41 |- |16||14||{{u|Kasymbot}}||13727||13230||240||4||8||22||0||169||42 |- |17||15||{{u|SieBot}}||13060||12828||0||0||214||0||0||18||0 |- |18||20||{{u|VolkovBot}}||11474||7766||1||0||3545||4||0||24||134 |- |19||17||{{u|Makecat-bot}}||9816||8904||0||0||908||0||0||3||1 |- |20||19||{{u|WikitanvirBot}}||9373||8086||0||0||1283||0||0||2||2 |- |21||16||{{u|Kia content bot}}||9114||9114||0||0||0||0||0||0||0 |- |22||21||{{u|JAnDbot}}||8787||7290||40||0||1309||6||0||16||126 |- |23||24||{{u|Nurtenge}}||8038||5477||980||137||628||40||24||533||200 |-style="background-color:#ccf" |24||22||{{u|Addbot}}||7606||6151||1043||1||295||18||0||5||90 |-style="background-color:#ccf" |25||38||{{u|ArthurBot}}||7543||2785||26||0||4714||6||0||12||0 |- |26||122||{{u|Acebot}}||7483||0||7482||0||0||0||0||1||0 |- |27||26||{{u|Vagobot}}||7329||4672||63||0||2585||0||0||3||6 |- |28||23||{{u|Escarbot}}||7057||5767||14||0||1188||2||0||82||4 |- |29||25||{{u|BilgishShezhireshiBot}}||5298||5298||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |30||28||{{u|JackieBot}}||5114||4266||10||0||828||1||0||7||2 |-style="background-color:#ccf" |31||30||{{u|RedBot}}||4625||3703||3||0||916||1||0||2||0 |- |32||27||{{u|Muhammad Abul-Futooh}}||4617||4616||0||0||0||0||0||1||0 |- |33||29||{{u|MelancholieBot}}||4423||4206||2||0||210||0||0||5||0 |-style="background-color:#ccf" |34||34||{{u|TjBot}}||4251||3315||0||0||935||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |35||31||{{u|Dexbot}}||3737||3676||0||0||51||0||0||10||0 |-style="background-color:#ccf" |36||33||{{u|LaaknorBot}}||3689||3493||0||0||196||0||0||0||0 |- |37||32||{{u|Robbot}}||3541||3540||0||0||0||1||0||0||0 |- |38||39||{{u|FoxBot}}||3339||2620||5||0||680||0||0||34||0 |- |39||35||{{u|NurbekBot}}||3244||3241||0||0||0||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |40||55||{{u|MastiBot}}||3200||1171||31||0||1990||0||0||2||6 |- |41||36||{{u|AlleborgoBot}}||3142||3125||0||0||0||0||0||17||0 |- |42||37||{{u|Thijs!bot}}||2934||2918||3||0||2||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |43||52||{{u|KLBot2}}||2705||1291||0||0||1413||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |44||40||{{u|HRoestBot}}||2464||2463||0||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |45||41||{{u|JYBot}}||2395||2262||0||0||133||0||0||0||0 |- |46||44||{{u|Idioma-bot}}||2182||2026||16||0||109||6||0||23||2 |- |47||46||{{u|AvocatoBot}}||2151||1912||0||0||231||0||0||6||2 |- |48||42||{{u|Ptbotgourou}}||2059||2034||0||0||5||0||0||20||0 |-style="background-color:#ccf" |49||43||{{u|KamikazeBot}}||2050||2034||0||0||14||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |50||45||{{u|Ripchip Bot}}||1967||1943||0||0||22||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |51||47||{{u|Rubinbot}}||1930||1848||0||0||80||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |52||49||{{u|CarsracBot}}||1771||1666||12||0||32||0||0||61||0 |-style="background-color:#ccf" |53||48||{{u|Dinamik-bot}}||1703||1701||0||0||0||0||0||2||0 |- |54||50||{{u|Aitan bot}}||1552||1533||0||0||0||0||0||19||0 |-style="background-color:#ccf" |55||51||{{u|DixonDBot}}||1520||1502||0||0||17||0||0||0||1 |- |56||57||{{u|AvicBot}}||1474||1078||0||0||337||0||0||58||1 |-style="background-color:#ccf" |57||53||{{u|YiFeiBot}}||1362||1194||69||0||84||9||0||0||3 |- |58||72||{{u|BotMultichill}}||1277||528||1||0||738||0||0||10||0 |- |59||54||{{u|Justincheng12345-bot}}||1235||1192||2||0||40||0||0||0||1 |- |60||82||{{u|CommonsTicker~kkwiki}}||1233||279||0||0||0||0||0||9||945 |- |61||62||{{u|Purbo T}}||1179||884||0||0||275||0||0||20||0 |- |62||64||{{u|Synthebot}}||1170||859||0||0||310||0||0||0||1 |-style="background-color:#ccf" |63||60||{{u|Movses-bot}}||1158||1018||0||0||136||0||0||1||3 |- |64||65||{{u|JhsBot}}||1135||844||2||0||277||0||0||12||0 |-style="background-color:#ccf" |65||56||{{u|Gerakibot}}||1123||1080||10||0||16||2||0||4||11 |- |66||58||{{u|TuranBot}}||1119||1045||28||2||4||6||0||28||6 |- |67||59||{{u|PipepBot}}||1047||1032||0||0||1||0||0||13||1 |- |68||61||{{u|Mjbmrbot}}||1030||903||0||0||125||0||0||1||1 |- |69||67||{{u|HerculeBot}}||903||777||1||0||116||0||0||8||1 |-style="background-color:#ccf" |70||63||{{u|MystBot}}||879||863||2||0||0||0||0||14||0 |-style="background-color:#ccf" |71||68||{{u|Amirobot}}||805||738||0||0||66||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |72||66||{{u|Jotterbot}}||781||781||0||0||0||0||0||0||0 |- |73||73||{{u|HiW-Bot}}||616||513||61||0||40||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |74||71||{{u|DarafshBot}}||585||534||11||0||40||0||0||0||0 |- |75||69||{{u|AZatBot}}||576||576||0||0||0||0||0||0||0 |- |76||128||{{u|H2Bot}}||553||0||0||0||0||0||0||553||0 |-style="background-color:#ccf" |77||70||{{u|PixelBot}}||548||541||0||0||0||0||0||7||0 |-style="background-color:#ccf" |78||77||{{u|DSisyphBot}}||505||356||15||0||128||6||0||0||0 |- |79||74||{{u|Almabot}}||501||427||0||0||56||0||0||5||13 |-style="background-color:#ccf" |80||98||{{u|Obersachsebot}}||494||46||437||0||10||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |81||75||{{u|CocuBot}}||464||395||0||0||58||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |82||76||{{u|SilvonenBot}}||413||380||0||0||27||0||0||6||0 |- |83||78||{{u|Minsbot}}||407||316||0||0||91||0||0||0||0 |- |84||84||{{u|Darkicebot}}||346||204||1||0||130||0||0||11||0 |- |85||80||{{u|MahdiBot}}||332||290||21||0||13||0||0||6||2 |- |86||79||{{u|Kasymovbot}}||311||296||7||0||0||1||0||3||4 |-style="background-color:#ccf" |87||88||{{u|SassoBot}}||305||153||0||0||143||0||0||9||0 |- |88||83||{{u|Memty Bot}}||304||205||0||0||87||0||0||3||9 |-style="background-color:#ccf" |89||81||{{u|D'ohBot}}||282||281||0||0||1||0||0||0||0 |- |90||89||{{u|Chandlerriggs5}}||279||148||2||0||2||0||0||107||14 |-style="background-color:#ccf" |91||95||{{u|DragonBot}}||245||59||0||0||186||0||0||0||0 |- |92||85||{{u|SpBot}}||219||199||3||0||15||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |93||87||{{u|Chobot}}||218||175||0||0||41||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |94||86||{{u|KiranBOT}}||180||178||0||0||0||0||0||2||0 |- |95||127||{{u|MBHbot}}||152||0||0||0||0||0||0||0||152 |- |96||129||{{u|MGA73bot}}||152||0||0||152||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |97||90||{{u|タチコマ robot}}||138||115||7||0||0||2||0||12||2 |-style="background-color:#ccf" |98||91||{{u|MSBOT}}||117||97||1||0||19||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |99||94||{{u|NjardarBot}}||113||62||0||0||49||0||0||2||0 |-style="background-color:#ccf" |100||93||{{u|Billinghurst}}||98||72||1||0||0||0||1||24||0 |- |101||103||{{u|DBot}}||97||21||0||0||3||1||0||70||2 |- |102||92||{{u|Zwobot}}||85||81||0||0||0||0||0||4||0 |-style="background-color:#ccf" |103||96||{{u|FiriBot}}||58||51||4||0||0||0||0||0||3 |-style="background-color:#ccf" |104||97||{{u|Muro Bot}}||54||47||0||0||1||0||0||4||2 |-style="background-color:#ccf" |105||99||{{u|Loveless}}||53||42||0||0||10||0||0||1||0 |- |106||100||{{u|Alexbot}}||49||36||1||0||2||0||0||9||1 |- |107||101||{{u|AshinaBot}}||35||33||0||0||0||0||0||2||0 |- |108||102||{{u|Byrialbot}}||31||29||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |109||104||{{u|Aibot}}||26||21||0||0||5||0||0||0||0 |- |110||125||{{u|AlinurBot}}||23||0||14||0||2||0||0||6||1 |-style="background-color:#ccf" |111||105||{{u|Soulbot}}||21||14||0||0||0||0||0||7||0 |- |112||110||{{u|QarakesekBot}}||18||8||4||0||2||0||0||2||1 |-style="background-color:#ccf" |113||107||{{u|StigBot}}||14||11||0||0||2||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |114||106||{{u|Broadbot}}||12||12||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |115||130||{{u|MenoBot}}||11||0||0||0||0||0||0||11||0 |-style="background-color:#ccf" |116||108||{{u|Ver-bot}}||11||11||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |117||109||{{u|AHbot}}||9||9||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |118||112||{{u|Kwjbot}}||7||6||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |119||111||{{u|MagnusA.Bot}}||7||7||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |120||132||{{u|Cbrown1023}}||6||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ccf" |121||113||{{u|DirlBot}}||6||5||1||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |122||115||{{u|Ebrambot}}||6||4||0||0||2||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |123||114||{{u|GhalyBot}}||5||5||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |124||134||{{u|Abigor}}||5||0||0||0||0||0||0||5||0 |- |125||117||{{u|NurlanBot}}||4||2||0||0||0||0||0||1||1 |-style="background-color:#ccf" |126||136||{{u|Taavi}}||4||0||0||0||0||0||0||4||0 |- |127||124||{{u|YurikBot}}||3||0||0||0||0||0||1||2||0 |- |128||116||{{u|ZhaksilikBot}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |129||135||{{u|ChuispastonBot}}||3||0||0||0||0||0||0||3||0 |-style="background-color:#ccf" |130||118||{{u|Rezabot}}||3||2||0||0||0||0||0||1||0 |- |131||123||{{u|Polat Alemdarbot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |132||126||{{u|AmanBot}}||2||0||1||0||0||0||0||1||0 |-style="background-color:#ccf" |133||131||{{u|Zorrobot}}||2||0||0||0||0||0||0||2||0 |- |134||121||{{u|SoxBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |- |135||119||{{u|Sagzhanbot}}||1||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ccf" |136||133||{{u|KhanBot}}||1||0||0||0||0||0||0||1||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Боттар]] nbu3rkpr7xytr7nxneo7uub2a2misl9 4 675116 3661496 3660874 2026-09-26T13:07:22Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3661496 wikitext text/x-wiki {{shortcut|УП:ББҚ}}<center>{{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !#!!Қатысушы!!Мақалалар!!Бағыттау беттері!!Айрық беттер!!Үлгілер!!Санаттар!!Файлдар!!Порталдар + жобалар!!Модулдар + MediaWiki!!Метапедиялық (Уикипедия) |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BolatbekBot}}||107914||25626||5||36754||4335||0||11||0||0 |- |1||{{u|Мықтыбек Оразтайұлы}}||8215||1157||3||152||7079||147||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kia content bot}}||7808||945||164||0||0||0||0||0||0 |- |2||{{u|Салиха}}||7384||84||695||187||814||2149||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|NurbekBot}}||3124||114||2||0||0||0||0||0||0 |- |3||{{u|Мағыпар}}||2726||42||0||61||33||606||1||0||0 |- |4||{{u|Ерден Карсыбеков}}||2623||103||14||200||102||0||57||0||4 |- |5||{{u|SSE}}||2182||97||3||165||0||106||0||0||0 |- |6||{{u|Meruyert}}||1940||63||1||0||0||0||0||0||0 |- |7||{{u|Maira Yessenbekova}}||1751||45||2||31||0||0||0||0||0 |- |8||{{u|Polat Alemdar}}||1709||483||50||139||16||111||0||0||10 |- |9||{{u|Dinkaz}}||1592||141||4||0||0||115||0||0||0 |- |10||{{u|Yerzhankyzy}}||1392||35||2||0||0||0||0||0||0 |- |11||{{u|Орел Карл}}||1392||328||1||328||90||24||0||2||0 |- |12||{{u|Hardworking}}||1359||63||0||42||0||0||0||0||0 |- |13||{{u|Alamgir}}||1358||105||4||2||410||8||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Aitan bot}}||1342||156||5||0||0||0||0||0||0 |- |14||{{u|Abdi arman}}||1341||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |15||{{u|Bolatbek}}||1311||982||33||2132||529||148||160||18||78 |- |16||{{u|Toktakynbaev}}||1281||43||2||4||0||73||0||0||0 |- |17||{{u|Gulzat246}}||1274||97||5||0||0||16||0||0||0 |- |18||{{u|Zhuka iitu}}||1191||90||2||0||0||1||0||0||0 |- |19||{{u|Zhigitbek}}||1178||34||2||0||25||0||0||0||0 |- |20||{{u|Bauka91 91}}||1165||50||3||0||0||0||0||0||0 |- |21||{{u|GanS NIS}}||1083||220||61||197||437||52||14||0||52 |- |22||{{u|Ulan}}||1073||628||59||108||3227||77||0||0||17 |- |23||{{u|Nurkhan}}||999||105||14||345||4||26||0||1||0 |- |24||{{u|Aizhanka aaa}}||998||19||0||0||0||0||0||0||0 |- |25||{{u|AlefZet}}||994||459||57||1269||261||95||1||49||25 |- |26||{{u|BekaIITU}}||993||32||6||0||0||0||0||0||0 |- |27||{{u|Aghia7}}||956||116||0||0||0||1||0||0||0 |- |28||{{u|2rk}}||923||43||1||0||0||98||0||0||0 |- |29||{{u|G55}}||917||42||0||0||0||50||0||0||0 |- |30||{{u|82.200.154.115}}||877||41||7||16||4||0||0||0||0 |- |31||{{u|Bakdauren}}||877||32||0||0||0||102||0||0||0 |- |32||{{u|Kaiyr}}||870||308||43||21||72||7||25||3||3 |- |33||{{u|Egorkz}}||860||56||3||0||0||64||0||0||0 |- |34||{{u|Rasulzhan}}||847||37||1||0||0||0||0||0||0 |- |35||{{u|Ayauly}}||846||37||0||0||0||28||0||0||0 |- |36||{{u|Ismukhammed}}||815||109||1||477||174||223||346||0||3 |- |37||{{u|Ordabekov Azamat}}||766||19||2||0||0||72||0||0||0 |- |38||{{u|Kyrmyzy gul}}||749||44||3||1||0||0||0||0||0 |- |39||{{u|Merey}}||736||51||0||0||0||237||0||0||0 |- |40||{{u|1nter pares}}||683||334||1||10||1191||3||0||0||4 |- |41||{{u|Araichik}}||629||53||0||100||0||75||0||0||0 |- |42||{{u|DinDK}}||613||17||0||0||0||0||0||0||0 |- |43||{{u|Nelli}}||580||21||2||0||0||0||0||0||0 |- |44||{{u|Нурасылл}}||557||17||0||6||9||0||0||0||0 |- |45||{{u|Nurken}}||551||548||3||657||4966||32||15||3||4 |- |46||{{u|Нұрлан Рахымжанов}}||547||1628||168||18||7588||188||0||1||11 |- |47||{{u|Sagzhan}}||546||93||2||23||224||30||0||0||0 |- |48||{{u|Casserium}}||543||188||72||76||337||50||0||7||0 |- |49||{{u|Azim Nurbergen}}||535||11||17||0||0||15||0||0||0 |- |50||{{u|Dauren}}||528||34||1||0||0||14||0||0||0 |- |51||{{u|Zhaksilik}}||518||30||0||3||5||25||9||0||0 |- |52||{{u|Masalbaeva}}||515||16||2||0||0||0||0||0||0 |- |53||{{u|GulzhanOmarova}}||508||10||8||0||0||1||0||0||0 |- |54||{{u|Аян Жанайсов}}||489||26||0||0||0||0||0||0||0 |- |55||{{u|P.Nurgisa}}||478||18||18||0||0||0||0||0||0 |- |56||{{u|Daneker}}||468||23||0||0||0||250||0||0||0 |- |57||{{u|Nick jan}}||456||155||1||0||0||67||0||0||0 |- |58||{{u|Inkar}}||452||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |59||{{u|Аскаров}}||449||53||0||11||0||82||0||0||0 |- |60||{{u|Malbakov Korkem Shamshievih}}||437||9||4||13||13||0||0||0||0 |- |61||{{u|Sergazyyev}}||435||19||3||0||0||13||0||0||0 |- |62||{{u|TheNomadEditor}}||427||37||0||0||1600||3||0||0||0 |- |63||{{u|Bailarbekov}}||408||10||1||0||0||0||0||0||0 |- |64||{{u|Акбота Казыбекова}}||408||33||3||0||0||90||0||0||0 |- |65||{{u|Tulya}}||397||27||1||0||0||0||0||0||0 |- |66||{{u|Ashina}}||388||181||3||56||22||38||31||0||21 |- |67||{{u|Abdrazakhova a}}||383||12||0||0||0||14||0||0||0 |- |68||{{u|Касымхан}}||377||13||0||0||0||2||0||0||0 |- |69||{{u|Stella~kkwiki}}||375||20||8||0||0||0||0||0||0 |- |70||{{u|Mariko}}||368||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |71||{{u|Амзе Магжан}}||360||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |72||{{u|Wikiped4ik}}||356||30||0||0||0||58||0||0||0 |- |73||{{u|Аязбаев Даурен}}||356||9||36||0||0||0||0||0||0 |- |74||{{u|Madina Kilybayeva}}||350||10||0||0||0||0||0||0||0 |- |75||{{u|Akbota.b}}||345||13||0||0||0||63||0||0||0 |- |76||{{u|TalgatSnow}}||343||161||4||109||381||70||0||15||0 |- |77||{{u|Erboldilyara}}||337||150||1||0||179||0||0||0||0 |- |78||{{u|Makhanov}}||336||31||0||0||0||0||0||0||0 |- |79||{{u|Batyrbek.kz}}||317||304||207||23||499||7||1||0||0 |- |80||{{u|Olkikz}}||306||19||1||0||0||14||0||0||0 |- |81||{{u|Murager Seraly}}||305||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |82||{{u|Btalgat}}||304||0||108||0||0||0||0||0||0 |- |83||{{u|Alphy Haydar}}||303||197||4||7||17||1||0||0||0 |- |84||{{u|Alfiya}}||299||13||1||0||0||17||0||0||0 |- |85||{{u|AnelK NIS}}||279||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |86||{{u|Rayurad mc}}||274||51||1||0||0||0||0||0||0 |- |87||{{u|Нақып Нұрғали}}||273||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |88||{{u|Esetok}}||271||499||32||72||128||2||33||2||4 |- |89||{{u|Panicgirl}}||265||10||0||0||0||17||0||0||0 |- |90||{{u|Shynbolat}}||263||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |91||{{u|Kas77777}}||261||10||0||0||0||9||0||0||0 |- |92||{{u|Капысова Айдана}}||252||1||17||0||0||0||0||0||0 |- |93||{{u|Mary}}||247||30||2||0||0||0||0||0||0 |- |94||{{u|Orkaarys}}||243||11||4||0||0||0||0||0||0 |- |95||{{u|Rake}}||242||11||0||0||0||35||0||0||0 |- |96||{{u|Liquorkaru}}||241||46||1||4||5||171||0||0||0 |- |97||{{u|ShadZ01}}||235||24||0||58||82||70||0||2||0 |- |98||{{u|Amangeldi Mukhamejan}}||232||318||4||873||101||121||176||24||49 |- |99||{{u|Sazhlo}}||226||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |100||{{u|Gulnar7}}||225||15||0||0||0||2||0||0||0 |- |101||{{u|Eranz}}||224||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |102||{{u|Ergalym}}||223||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |103||{{u|Belekov Syrym}}||222||5||0||0||0||45||0||0||0 |- |104||{{u|Магпар}}||221||15||1||4||13||63||0||0||0 |- |105||{{u|Rasul kz91}}||220||18||2||0||0||12||0||0||0 |- |106||{{u|Andrey 1002}}||218||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |107||{{u|KoishymanovaG}}||217||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |108||{{u|Ардак Нурмаханова}}||217||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |109||{{u|Shymnis 7b dayana}}||211||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |110||{{u|AkaMasteR}}||207||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |111||{{u|Coffee86}}||205||65||2||0||5||0||0||0||0 |- |112||{{u|Dauylbai Aidar}}||205||1||0||132||0||0||0||0||0 |- |113||{{u|Isslam}}||204||8||3||0||0||0||0||0||0 |- |114||{{u|Aimanber}}||202||6||0||0||0||57||0||0||0 |- |115||{{u|Jess from GS}}||200||8||4||0||0||0||0||0||0 |- |116||{{u|Баха}}||199||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |117||{{u|Adiladil}}||196||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |118||{{u|Yessenbay}}||195||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |119||{{u|Sabinabekkulnis}}||194||33||0||0||0||0||0||0||0 |- |120||{{u|Qozha}}||192||65||0||0||6||0||1||0||0 |- |121||{{u|GaiJin}}||191||100||10||95||153||15||3||1||49 |- |122||{{u|Yerlik}}||187||2||18||0||0||0||0||0||0 |- |123||{{u|Нурия}}||187||0||31||0||0||0||0||0||0 |- |124||{{u|Абдухамитова Асем}}||183||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |125||{{u|Alukaaika}}||182||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |126||{{u|Sultan bek}}||179||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |127||{{u|Qarakesek}}||177||158||3||12||13||71||0||0||21 |- |128||{{u|Syrymzhan}}||177||0||0||0||0||152||0||0||0 |- |129||{{u|Балнұр Сүгірәлиева}}||173||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |130||{{u|Айдос уики}}||169||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |131||{{u|Bakbergenov}}||168||4||0||0||0||167||0||0||0 |- |132||{{u|Badyroff}}||165||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |133||{{u|Mista m}}||165||6||3||0||0||0||0||0||0 |- |134||{{u|Ekontai}}||162||13||3||0||0||0||0||0||0 |- |135||{{u|Giovani90}}||158||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |136||{{u|Dinarakukenova}}||157||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |137||{{u|Оразгелді Гүлмира}}||157||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |138||{{u|Aibol dos}}||156||8||2||0||0||0||0||0||0 |- |139||{{u|Аскар}}||154||7||0||0||1||18||0||0||0 |- |140||{{u|Daniyar}}||153||224||5||141||114||270||123||0||6 |- |141||{{u|Ali.otkelbayev}}||152||6||2||0||0||2||0||0||0 |- |142||{{u|Мұқтар Құндыз}}||151||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |143||{{u|Almat IS106R}}||149||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |144||{{u|Дауткулова Ақмарал}}||148||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |145||{{u|Arystanbek}}||147||242||7||555||261||206||110||363||309 |- |146||{{u|Zhumabayeva Aiym}}||147||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |147||{{u|Еркін Мадина}}||147||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |148||{{u|Anvar1101}}||146||18||4||0||0||15||0||0||0 |- |149||{{u|Tursinay}}||146||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |150||{{u|Akba.nis.13}}||144||4||0||0||0||16||0||0||0 |- |151||{{u|Asslan best}}||144||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |152||{{u|Тұран}}||143||56||1||4||77||20||0||0||0 |- |153||{{u|Almer}}||142||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |154||{{u|Mukhin}}||140||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |155||{{u|Nurgul-Ayapova}}||139||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |156||{{u|ASLANTORRET}}||138||17||2||0||0||0||0||0||0 |- |157||{{u|Majilis}}||138||39||0||4||68||0||0||0||0 |- |158||{{u|Amangali}}||137||5||2||0||0||2||0||0||0 |- |159||{{u|Lord kainon}}||137||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |160||{{u|Aidyn91}}||136||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |161||{{u|EraAhmer}}||134||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |162||{{u|Miras IITU}}||134||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |163||{{u|Nkipshak}}||134||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |164||{{u|Nurs}}||133||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |165||{{u|MegaKz}}||132||4||6||0||0||0||0||0||0 |- |166||{{u|Aitolkyn}}||131||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |167||{{u|Shim99}}||129||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |168||{{u|Shynassylov}}||129||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |169||{{u|Алия Султанмуратова}}||129||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |170||{{u|Бергалиев}}||129||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |171||{{u|Gauhar}}||127||9||2||0||0||1||0||0||0 |- |172||{{u|Kuandyk97}}||127||3||0||0||0||50||0||0||0 |- |173||{{u|Nursultan nur}}||126||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |174||{{u|Fariiiza KABYL}}||123||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |175||{{u|Kuatov Kanat}}||122||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |176||{{u|Калыбай Салтанат}}||122||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |177||{{u|Nurtenge}}||121||32||3||128||191||59||1||5||2 |- |178||{{u|Сәуір 1}}||121||15||0||3||1||5||0||0||0 |- |179||{{u|137.132.3.10}}||118||58||0||0||0||0||0||0||0 |- |180||{{u|Umka}}||117||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |181||{{u|Tylerdurdenkz}}||114||2||1||1||15||25||0||0||0 |- |182||{{u|Азамат Болатұлы}}||114||2||0||0||0||57||0||0||0 |- |183||{{u|6ri11iant}}||113||3||3||0||0||0||0||0||0 |- |184||{{u|Nazik ktl}}||113||15||0||0||0||0||0||0||0 |- |185||{{u|ShymNIS 9BSunkarJR11}}||112||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |186||{{u|Shyngys***}}||112||6||5||0||0||0||0||0||0 |- |187||{{u|Zhaniya92}}||112||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |188||{{u|I.torebekkyzy01}}||111||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |189||{{u|Armanayk}}||110||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |190||{{u|Galjat1992}}||110||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |191||{{u|Mariyam}}||110||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |192||{{u|Sagitora}}||110||13||4||0||0||0||0||0||0 |- |193||{{u|Itwnik}}||109||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |194||{{u|True useR}}||109||10||0||0||1||0||0||0||0 |- |195||{{u|Mira01}}||108||11||0||0||0||0||19||0||1 |- |196||{{u|Adik}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |197||{{u|Baizhanov nursultan}}||107||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |198||{{u|Yerkezhan Nis}}||107||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |199||{{u|Абылай}}||106||44||3||104||98||26||17||0||8 |- |200||{{u|Baha99}}||105||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |201||{{u|Bgalimzh}}||105||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |202||{{u|Талгат Ибраев}}||105||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |203||{{u|Шайнүсіп}}||105||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |204||{{u|Madina Kali}}||103||2||0||0||0||9||0||0||0 |- |205||{{u|IL68}}||102||11||0||48||29||0||0||0||0 |- |206||{{u|Kafarik}}||102||150||0||26||4||7||1||0||2 |- |207||{{u|Ulai}}||102||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |208||{{u|Қабиденов Сакен}}||101||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |209||{{u|Arkow}}||100||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |210||{{u|Aizhok}}||99||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |211||{{u|Bakhytbek}}||99||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |212||{{u|Mma}}||99||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |213||{{u|Drift}}||98||62||6||17||422||1||0||0||0 |- |214||{{u|NIS Semey Moldir}}||98||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |215||{{u|Юсуф Худайберген}}||98||30||0||0||36||0||0||0||0 |- |216||{{u|Euphoria~kkwiki}}||97||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |217||{{u|IArhunI}}||97||55||0||0||0||9||0||0||0 |- |218||{{u|Dana kushen}}||96||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |219||{{u|NIS Kelsingazin Yerassyl}}||96||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |220||{{u|Байдуллаев Абылайхан}}||96||13||0||0||0||0||0||0||0 |- |221||{{u|Araika11nis}}||95||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |222||{{u|NIS Zhuldyz}}||95||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |223||{{u|Ilyasseawave}}||94||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |224||{{u|Mariya}}||94||1||0||0||0||29||0||0||0 |- |225||{{u|Niyarov Azamat}}||93||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |226||{{u|Niyazbek}}||93||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |227||{{u|Ali Rustamov}}||92||1||0||89||0||0||0||0||0 |- |228||{{u|Amanek}}||92||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |229||{{u|Epoxa-HH}}||92||9||1||0||5||0||0||0||0 |- |230||{{u|Zhanseit}}||92||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |231||{{u|Aiganym Moldagulova}}||91||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |232||{{u|Sanzhar s}}||91||2||2||0||0||0||0||0||0 |- |233||{{u|Almas Kenebay}}||90||13||1||0||0||0||0||0||0 |- |234||{{u|MuratbekErkebulan}}||90||21||0||69||83||0||11||0||0 |- |235||{{u|ShymNis 8cSAruzhan}}||90||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |236||{{u|Erka it}}||89||6||2||0||0||0||0||0||0 |- |237||{{u|HBSH NIS 7B KASIET}}||89||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |238||{{u|Djduxhx}}||88||8||0||0||24||13||0||0||0 |- |239||{{u|Dxz3817}}||88||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |240||{{u|Nurlybay}}||88||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |241||{{u|Қуан Жасұлан 8 е класс ниш}}||88||10||0||0||0||36||0||0||0 |- |242||{{u|Eldar.mir}}||87||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |243||{{u|Legendary777}}||87||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |244||{{u|ShymNis 8aNurlybanu}}||87||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |245||{{u|Wiki PSP}}||87||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |246||{{u|Alima}}||86||2||0||0||0||0||0||0||7 |- |247||{{u|Аягөз Загиева}}||86||14||0||0||0||0||0||0||0 |- |248||{{u|Abulkhair}}||85||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |249||{{u|Eszhanov}}||85||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |250||{{u|TemirlanSarsen}}||85||1||0||2||26||52||0||0||0 |- |251||{{u|Aiba-diamantik}}||84||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |252||{{u|Doors}}||84||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |253||{{u|Adaulet}}||83||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |254||{{u|Dina2013a}}||83||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |255||{{u|Madi Dos}}||83||22||0||55||30||40||6||0||3 |- |256||{{u|Zamantay}}||83||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |257||{{u|Zhortabayev}}||83||3||1||0||0||9||0||0||0 |- |258||{{u|Ақбота Архабаева}}||83||16||1||0||0||0||0||0||0 |- |259||{{u|Aliba}}||82||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |260||{{u|Bauka}}||82||3||0||26||1||2||0||0||0 |- |261||{{u|SemeyNIS AshimovaZhuldyz}}||82||5||0||0||0||2||0||0||0 |- |262||{{u|Аружан Жамбулатова}}||82||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |263||{{u|Жуланова Жанель}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |264||{{u|Сейтхан Мұхамеджан}}||82||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |265||{{u|SEMANUR}}||81||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |266||{{u|Жүнісов Дархан}}||81||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |267||{{u|Сейтжагыпарова Тогжан}}||81||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |268||{{u|Әлинұр}}||81||73||0||28||22||38||17||0||2 |- |269||{{u|Ainur}}||80||5||2||0||0||13||0||0||0 |- |270||{{u|NErnur98}}||80||5||0||0||54||0||0||0||0 |- |271||{{u|Aishmano}}||79||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |272||{{u|Dzhos}}||79||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |273||{{u|Kamilanisemey}}||79||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |274||{{u|Kiikbayeva Sholpan}}||79||18||0||0||0||0||0||0||0 |- |275||{{u|ChinaRM}}||78||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |276||{{u|Olzhas707}}||78||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |277||{{u|RaiymbekZh}}||78||44||5||1||11||1||0||0||1 |- |278||{{u|Aru Omarali}}||77||6||0||0||0||40||0||0||0 |- |279||{{u|Bmyrzali}}||77||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |280||{{u|НИШ Гайсина Айсары}}||77||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |281||{{u|Vyacheslav Nasretdinov}}||76||0||1||1||0||0||0||0||0 |- |282||{{u|Кырмызов}}||76||12||1||0||0||12||0||0||0 |- |283||{{u|Amiyeva}}||75||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |284||{{u|Kulzhabay.nm}}||75||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |285||{{u|84.240.194.0}}||74||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |286||{{u|Kasymov}}||74||666||7||2979||521||93||0||38||4 |- |287||{{u|Ақбота}}||74||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |288||{{u|Палуан}}||74||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |289||{{u|Khan}}||73||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |290||{{u|Sibom}}||73||496||89||79||176||3||1||0||3 |- |291||{{u|Toganbay Nurtau}}||73||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |292||{{u|Xialuahan}}||73||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |293||{{u|Шапырашты}}||73||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |294||{{u|Superkukuruza}}||72||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |295||{{u|Zhaukhazyn01}}||72||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |296||{{u|Birzhan Bauyrzhan}}||70||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |297||{{u|Жунисова Балжан}}||70||9||1||0||0||0||0||0||0 |- |298||{{u|Ықласова Аружан}}||70||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |299||{{u|А.С.Кизиров}}||68||27||0||0||1||1||9||0||0 |- |300||{{u|Дәулеткерей}}||68||2||0||0||0||39||0||0||0 |- |301||{{u|AlibekKS}}||67||211||12||7||350||3||4||0||3 |- |302||{{u|Kmoksy}}||67||152||3||0||187||0||0||0||0 |- |303||{{u|Zhanna}}||67||11||1||0||0||0||0||0||0 |- |304||{{u|Yustinka}}||66||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |305||{{u|Абат Диана}}||66||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |306||{{u|Абдрахманов Димаш}}||66||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |307||{{u|A1k0wa}}||65||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |308||{{u|Aset Bukerov}}||65||9||2||0||0||0||0||0||0 |- |309||{{u|Marksscheider}}||65||104||0||4||85||0||0||0||0 |- |310||{{u|Nurbek Matzhani}}||65||287||0||11||0||35||6||0||2 |- |311||{{u|Adik Sagatov}}||64||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |312||{{u|Madinabai}}||64||9||0||0||0||16||0||0||0 |- |313||{{u|Ташметов шахрух}}||64||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |314||{{u|Bakytgul}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |315||{{u|BaskaIlyas}}||63||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |316||{{u|Beisen}}||63||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |317||{{u|Kz Nomad}}||63||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |318||{{u|Nura tk.nis}}||63||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |319||{{u|Kuralay Akhmetova}}||61||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |320||{{u|195.189.70.90}}||59||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |321||{{u|Ayake}}||59||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |322||{{u|Tansholpan}}||59||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |323||{{u|Бекжан Аронов}}||59||18||0||0||0||7||0||0||0 |- |324||{{u|ДаниярБөріханұлы}}||59||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |325||{{u|Мира Белль}}||59||2||0||1||4||0||0||0||2 |- |326||{{u|Aigerimamirgali}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |327||{{u|Dastan omirbek}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |328||{{u|Magzhan}}||58||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |329||{{u|Yamanzho}}||58||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |330||{{u|Жани}}||58||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |331||{{u|Қабыле Қазбек}}||58||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |332||{{u|DariaUrinbasarova21nis}}||57||1||2||0||0||1||0||0||0 |- |333||{{u|Indira}}||57||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |334||{{u|Soccerman}}||57||16||0||8||4||10||0||0||0 |- |335||{{u|Zhansaya maubekova}}||57||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |336||{{u|Arruah}}||56||1||0||16||1||8||0||0||0 |- |337||{{u|Iceooloo}}||56||3||2||0||0||0||0||0||0 |- |338||{{u|Amir~kkwiki}}||55||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |339||{{u|Zhannur.nis}}||55||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |340||{{u|Раушана}}||55||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |341||{{u|VirusMaster}}||54||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |342||{{u|Zhumash.alibek}}||54||3||0||2||13||0||0||0||0 |- |343||{{u|Мереке Ақбердықызы}}||54||0||0||0||0||56||0||0||0 |- |344||{{u|Nabi.kuanysh}}||53||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |345||{{u|Айдынгали}}||53||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |346||{{u|Danissimo92}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |347||{{u|Даурен Шарипов}}||52||0||0||17||0||24||0||0||0 |- |348||{{u|Досжан}}||52||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |349||{{u|Дорт-Гольц}}||51||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |350||{{u|Берик НИШ}}||50||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |351||{{u|Сағындық Нұрсұлтан}}||50||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |352||{{u|Alinur}}||49||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |353||{{u|Bekus}}||49||886||3||601||394||0||9||1||72 |- |354||{{u|Алтай9898}}||49||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |355||{{u|Лейла Серикбаева}}||49||34||0||0||0||0||0||0||0 |- |356||{{u|178.88.209.37}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |357||{{u|213.171.34.240}}||48||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |358||{{u|Kamila}}||48||6||1||0||0||0||0||0||0 |- |359||{{u|Zhandos02}}||48||2||0||0||3||2||0||0||0 |- |360||{{u|Zhanik ast}}||48||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |361||{{u|Рахман999}}||48||55||2||27||13||14||0||0||1 |- |362||{{u|Alimas}}||47||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |363||{{u|No.Mad}}||47||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |364||{{u|Olzhas.Erevanov}}||47||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |365||{{u|84.240.207.80}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |366||{{u|92.47.219.50}}||46||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |367||{{u|Abay Izbassarov}}||46||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |368||{{u|Aigerima}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |369||{{u|Asset}}||46||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |370||{{u|Serik09}}||46||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |371||{{u|Stonesuite}}||46||21||0||17||0||5||0||0||0 |- |372||{{u|AsmirNIS}}||45||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |373||{{u|Balaburgem}}||45||7||0||3||14||26||0||0||1 |- |374||{{u|K sayan}}||45||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |375||{{u|Гулназлит}}||45||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |376||{{u|Ablayev92}}||44||7||5||0||0||0||0||0||0 |- |377||{{u|Mila 020702}}||44||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |378||{{u|Yessentaikyzy}}||44||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |379||{{u|AlibiKazken}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |380||{{u|Kairatulyzharas}}||43||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |381||{{u|Aren b}}||42||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |382||{{u|Meryuert.tk.nis}}||42||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |383||{{u|Елнур.001}}||42||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |384||{{u|Anarzhaksylykova}}||41||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |385||{{u|Dinara1711}}||41||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |386||{{u|Dostoevskykz}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |387||{{u|Mheidegger}}||41||19||0||1||0||2||0||0||0 |- |388||{{u|Noyan}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |389||{{u|АйнурНИШ}}||41||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |390||{{u|Минура}}||41||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |391||{{u|Талапова Айша}}||41||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |392||{{u|137.132.3.9}}||40||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |393||{{u|Diamond~kkwiki}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |394||{{u|Mkanatbekkyzy}}||40||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |395||{{u|Mustafaalmas}}||40||65||2||41||212||0||0||0||0 |- |396||{{u|ShymNIS 9BZhansaya}}||40||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |397||{{u|Tarikh Dias}}||40||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |398||{{u|Zhumalina}}||40||13||0||0||3||48||0||0||0 |- |399||{{u|Asan00}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |400||{{u|Dilo0003}}||39||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |401||{{u|Zaza007zaza}}||39||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |402||{{u|89.218.52.234}}||38||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |403||{{u|Bakytgul Salykhova}}||38||2||0||0||0||0||4||0||0 |- |404||{{u|Highklass}}||38||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |405||{{u|Kairzhan79}}||38||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |406||{{u|Mr.beket99}}||38||2||0||0||0||2||0||0||0 |- |407||{{u|Syrlybek}}||38||2||0||1||1||29||1||0||2 |- |408||{{u|Арай нуруллаева}}||38||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |409||{{u|46.36.134.170}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |410||{{u|92.47.203.104}}||37||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |411||{{u|Aimanov kaisar}}||37||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |412||{{u|Aitan}}||37||2||1||0||1||1||0||0||0 |- |413||{{u|Almagul Ibragimova}}||37||1||0||0||0||7||0||0||0 |- |414||{{u|Daniyal.aidarov5}}||37||16||2||0||4||0||0||0||0 |- |415||{{u|Егор Шевченко}}||37||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |416||{{u|Лёха Вырвиглаз}}||37||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |417||{{u|Нуржанкызы}}||37||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |418||{{u|AbMariya1991}}||36||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |419||{{u|178.88.215.3}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |420||{{u|Ibraeva Moldir}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |421||{{u|Sandyraq}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |422||{{u|Маржан АК}}||35||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |423||{{u|Нұрбай Темірлан Садықұлы}}||35||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |424||{{u|Әбдіхалық Нарғыз}}||35||4||1||0||0||0||0||0||0 |- |425||{{u|AblayIITU}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |426||{{u|AnelBakayeva NIS}}||34||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |427||{{u|Beibaris123}}||34||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |428||{{u|Mustafinaskar}}||34||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |429||{{u|Nuriyashkin}}||34||0||11||0||0||0||0||0||0 |- |430||{{u|Ақыл}}||34||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |431||{{u|92.46.211.202}}||33||6||1||3||0||0||0||0||0 |- |432||{{u|Alima01NIS}}||33||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AshinaBot}}||33||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |433||{{u|Rash91}}||33||48||0||0||0||0||0||0||0 |- |434||{{u|Лаура Аманкулова}}||33||2||0||0||0||3||0||0||0 |- |435||{{u|Karina Nurtazina}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |436||{{u|Аэлита Ануарқызы}}||32||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |437||{{u|Aidanka}}||31||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |438||{{u|Andir}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |439||{{u|Kraibekovc}}||31||11||0||1||1||18||0||0||0 |- |440||{{u|Olzhas.Karazhanov}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |441||{{u|PushkinVko}}||31||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |442||{{u|Ғауғауррр}}||31||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |443||{{u|Aimbetova Diana}}||30||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |444||{{u|Talghatuly}}||30||10||1||0||9||62||0||0||0 |- |445||{{u|Zhanarb}}||30||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |446||{{u|Zhanna Mukash}}||30||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |447||{{u|Багдат Б}}||30||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |448||{{u|Нурсауле Нурмагамбетова}}||30||2||1||0||0||0||0||0||0 |- |449||{{u|Nurmuhan}}||29||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |450||{{u|Olzhas7}}||29||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |451||{{u|T.karlyga}}||29||1||3||0||0||0||0||0||0 |- |452||{{u|Аслан Жукенов}}||29||5||1||0||12||0||0||0||0 |- |453||{{u|88.204.196.37}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |454||{{u|95.58.148.237}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |455||{{u|Abylaikhan NIS}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |456||{{u|Aigerim ayanovna}}||28||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |457||{{u|Bumin Kagan}}||28||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |458||{{u|Dimash Kenesbek}}||28||20||0||0||0||0||0||0||0 |- |459||{{u|Jannur66}}||28||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |460||{{u|Света052}}||28||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |461||{{u|217.196.25.26}}||27||4||2||0||0||0||0||0||0 |- |462||{{u|AdiyevaSaltanat}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |463||{{u|Keutaeva Aigerim}}||27||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |464||{{u|Lyazzat Kulmukanova}}||27||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |465||{{u|Бекзат Маратұлы}}||27||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |466||{{u|Болат Алтынай}}||27||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |467||{{u|Тойшыбек}}||27||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |468||{{u|Шокай}}||27||2||1||0||0||1||0||0||0 |- |469||{{u|Mirasamirkhanov}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |470||{{u|Shaikhislamova z}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |471||{{u|TINKO}}||26||2||0||12||0||0||0||0||0 |- |472||{{u|Tursynbek Balausa}}||26||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |473||{{u|Unc0}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |474||{{u|Utebayeva}}||26||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |475||{{u|Мекен ЖанеркеХБШ}}||26||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |476||{{u|Оразәлі Диас}}||26||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |477||{{u|2.133.110.195}}||25||9||0||2||1||0||0||0||0 |- |478||{{u|Asalimba}}||25||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |479||{{u|D.dilnaz02}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |480||{{u|Erg nis}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |481||{{u|Rasulbek Adil}}||25||5||0||121||5||0||1||0||0 |- |482||{{u|Saken kun}}||25||25||0||0||0||0||0||0||0 |- |483||{{u|Talgin}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |484||{{u|Talipzhan}}||25||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |485||{{u|Айвентадор}}||25||17||0||3||0||0||0||0||1 |- |486||{{u|Мирамқызы Зарина}}||25||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |487||{{u|Әбілмажинов Ерасыл}}||25||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |488||{{u|Arystan~kkwiki}}||24||0||3||5||0||0||2||0||0 |- |489||{{u|Loleeonepie.nis}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |490||{{u|Shymnis7bzhanar}}||24||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |491||{{u|Истеный казах}}||24||5||1||10||1||5||0||0||0 |- |492||{{u|Нұртаева Қымбат Серікқызы}}||24||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |493||{{u|95.56.75.233}}||23||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |494||{{u|Aiymka}}||23||0||0||23||1||0||0||0||0 |- |495||{{u|Eldar zh96}}||23||12||3||39||1||6||29||0||1 |- |496||{{u|Erasylkz}}||23||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |497||{{u|MarzhanMay}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |498||{{u|Ni nelli}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |499||{{u|Qanattan}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |500||{{u|Serik11024}}||23||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |501||{{u|Zhanbo}}||23||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |502||{{u|137.132.250.13}}||22||12||0||0||1||0||0||0||0 |- |503||{{u|84.240.196.128}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |504||{{u|As-Saghdi}}||22||5||0||2||0||0||0||0||0 |- |505||{{u|Bakyt.tass}}||22||7||1||0||0||0||0||0||0 |- |506||{{u|Elena Muratbayeva}}||22||0||0||20||0||0||0||0||0 |- |507||{{u|LArhunl}}||22||12||0||0||0||1||0||0||0 |- |508||{{u|Murat12049}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |509||{{u|NIS AdletAskerov}}||22||0||0||0||0||10||0||0||0 |- |510||{{u|Ongalgan}}||22||5||0||0||1||1||0||0||0 |- |511||{{u|Turdibayeva Kazyna}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |512||{{u|Unknown Alash}}||22||27||0||0||0||0||0||0||0 |- |513||{{u|С.Жания}}||22||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |514||{{u|Тілеш Шолпан}}||22||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |515||{{u|707ztn}}||21||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |516||{{u|Aleka BM}}||21||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |517||{{u|Nazhmedenova Lunara}}||21||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |518||{{u|Ниялова Гүлфайруз}}||21||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |519||{{u|AlibekovaD}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |520||{{u|Almas Sadyquly}}||20||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |521||{{u|Dana1992}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |522||{{u|Didar.Bayan21NS}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |523||{{u|Galym kosman}}||20||0||0||21||0||0||0||0||0 |- |524||{{u|Mustazhap}}||20||2||0||3||0||0||0||0||0 |- |525||{{u|Ramaduke}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |526||{{u|ShymNIS 7AAisha06}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |527||{{u|Zhansaya Bekpeissova}}||20||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |528||{{u|Zhansulu}}||20||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |529||{{u|Бейсекова Ботагөз}}||20||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |530||{{u|95.56.28.53}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |531||{{u|Attila~kkwiki}}||19||1||0||0||9||10||0||0||0 |- |532||{{u|Carlos186}}||19||2||0||0||3||0||0||0||0 |- |533||{{u|Darhan2012}}||19||13||0||4||0||0||0||0||0 |- |534||{{u|J dias}}||19||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |535||{{u|Айғаным Аманжолқызы}}||19||11||0||0||0||0||0||0||0 |- |536||{{u|Бекханби Асанұлы}}||19||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |537||{{u|Әлнұр Қарабаев}}||19||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |538||{{u|84.240.202.214}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |539||{{u|AliyaTulepova}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |540||{{u|Bolat Temirov}}||18||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |541||{{u|Dinash}}||18||0||0||19||0||0||0||0||0 |- |542||{{u|Dosmedetova Sharizat}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |543||{{u|ErnatPointmakker}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |544||{{u|KaldarovNurymzhan}}||18||0||0||2||7||1||0||0||0 |- |545||{{u|Khamalitoo}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |546||{{u|MaksutZhansaya1}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |547||{{u|Martorellpedro}}||18||0||0||10||5||6||0||14||0 |- |548||{{u|Parmanova.ulbolsyn}}||18||8||0||0||0||25||0||0||0 |- |549||{{u|Qulqai}}||18||1||1||5||2||0||0||0||0 |- |550||{{u|Salta.zakir}}||18||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |551||{{u|Suleimen Koishybai}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |552||{{u|Tuttiorchestra687}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |553||{{u|ГульназК}}||18||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |554||{{u|Жанна Ж}}||18||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |555||{{u|Маконяаа}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |556||{{u|Назым Хасенова}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |557||{{u|Шахадад}}||18||1||0||18||0||0||0||0||0 |- |558||{{u|Әбдіжәміл Алтынай}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |559||{{u|Әшім Қазына}}||18||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |560||{{u|178.88.221.240}}||17||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |561||{{u|Adaykz}}||17||0||0||1||16||3||0||0||0 |- |562||{{u|Nazerke Turym}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |563||{{u|Shymnis 7bmalika}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |564||{{u|Tulegenova1127}}||17||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |565||{{u|Бекемгүл}}||17||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |566||{{u|Диас Тлекбай}}||17||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |567||{{u|134.32.43.98}}||16||9||0||0||2||0||0||0||0 |- |568||{{u|46.4.124.141}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |569||{{u|A shyryn}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |570||{{u|Abukhan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |571||{{u|Akylbekov alen}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |572||{{u|Aruzhank NIS}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |573||{{u|Aubakirova Aisana}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |574||{{u|Hbsh nis Nurzhakyp 7a}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |575||{{u|Jarnamaqaz}}||16||10||0||29||0||11||0||0||0 |- |576||{{u|Mandarinka^^}}||16||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |577||{{u|Medet}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |578||{{u|ShymNIS 7cErkebulan}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |579||{{u|Ziadinkyzy G}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |580||{{u|Аружан200}}||16||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |581||{{u|Енсебаева Мадина}}||16||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |582||{{u|Ербол Сармурзин}}||16||5||0||0||1||0||0||0||0 |- |583||{{u|2.132.35.66}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |584||{{u|92.46.208.105}}||15||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |585||{{u|95.56.126.211}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |586||{{u|Aktoty25}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |587||{{u|Daniyar1}}||15||1||0||16||0||0||0||0||0 |- |588||{{u|Darigabolatbayeva}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |589||{{u|Esen48}}||15||1||5||0||0||24||0||0||0 |- |590||{{u|Kalimova}}||15||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |591||{{u|Rauank}}||15||4||0||11||3||2||3||0||1 |- |592||{{u|Smailhan Altinbek}}||15||0||0||16||0||0||0||0||0 |- |593||{{u|Бейсенова}}||15||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |594||{{u|Жаннұр Қанат}}||15||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |595||{{u|Лаура НИШ}}||15||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |596||{{u|Сейтхалиев Акжол}}||15||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |597||{{u|2.135.222.162}}||14||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |598||{{u|Galymmurat}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |599||{{u|Ice201~kkwiki}}||14||0||0||24||1||3||0||0||0 |- |600||{{u|Kenesbai Ainur}}||14||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |601||{{u|Kittenfreezer}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |602||{{u|Nazerke fcr}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |603||{{u|Nnk2000}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |604||{{u|Vladimir tutykin}}||14||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |605||{{u|Zatillan}}||14||7||0||1||0||3||0||0||0 |- |606||{{u|Аяжан Сарсенбаева}}||14||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |607||{{u|Дамира Амиржановна}}||14||0||0||0||0||44||0||0||0 |- |608||{{u|Жанна 555}}||14||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |609||{{u|Қалдар Салта}}||14||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |610||{{u|2.132.1.181}}||13||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |611||{{u|Aselhan}}||13||1||0||7||9||0||0||0||0 |- |612||{{u|Asset Qazaq}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |613||{{u|Khamitova nj NIS}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |614||{{u|Kwatt}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |615||{{u|NIS Semey Kabdygalieva Aizhan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |616||{{u|Sarahswan}}||13||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |617||{{u|Shaubaeva Akmaral}}||13||0||0||13||0||0||0||0||0 |- |618||{{u|Yulia}}||13||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |619||{{u|Абдижамил Алтынай}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |620||{{u|Гүлбақ Мұсақызы}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |621||{{u|Касымов Н.}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |622||{{u|Кинаятова Мадина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |623||{{u|Көбегенов Ғабит}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |624||{{u|Маржан торехановна}}||13||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |625||{{u|Әділханова Альбина}}||13||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |626||{{u|88.204.169.42}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |627||{{u|89.218.169.202}}||12||3||0||9||0||0||0||0||0 |- |628||{{u|95.56.129.132}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |629||{{u|Aiym 02}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |630||{{u|Alan Sem}}||12||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |631||{{u|Aldogarov}}||12||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |632||{{u|Bk-KLaS}}||12||2||0||2||4||5||2||0||0 |- |633||{{u|Erbol4ik}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |634||{{u|GALAXYFUN.NIS}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |635||{{u|ShymNIS 9BLaura}}||12||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |636||{{u|Tamerlansagitov}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |637||{{u|TrueNomadEditor}}||12||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |638||{{u|Бекасыл Бейбітұлы}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |639||{{u|Нургиса Пшенбаев}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |640||{{u|Рахматулла Нұрқанат}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |641||{{u|Рысбаева Гульнара}}||12||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |642||{{u|СанияНИШ}}||12||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |643||{{u|Толғанай Жағыпар}}||12||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |644||{{u|178.88.218.41}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |645||{{u|Aydos Zhengissov}}||11||2||0||26||1||3||0||0||0 |- |646||{{u|Bauyr03}}||11||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |647||{{u|FrederickEvans}}||11||2||0||0||30||0||0||0||0 |- |648||{{u|Mr. Karsybekov}}||11||3||0||14||1||0||12||0||1 |- |649||{{u|Амина Жанаковна}}||11||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |650||{{u|Балықшы}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |651||{{u|Вилюс М}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |652||{{u|Нұрбек Қасқырбаев}}||11||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |653||{{u|Саламат Алшын}}||11||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |654||{{u|Тазагүл Ермаханова}}||11||13||5||0||37||0||0||0||0 |- |655||{{u|Өстемірова Ұлдана}}||11||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |656||{{u|178.88.217.199}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |657||{{u|2.132.100.62}}||10||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |658||{{u|22timur99}}||10||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |659||{{u|92.46.75.247}}||10||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |660||{{u|93.185.69.179}}||10||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |661||{{u|95.56.36.133}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |662||{{u|Abatova saltanat}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |663||{{u|Ainur.winner}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |664||{{u|Akbota NIS}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |665||{{u|Ali.kz}}||10||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |666||{{u|Daur s}}||10||5||0||0||0||1||0||0||0 |- |667||{{u|Hevadee}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |668||{{u|Mahonty13}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |669||{{u|Muzeologist}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |670||{{u|NIS Moldir Beken}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |671||{{u|Sultanuly}}||10||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |672||{{u|Zhumabek}}||10||0||0||1||3||0||0||0||0 |- |673||{{u|Айжан Мықтыбаева}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |674||{{u|Аршалы}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |675||{{u|Бауыржанұлы А.А}}||10||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |676||{{u|Ерасыл Жаныбеков}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |677||{{u|Жадыра Абибуллаевна}}||10||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |678||{{u|178.90.118.233}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |679||{{u|92.46.212.254}}||9||1||0||6||0||0||0||0||0 |- |680||{{u|95.56.31.239}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |681||{{u|95.56.40.164}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |682||{{u|Aidana Aibulatova}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |683||{{u|Aisana Aubakirova}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |684||{{u|Aishabibi2000}}||9||0||0||0||0||8||0||0||0 |- |685||{{u|Akmaral.Erkul}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |686||{{u|Almas Sadıqūlı Arın}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |687||{{u|Almust}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |688||{{u|Amanamanainur}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |689||{{u|Arman Tursynbek}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |690||{{u|Erlan Ashirbayev}}||9||3||0||0||0||4||0||0||0 |- |691||{{u|Esagasy}}||9||4||1||0||1||0||0||0||0 |- |692||{{u|Happy little pill}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |693||{{u|Jhendin}}||9||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |694||{{u|Kazprose}}||9||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |695||{{u|Khamzin Nurzhan}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |696||{{u|Mrx.nis}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |697||{{u|NISAida}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |698||{{u|ShymNIS 7AMoldir}}||9||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |699||{{u|Zhatybaeyva}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |700||{{u|ZhHamit nis.tk}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |701||{{u|Айгерима Уалибек}}||9||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |702||{{u|Бедел}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |703||{{u|Мақпал гидролог}}||9||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |704||{{u|Сламқұл Данияр}}||9||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |705||{{u|Хайролла Нарқыз}}||9||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |706||{{u|03ainura}}||8||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |707||{{u|178.88.24.182}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |708||{{u|178.88.60.249}}||8||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |709||{{u|212.154.231.78}}||8||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |710||{{u|84.240.203.30}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |711||{{u|92.46.8.97}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |712||{{u|92.46.81.119}}||8||2||0||2||9||0||0||0||0 |- |713||{{u|95.56.186.238}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |714||{{u|Aizhan Mussina}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |715||{{u|Aleka1901}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |716||{{u|Alpamys1997}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |717||{{u|Aruzhan Bazhirova}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |718||{{u|Aseke16}}||8||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |719||{{u|AssanovaDana}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |720||{{u|Ayazhan10}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |721||{{u|BotaRaiym}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |722||{{u|Dambler}}||8||50||0||1||10||3||0||0||1 |- |723||{{u|Dianka Kamil}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |724||{{u|Don Raul}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |725||{{u|Incli}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |726||{{u|Kuralai Duisenova}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |727||{{u|Mattennut}}||8||5||0||0||0||3||0||0||0 |- |728||{{u|Muslim Qazaq}}||8||29||0||0||0||0||0||0||0 |- |729||{{u|S.abenova.00}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |730||{{u|Sekebai}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |731||{{u|Shymnis7bzhanaris}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |732||{{u|Tomiris2001}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |733||{{u|Zhumabay.Kerey}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |734||{{u|Айдын Ерекин}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |735||{{u|Алия Тілеуберді}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |736||{{u|Ерзатова Мөлдір}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |737||{{u|Еркежан Сейтқазы}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |738||{{u|Ермон}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |739||{{u|Зилола Садирханова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |740||{{u|Канат Алимбаев}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |741||{{u|Куралай нурланова}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |742||{{u|Нұрымжан Аяпберген}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |743||{{u|Нұрғиса Ажиров}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |744||{{u|Раматуллаев Олжас}}||8||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |745||{{u|Серикбай Аружан}}||8||5||1||0||0||0||0||0||0 |- |746||{{u|Толеубекова Адэль}}||8||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |747||{{u|178.88.9.198}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |748||{{u|178.89.28.164}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |749||{{u|178.91.229.243}}||7||0||0||1||1||0||0||0||0 |- |750||{{u|2.133.100.69}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |751||{{u|202.65.245.7}}||7||8||0||0||2||0||0||0||0 |- |752||{{u|212.19.159.34}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |753||{{u|61.248.143.2}}||7||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |754||{{u|62.84.60.8}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |755||{{u|92.47.239.3}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |756||{{u|95.59.114.141}}||7||1||0||4||2||0||0||0||0 |- |757||{{u|Aidana Bimyqova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |758||{{u|Aidos Adetbekov 777}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |759||{{u|Aizatonga}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |760||{{u|Akademix~kkwiki}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |761||{{u|Albergenius}}||7||14||1||6||2||1||0||0||0 |- |762||{{u|Arailym.Turganbayevna}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |763||{{u|Askar Alash}}||7||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |764||{{u|Auyelbekov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |765||{{u|AzharbaevaAida}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |766||{{u|Bakytnur}}||7||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |767||{{u|Barcatore92}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |768||{{u|Bauyrzhan123}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |769||{{u|Bekeshov Dias}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |770||{{u|BlizxQ}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |771||{{u|Ibrahim Kabdeshov}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |772||{{u|JaSik}}||7||1||0||1||0||0||0||0||0 |- |773||{{u|Jimmy&Friends 2}}||7||2||0||0||3||4||0||2||0 |- |774||{{u|Kazman322}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |775||{{u|KUckhocjothkei3}}||7||7||0||2||0||0||0||0||0 |- |776||{{u|Mladshiy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |777||{{u|Nazerke1540}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |778||{{u|NurayPerneshbai21nis}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |779||{{u|RaihanZakarina}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |780||{{u|Samatuly Serikbolsyn}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |781||{{u|Siqyrcy}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |782||{{u|Wikuiser}}||7||11||2||47||31||0||0||23||0 |- |783||{{u|Wixty}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |784||{{u|Yelubay Aidana}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |785||{{u|Yesnazarova}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |786||{{u|Айжана Куанышова}}||7||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |787||{{u|Айнұр Ракишева}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |788||{{u|Алима Сакенқызы}}||7||6||1||0||1||0||0||0||0 |- |789||{{u|Бекнар Пармен}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |790||{{u|Диана НИШ}}||7||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |791||{{u|Еркінов Сүлеймен}}||7||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |792||{{u|Ермек Нәзерке Еркінқызы}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |793||{{u|Жанар Чушекова}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |794||{{u|Каипов Бекжан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |795||{{u|Кенжехан}}||7||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |796||{{u|Михайлов Игорь}}||7||1||0||0||0||11||0||0||0 |- |797||{{u|Шаимова Жазира}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |798||{{u|Әсем Құдайбергенова}}||7||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |799||{{u|Әсем0000}}||7||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |800||{{u|178.88.17.168}}||6||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |801||{{u|178.88.223.244}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |802||{{u|178.88.239.27}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |803||{{u|178.90.66.104}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |804||{{u|178.90.85.177}}||6||9||0||0||0||0||0||0||0 |- |805||{{u|19642206g}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |806||{{u|2.133.0.217}}||6||2||0||1||2||0||0||0||0 |- |807||{{u|2.133.74.107}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |808||{{u|212.154.155.115}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |809||{{u|84.240.199.144}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |810||{{u|89.218.160.121}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |811||{{u|92.46.182.141}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |812||{{u|92.47.202.216}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |813||{{u|92.47.205.125}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |814||{{u|92.47.239.30}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |815||{{u|92.47.251.38}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |816||{{u|92.47.84.44}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |817||{{u|95.56.109.37}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |818||{{u|95.56.145.1}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |819||{{u|95.59.110.140}}||6||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |820||{{u|ABYLAI NIS}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |821||{{u|AigerimNIS02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |822||{{u|Aitzhan Yerkenaz}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |823||{{u|Aizhan Sagu}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |824||{{u|AmanbekAyauly}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |825||{{u|Amina Toganbaeva}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |826||{{u|Arystanbek jr.}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |827||{{u|Asarseng}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |828||{{u|Ayakzm}}||6||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |829||{{u|Ayandaribayev}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |830||{{u|Bahtiar-erseit}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |831||{{u|Baknur\amangeldi}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |832||{{u|Balhanum}}||6||1||0||0||0||8||0||0||0 |- |833||{{u|Balkar Uzeyir}}||6||0||0||0||7||0||0||0||0 |- |834||{{u|Barcelona 777}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |835||{{u|Bekarys-02}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |836||{{u|Bula 055}}||6||32||1||0||0||0||0||0||0 |- |837||{{u|Cekli829}}||6||6||0||3||12||0||0||0||0 |- |838||{{u|Chameleon shym}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |839||{{u|Choli}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |840||{{u|DastanNIS}}||6||0||0||0||0||6||0||0||0 |- |841||{{u|Daulet Xo}}||6||7||0||0||1||2||0||0||0 |- |842||{{u|Gaukhar1980}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |843||{{u|Gugigug}}||6||6||0||0||0||1||0||0||0 |- |844||{{u|Gulzada}}||6||1||0||0||0||4||0||0||0 |- |845||{{u|Hbsh Aiazhan 7b}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |846||{{u|Indira Alibekovna}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |847||{{u|KAigerim}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |848||{{u|Kamsster}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |849||{{u|Karigul B}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |850||{{u|Kristianmusic}}||6||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |851||{{u|Kulyash1998}}||6||12||0||0||0||0||0||0||0 |- |852||{{u|Magnifon}}||6||0||0||0||0||0||0||0||1 |- |853||{{u|NIS Assanova}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |854||{{u|NIS Semey Nuray}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |855||{{u|NurpeiisYelnury}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |856||{{u|Oinar assem}}||6||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |857||{{u|Rustembekkyzy.kuralay}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |858||{{u|Saen}}||6||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |859||{{u|Salimbayeva Nailya}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |860||{{u|Shen Vyacheslav}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |861||{{u|Tangense}}||6||5||0||4||15||13||0||0||0 |- |862||{{u|Toktart}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |863||{{u|Torekhan Rysgul}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |864||{{u|U.maratkyzy}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |865||{{u|Usenov Aibar}}||6||2||0||0||0||13||0||0||0 |- |866||{{u|Zhanaiym1998}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |867||{{u|Zhandos M}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |868||{{u|Zhany}}||6||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |869||{{u|Аблайхан (ХБН)}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |870||{{u|Аида Куралбай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |871||{{u|Алима Кудайберген}}||6||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |872||{{u|Алтай2014}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |873||{{u|Алуа Бейімбет}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |874||{{u|Булегенова Балнур}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |875||{{u|Дастан Қабай}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |876||{{u|Есіркеп Диана}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |877||{{u|Жасмина Миркаримова}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |878||{{u|Жәнібек хан}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |879||{{u|Мади Мусабеков}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |880||{{u|МұхтарҚаз}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |881||{{u|Нұрбақыт}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |882||{{u|Ордабековна}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |883||{{u|Рахметоллаева Мейрамгүл}}||6||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |884||{{u|Садықова Ақгүл}}||6||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |885||{{u|Санжар Толепберген}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |886||{{u|Саурбаева Салтанат}}||6||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |887||{{u|Тұрғанов}}||6||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |888||{{u|Қызылқайың}}||6||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |889||{{u|178.91.161.109}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |890||{{u|2.132.12.65}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |891||{{u|2.132.21.2}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |892||{{u|2.72.108.24}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |893||{{u|213.157.58.38}}||5||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |894||{{u|82.211.136.20}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |895||{{u|91.203.196.168}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |896||{{u|92.46.30.96}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |897||{{u|92.46.72.252}}||5||2||0||0||4||0||0||0||0 |- |898||{{u|95.56.117.210}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |899||{{u|95.56.170.90}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |900||{{u|95.56.182.122}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |901||{{u|95.56.183.215}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |902||{{u|95.56.49.30}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |903||{{u|95.59.214.45}}||5||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |904||{{u|95.59.224.232}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |905||{{u|Adelya2808}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |906||{{u|Agent Bakdeki}}||5||0||0||6||0||0||0||0||0 |- |907||{{u|Aglamkhanm29}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |908||{{u|AidanaK27}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |909||{{u|Aidarzver}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |910||{{u|Amantay aruzhan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |911||{{u|Amir.Temur}}||5||4||0||1||6||1||0||0||0 |- |912||{{u|Aruzhan Sarsenbek}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |913||{{u|Asan Bekkaliev}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |914||{{u|AyaulymNISD}}||5||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |915||{{u|Azamat1705}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |916||{{u|AzamatEsenov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |917||{{u|Azaonelife}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |918||{{u|Batyrkhan.x}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |919||{{u|Baurdotnet}}||5||0||1||0||0||6||0||0||0 |- |920||{{u|Bekarys wk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |921||{{u|Dakes123}}||5||1||0||0||0||1||0||0||0 |- |922||{{u|Dakusyan}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |923||{{u|Dana NIS tk}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |924||{{u|Deisingoi}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |925||{{u|Heyleyla}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |926||{{u|Janugyl}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |927||{{u|Kasiet.temirzakhkyzy}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |928||{{u|KillGane}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |929||{{u|Luigi Salvatore Vadacchino}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |930||{{u|Makenzis}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |931||{{u|Maksatanarkulov}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |932||{{u|Marjan Kalkabaeva}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |933||{{u|Mekenbayeva Madina}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |934||{{u|Murat Karibay}}||5||4||0||22||0||0||0||9||0 |- |935||{{u|Neformal66}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |936||{{u|Nurliaim}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |937||{{u|Omysheva.M}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |938||{{u|Oscuro}}||5||4||0||0||0||0||1||0||0 |- |939||{{u|Py4ka}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |940||{{u|Qazaquly}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |941||{{u|Rustem987}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |942||{{u|Semsk-Karaga}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |943||{{u|Shugilaakhmetova}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |944||{{u|ShymNIS 7AGulnaz}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |945||{{u|Silent hill Hunter}}||5||5||0||0||3||2||0||0||0 |- |946||{{u|Solaris91}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |947||{{u|Talgat.tursynbekov}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |948||{{u|Wikinurs}}||5||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |949||{{u|Yeldos Aben}}||5||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |950||{{u|Zhannur16.NIS}}||5||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |951||{{u|Адиль Дуйсенбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |952||{{u|Айдосым}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |953||{{u|Айжан Нурмагамбетова}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |954||{{u|Акмарал Т}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |955||{{u|АлинА Сабитовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |956||{{u|Арай Алимкул}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |957||{{u|Билолбек}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |958||{{u|Джантасова Малика}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |959||{{u|Жолдыбаев кайсар}}||5||0||0||0||0||18||0||0||0 |- |960||{{u|Калкабаева Маржан Маратовна}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |961||{{u|Кеңесбек Гүлмарал}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |962||{{u|Момын Мерей}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |963||{{u|Назгүл Қуантқан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |964||{{u|НАЗЕРКЕ НУРСЕЙТОВА}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |965||{{u|Нартай Сымбат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |966||{{u|Роман Дмитриевич}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |967||{{u|Садыкова Улболсын}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |968||{{u|Салават Нұрлан}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |969||{{u|Тогжанааааа}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |970||{{u|Тілдер әлемі}}||5||0||0||1||14||0||0||0||0 |- |971||{{u|Улдана НИШ}}||5||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |972||{{u|Қоңырат}}||5||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |973||{{u|178.88.1.111}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |974||{{u|178.88.28.12}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |975||{{u|178.88.94.115}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |976||{{u|178.90.69.153}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |977||{{u|2.132.15.195}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |978||{{u|31.169.6.194}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |979||{{u|46.227.191.174}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |980||{{u|84.240.202.188}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |981||{{u|88.204.208.130}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |982||{{u|89.106.233.215}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |983||{{u|8B HBALM}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |984||{{u|92.46.10.75}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |985||{{u|92.46.16.133}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |986||{{u|92.46.212.239}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |987||{{u|92.47.2.66}}||4||0||1||0||0||0||0||0||0 |- |988||{{u|92.47.225.240}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |989||{{u|92.47.242.196}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |990||{{u|92.47.94.4}}||4||16||0||0||0||0||0||0||0 |- |991||{{u|95.56.55.52}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |992||{{u|95.56.68.181}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |993||{{u|95.57.236.152}}||4||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |994||{{u|95.57.244.128}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |995||{{u|95.58.123.99}}||4||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |996||{{u|95.58.145.243}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |997||{{u|95.58.228.248}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |998||{{u|95.59.133.253}}||4||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |999||{{u|95.59.138.218}}||4||1||0||2||3||0||0||0||0 |- |1000||{{u|95.59.144.138}}||4||5||0||1||0||0||0||0||0 |- |1001||{{u|95.59.212.190}}||4||7||0||2||2||0||0||0||0 |- |1002||{{u|Ahan Zere}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1003||{{u|Akerke NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1004||{{u|Akzere}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1005||{{u|Ali Tuiebay}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1006||{{u|Almas~kkwiki}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1007||{{u|Altynay Muftalova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1008||{{u|AmangeldiA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1009||{{u|Amir NIS}}||4||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1010||{{u|Ansagan Arman}}||4||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1011||{{u|Aorynbekova}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1012||{{u|Aray yermekkyzy}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1013||{{u|Arman91}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1014||{{u|Asaubota}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1015||{{u|Ayazhana NIS}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1016||{{u|Baimaganbetova Aidana}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1017||{{u|Bakhytzhan Daniyarbek}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1018||{{u|Bauyrzhanova Aigerim}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1019||{{u|Begalykyzy Dilyara}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1020||{{u|Buntarion}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1021||{{u|Darios}}||4||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1022||{{u|Dilnaz NIS TK}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1023||{{u|Eclipse077}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1024||{{u|GainiErb}}||4||0||0||0||0||5||0||0||0 |- |1025||{{u|Galym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1026||{{u|HBSH NIS 7C ALIYA}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1027||{{u|Ilamxan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1028||{{u|Janel99}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1029||{{u|K.Zhuldyz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1030||{{u|KengessovaB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1031||{{u|Kenzhegaly g0108}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1032||{{u|Kotyatzhan}}||4||6||0||0||1||0||1||0||0 |- |1033||{{u|Kvazimodo}}||4||1||0||0||8||0||0||0||0 |- |1034||{{u|Madizhol}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1035||{{u|Makoss11}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1036||{{u|Manas Bimagambetov}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1037||{{u|Matvey02}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1038||{{u|MonaLiz}}||4||1||1||0||0||0||0||0||0 |- |1039||{{u|Mukashmk}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1040||{{u|Narsha}}||4||1||0||0||1||2||0||0||0 |- |1041||{{u|NISA IB}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1042||{{u|Nurali}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1043||{{u|Nurlyaid}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1044||{{u|Nursulu 777}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1045||{{u|Omarova. ayagul}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1046||{{u|QarapayimQazaq}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1047||{{u|Ramazan Magzum}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1048||{{u|Refkaz}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1049||{{u|Sair kun}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1050||{{u|Saken KA}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1051||{{u|Sanzhar Kenzhekhan}}||4||2||0||23||0||0||0||0||0 |- |1052||{{u|ShymNIS 7AArailym}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1053||{{u|ShymNIS 9bBekzhan}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1054||{{u|Shymnis7bmeruert}}||4||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1055||{{u|Spaceman2823}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1056||{{u|SSE wmc}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1057||{{u|Taketolymbek}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1058||{{u|Talimbek}}||4||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1059||{{u|Timur-B}}||4||8||1||0||0||0||0||0||0 |- |1060||{{u|Yelubai Aidana}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1061||{{u|Yermeke}}||4||2||0||0||0||1||0||0||0 |- |1062||{{u|Zhibekk2096}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1063||{{u|Адия Қуаныш қызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1064||{{u|Айжан Жарылқасынқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1065||{{u|Али-Асан}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1066||{{u|Амангелді Нұрбол}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1067||{{u|Амирова Нұрлы}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1068||{{u|Арапбаева Дарига}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1069||{{u|Аркен Махмут}}||4||0||2||0||0||1||0||0||0 |- |1070||{{u|Аружан Абуталипова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1071||{{u|Асель19}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1072||{{u|Аябек-123}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1073||{{u|Гулжайна Усен}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1074||{{u|Даулет1278}}||4||1||0||0||0||0||3||0||0 |- |1075||{{u|Диас Шымбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1076||{{u|Дилдорбек}}||4||1||0||0||12||0||0||0||0 |- |1077||{{u|Дильруба Муратова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1078||{{u|Досжан Серикбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1079||{{u|Досжан301}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1080||{{u|Зейнеп Молдаш}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1081||{{u|Зәкір Балнұр}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1082||{{u|Ибраим Салтанат}}||4||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1083||{{u|Каражан Нурдана}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1084||{{u|Көперхан Анаргүл}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1085||{{u|Мауленова Айнур}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1086||{{u|Мұханов}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1087||{{u|Нургиса Райымбеков}}||4||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1088||{{u|Нұржан Хамзин}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1089||{{u|Перизат Шерахмет}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1090||{{u|Серікбай Мынбай}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1091||{{u|Таласбай Кымбат}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1092||{{u|Тілеуберді Ғани}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1093||{{u|Төребек Абдуррахман}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1094||{{u|Хулкар Абдимоминова}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1095||{{u|Шамшутдин Лаура}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1096||{{u|Қазман Ратбек}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1097||{{u|Қуандыққызы Аружан1405}}||4||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1098||{{u|Құралай Мұратқызы}}||4||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1099||{{u|134.32.43.78}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1100||{{u|178.90.29.87}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1101||{{u|178.90.66.61}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1102||{{u|178.90.73.13}}||3||3||0||1||4||0||0||0||0 |- |1103||{{u|178.91.227.49}}||3||0||0||4||0||0||0||0||0 |- |1104||{{u|178.91.229.119}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1105||{{u|178.91.244.203}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1106||{{u|178.91.250.153}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1107||{{u|2.132.32.194}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1108||{{u|2.132.4.78}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1109||{{u|2.133.121.51}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1110||{{u|2.72.143.133}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1111||{{u|213.171.34.250}}||3||0||0||5||1||0||0||0||0 |- |1112||{{u|213.171.34.252}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1113||{{u|217.76.69.70}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1114||{{u|37.150.229.252}}||3||7||0||0||0||0||0||0||0 |- |1115||{{u|37.150.229.75}}||3||2||0||1||3||0||0||0||0 |- |1116||{{u|7enis24}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1117||{{u|82.200.153.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1118||{{u|82.200.168.35}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1119||{{u|82.200.179.132}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1120||{{u|89.218.196.114}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1121||{{u|91.185.19.114}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1122||{{u|92.46.0.178}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1123||{{u|92.46.17.58}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1124||{{u|92.46.3.65}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1125||{{u|92.46.5.245}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1126||{{u|92.47.229.55}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1127||{{u|92.47.233.210}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1128||{{u|92.47.254.158}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1129||{{u|95.56.10.142}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1130||{{u|95.56.111.69}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1131||{{u|95.56.26.151}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1132||{{u|95.56.26.59}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1133||{{u|95.56.56.83}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1134||{{u|95.57.238.177}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1135||{{u|95.57.242.95}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1136||{{u|95.58.136.161}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1137||{{u|95.58.87.104}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1138||{{u|95.59.106.174}}||3||0||0||3||3||0||0||0||0 |- |1139||{{u|95.59.108.55}}||3||1||0||0||2||0||0||0||0 |- |1140||{{u|95.59.111.105}}||3||3||0||0||2||0||0||0||0 |- |1141||{{u|95.59.112.107}}||3||3||0||2||0||0||0||0||0 |- |1142||{{u|95.59.121.12}}||3||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1143||{{u|Adil.muratov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1144||{{u|Aidyn93}}||3||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1145||{{u|Aizere}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1146||{{u|Aizhan Isk}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1147||{{u|Aizheke Nurmagambetova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1148||{{u|Akbarskiy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1149||{{u|Akhmetov Timur}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1150||{{u|Akmaral Adilzhanova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1151||{{u|Aknar01132005}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1152||{{u|Aktau7292}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1153||{{u|Alanbaltabay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1154||{{u|ALIHAN0709}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1155||{{u|Alila Miramova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1156||{{u|Alina2111}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1157||{{u|Altair~kkwiki}}||3||3||1||0||0||0||0||0||0 |- |1158||{{u|Alua Zholgazy}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1159||{{u|Andy11314}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1160||{{u|Aq.Sholpan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1161||{{u|Araika01}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1162||{{u|ArailymAkylbekovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1163||{{u|Ardak anvar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1164||{{u|Ardak Tokzhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1165||{{u|Argynov Dinmukhammed}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1166||{{u|ArhunKZ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1167||{{u|Arkhat.ast}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1168||{{u|Armakyzy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1169||{{u|Aruzhan M}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1170||{{u|Aruzhanml}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1171||{{u|Aselya777}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1172||{{u|Aset.kb}}||3||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1173||{{u|Assylaseka}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1174||{{u|AZia7b}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1175||{{u|Azizaibragim}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1176||{{u|Azizhan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1177||{{u|Baketova Karina Nurlanovna}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1178||{{u|Bakirov.ilyas}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1179||{{u|Batyrzhan.alikhanov}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1180||{{u|BegayimBolat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1181||{{u|Beket Berikuly}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1182||{{u|Botagalymova}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1183||{{u|Botash Ormanali}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1184||{{u|Difod}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1185||{{u|Digital Jetisu}}||3||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1186||{{u|Dilnazavr}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1187||{{u|Dmertesh}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1188||{{u|Edige Amir}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1189||{{u|Erkalar86}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1190||{{u|Erkosh7}}||3||12||0||5||26||1||0||0||0 |- |1191||{{u|Eset.2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1192||{{u|Eskeldi}}||3||3||0||1||1||10||0||0||0 |- |1193||{{u|Gray eyes}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1194||{{u|Guisezim Duisenbay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1195||{{u|Gulimaa}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1196||{{u|Hazar}}||3||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1197||{{u|Hearthstoner}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1198||{{u|Ibrometeor}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1199||{{u|J.J.Portman}}||3||4||0||0||1||0||0||0||0 |- |1200||{{u|Jako2588}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1201||{{u|Juldiz-2001}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1202||{{u|Kaiyrzhan Primtay}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1203||{{u|Kausar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1204||{{u|Kazhikarim Aizat}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1205||{{u|Kopzhassar}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1206||{{u|Lala~kkwiki}}||3||0||0||1||0||2||0||0||0 |- |1207||{{u|MadinaOtegali}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1208||{{u|Maral Dairova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1209||{{u|Matheus-psj~kkwiki}}||3||0||0||3||4||0||0||0||0 |- |1210||{{u|Medeu Shanyrak}}||3||0||0||0||0||0||3||0||0 |- |1211||{{u|Menikure}}||3||2||0||1||34||0||0||0||0 |- |1212||{{u|Mytnoo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1213||{{u|Nickispeaki}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1214||{{u|NIS Nurbanu}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1215||{{u|NISSemey Yerassyl}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1216||{{u|Nurbo}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1217||{{u|Nyshan}}||3||0||0||0||0||3||0||0||0 |- |1218||{{u|Paizurakhman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1219||{{u|RAIMBEKkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1220||{{u|ReMuse}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1221||{{u|Ruslannnn}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1222||{{u|Russ~kkwiki}}||3||5||0||2||17||0||0||0||0 |- |1223||{{u|Rustem~kkwiki}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1224||{{u|S(uz)ak}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1225||{{u|Sabina NIS}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1226||{{u|SaduakhasovaBayan}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1227||{{u|Saken Sukhanov}}||3||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1228||{{u|SchoolBoy}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1229||{{u|Seiitkarimdanelya}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1230||{{u|Shertershi}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1231||{{u|ShymNIS 8aSaltanat Nurjanova}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1232||{{u|ShymNis 8c damira shertay}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1233||{{u|ShymNis 8c shertay damira}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1234||{{u|Stella-nutella}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1235||{{u|Sudralum}}||3||4||0||0||0||0||0||0||0 |- |1236||{{u|Talasbekova Aiman}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1237||{{u|Talgatbek Akgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1238||{{u|Tauken Aidyn}}||3||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1239||{{u|Tigerofkz}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1240||{{u|Timpul}}||3||0||0||4||4||0||0||0||0 |- |1241||{{u|Tolegen.meiramgul}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1242||{{u|Ulan.ysmaiyl}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1243||{{u|Umarxon III}}||3||1||0||1||1||0||0||0||0 |- |1244||{{u|Urimtal}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1245||{{u|Uzbekistan PFL}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1246||{{u|VitalIra}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1247||{{u|Yana1484}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1248||{{u|Yelaman Sain}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1249||{{u|Yerkin Abdildin~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1250||{{u|Yestay79}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1251||{{u|Zhalel Kuat}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1252||{{u|Zhansaya0}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1253||{{u|Zhibek2003}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1254||{{u|Айдос Байтелиев}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1255||{{u|Айнур Кенес}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1256||{{u|Алина Ғалымжанқызы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1257||{{u|Алмас Искендиров}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1258||{{u|Алпамыс Әбу}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1259||{{u|Альвина123456789}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1260||{{u|Аман Амина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1261||{{u|Амангелді Әмина}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1262||{{u|Анаржан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1263||{{u|Ақмаржан Ержан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1264||{{u|Ақсәуле}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1265||{{u|Байгенжина Сымбат}}||3||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1266||{{u|Балым Жасыбек}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1267||{{u|Батаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1268||{{u|Бауыржан Жақсылық}}||3||4||0||0||0||1||0||0||0 |- |1269||{{u|Бексеитова Томирис}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1270||{{u|Бексұлтан Алмас}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1271||{{u|Дильназ Тулегенова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1272||{{u|Думан}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1273||{{u|Жангарина Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1274||{{u|Жансая Назарова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1275||{{u|Жолаева Аружан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1276||{{u|Зайткалиева Асем}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1277||{{u|ИОГЦ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1278||{{u|Кадиша Сагиндыкова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1279||{{u|Кайыр}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1280||{{u|Карипбек Кербез}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1281||{{u|Кеда Диана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1282||{{u|Керимкулов Батыр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1283||{{u|Мейрамгүл Қонысбайқызы Жұманбетова}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1284||{{u|Менеджер по сроку годности}}||3||0||0||0||6||0||0||0||0 |- |1285||{{u|Мурзаханов Муратхан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1286||{{u|Мухаммедали Ару}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1287||{{u|Ниетқалиев Ернұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1288||{{u|Нурпеисов Асет~kkwiki}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1289||{{u|Нұрлы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1290||{{u|Оразалиева Айдана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1291||{{u|Саида Мусаходжаева}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1292||{{u|Саулебекова Дана}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1293||{{u|Серик Щеглов}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1294||{{u|Совет Шапағат}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1295||{{u|Тастан Бекханби}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1296||{{u|Токтасынова Аида}}||3||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1297||{{u|Турлыбекова Айнур}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1298||{{u|ШЫМ НЗМ 7А АСЕМ}}||3||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1299||{{u|Шәріп Айгүл}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1300||{{u|Шәріп Айнұр}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1301||{{u|Экспедиция НИШ}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1302||{{u|Эри Чон}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1303||{{u|Қарағанды обл.Ресурстық тіл орталығы}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1304||{{u|Қуанышова Айжан}}||3||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1305||{{u|112.207.130.222}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1306||{{u|113.169.146.234}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1307||{{u|113.169.148.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1308||{{u|146.23.212.21}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1309||{{u|173.245.84.98}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1310||{{u|178.63.68.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1311||{{u|178.82.176.221}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1312||{{u|178.88.26.191}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1313||{{u|178.88.3.226}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1314||{{u|178.89.25.173}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1315||{{u|178.89.80.206}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1316||{{u|178.90.123.254}}||2||1||0||0||1||0||0||0||0 |- |1317||{{u|178.90.78.6}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1318||{{u|178.90.82.72}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1319||{{u|178.90.94.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1320||{{u|178.91.229.87}}||2||0||0||2||1||0||0||0||0 |- |1321||{{u|178.91.230.27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1322||{{u|178.91.253.11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1323||{{u|178.91.254.2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1324||{{u|195.47.255.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1325||{{u|2.133.123.175}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1326||{{u|2.72.143.254}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1327||{{u|2.72.159.213}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1328||{{u|2.74.116.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1329||{{u|2.74.40.129}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1330||{{u|212.154.214.144}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1331||{{u|212.19.143.167}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1332||{{u|212.76.23.39}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1333||{{u|217.76.71.114}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1334||{{u|220.69.180.182}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1335||{{u|24.168.39.49}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1336||{{u|46.227.184.110}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1337||{{u|46.227.184.141}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1338||{{u|46.227.191.172}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1339||{{u|5.34.53.205}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1340||{{u|62.84.61.9}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1341||{{u|62.84.63.57}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1342||{{u|7сан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1343||{{u|81.88.159.56}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1344||{{u|82.200.203.182}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1345||{{u|82.211.152.12}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1346||{{u|84.240.197.10}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1347||{{u|84.240.200.127}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1348||{{u|84.240.206.50}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1349||{{u|88.204.194.60}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1350||{{u|88.204.225.137}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1351||{{u|89.106.237.97}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1352||{{u|89.218.160.180}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1353||{{u|89.218.165.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1354||{{u|89.218.166.179}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1355||{{u|89.218.166.68}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1356||{{u|89.218.167.159}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1357||{{u|89.218.167.51}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1358||{{u|89.218.248.158}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1359||{{u|92.46.106.200}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1360||{{u|92.46.12.176}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1361||{{u|92.46.134.204}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1362||{{u|92.46.158.126}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1363||{{u|92.46.51.194}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1364||{{u|92.46.79.27}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1365||{{u|92.46.80.37}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1366||{{u|92.46.86.43}}||2||0||0||0||2||0||0||0||0 |- |1367||{{u|92.46.89.255}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1368||{{u|92.46.9.184}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1369||{{u|92.46.90.143}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1370||{{u|92.47.253.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1371||{{u|92.47.93.87}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1372||{{u|92.47.96.140}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1373||{{u|95.56.102.239}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1374||{{u|95.56.122.32}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1375||{{u|95.56.19.62}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1376||{{u|95.56.224.192}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1377||{{u|95.56.4.61}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1378||{{u|95.56.47.246}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1379||{{u|95.56.49.111}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1380||{{u|95.56.5.177}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1381||{{u|95.56.51.253}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1382||{{u|95.56.78.47}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1383||{{u|95.56.87.237}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1384||{{u|95.57.230.128}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1385||{{u|95.57.233.65}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1386||{{u|95.57.246.44}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1387||{{u|95.58.101.79}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1388||{{u|95.58.119.178}}||2||44||0||0||0||0||0||0||0 |- |1389||{{u|95.58.250.3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1390||{{u|95.58.89.241}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1391||{{u|95.59.101.229}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1392||{{u|95.59.108.48}}||2||2||0||0||2||0||0||0||0 |- |1393||{{u|95.59.116.242}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1394||{{u|95.59.133.146}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1395||{{u|95.59.176.47}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1396||{{u|95.59.207.130}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1397||{{u|95.59.217.21}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1398||{{u|A Ilyassov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1399||{{u|Abay11}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1400||{{u|Abayconvict}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1401||{{u|AbdanbaevaAkkogershin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1402||{{u|Abdullin ilyas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1403||{{u|Abeka}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1404||{{u|Abylai23.NIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1405||{{u|Abylkasim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1406||{{u|Aida200101}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1407||{{u|Aidanasaduakas}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1408||{{u|Aikerim.b}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1409||{{u|Aisana.q.k}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1410||{{u|Aisford}}||2||0||0||0||3||0||0||0||0 |- |1411||{{u|Akerke Madikhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1412||{{u|Alex281196}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1413||{{u|AlexKoval}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1414||{{u|Aliakhmet.kamilla}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1415||{{u|Aligulova Amina}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1416||{{u|Alik20000403}}||2||6||0||0||0||0||0||0||0 |- |1417||{{u|Alikhantanirbergennurlanuly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1418||{{u|Alikhan~kkwiki}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1419||{{u|Alimkulov abdulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1420||{{u|Alisher.suleimen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1421||{{u|Alisher420}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1422||{{u|AliyaZhagiparova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1423||{{u|Aliyazhan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1424||{{u|Alkhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1425||{{u|Almasadam}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1426||{{u|Alpasli}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1427||{{u|Also.99}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1428||{{u|Altynaiakashayeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1429||{{u|Altynsoft}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1430||{{u|Alua.aliyeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1431||{{u|Amangeldy.assem}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1432||{{u|Anel Kapasheva}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1433||{{u|Anelya Topoleva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1434||{{u|Anna Alexey}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1435||{{u|Aralim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1436||{{u|Arman Almenbet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1437||{{u|Arunia92}}||2||1||0||0||0||2||0||0||0 |- |1438||{{u|Aruzhan abenova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1439||{{u|Aruzhan.Muratkazhy}}||2||0||0||0||0||0||2||0||0 |- |1440||{{u|Aseltengebaeva21nis}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1441||{{u|Asem Amangeldi}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1442||{{u|AshimbekovaA}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1443||{{u|Askar Ibrayev}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1444||{{u|Astraxandyq}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1445||{{u|Avery Jensen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1446||{{u|Ayaulym B}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1447||{{u|Bakayev d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1448||{{u|Bakbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1449||{{u|Bakhtiyarkyzy Zhanerke}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1450||{{u|Balausssssa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1451||{{u|Bauka.95}}||2||0||0||0||0||7||0||0||0 |- |1452||{{u|Beisen1}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1453||{{u|Bekzhan1}}||2||5||0||0||0||0||0||0||0 |- |1454||{{u|Berenbayevdidar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1455||{{u|Beybaris Utel}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1456||{{u|BissenM}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1457||{{u|Bolatbekb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1458||{{u|BotagozBeisekova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1459||{{u|Chingo0899}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1460||{{u|Danabek Abildayev}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1461||{{u|Demezhan Serik}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1462||{{u|Diana Kaiyrbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1463||{{u|Dianakaldybek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1464||{{u|Dias Durysbek}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1465||{{u|Dina Nyrlankyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1466||{{u|DinaraYer}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1467||{{u|Dormouse d}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1468||{{u|Dosik00}}||2||0||0||0||0||20||0||0||0 |- |1469||{{u|Dota kst}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1470||{{u|DulatAigerim}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1471||{{u|Duman1}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1472||{{u|E.Azamat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1473||{{u|Eccyac}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1474||{{u|Eersultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1475||{{u|Eldoskaz}}||2||0||0||1||0||0||0||0||0 |- |1476||{{u|Erma1501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1477||{{u|Eskendirovaa Raushan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1478||{{u|Faalp}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1479||{{u|Fazylzhan Aslanbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1480||{{u|Felipe08}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1481||{{u|Gnagibova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1482||{{u|Guldariya04}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1483||{{u|Gulnara7777}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1484||{{u|Gulsezimd}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1485||{{u|HaNsadu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1486||{{u|Hare Umai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1487||{{u|Hbsh dana 9d}}||2||3||0||0||0||0||0||0||0 |- |1488||{{u|Hbsh Kambarbek Aidana}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1489||{{u|Himmleq88}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1490||{{u|Hu67et}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1491||{{u|Ibrayevan}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1492||{{u|Inleco}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1493||{{u|JakoOGLANBEKOV}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1494||{{u|Japan Football}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1495||{{u|Jaukazyn}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1496||{{u|Jussupova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1497||{{u|K zhalgasova}}||2||0||0||0||0||1||0||0||0 |- |1498||{{u|Kakimova060501}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1499||{{u|Karlygash27}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1500||{{u|Kimam609}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1501||{{u|KostOUNB L.N. Tolstoy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1502||{{u|Kshetunsky}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1503||{{u|Kubeenov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1504||{{u|Kuralay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1505||{{u|Kuralayrustembekkyzy}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1506||{{u|Kurmangazy.Turumbet}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1507||{{u|LeanBorgie}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1508||{{u|Liahim Nishpal}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1509||{{u|LiluOscura}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1510||{{u|Loderuner}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1511||{{u|Lordegraf}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1512||{{u|Madina Arystanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1513||{{u|Marzhanjangildinova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1514||{{u|Maxen2}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1515||{{u|Medina Rakhmedulla}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1516||{{u|Meiram81}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1517||{{u|Meirzhan Yerzhanov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1518||{{u|MereyToken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1519||{{u|MeruertRyskulbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1520||{{u|Meruyert Aitzhanova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1521||{{u|Moldabek.b}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1522||{{u|MoldirBb}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1523||{{u|Msherimbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1524||{{u|Mtdi20}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1525||{{u|Muhamet}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1526||{{u|Musab84}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1527||{{u|Narka050113}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1528||{{u|Nazgul kaz}}||2||0||0||0||0||4||0||0||0 |- |1529||{{u|Nazym Musa shymnis}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1530||{{u|NIS Semey Enlik}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1531||{{u|Nisbala}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1532||{{u|NurayAmze}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1533||{{u|Nurbanu}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1534||{{u|Nurbolat91}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1535||{{u|NurzhanSeilkhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1536||{{u|Olzhas.Aktobe}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1537||{{u|Omirbek Beksultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1538||{{u|Omirzak a}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1539||{{u|OnalbekovNurbolNIS}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1540||{{u|Onarakusai}}||2||0||0||3||0||0||0||0||0 |- |1541||{{u|Orbwiki107}}||2||8||0||0||0||0||0||0||0 |- |1542||{{u|Perizvt}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1543||{{u|Platon Greece}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1544||{{u|QazaqUly}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1545||{{u|Qisybay Alibek}}||2||2||0||3||0||0||12||0||0 |- |1546||{{u|Qudaibergen}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1547||{{u|Riggititor}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1548||{{u|RobloxFan2022}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1549||{{u|Sabina.baken}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1550||{{u|Sabyrzhan.makhambetzhan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1551||{{u|Salibrr}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1552||{{u|Samalberikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1553||{{u|Sapargazin}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1554||{{u|Sashacurety cameras}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1555||{{u|Sayatshy}}||2||0||0||0||1||0||0||0||0 |- |1556||{{u|Selina.nis.tk}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1557||{{u|Shakhnadir Makhmutov}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1558||{{u|Shokan KU}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1559||{{u|Shukenai Gulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1560||{{u|Shymnis7Baiaulim}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1561||{{u|Shymnis7bsymbat}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1562||{{u|Shymnis9cAidanaUzbekbai}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1563||{{u|ShyngysWiki}}||2||0||0||0||0||2||0||0||0 |- |1564||{{u|Sky Walker}}||2||0||0||0||1||1||0||0||0 |- |1565||{{u|Sphaeral}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1566||{{u|SQroma}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1567||{{u|Sukhrob king}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1568||{{u|Sursh}}||2||0||0||2||0||0||0||0||0 |- |1569||{{u|T.Aisulu}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1570||{{u|Takibaysultan}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1571||{{u|Tazhibaev Nurbek}}||2||0||0||0||0||0||4||0||0 |- |1572||{{u|Tomomoo}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1573||{{u|Tynyshtikbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1574||{{u|Ulsapar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1575||{{u|Umpalumpa.t}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1576||{{u|Uzsport}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1577||{{u|Viplux}}||2||3||0||1||0||0||0||0||0 |- |1578||{{u|Wname1}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1579||{{u|WrighterLafa}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1580||{{u|Xxxalibekacion}}||2||18||0||5||0||0||0||0||0 |- |1581||{{u|Yelkhanys}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1582||{{u|Yernur K.}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1583||{{u|YerzhanZhauymbay}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1584||{{u|Zhanakhmetova Akbota}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1585||{{u|Zhanatbek}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1586||{{u|Zhando 2000}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1587||{{u|Zhanerke Nyssanbaeva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1588||{{u|ZhansayaSagadieva}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1589||{{u|Zhanshar}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1590||{{u|Zhasulan Balgozha}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1591||{{u|Zheksekeeva.k.s}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1592||{{u|Zhumabek Asulzada}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1593||{{u|ZZarkymova}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1594||{{u|Абдихан Дархан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1595||{{u|Абзал Алия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1596||{{u|Абуов Алау}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1597||{{u|Адель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1598||{{u|Адилкадыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1599||{{u|Азамат 92}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1600||{{u|Азан Есбол Ерғалиұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1601||{{u|Аида Сыздыкова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1602||{{u|Айдана Б}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1603||{{u|АЙДАР}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1604||{{u|Айкун Куспанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1605||{{u|Айнур Кенес НИШ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1606||{{u|Айнур Сапарбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1607||{{u|Айша бибі шаңырағы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1608||{{u|Акжан Шералиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1609||{{u|Алдияр Какимжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1610||{{u|Алибабаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1611||{{u|Алия Сапарбай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1612||{{u|Алтынай Алтынбекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1613||{{u|Амангельди Асель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1614||{{u|Амантаева Малика}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1615||{{u|Амина Успанова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1616||{{u|Арипханова Луиза}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1617||{{u|Аружан Сатыбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1618||{{u|Асемай2001}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1619||{{u|Ашуров Альтаир}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1620||{{u|Аяжан.С.Р}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1621||{{u|Аян Қалмұрат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1622||{{u|Ақсуат тарихи-өлкетану музейі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1623||{{u|Байтула Ержан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1624||{{u|Батырхан Балнур}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1625||{{u|Бауыржан Момышұлы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1626||{{u|Бақтиярқызы Аяулым}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1627||{{u|Бекешов Диас}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1628||{{u|Берикбаева Аружан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1629||{{u|Берикболсын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1630||{{u|Борамбаева Гульназ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1631||{{u|Бұрхан Мирас 9С}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1632||{{u|Бәйдібек Ерғали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1633||{{u|Губин Михаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1634||{{u|Гулмира Исатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1635||{{u|Дальми}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1636||{{u|Данияр Жак}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1637||{{u|Дарига Арапбаева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1638||{{u|Дарина Еркенова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1639||{{u|Дидар93}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1640||{{u|Егембердиев Раймбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1641||{{u|Егемберді Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1642||{{u|Ербол Ермахан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1643||{{u|Ерболқызы Аяна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1644||{{u|Ердимурат Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1645||{{u|Ержан Байтула}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1646||{{u|Жакенов Олжасбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1647||{{u|Жанерке Жаксибекқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1648||{{u|Жанна Қайрлина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1649||{{u|Жанузак Асыл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1650||{{u|Жанұзақова Әдемі}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1651||{{u|Жаслан Нурахметов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1652||{{u|Жасулан Амангельды}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1653||{{u|Жаңадан Б}}||2||1||0||4||1||0||0||0||0 |- |1654||{{u|Жексенбек Нұрайым}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1655||{{u|Жигитова Сауле Маликовна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1656||{{u|Жомарт Ж}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1657||{{u|Жұмаділдаева Самал}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1658||{{u|Жұмәділ Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1659||{{u|Жәудір ағаділ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1660||{{u|Зарина Нуртай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1661||{{u|Зиедбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1662||{{u|Идрисова Виктория}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1663||{{u|Илья Драконов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1664||{{u|Иманмурат Нурсая}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1665||{{u|Иса Інжу НЗМ}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1666||{{u|Кабдуалиев Алишер}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1667||{{u|Калу Аяжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1668||{{u|Кенесары хан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1669||{{u|Лаура Адамбекова}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1670||{{u|Мадина Кульдеева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1671||{{u|Мадина Тоқтарова}}||2||2||0||0||0||0||0||0||0 |- |1672||{{u|Мадина Өмірсерік}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1673||{{u|Меруерт Едигеева}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1674||{{u|Меруерт Рысқұлбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1675||{{u|Молдабекова Мадина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1676||{{u|Назар Уахитов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1677||{{u|Назерке Толеубековна}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1678||{{u|Назерке Қайратқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1679||{{u|НЗМ.Сүлеймен}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1680||{{u|Нигымадилова Перизат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1681||{{u|Нургуль Тулепова2}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1682||{{u|Нурланова Жантолқын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1683||{{u|Нұржанат Нұрымқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1684||{{u|Нұрлан Саят}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1685||{{u|Нұрхан Мұхтаров}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1686||{{u|Рахман3}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1687||{{u|Рахымжан Оразгали}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1688||{{u|Рустем Темірлан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1689||{{u|Сабыр Салтанат}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1690||{{u|Сагадат окимбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1691||{{u|Сагыныш Байтурсинов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1692||{{u|Самадулла Анель}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1693||{{u|Сатым Мерей}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1694||{{u|Сейтқазиева Ақжібек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1695||{{u|Серік Мейірбеков}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1696||{{u|СКК Мұражайы}}||2||0||0||0||0||11||0||0||0 |- |1697||{{u|Сладкая Роза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1698||{{u|Солтангазина Айнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1699||{{u|Сүгірәлиева Балнұр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1700||{{u|Тайжанова Асия}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1701||{{u|Тамара}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1702||{{u|Тоганбаева Амина}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1703||{{u|Толенбекова Жанат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1704||{{u|Тохтарқызы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1705||{{u|Тоқсанбай Әбілқайыр}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1706||{{u|Тулепбергенова Динара}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1707||{{u|Ужасный пират Робертс}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1708||{{u|Усенгазин Мухаммед}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1709||{{u|Хайруллина Айгерим}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1710||{{u|Ханзада Бабахан}}||2||0||0||0||0||0||1||0||0 |- |1711||{{u|Шалбай Фариза}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1712||{{u|Шамшат Бекжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1713||{{u|Шерзод Раманкулов}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1714||{{u|Шешен Исмаил}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1715||{{u|ШХБ Нурлан Есентаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1716||{{u|Шілде}}||2||13||0||5||1||9||0||0||0 |- |1717||{{u|Шәкәрім Солтанаев}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1718||{{u|Ынтықбай Айбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1719||{{u|Юлдашев Ринат}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1720||{{u|Қамбар}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1721||{{u|Қанат Хасан}}||2||6||0||0||0||6||0||0||0 |- |1722||{{u|Қарақат Фархатқызы}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |- |1723||{{u|Қуанышев Асылбек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1724||{{u|Қуанышқызы Назерке}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1725||{{u|Құсшы}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1726||{{u|Ұлмахан Айжан}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1727||{{u|Ұлмекен кайбалдиева}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1728||{{u|Ұлпатай}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1729||{{u|Әбуғали Дарын}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1730||{{u|Әбіләшімова Диана}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1731||{{u|Әлібек Зарубек}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1732||{{u|Әмірәлі Нұргүл}}||2||0||0||0||0||0||0||0||0 |- |1733||{{u|Өтеген Қалданов}}||2||1||0||0||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AlinurBot}}||0||0||0||5||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|AmanBot}}||0||0||0||1||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|ArystanbekBot}}||0||1||0||349||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|BekusBot}}||0||0||0||47||16||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|DBot}}||0||2||0||0||1||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Flow talk page manager}}||0||0||0||8||0||0||0||0||2 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Kasymbot}}||0||0||0||19||0||0||0||0||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|Maintenance script}}||0||0||0||0||0||0||0||6||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki default}}||0||0||0||0||0||0||0||38||0 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|MediaWiki message delivery}}||0||0||0||0||0||0||0||0||1 |-style="background-color:#ddf" |||{{u|QarakesekBot}}||0||0||0||0||1||0||0||0||0 |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}}[[Санат:Уикипедия:Қатысушылар]] m2uco2fdhinylmfowb7lf3bcu5dhrai 0 676127 3661773 3660962 2026-09-27T00:52:29Z Casserium 68287 «[[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының I шақырылымының депутаттары|Қазақстан Парламенті Сенатының I шақырылымының депутаттары]]» деген санатты аластады; «[[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары|Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3661773 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Ерлан Қошанов | Суреті = Erlan Qoşanov (2023-06-19, B).jpg | Сурет ені = | Атауы = Қошанов, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан халық кеңесі]]нің төрағасы | Ту = Flag_of_Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 23 қыркүйек 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = ''кеңес құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісінің]] 10-[[Қазақстан Мәжілісі төрағаларының тізімі|төрағасы]] | Ту_2 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 1 ақпан 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 1 шілде 2026 | Бірігіп басқарушы1_2 = {{Collapsible list|title=Орынбасарлары|[[Альберт Павлович Рау|Альберт Рау]] (2023–2026)<br>[[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] (2023–2026)<br>[[Павел Олегович Казанцев|Павел Казанцев]] (2022–2023)<br>[[Балайым Туғанбайқызы Кесебаева|Балайым Кесебаева]] (2022–2023)}} | Ізашары_2 = [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]] | Ізбасары_2 = ''Мәжіліс тарады'' | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_3 = [[Аманат (партия)|Аманат партиясының]] 3-төрағасы | Ту_3 = Logo of the Amanat political party.svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 26 сәуір 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 14 маусым 2026 | Ізашары_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізбасары_3 = ''партия тарады'' | Бірігіп басқарушы1_3 = '''Атқарушы хатшысы''' <br>[[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]]<br>[[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаев]]<br>[[Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек|Дәулет Кәрібек]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|VII]] және [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланымы]]ның депутаты | Ту_4 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 1 ақпан 2022 | Басқаруын аяқтады_4 = 1 шілде 2026 | Ізашары_4 = [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]] | Ізбасары_4 = ''Мәжіліс тарады'' | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан президенті Әкімшілігі]]нің 18-басшысы | Ту_5 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_5 = 18 қыркүйек 2019 | Басқаруын аяқтады_5 = 1 ақпан 2022 | Ізашары_5 = [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] | Ізбасары_5 = [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] | Президент_5 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_6 = [[Қарағанды облысы]]ның 9-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Қарағанды облысы|әкімі]] | Ту_6 = Coat of Arms of Karagandy Province.svg | Ту2_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_6 = 14 наурыз 2017 | Басқаруын аяқтады_6 = 18 қыркүйек 2019 | Президент_6 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_6 = [[Нұрмұхамбет Қанапияұлы Әбдібеков|Нұрмұхамбет Әбдібеков]] | Ізбасары_6 = [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек|Жеңіс Қасымбек]] |Титулы_7 =[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Премьер-Министр Кеңсесінің басшысы]] |Ту_7=Flag_of_Kazakhstan.svg |Ту2_7=Emblem of Kazakhstan.svg |Басқара бастады_7=2 ақпан 2012 |Басқаруын аяқтады_7=14 наурыз 2017 |Премьер_7=[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br/>[[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]]<br>[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br/>[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]] |Президент_7=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Ізашары_7=[[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов|Ғабидолла Әбдірахымов]]|Ізбасары_7=[[Нұрлан Шәдібекұлы Алдабергенов|Нұрлан Алдабергенов]] | Титулы_8 = [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Сенаты]] [[Қазақстан Парламенті Сенатының 1-сайланым депутаттары|I сайланымының депутаты]] | Ту_8 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_8 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_8 = 1995 | Басқаруын аяқтады_8 = 1999 | Туған күні = 14.08.1962 | Туған жері = {{Туғанжері|Ақсу-Аюлы|Ақсу-Аюлыда}}, [[Жезқазған облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Гүлжан Абауова | Балалары = 2 | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = {{Unbulleted list |[[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті|Қарағанды политехникалық институты]] (1984) |КСРО Сыртқы сауда академиясы жанындағы Жоғары коммерция мектебі (1991) |[[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясы]] (1999) }} | Мамандығы = {{hlist|инженер-механик|экономист}} | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Erlan Qoşanov | Марапаттары = {{Қатар |{{Барыс ордені}} }} {{Қатар |{{Парасат ордені}} |{{Құрмет ордені}} }} }} '''Ерлан Жақанұлы Қошанов''' ([[14 тамыз]] [[1962 жыл|1962]], [[Ақсу-Аюлы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, экономист, 2026 жылдан бастап [[Қазақстан халық кеңесі]]нің төрағасы. Бұрын [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжілістің]] және [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясының төрағасы (2022–2026). [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы (2019–2022), [[Қарағанды облысы]]ның әкімі (2017–2019), [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Премьер-Министр Кеңсесінің Басшысы]] (2012—2017) болған. == Өмірбаяны == Қошанов 1962 жылғы 14 тамызда [[Қарағанды облысы]]ндағы [[Ақсу-Аюлы]] жерінде туған. [[Арғын]] тайпасы [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руы Қырғыз бөлімінен шыққан. 1984 жылы [[Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті|Қарағанды политехникалық институтын]] инженер-механик мамандығы бойынша бітірді. 1991 жылы КСРО Сыртқы сауда академиясы жанындағы Жоғары коммерция мектебін бітіріп, 1999 жылы Қазақ мемлекеттік басқару академиясында экономист мамандығын алды. Институтты бітірген соң [[Жезқазған кен-металлургия комбинаты|Жезқазған кен-металлургия комбинаты байыту фабрикасының]] слесары, шебері болып істеді. 1988—1990 жылдары Қазақстан ЛКЖО Жезқазған облыстық комитетінің жұмыскер және ауыл жастары бөлімінің нұсқаушысы, жастар проблемаларының әлеуметтік-экономикалық бөлімінің меңгерушісі. 1990—1995 жылдары Жезқазған облыстық сыртқы экономикалық байланыстар комитетінің жетекші маманы, бөлім бастығы, төрағасының орынбасары, төрағасы секілді қызметтер атқарды. 1995—1999 жылдары [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Парламент Сенатының]] депутаты болды. 1999—2003 жылдары Үкіметтің Парламенттегі өкілі, оған қоса 2001—2003 жылдары Премьер-Министр Кеңсесі Басшысының орынбасары болды. 2003—2006 жылдары Қазақстан Республикасының Көлік және коммуникация вице-министрі, 2006—2007 жылдары Көлік және коммуникация министрлігі Азаматтық авиация комитетінің төрағасы болды. 2007—2012 жылдары Премьер-Министр Кеңсесі Басшысының орынбасары — Үкіметтің Парламенттегі өкілі, 2012—2017 жылдары [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Премьер-Министр Кеңсесінің Басшысы]] болып қызмет атқарды. 2017 жылғы 14 наурызда [[Қарағанды облысы]]ның әкімі болып тағайындалды. 2019 жылғы 18 қыркүйектен бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігін]] басқарды. 2012, 2016, 2021 жылдары «Нұр Отан» партиясының партиялық тізімі бойынша V, VI, VII шақырылымдағы Парламент Мәжілісі депутаттығына кандидат болды. 2022 жылы 1 ақпанда өз еркімен отставкаға кеткен [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулиннің]] орнына Парламент Мәжілісінің VII шақырылым депутаты болып тіркеліп, Мәжіліс төрағасы болып сайланды.<ref>[https://baq.kz/mazhilis-toragasy-saylandy_270523/ Мәжіліс төрағасы сайланды]</ref> 2023 жылғы 29 наурызда Мәжілістің VIII шақырылым Төрағасы болып қайта сайланып, 2026 жылғы 1 шілдеге дейін атқарды. 2022 жылы 15 ақпанда «Nur Otan» (кейінгі «Amanat») партиясының Мәжілістегі фракциясының жетекшісі болып сайланды.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2022-02-15/erlan-oshanov-nur-otan-partiyasy-frakciyasyny-zhetekshisi-bolyp-sajlandy/ Ерлан Қошанов Nur Otan партиясы фракциясының жетекшісі болып сайланды]</ref> 2023 жылы 29 наурызда фракцияға жетекшілік етуді Мәжіліс депутаты әрі партияның атқарушы хатшысы [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаевқа]] тапсырды.<ref>[https://egemen.kz/article/338795-madgilistegi-amanat-fraktsiyasynynh-dgetekshisi-saylandy Мәжілістегі AMANAT фракциясының жетекшісі сайланды]</ref> 2022 жылы 26 сәуірде «[[Аманат (партия)|Аманат]]<nowiki/>» партиясының төрағасы болып сайланды. 2022 жылғы Президент сайлауы қарсаңында Қасым-Жомарт Тоқаевты қолдау үшін құрылған Халықтық коалиция мен Қасым-Жомарт Тоқаевтың сайлауалды штабын басқарды.<ref>[https://kaz.inform.kz/news/koldaushylar-forumy-kasym-zhomart-tokaev-ozine-senim-artkandarga-rizashylygyn-bildirdi_a3987677/ Қолдаушылар форумы: Қасым-Жомарт Тоқаев өзіне сенім артқандарға ризашылығын білдірді]</ref><ref>[https://newsroom.kz/70104/asym-zhomart-to-aevty-saylaualdy-shtabyn-erlan-oshanov-bas-arady Қасым-Жомарт Тоқаевтың сайлауалды штабын Ерлан Қошанов басқарады]</ref> 2024 жылғы республикалық референдум қарсаңында АЭС салуды қолдау жөніндегі Халықтық штабты басқарды.<ref>[https://azattyq-ruhy.kz/politics/76735-saiasi-zh-ne-kogamdyk-uiymdar-aes-saludy-koldau-zhonindegi-khalyktyk-shtabka-birikti Саяси және қоғамдық ұйымдар АЭС салуды қолдау жөніндегі Халықтық штабқа бірікті]</ref> 2026 жылғы конституциялық референдум қарсаңында «Әділетті және Прогрессивті Қазақстанның Халықтық Конституциясы үшін!» жалпыұлттық коалициясына жетекшілік етті.<ref>[https://den-der.kz/zhanalyqtar/kogam/diletti-zhne-progressivti-kazakstanny-khalyktyk-konstitutsiyasy-shin-koalitsiyasy-kryldy.html «Әділетті және Прогрессивті Қазақстанның Халықтық Конституциясы үшін!» Коалициясы құрылды]</ref> 2026 жылғы 14 маусымда «Аманат» партиясы [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясына қосылды.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-14/zmts-amanat-adiletke-kosyldy/ AMANAT «Әділетке» қосылды – партия съезі «қолдап» дауыс берді]</ref> 2026 жылғы 23 қыркүйек күні Қошанов [[Қазақстан халық кеңесі]]нің төрағасы болып сайланды. Президент ұсынған оның кандидатурасын кеңестің 120 мүшесі қолдаған.<ref>[https://baq.kz/erlan-qoshanov-qazaqstan-halyq-kenesinin-toragasy-bolyp-saylandy-320045762/ Ерлан Қошанов Қазақстан Халық Кеңесінің төрағасы болып сайланды]</ref> == Отбасы == Әкесі — Жақан Қошанов (марқұм), партиялық-кеңестік қайраткер. Анасы — Сәуле Қошанова (марқұм), орыс тілі және әдебиеті пәнінің мұғалімі.<ref>[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31116649 Карим Масимов представил коллективу Канцелярии Премьер-министра РК нового руководителя]</ref> Үйленген, 1992 жылы туған Мөлдір және 1997 жылы туған Алтынай атты екі қызы бар.<ref>[https://yedilov.online/person/255 Кошанов Ерлан Жаканович]</ref> * Жұбайы Гүлжан Абауова (1969 жылы туған) — экономика ғылымдарының кандидаты, Esil University доценті.<ref>[https://esil.edu.kz/employees/%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%83%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%B3%D1%83%D0%BB%D1%8C%D0%B6%D0%B0%D0%BD-%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0/ Абауова Гульжан Мейрамовна]</ref> Ол [[Атырау]]дың бұрынғы әкімі, 2021–2026 жылдары [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы атынан Мәжіліс депутаты болған Дүйсенбай Тұрғановтың әйелі Рахияның сіңілісі болып келеді.<ref>[https://orda.kz/borec-s-izhdivenchestvom-i-ljubitel-twitter-chem-izvesten-novyj-spiker-mazhilisa-erlan-koshanov/ Борец с иждивенчеством и ленью: чем известен новый спикер мажилиса Ерлан Кошанов]</ref> Інісі Ғазиз Қошанов (1964 ж. туған) — мамандығы бойынша инженер, 2022 жылдан бастап [[ҚазТрансОйл]]дың басқарушы директоры.<ref>[https://qams.kz/news/izmenen-sostav-pravleniya-ao-kaztransojl Изменен состав Правления АО «КазТрансОйл»]</ref> == Марапаттары == * [[Құрмет ордені]] (2007) * [[Парасат ордені]] (2013) * І дәрежелі [[Барыс ордені]] (2021) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Бақытжан Сағынтаевтың министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Қошанов, Ерлан Жақанұлы}} [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қарағанды жоғарғы оқу орындары түлектері]] [[Санат:БЛКЖО функционерлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]] [[Санат:Қарағанды облысының әкімдері]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]] [[Санат:Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің төрағалары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VIII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Халық Кеңесі төрағалары]] tq0bkh2mn7ol28kha7fsc480zb7094d 3661774 3661773 2026-09-27T00:55:34Z Casserium 68287 /* */ 3661774 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Ерлан Қошанов | Суреті = Erlan Qoşanov (2023-06-19, B).jpg | Сурет ені = | Атауы = Қошанов, 2023 жыл | Титулы = [[Қазақстан халық кеңесі]]нің төрағасы | Ту = Flag_of_Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 23 қыркүйек 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = ''кеңес құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Парламент Мәжілісінің]] 10-[[Қазақстан Мәжілісі төрағаларының тізімі|төрағасы]] | Ту_2 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 1 ақпан 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 1 шілде 2026 | Бірігіп басқарушы1_2 = {{Collapsible list|title=Орынбасарлары|[[Альберт Павлович Рау|Альберт Рау]] (2023–2026)<br>[[Дәния Мәдиқызы Еспаева|Дәния Еспаева]] (2023–2026)<br>[[Павел Олегович Казанцев|Павел Казанцев]] (2022–2023)<br>[[Балайым Туғанбайқызы Кесебаева|Балайым Кесебаева]] (2022–2023)}} | Ізашары_2 = [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]] | Ізбасары_2 = ''Мәжіліс тарады'' | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_3 = [[Аманат (партия)|Аманат партиясының]] 3-төрағасы | Ту_3 = Logo of the Amanat political party.svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 26 сәуір 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 14 маусым 2026 | Ізашары_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізбасары_3 = ''партия тарады'' | Бірігіп басқарушы1_3 = '''Атқарушы хатшысы''' <br>[[Асхат Раздықұлы Оралов|Асхат Оралов]]<br>[[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаев]]<br>[[Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек|Дәулет Кәрібек]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Қазақстан Мәжілісі]] [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 7-сайланым депутаттары|VII]] және [[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары|VIII сайланымы]]ның депутаты | Ту_4 = Assembly of the Parliament of the Republic of Kazakhstan logo.svg | Ту2_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_4 = 1 ақпан 2022 | Басқаруын аяқтады_4 = 1 шілде 2026 | Ізашары_4 = [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулин]] | Ізбасары_4 = ''Мәжіліс тарады'' | Титулы_5 = [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Қазақстан президенті Әкімшілігі]]нің 18-басшысы | Ту_5 = Flag of the President of Kazakhstan.svg | Ту2_5 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_5 = 18 қыркүйек 2019 | Басқаруын аяқтады_5 = 1 ақпан 2022 | Ізашары_5 = [[Қырымбек Елеуұлы Көшербаев|Қырымбек Көшербаев]] | Ізбасары_5 = [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу|Мұрат Нұртілеу]] | Президент_5 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_6 = [[Қарағанды облысы]]ның 9-[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі#Қарағанды облысы|әкімі]] | Ту_6 = Coat of Arms of Karagandy Province.svg | Ту2_6 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_6 = 14 наурыз 2017 | Басқаруын аяқтады_6 = 18 қыркүйек 2019 | Президент_6 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_6 = [[Нұрмұхамбет Қанапияұлы Әбдібеков|Нұрмұхамбет Әбдібеков]] | Ізбасары_6 = [[Жеңіс Махмұдұлы Қасымбек|Жеңіс Қасымбек]] |Титулы_7 =[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Премьер-Министр Кеңсесінің басшысы]] |Ту_7=Flag_of_Kazakhstan.svg |Ту2_7=Emblem of Kazakhstan.svg |Басқара бастады_7=2 ақпан 2012 |Басқаруын аяқтады_7=14 наурыз 2017 |Премьер_7=[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br/>[[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]]<br>[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]]<br/>[[Бақытжан Әбдірұлы Сағынтаев|Бақытжан Сағынтаев]] |Президент_7=[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] |Ізашары_7=[[Ғабидолла Рахметоллаұлы Әбдірахымов|Ғабидолла Әбдірахымов]]|Ізбасары_7=[[Нұрлан Шәдібекұлы Алдабергенов|Нұрлан Алдабергенов]] | Титулы_8 = [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Қазақстан Сенаты]] [[Қазақстан Парламенті Сенатының 1-сайланым депутаттары|I сайланымының депутаты]] | Ту_8 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_8 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_8 = 1995 | Басқаруын аяқтады_8 = 1999 | Туған күні = 14.08.1962 | Туған жері = {{Туғанжері|Ақсу-Аюлы|Ақсу-Аюлыда}}, [[Жезқазған облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = Гүлжан Абауова | Балалары = 2 | Партиясы = [[Аманат (партия)|Аманат]] | Білімі = {{Unbulleted list |[[Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университеті|Қарағанды политехникалық институты]] (1984) |КСРО Сыртқы сауда академиясы жанындағы Жоғары коммерция мектебі (1991) |[[Нархоз университеті|Қазақ мемлекеттік басқару академиясы]] (1999) }} | Мамандығы = {{hlist|инженер-механик|экономист}} | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = Erlan Qoşanov | Марапаттары = {{Қатар |{{Барыс ордені}} }} {{Қатар |{{Парасат ордені}} |{{Құрмет ордені}} }} }} '''Ерлан Жақанұлы Қошанов''' ([[14 тамыз]] [[1962 жыл|1962]], [[Ақсу-Аюлы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, экономист, 2026 жылдан бастап [[Қазақстан халық кеңесі]]нің төрағасы. Бұрын [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] пен [[Аманат (партия)|Аманат]] партиясының төрағасы (2022–2026), [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігінің]] басшысы (2019–2022), [[Қарағанды облысы]]ның әкімі (2017–2019), [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Премьер-Министр Кеңсесінің Басшысы]] (2012—2017) болған. == Өмірбаяны == Қошанов 1962 жылғы 14 тамызда [[Қарағанды облысы]]ндағы [[Ақсу-Аюлы]] жерінде туған. [[Арғын]] тайпасы [[Қаракесек (Арғын)|Қаракесек]] руы Қырғыз бөлімінен шыққан. 1984 жылы [[Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті|Қарағанды политехникалық институтын]] инженер-механик мамандығы бойынша бітірді. 1991 жылы КСРО Сыртқы сауда академиясы жанындағы Жоғары коммерция мектебін бітіріп, 1999 жылы Қазақ мемлекеттік басқару академиясында экономист мамандығын алды. Институтты бітірген соң [[Жезқазған кен-металлургия комбинаты|Жезқазған кен-металлургия комбинаты байыту фабрикасының]] слесары, шебері болып істеді. 1988—1990 жылдары Қазақстан ЛКЖО Жезқазған облыстық комитетінің жұмыскер және ауыл жастары бөлімінің нұсқаушысы, жастар проблемаларының әлеуметтік-экономикалық бөлімінің меңгерушісі. 1990—1995 жылдары Жезқазған облыстық сыртқы экономикалық байланыстар комитетінің жетекші маманы, бөлім бастығы, төрағасының орынбасары, төрағасы секілді қызметтер атқарды. 1995—1999 жылдары [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Парламент Сенатының]] депутаты болды. 1999—2003 жылдары Үкіметтің Парламенттегі өкілі, оған қоса 2001—2003 жылдары Премьер-Министр Кеңсесі Басшысының орынбасары болды. 2003—2006 жылдары Қазақстан Республикасының Көлік және коммуникация вице-министрі, 2006—2007 жылдары Көлік және коммуникация министрлігі Азаматтық авиация комитетінің төрағасы болды. 2007—2012 жылдары Премьер-Министр Кеңсесі Басшысының орынбасары — Үкіметтің Парламенттегі өкілі, 2012—2017 жылдары [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Премьер-Министр Кеңсесінің Басшысы]] болып қызмет атқарды. 2017 жылғы 14 наурызда [[Қарағанды облысы]]ның әкімі болып тағайындалды. 2019 жылғы 18 қыркүйектен бастап [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігін]] басқарды. 2012, 2016, 2021 жылдары «Нұр Отан» партиясының партиялық тізімі бойынша V, VI, VII шақырылымдағы Парламент Мәжілісі депутаттығына кандидат болды. 2022 жылы 1 ақпанда өз еркімен отставкаға кеткен [[Нұрлан Зайроллаұлы Нығматулин|Нұрлан Нығматулиннің]] орнына Парламент Мәжілісінің VII шақырылым депутаты болып тіркеліп, Мәжіліс төрағасы болып сайланды.<ref>[https://baq.kz/mazhilis-toragasy-saylandy_270523/ Мәжіліс төрағасы сайланды]</ref> 2023 жылғы 29 наурызда Мәжілістің VIII шақырылым Төрағасы болып қайта сайланып, 2026 жылғы 1 шілдеге дейін атқарды. 2022 жылы 15 ақпанда «Nur Otan» (кейінгі «Amanat») партиясының Мәжілістегі фракциясының жетекшісі болып сайланды.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2022-02-15/erlan-oshanov-nur-otan-partiyasy-frakciyasyny-zhetekshisi-bolyp-sajlandy/ Ерлан Қошанов Nur Otan партиясы фракциясының жетекшісі болып сайланды]</ref> 2023 жылы 29 наурызда фракцияға жетекшілік етуді Мәжіліс депутаты әрі партияның атқарушы хатшысы [[Елнұр Сабыржанұлы Бейсенбаев|Елнұр Бейсенбаевқа]] тапсырды.<ref>[https://egemen.kz/article/338795-madgilistegi-amanat-fraktsiyasynynh-dgetekshisi-saylandy Мәжілістегі AMANAT фракциясының жетекшісі сайланды]</ref> 2022 жылы 26 сәуірде «[[Аманат (партия)|Аманат]]<nowiki/>» партиясының төрағасы болып сайланды. 2022 жылғы Президент сайлауы қарсаңында Қасым-Жомарт Тоқаевты қолдау үшін құрылған Халықтық коалиция мен Қасым-Жомарт Тоқаевтың сайлауалды штабын басқарды.<ref>[https://kaz.inform.kz/news/koldaushylar-forumy-kasym-zhomart-tokaev-ozine-senim-artkandarga-rizashylygyn-bildirdi_a3987677/ Қолдаушылар форумы: Қасым-Жомарт Тоқаев өзіне сенім артқандарға ризашылығын білдірді]</ref><ref>[https://newsroom.kz/70104/asym-zhomart-to-aevty-saylaualdy-shtabyn-erlan-oshanov-bas-arady Қасым-Жомарт Тоқаевтың сайлауалды штабын Ерлан Қошанов басқарады]</ref> 2024 жылғы республикалық референдум қарсаңында АЭС салуды қолдау жөніндегі Халықтық штабты басқарды.<ref>[https://azattyq-ruhy.kz/politics/76735-saiasi-zh-ne-kogamdyk-uiymdar-aes-saludy-koldau-zhonindegi-khalyktyk-shtabka-birikti Саяси және қоғамдық ұйымдар АЭС салуды қолдау жөніндегі Халықтық штабқа бірікті]</ref> 2026 жылғы конституциялық референдум қарсаңында «Әділетті және Прогрессивті Қазақстанның Халықтық Конституциясы үшін!» жалпыұлттық коалициясына жетекшілік етті.<ref>[https://den-der.kz/zhanalyqtar/kogam/diletti-zhne-progressivti-kazakstanny-khalyktyk-konstitutsiyasy-shin-koalitsiyasy-kryldy.html «Әділетті және Прогрессивті Қазақстанның Халықтық Конституциясы үшін!» Коалициясы құрылды]</ref> 2026 жылғы 14 маусымда «Аманат» партиясы [[Әділет (партия)|«Әділет»]] партиясына қосылды.<ref>[https://kz.kursiv.media/kk/2026-06-14/zmts-amanat-adiletke-kosyldy/ AMANAT «Әділетке» қосылды – партия съезі «қолдап» дауыс берді]</ref> 2026 жылғы 23 қыркүйек күні Қошанов [[Қазақстан халық кеңесі]]нің төрағасы болып сайланды. Президент ұсынған оның кандидатурасын кеңестің 120 мүшесі қолдаған.<ref>[https://baq.kz/erlan-qoshanov-qazaqstan-halyq-kenesinin-toragasy-bolyp-saylandy-320045762/ Ерлан Қошанов Қазақстан Халық Кеңесінің төрағасы болып сайланды]</ref> == Отбасы == Әкесі — Жақан Қошанов (марқұм), партиялық-кеңестік қайраткер. Анасы — Сәуле Қошанова (марқұм), орыс тілі және әдебиеті пәнінің мұғалімі.<ref>[https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=31116649 Карим Масимов представил коллективу Канцелярии Премьер-министра РК нового руководителя]</ref> Үйленген, 1992 жылы туған Мөлдір және 1997 жылы туған Алтынай атты екі қызы бар.<ref>[https://yedilov.online/person/255 Кошанов Ерлан Жаканович]</ref> * Жұбайы Гүлжан Абауова (1969 жылы туған) — экономика ғылымдарының кандидаты, Esil University доценті.<ref>[https://esil.edu.kz/employees/%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%83%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%D0%B3%D1%83%D0%BB%D1%8C%D0%B6%D0%B0%D0%BD-%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0/ Абауова Гульжан Мейрамовна]</ref> Ол [[Атырау]]дың бұрынғы әкімі, 2021–2026 жылдары [[Аманат (партия)|«Аманат»]] партиясы атынан Мәжіліс депутаты болған Дүйсенбай Тұрғановтың әйелі Рахияның сіңілісі болып келеді.<ref>[https://orda.kz/borec-s-izhdivenchestvom-i-ljubitel-twitter-chem-izvesten-novyj-spiker-mazhilisa-erlan-koshanov/ Борец с иждивенчеством и ленью: чем известен новый спикер мажилиса Ерлан Кошанов]</ref> Інісі Ғазиз Қошанов (1964 ж. туған) — мамандығы бойынша инженер, 2022 жылдан бастап [[ҚазТрансОйл]]дың басқарушы директоры.<ref>[https://qams.kz/news/izmenen-sostav-pravleniya-ao-kaztransojl Изменен состав Правления АО «КазТрансОйл»]</ref> == Марапаттары == * [[Құрмет ордені]] (2007) * [[Парасат ордені]] (2013) * І дәрежелі [[Барыс ордені]] (2021) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Бақытжан Сағынтаевтың министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Қошанов, Ерлан Жақанұлы}} [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан экономистері]] [[Санат:Қарағанды жоғарғы оқу орындары түлектері]] [[Санат:БЛКЖО функционерлері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Сенатының депутаттары]] [[Санат:Қарағанды облысының әкімдері]] [[Санат:Қазақстан Президенті Әкімшілігінің басшылары]] [[Санат:Қарағанды мемлекеттік техникалық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің төрағалары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Парламенті Мәжiлiсінің VIII шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан Халық Кеңесі төрағалары]] c6e2fxtsezf9hhmbwyxfc3jqnznamer 0 701995 3661806 3656945 2026-09-27T04:30:11Z Casserium 68287 /* Басшылығы және құрамы */ 3661806 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[17 маусым]] [[1993 жыл]] |ізашары1 = Қазақ КСР Қауіпсіздік Кеңесі |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = {{байрақ|Қазақстан}}, [[Астана]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] |басшылықтың лауазымы2 = [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасары|Төраға орынбасары]] |басшылықтың есімі3 = [[Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесінің аппараты|ҚР Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты]] |басшылықтың лауазымы3 = Жұмыс органы |басшылықтың есімі4 = |басшылықтың лауазымы4 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = [https://www.akorda.kz/kz akorda.kz] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі''' — [[Қазақстан]]ның ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясат жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган. Қауіпсіздік кеңесін Қазақстан Республикасының Президенті ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тұтастықты және халықаралық аренада Қазақстанның ұлттық мүдделерін қорғау мақсатында құрады. == Тарихы == Қауіпсіздік Кеңесінің тарихы 1991 жылдан басталады, онда Қазақ КСР Президентінің 21 тамыздағы Жарлығымен Қазақ КСР-нің Қауіпсіздік Кеңесі құрылған болатын. Кейіннен ол Қазақстан Республикасы Президентінің 1993 жылғы 17 маусымдағы Жарлығымен Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік Кеңесі болып қайта құрылды. 2018 жылы республиканың Қауіпсіздік Кеңесі туралы заң қабылданып, заң бойынша Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев өмір бойы басқару құқығына ие болды. Бұрын сарапшылар бұл заңды Назарбаев қайтыс болғанға дейін, тіпті елде басқа президент пен Үкімет болса да, билікті сақтауға мүмкіндік беретін жоба ретінде қарастырған. 2022 жылғы 5 қаңтарда Қауіпсіздік Кеңесінің төрағалығы Нұрсұлтан Назарбаевтан Қазақстан Республикасының Президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевқа]] өтті. 2022 жылғы 19 қаңтарда Қазақстан Мәжілісі Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесіне өмір бойы төрағалық етуін тоқтатты.<ref>[https://egemen.kz/article/301653-nazarbaevtynh-qauipsizdik-kenhesine-toraghalyq-etuin-dgoyu-turaly-zanh-qaraldy Назарбаевтың Қауіпсіздік кеңесіне төрағалық етуін жою туралы заң қаралды]</ref> 2022 жылғы 7 ақпанда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев заңға түзетулерге қол қойды.<ref>[https://kaztag.kz/ru/news/to-aev-nazarbaevty-kilettigin-shekteu-boyynsha-t-zetulerge-ol-oydy Тоқаев Назарбаевтың өкілеттігін шектеу бойынша түзетулерге қол қойды]</ref> 2026 жылғы 29 тамызда президентке тікелей бағынатын Қауіпсіздік кеңесінің аппараты құрылды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/prezident-kazakstan-respublikasynyn-memlekettik-baskaru-zhuyesin-odan-ari-zhetildiru-zhonindegi-sharalar-turaly-zharlykka-kol-koydy-2973832 Президент «Қазақстан Республикасының мемлекеттік басқару жүйесін одан әрі жетілдіру жөніндегі шаралар туралы» Жарлыққа қол қойды]</ref> 31 тамызда Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы лауазымы жойылып, Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасары лауазымы енгізілді. <ref>[https://www.akorda.kz/kz/ag-balaevany-tagayyndau-turaly-31718 А.Ғ. Балаеваны тағайындау туралы]</ref> == Өкілеттіктері == Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі — "Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі туралы" 2018 жылғы 5 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 1-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының Президенті құратын және ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тәуелсіздікті қорғау мақсатында Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясатты жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган. === Негізгі міндеттері === Қауіпсіздік кеңестің негізгі міндеттері қатарында: *Президентке ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, елдің қорғаныс қабілетін нығайту, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету, осы салалардағы мемлекеттік органдар мен ұйымдардың қызметін үйлестіру саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын іске асыру жөнінде ұсыныстар мен ұсынымдар енгізу; *Президент үшін: **соғыс жағдайын енгізу, ұзарту, күшін жою; **төтенше жағдай енгізу, ұзарту, күшін жою; **бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Қазақстан Республикасының Қарулы күштерін пайдалану; *Қазақстан Республикасының заңнамасына және Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының шешімдеріне сәйкес өзге де міндеттерді орындау кіреді. Қауіпсіздік кеңесі мемлекеттік органдар мен ұйымдардың, құқық қорғау және арнаулы мемлекеттік органдардың елдің ұлттық қауіпсіздігі мен халықаралық ұстанымдарын, мемлекеттің қорғаныс қабілетін, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету саласындағы іс-шараларды іске асыру жөніндегі қызметін үйлестіреді. Сондай-ақ заң жобаларын талдайды және құзыреті шегінде нормативтік құжаттардың орындалуын бақылайды. === Отырыстары === Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының немесе Төрағаның уәкілеттік беруі бойынша Қауіпсіздік Кеңесі мүшелерінің бірінің төрағалық етуімен өткізіледі. Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстарын өткізу мерзімділігін Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы айқындайды. Қауіпсіздік Кеңесі төрағасының шешімі бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің жекелеген мүшелерінің қатысуымен Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестері өткізілуі мүмкін. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері Қауіпсіздік Кеңесінің қатысып отырған мүшелерінің жалпы санының қарапайым көпшілік даусымен қабылданады. Дауыстар тең болған кезде төрағалық етушінің дауысы шешуші болады. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері оларды Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы бекіткеннен кейін күшіне енеді, қажет болған жағдайда олар Президенттің актілерімен іске асырылады. Қауіпсіздік Кеңесінің, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері міндетті болып табылады және оларды Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары, ұйымдары мен лауазымды адамдары мүлтіксіз орындауға тиіс. Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық қамтамасыз етуді Қауіпсіздік Кеңесінің Аппараты жүзеге асырады. Қажет болған жағдайда Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін қамтамасыз ету үшін Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар құрылуы мүмкін. Оларды құру, міндеттері, функциялары мен лауазымдық құрамы туралы мәселені қауіпсіздік кеңесі хатшысының ұсынуы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы шешеді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары мен жедел кеңестеріне материалдар дайындауды жүзеге асырады, Қауіпсіздік Кеңесінің, Президенттің, Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының тапсырмасы бойынша талдамалық және зерттеу жұмыстарын орындайды, Қауіпсіздік Кеңесіне Мемлекеттік қызметтің негізгі бағыттары бойынша ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлейді. елдің ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласындағы саясат. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жанындағы консультативтік-кеңесші органдардың қызметін Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы үйлестіреді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссияларының, Сараптамалық кеңестің, инспекциялық және жұмыс топтарының, Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдардың қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық-техникалық қамтамасыз етуді өкілдері осы органдардың жұмысына қатысатын мемлекеттік органдар мен ұйымдар, сондай-ақ аппарат жүзеге асырады. == Басшылығы және құрамы == Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы — [[Қазақстан президенті]]. Ол президент ретінде Қауіпсіздік Кеңесінің құрамын қалыптастырады. Төрағаның өзіне тікелей бағынатын бір [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасары|орынбасары]] болады.<ref>[https://ertenmedia.kz/akordadan-bolingen-apparat-sarapshy-kauipsizdik-kenesindegi-ozgeristin-astaryn-ashty/ Ақордадан бөлінген аппарат: сарапшы Қауіпсіздік кеңесіндегі өзгерістің астарын ашты]</ref> Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы қызметін атқарған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні ! colspan="2" |Атқарған уақыты |- | 1 || [[Сурет:Dmitry Medvedev in Kazakhstan 16 October 2009-6 (cropped).jpg|жиекті|120px]] || [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{small|(1940 туған)}} || 21 тамыз 1991 || 5 қаңтар 2022 |- | 2 || [[Сурет:Russia–Kazakhstan talks 2026, 21 (cropped).jpg|жиекті|120px]] || [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{small|(1953 туған)}} || 5 қаңтар 2022 || — |} '''Лауазымы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің мүшелері:''' * Қазақстан Президенті: [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] * Қазақстан Вице-Президенті: [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] * Қазақстан Құрылтайының Төрағасы: [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] * Қазақстан Премьер-Министрі: [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] * Қазақстан Президенті Әкімшілігінің Басшысы: [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] * Қазақстан Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының орынбасары: [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] * Қазақстан Бас Прокуроры: [[Берік Ноғайұлы Асылов|Берік Асылов]] * Қазақстан Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Төрағасы: [[Ермек Алдабергенұлы Сағымбаев|Ермек Сағымбаев]] * Қазақстан Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы: [[Сәкен Сайынұлы Исабеков|Сәкен Исабеков]] * Қазақстан Сыртқы істер министрі: [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] * Қазақстан Қорғаныс министрі: ''бос орын'' * Қазақстан Ішкі істер министрі: [[Ержан Сапарбекұлы Сәденов|Ержан Сәденов]] * Қазақстан Төтенше жағдайлар министрі: [[Мұрат Сейтмолдаұлы Мұханов|Мұрат Мұханов]].<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1900000838 Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік Кеңесінің кейбір мәселелері туралы]</ref> == Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты == [[Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесінің аппараты|Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты]] Республика Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік органға жатады.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2600001416 Қазақстан Республикасының мемлекеттік басқару жүйесін одан әрі жетілдіру жөніндегі шаралар туралы]</ref> Ол Қауіпсіздік кеңесінің, Қауіпсіздік кеңесі төрағасы мен [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасары|төраға орынбасарының]] қызметін қамтамасыз етеді.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kauipsizdik-kenesi-men-onyn-apparaty-turaly-erezheni-bekitti-1181321 Мемлекет басшысы Қауіпсіздік Кеңесі мен оның Аппараты туралы ережені бекітті]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]] [[Санат:Ұлттық қауіпсіздік кеңестері]] 5ih8u1rtgmun0leghflx4egz737uvoa 3661922 3661806 2026-09-27T08:54:54Z Casserium 68287 3661922 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблеманың ені = |эмблеманың тақырыбы = |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[17 маусым]] [[1993 жыл]] |ізашары1 = Қазақ КСР Қауіпсіздік Кеңесі |ізашары2 = |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = {{байрақ|Қазақстан}}, [[Астана]] |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] |басшылықтың лауазымы2 = [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасары|Төраға орынбасары]] |басшылықтың есімі3 = [[Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесінің аппараты|ҚР Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты]] |басшылықтың лауазымы3 = Жұмыс органы |басшылықтың есімі4 = |басшылықтың лауазымы4 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = [https://www.akorda.kz/kz akorda.kz] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік кеңесі''' — [[Қазақстан]]ның ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясат жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган. Қауіпсіздік кеңесін Қазақстан Республикасының Президенті ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тұтастықты және халықаралық аренада Қазақстанның ұлттық мүдделерін қорғау мақсатында құрады. == Тарихы == Қауіпсіздік Кеңесінің тарихы 1991 жылдан басталады, онда Қазақ КСР Президентінің 21 тамыздағы Жарлығымен Қазақ КСР-нің Қауіпсіздік Кеңесі құрылған болатын. Кейіннен ол Қазақстан Республикасы Президентінің 1993 жылғы 17 маусымдағы Жарлығымен Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік Кеңесі болып қайта құрылды. 2018 жылы республиканың Қауіпсіздік Кеңесі туралы заң қабылданып, заң бойынша Қазақстанның Тұңғыш Президенті Нұрсұлтан Назарбаев өмір бойы басқару құқығына ие болды. Бұрын сарапшылар бұл заңды Назарбаев қайтыс болғанға дейін, тіпті елде басқа президент пен Үкімет болса да, билікті сақтауға мүмкіндік беретін жоба ретінде қарастырған. 2022 жылғы 5 қаңтарда Қауіпсіздік Кеңесінің төрағалығы Нұрсұлтан Назарбаевтан Қазақстан Республикасының Президенті [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевқа]] өтті. 2022 жылғы 19 қаңтарда Қазақстан Мәжілісі Нұрсұлтан Назарбаевтың Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесіне өмір бойы төрағалық етуін тоқтатты.<ref>[https://egemen.kz/article/301653-nazarbaevtynh-qauipsizdik-kenhesine-toraghalyq-etuin-dgoyu-turaly-zanh-qaraldy Назарбаевтың Қауіпсіздік кеңесіне төрағалық етуін жою туралы заң қаралды]</ref> 2022 жылғы 7 ақпанда Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев заңға түзетулерге қол қойды.<ref>[https://kaztag.kz/ru/news/to-aev-nazarbaevty-kilettigin-shekteu-boyynsha-t-zetulerge-ol-oydy Тоқаев Назарбаевтың өкілеттігін шектеу бойынша түзетулерге қол қойды]</ref> 2026 жылғы 29 тамызда президентке тікелей бағынатын Қауіпсіздік кеңесінің аппараты құрылды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/prezident-kazakstan-respublikasynyn-memlekettik-baskaru-zhuyesin-odan-ari-zhetildiru-zhonindegi-sharalar-turaly-zharlykka-kol-koydy-2973832 Президент «Қазақстан Республикасының мемлекеттік басқару жүйесін одан әрі жетілдіру жөніндегі шаралар туралы» Жарлыққа қол қойды]</ref> 31 тамызда Қауіпсіздік кеңесінің хатшысы лауазымы жойылып, Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасары лауазымы енгізілді. <ref>[https://www.akorda.kz/kz/ag-balaevany-tagayyndau-turaly-31718 А.Ғ. Балаеваны тағайындау туралы]</ref> == Өкілеттіктері == Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі — "Қазақстан Республикасының қауіпсіздік кеңесі туралы" 2018 жылғы 5 шілдедегі Қазақстан Республикасы Заңының 1-бабына сәйкес Қазақстан Республикасының Президенті құратын және ішкі саяси тұрақтылықты сақтау, конституциялық құрылысты, мемлекеттік тәуелсіздікті, аумақтық тәуелсіздікті қорғау мақсатында Қазақстан Республикасының Ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласында бірыңғай мемлекеттік саясатты жүргізуді үйлестіретін конституциялық орган. === Негізгі міндеттері === Қауіпсіздік кеңестің негізгі міндеттері қатарында: *Президентке ұлттық қауіпсіздікті қамтамасыз ету, елдің қорғаныс қабілетін нығайту, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету, осы салалардағы мемлекеттік органдар мен ұйымдардың қызметін үйлестіру саласындағы мемлекеттік саясаттың негізгі бағыттарын іске асыру жөнінде ұсыныстар мен ұсынымдар енгізу; *Президент үшін: **соғыс жағдайын енгізу, ұзарту, күшін жою; **төтенше жағдай енгізу, ұзарту, күшін жою; **бейбітшілік пен қауіпсіздікті сақтау жөніндегі халықаралық міндеттемелерді орындау үшін Қазақстан Республикасының Қарулы күштерін пайдалану; *Қазақстан Республикасының заңнамасына және Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының шешімдеріне сәйкес өзге де міндеттерді орындау кіреді. Қауіпсіздік кеңесі мемлекеттік органдар мен ұйымдардың, құқық қорғау және арнаулы мемлекеттік органдардың елдің ұлттық қауіпсіздігі мен халықаралық ұстанымдарын, мемлекеттің қорғаныс қабілетін, заңдылық пен құқықтық тәртіпті қамтамасыз ету саласындағы іс-шараларды іске асыру жөніндегі қызметін үйлестіреді. Сондай-ақ заң жобаларын талдайды және құзыреті шегінде нормативтік құжаттардың орындалуын бақылайды. === Отырыстары === Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының немесе Төрағаның уәкілеттік беруі бойынша Қауіпсіздік Кеңесі мүшелерінің бірінің төрағалық етуімен өткізіледі. Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстарын өткізу мерзімділігін Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы айқындайды. Қауіпсіздік Кеңесі төрағасының шешімі бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің жекелеген мүшелерінің қатысуымен Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестері өткізілуі мүмкін. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері Қауіпсіздік Кеңесінің қатысып отырған мүшелерінің жалпы санының қарапайым көпшілік даусымен қабылданады. Дауыстар тең болған кезде төрағалық етушінің дауысы шешуші болады. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері оларды Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы бекіткеннен кейін күшіне енеді, қажет болған жағдайда олар Президенттің актілерімен іске асырылады. Қауіпсіздік Кеңесінің, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесінің жедел кеңестерінің шешімдері міндетті болып табылады және оларды Қазақстан Республикасының мемлекеттік органдары, ұйымдары мен лауазымды адамдары мүлтіксіз орындауға тиіс. Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық қамтамасыз етуді Қауіпсіздік Кеңесінің Аппараты жүзеге асырады. Қажет болған жағдайда Қауіпсіздік Кеңесінің қызметін қамтамасыз ету үшін Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар құрылуы мүмкін. Оларды құру, міндеттері, функциялары мен лауазымдық құрамы туралы мәселені қауіпсіздік кеңесі хатшысының ұсынуы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы шешеді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссиялары, сараптама кеңесі, инспекциялық және жұмыс топтары, сондай-ақ Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдар Қауіпсіздік Кеңесінің отырыстары мен жедел кеңестеріне материалдар дайындауды жүзеге асырады, Қауіпсіздік Кеңесінің, Президенттің, Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының тапсырмасы бойынша талдамалық және зерттеу жұмыстарын орындайды, Қауіпсіздік Кеңесіне Мемлекеттік қызметтің негізгі бағыттары бойынша ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлейді. елдің ұлттық қауіпсіздігі мен қорғаныс қабілетін қамтамасыз ету саласындағы саясат. Қауіпсіздік Кеңесінің және Қауіпсіздік Кеңесінің жанындағы консультативтік-кеңесші органдардың қызметін Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы үйлестіреді. Қауіпсіздік Кеңесінің ведомствоаралық комиссияларының, Сараптамалық кеңестің, инспекциялық және жұмыс топтарының, Қауіпсіздік Кеңесі жанындағы өзге де консультативтік-кеңесші органдардың қызметін ақпараттық-талдамалық және ұйымдастырушылық-техникалық қамтамасыз етуді өкілдері осы органдардың жұмысына қатысатын мемлекеттік органдар мен ұйымдар, сондай-ақ аппарат жүзеге асырады. == Басшылығы және құрамы == Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы — [[Қазақстан президенті]]. Ол президент ретінде Қауіпсіздік Кеңесінің құрамын қалыптастырады. Төрағаның өзіне тікелей бағынатын бір [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасары|орынбасары]] болады.<ref>[https://ertenmedia.kz/akordadan-bolingen-apparat-sarapshy-kauipsizdik-kenesindegi-ozgeristin-astaryn-ashty/ Ақордадан бөлінген аппарат: сарапшы Қауіпсіздік кеңесіндегі өзгерістің астарын ашты]</ref> Қауіпсіздік Кеңесінің Төрағасы қызметін атқарған тұлғалар: {| class="wikitable" style="text-align:center" |- !№ !Суреті !Аты-жөні ! colspan="2" |Атқарған уақыты |- | 1 || [[Сурет:Dmitry Medvedev in Kazakhstan 16 October 2009-6 (cropped).jpg|жиекті|120px]] || [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{small|(1940 туған)}} || 21 тамыз 1991 || 5 қаңтар 2022 |- | 2 || [[Сурет:Russia–Kazakhstan talks 2026, 21 (cropped).jpg|жиекті|120px]] || [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{small|(1953 туған)}} || 5 қаңтар 2022 || — |} '''Лауазымы бойынша Қауіпсіздік Кеңесінің мүшелері:''' * Қазақстан Президенті: [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] * Қазақстан Вице-Президенті: [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] * Қазақстан Құрылтайының Төрағасы: [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай|Айбек Дәдебай]] * Қазақстан Премьер-Министрі: [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] * Қазақстан Президенті Әкімшілігінің Басшысы: [[Роман Васильевич Скляр|Роман Скляр]] * Қазақстан Қауіпсіздік Кеңесі Төрағасының орынбасары: [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] * Қазақстан Бас Прокуроры: [[Берік Ноғайұлы Асылов|Берік Асылов]] * Қазақстан Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Төрағасы: [[Ермек Алдабергенұлы Сағымбаев|Ермек Сағымбаев]] * Қазақстан Мемлекеттік күзет қызметінің бастығы: [[Сәкен Сайынұлы Исабеков|Сәкен Исабеков]] * Қазақстан Сыртқы істер министрі: [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] * Қазақстан Қорғаныс министрі: [[Айдос Сәкенұлы Мырзахметов|Айдос Мырзахметов]] * Қазақстан Ішкі істер министрі: [[Ержан Сапарбекұлы Сәденов|Ержан Сәденов]] * Қазақстан Төтенше жағдайлар министрі: [[Мұрат Сейтмолдаұлы Мұханов|Мұрат Мұханов]].<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U1900000838 Қазақстан Республикасының Қауіпсіздік Кеңесінің кейбір мәселелері туралы]</ref> == Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты == [[Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік кеңесінің аппараты|Қауіпсіздік Кеңесінің аппараты]] Республика Президентіне тікелей бағынатын және есеп беретін мемлекеттік органға жатады.<ref>[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2600001416 Қазақстан Республикасының мемлекеттік басқару жүйесін одан әрі жетілдіру жөніндегі шаралар туралы]</ref> Ол Қауіпсіздік кеңесінің, Қауіпсіздік кеңесі төрағасы мен [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасары|төраға орынбасарының]] қызметін қамтамасыз етеді.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kauipsizdik-kenesi-men-onyn-apparaty-turaly-erezheni-bekitti-1181321 Мемлекет басшысы Қауіпсіздік Кеңесі мен оның Аппараты туралы ережені бекітті]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]] [[Санат:Ұлттық қауіпсіздік кеңестері]] f91vrfmbl4ictlocl0fq9fmadr0qvvd 2 707105 3661561 3658887 2026-09-26T15:42:14Z Орел Карл 81620 /* Тақырыпша */ 3661561 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} ghes7je4mth45qs7n7n44z8nhowdwmk 3661562 3661561 2026-09-26T15:43:38Z Орел Карл 81620 /* Тақырыпша */ 3661562 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == {{Телехикаяның маусымы}} == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} 6qf2g9q9pw8phxuw6fxb6mlrzt8l0qv 3661563 3661562 2026-09-26T15:50:01Z Орел Карл 81620 /* Тақырыпша */ 3661563 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == {{Телехикая маусымы}} == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} l50mtqsy8wijfs14z8v9zppin7kbca8 3661603 3661563 2026-09-26T16:24:28Z Орел Карл 81620 /* Тақырыпша */ 3661603 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} ghes7je4mth45qs7n7n44z8nhowdwmk 3661614 3661603 2026-09-26T16:34:01Z Орел Карл 81620 /* Тақырыпша */ 3661614 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == {{Телехикая маусымы |атауы = Оғаш дүниелер |маусым нөмірі = 1 |түпнұсқа атауы = {{lang-en|Stranger Things season 1}} |сурет = Stranger Things season 1.jpg |сурет сипаттамасы = |сурет ені = |шоураннер = Мэтт Даффер<br /> Росс Даффер |басты рөлдерде = Вайнона Райдер<br /> Дэвид Харбор<br /> Финн Вулфхард<br /> Милли Бобби Браун<br /> Гейтен Матараццо<br /> Калеб Маклафлин<br /> Наталия Дайер<br /> Чарли Хитон<br /> Кара Буоно<br /> Мэттью Модайн |ел = {{Байрақ|АҚШ}} |сериялар саны = 8 |модуль = |арна = Netflix |басталу күні = 15 шілде 2016 |аяқталу күні = |DVD-де шығу күні = |түсірілімнің басталу күні = |түсірілімнің аяқталу күні = |алдыңғы = |келесі = [[Оғаш дүниелер (2-маусым)|2-маусым]] |сериялар тізімі = }} == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} 0pwlggzxuvwmpjvl8gkurod8t2bqbpx 3661620 3661614 2026-09-26T16:36:10Z Орел Карл 81620 /* Тақырыпша */ 3661620 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == {{Телехикая маусымы |атауы = Оғаш дүниелер |маусым нөмірі = 1 |түпнұсқа атауы = {{lang-en|Stranger Things season 1}} |сурет = Stranger Things season 1.jpg |сурет сипаттамасы = |сурет ені = |шоураннер = Мэтт Даффер<br /> Росс Даффер |басты рөлдерде = Вайнона Райдер<br /> Дэвид Харбор<br /> Финн Вулфхард<br /> Милли Бобби Браун<br /> Гейтен Матараццо<br /> Калеб Маклафлин<br /> Наталия Дайер<br /> Чарли Хитон<br /> Кара Буоно<br /> Мэттью Модайн |ел = {{Байрақ|АҚШ}} |сериялар саны = 8 |модуль = |арна = Netflix |басталу күні = 15 шілде 2016 |аяқталу күні = |DVD-де шығу күні = |түсірілімнің басталу күні = |түсірілімнің аяқталу күні = |алдыңғы = |алдыңғы атауы = |келесі = Оғаш дүниелер (2-маусым) |келесі атауы = 2-маусым |сериялар тізімі = }} == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} nb3e6sgr18i4e3q4z07i83yajn6crw6 3661626 3661620 2026-09-26T16:41:45Z Орел Карл 81620 /* Тақырыпша */ 3661626 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == {{Телехикая маусымы |атауы = Оғаш дүниелер |маусым нөмірі = 1 |түпнұсқа атауы = {{lang-en|Stranger Things season 1}} |сурет = Finn Wolfhard 2025 (crop).png |сурет сипаттамасы = |сурет ені = 250px |шоураннер = Мэтт Даффер<br /> Росс Даффер |басты рөлдерде = Вайнона Райдер<br /> Дэвид Харбор<br /> Финн Вулфхард<br /> Милли Бобби Браун<br /> Гейтен Матараццо<br /> Калеб Маклафлин<br /> Наталия Дайер<br /> Чарли Хитон<br /> Кара Буоно<br /> Мэттью Модайн |ел = {{Байрақ|АҚШ}} |сериялар саны = 8 |модуль = |арна = Netflix |басталу күні = 15 шілде 2016 |аяқталу күні = |DVD-де шығу күні = |түсірілімнің басталу күні = |түсірілімнің аяқталу күні = |алдыңғы = |алдыңғы атауы = |келесі = Оғаш дүниелер (2-маусым) |келесі атауы = 2-маусым |сериялар тізімі = }} == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} js11hnj54wvjq40h5nw5jqzdczx1vlj 3661636 3661626 2026-09-26T16:49:49Z Орел Карл 81620 /* Тақырыпша */ 3661636 wikitext text/x-wiki '''Парламенттер''' — белгілі бір жерге тұрақтаған, мемлекеттік құрылымдары бар, егемен, жұртшылықта тәртіп орнататын заңдары қалыптасқан, шекаралары көрші елдермен бекітілген, бір орталыққа бағындырылған, басты қаласы бар, халқының қолдауымен іс жүргізетін адамдары өрбіген, заңға қайшы келетін әрекеттерді тудырмайтын елдердегі заң шығарушы органдар. Екі не бір палаталы болады. == Тақырыпша == {{Телехикая маусымы |атауы = Оғаш дүниелер |маусым нөмірі = 1 |түпнұсқа атауы = {{lang-en|Stranger Things season 1}} |сурет = Merope.jpg |сурет сипаттамасы = |сурет ені = |шоураннер = Мэтт Даффер<br /> Росс Даффер |басты рөлдерде = Вайнона Райдер<br /> Дэвид Харбор<br /> Финн Вулфхард<br /> Милли Бобби Браун<br /> Гейтен Матараццо<br /> Калеб Маклафлин<br /> Наталия Дайер<br /> Чарли Хитон<br /> Кара Буоно<br /> Мэттью Модайн |ел = {{Байрақ|АҚШ}} |сериялар саны = 8 |модуль = |арна = Netflix |басталу күні = 15 шілде 2016 |аяқталу күні = |DVD-де шығу күні = |түсірілімнің басталу күні = |түсірілімнің аяқталу күні = |алдыңғы = |алдыңғы атауы = |келесі = Оғаш дүниелер (2-маусым) |келесі атауы = 2-маусым |сериялар тізімі = }} == Халықаралық деңгейде танылған мемлекеттердің парламенттері == {{Ілеспе тақырыпша}} {| class="wikitable sortable sticky-header" |- bgcolor="#cccccc" !Мемлекет !Түрі !Атауы !Жоғарғы палата !Төменгі палата !Сайлау жүйесі |- | {{Байрақ|АҚШ}} | екі палаталы | [[АҚШ Конгрессі|Конгресс]] | [[АҚШ Сенаты|Сенат]] | [[АҚШ Өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Албания}} | бір палаталы | [[Албания парламенті|Кувенд]] | | | |- | {{Байрақ|Алжир}} | екі палаталы | [[Алжир парламенті|Парламент]] | [[Ұлт кеңесі (Алжир)|Ұлт кеңесі]] | [[Алжир Ұлттық халық ассамблеясы|Ұлттық халық жиыны]] | |- | {{Байрақ|Ангола}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Ангола)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Андорра}} | бір палаталы | [[Андорра Генералды кеңесі|Генералды кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Антигуа және Барбуда}} | екі палаталы | [[Антигуа және Барбуда парламенті|Парламент]] | [[Антигуа және Барбуда сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Антигуа және Барбуда)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аргентина}} | екі палаталы | [[Аргентина Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Аргентина сенаты|Сенат]] | [[Аргентина депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Армения}} | бір палаталы | [[Армения Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Ауғанстан}} | бір палаталы | [[Рахбари Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Аустралия}} | екі палаталы | [[Аустралия парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Аустралия)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Аустралия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Аустрия}} | екі палаталы | [[Аустрия парламенті|Федералды жиын]] | [[Бундесрат (Аустрия)|Бундесрат]] | [[Аустрия Ұлттық кеңесі|Ұлтрат]] | |- | {{Байрақ|Әзербайжан}} | бір палаталы | [[Ұлттық Мәжіліс (Әзербайжан)|Милли Мәжіліс]] | | | |- | {{Байрақ|Біріккен Араб Әмірліктері}} | бір палаталы | [[Федералды ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Багам аралдары}} | екі палаталы | [[Багам аралдары парламенті|Парламент]] | [[Багам аралдары сенаты|Сенат]] | [[Багам аралдары жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бангладеш}} | бір палаталы | [[Бангладеш Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Барбадос}} | екі палаталы | [[Барбадос парламенті|Парламент]] | [[Барбадос сенаты|Сенат]] | [[Барбадос Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бахрейн}} | екі палаталы | [[Бахрейн Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Мәжіліс кеңесі (Бахрейн)|Мәжіліс кеңесі]] | [[Өкілдер кеңесі (Бахрейн)|Өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Беларусь}} | екі палаталы | [[Беларусь Республикасының Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Республика кеңесі (Беларусь)|Республика кеңесі]] | [[Өкілдер палатасы (Беларусь)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Белиз}} | екі палаталы | [[Белиз Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Сенат (Белиз)|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Белиз)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бельгия}} | екі палаталы | [[Бельгия федералды парламенті|Федералды парламенті]] | [[Бельгия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Бельгия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бенин}} | бір палаталы | [[Бенин Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Болгария}} | бір палаталы | [[Болгария халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Боливия}} | екі палаталы | [[Боливия парламенті|Заң шығарушы ассамблея]] | [[Боливия сенаторлар палатасы|Сенат]] | [[Боливия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Босния және Герцеговина}} | екі палаталы | [[Босния және Герцеговина Парламенттік ассамблеясы|Парламенттік ассамблея]] | [[Халықтар палатасы (Босния және Герцеговина)|Халықтар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Босния және Герцеговина)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ботсвана}} | бір палаталы | [[Ботсвана парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Бразилия}} | екі палаталы | [[Бразилия Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Бразилия Федералды сенаты|Федералды сенаты]] | [[Бразилия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Бруней}} | бір палаталы | [[Бруней парламенті|Заң шығарушы кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Буркина-Фасо}} | бір палаталы | [[Буркина-Фасо Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Бурунди}} | екі палаталы | [[Бурунди парламенті|Парламент]] | [[Бурунди сенаты|Сенат]] | [[Бурунди Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Бутан}} | екі палаталы | [[Бутан парламенті|Цонгду]] | [[Бутан Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Бутан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Вануату}} | бір палаталы | [[Вануату парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Ватикан}} | бір палаталы | [[Ватикан қала-мемлекеті істері жөніндегі Папа комиссиясы|Ватикан істері жөніндегі Папа комиссиясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ұлыбритания}} | екі палаталы | [[Ұлыбритания парламенті|Парламент]] | [[Лордтар палатасы]] | [[Ұлыбритания Қауымдар палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мажарстан}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік жиын (Мажарстан)|Мемлекеттік жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Венесуэла}} | бір палаталы | [[Венесуэла Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Шығыс Тимор}} | бір палаталы | [[Шығыс Тимор парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Вьетнам}} | бір палаталы | [[Вьетнам Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Габон}} | екі палаталы | [[Габон парламенті|Парламент]] | [[Габон сенаты|Сенат]] | [[Габон Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Гаити}} | екі палаталы | [[Гаити парламенті|Парламент]] | [[Сенат (Гаити)|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Гаити)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Гайана}} | бір палаталы | [[Гайана Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гамбия}} | бір палаталы | [[Гамбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Гана}} | бір палаталы | [[Гана парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Гватемала}} | бір палаталы | [[Гватемала Республикасының Конгресі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея}} | бір палаталы | [[Гвинея Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Гвинея-Бисау}} | бір палаталы | [[Гвинея-Бисау Ұлттық халық жиыны|Ұлттық халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Германия}} | екі палаталы | [[Федералды жиын (Германия)|Федералды жиын]] | [[Бундесрат]] | [[Бундестаг]] | |- | {{Байрақ|Гондурас}} | бір палаталы | [[Гондурас Ұлттық Конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Гренада}} | екі палаталы | [[Гренада парламенті|Парламент]] | [[Гренада сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Гренада)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Грекия}} | бір палаталы | [[Грекия парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Грузия}} | бір палаталы | [[Грузия парламенті|Парламент]] | | | |- |- | {{Байрақ|Дания}} | бір палаталы | [[Фолькетинг]] | | | |- | {{Байрақ|Конго Демократиялық Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго ДР парламенті|Парламент]] | [[Конго ДР сенаты|Сенат]] | [[Конго ДР Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Джибути}} | бір палаталы | [[Джибути Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Доминика}} | бір палаталы | [[Доминика жиын палатасы|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Доминикан Республикасы}} | екі палаталы | [[Доминикан Республикасы парламенті|Конгресс]] | [[Доминикан Республикасы сенаты|Сенат]] | [[Доминикан Республикасы депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мысыр}} | екі палаталы | [[Мысыр парламенті|Парламент]] | [[Мысыр сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Мысыр)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Замбия}} | бір палаталы | [[Замбия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Зимбабве}} | екі палаталы | [[Зимбабве парламенті|Парламент]] | [[Зимбабве сенаті|Сенат]] | [[Зимбабве Жиын палатасы|Жиын палатасы]] | |- | {{Байрақ|Израиль}} | бір палаталы | [[Кнессет]] | | | |- | {{Байрақ|Үндістан}} | екі палаталы | [[Үндістан парламенті|Сансад]] | [[Раджия сабха]] | [[Лок сабха]] | |- | {{Байрақ|Индонезия}} | екі палаталы | [[Халықтық консультативтік конгресс]] | [[Аймақтық өкілдер кеңесі]] | [[Халықтық өкілдер кеңесі (Индонезия)|Халықтық өкілдер кеңесі]] | |- | {{Байрақ|Иордания}} | екі палаталы | [[Иордания Халық жиыны|Мәжіліс]] | [[Иордания Аяндар жиыны|Аяндар жиыны]] | [[Өкілдер палатасы (Иордания)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ирак}} | бір палаталы (уақытша) | [[Ирак Өкілдер кеңесі|Өкілдер кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Иран}} | бір палаталы | [[Исламдық Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Ирландия}} | екі палаталы | [[Ирландия парламенті|Ойряхтас]] | [[Ирландия сенаты]] | [[Ирландия Өкілдер палатасы|Дойл Ерен]] | |- | {{Байрақ|Исландия}} | бір палаталы | [[Парламент Исландии|Альтинг]] | | | |- | {{Байрақ|Испания}} | екі палаталы | [[Испания Басты кортестері|Басты кортестер]] | [[Испания сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар конгресі|Депутаттар конгресі]] | |- | {{Байрақ|Италия}} | екі палаталы | [[Италия парламенті|Парламент]] | [[Италия сенаты|Сенат]] | [[Италия депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Йемен}} | бір палаталы | [[Өкілдер палатасы (Йемен)|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Кабо-Верде}} | бір палаталы | [[Кабо-Верде Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Қазақстан}} | екі палаталы | [[Қазақстан Республикасының Парламенті|Парламент]] | [[Қазақстан Парламентінің Сенаты|Сенат]] | [[Қазақстан Парламентінің Мәжілісі|Мәжіліс]] | |- | {{Байрақ|Камбоджа}} | екі палаталы | [[Камбоджа парламенті|Парламент]] | [[Камбоджа сенаты|Сенат]] | [[Камбоджа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Камерун}} | екі палаталы | [[Камерун парламенті|Парламент]] | [[Камерун сенаты|Сенат]] | [[Камерун Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Канада}} | екі палаталы | [[Канада парламенті|Парламент]] | [[Канада сенаты|Сенат]] | [[Канада Қауымдары палатасы|Қауымдар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Катар}} | бір палаталы | [[Катар Мәжіліс кеңесі|Мәжіліс кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Кения}} | екі палаталы | [[Кения парламенті|Парламент]] | [[Кения сенаты|Сенат]] | [[Кения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Кипр}} | бір палаталы | [[Кипр Республикасы парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қырғызстан}} | бір палаталы | [[Жоғарғы Кеңес (Қырғызстан)|Жоғарғы Кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Кирибати}} | бір палаталы | [[Жиын палатасы (Кирибати)|Жиын палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Қытай}} | бір палаталы | [[Бүкілқытайлық халық өкілдерінің жиналысы]] | | | |- | {{Байрақ|Солтүстік Корея}} | бір палаталы | [[КХДР Жоғарғы халық жиыны|Жоғарғы халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Корея}} | бір палаталы | [[Корея Республикасының Ұлттық жиналысы|Ұлттық жиын]] | | |> |- | {{Байрақ|Колумбия}} | екі палаталы | [[Колумбия конгрессі|Конгресс]] | [[Колумбия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Колумбия)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Конго Республикасы}} | екі палаталы | [[Конго Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Конго Республикасы сенаті|Сенат]] | [[Конго Республикасы Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Коморлар}} | бір палаталы | [[Коморлар одағы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Коста-Рика}} | бір палаталы | [[Коста-Рика Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Кот-д’Ивуар}} | екі палаталы | [[Кот-д’Ивуар парламенті|Парламент]] | [[Кот-д’Ивуар сенаті |Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Кот-д’Ивуар)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Куба}} | бір палаталы | [[Халық билігінің ұлттық ассамблеясы (Куба)|Халық билігінің ұлттық ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Кувейт}} | бір палаталы | [[Кувейт парламенті|Мәжіліс әл-Умма]] | | | |- | {{Байрақ|Латвия}} | бір палаталы | [[Латвия Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лаос}} | бір палаталы | [[Лаос парламенті|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Лесото}} | екі палаталы | [[Лесото парламенті|Парламент]] | [[Лесото сенаты|Сенат]] | [[Ұлттық жиын (Лесото)|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Либерия}} | екі палаталы | [[Либерия парламенті|Парламент]] | [[Либерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Либерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Ливан}} | бір палаталы | [[Ливан парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Ливия}} | бір палаталы | [[Ливия өкілдер палатасы|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Литва}} | бір палаталы | [[Литва Сейм|Сейм]] | | | |- | {{Байрақ|Лихтенштейн}} | бір палаталы | [[Лихтенштейн Ландтаг|Ландтаг]] | | | |- | {{Байрақ|Люксембург}} | бір палаталы | [[Люксембург депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Маврикий}} | бір палаталы | [[Маврикия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Мавритания}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Мавритания)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мадагаскар}} | екі палаталы | [[Мадагаскар парламенті|Парламент]] | [[Мадагаскар сенаты|Сенат]] | [[Мадагаскар Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Солтүстік Македония}} | бір палаталы | [[Солтүстік Македония жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малави}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Малави)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Малайзия}} | екі палаталы | [[Малайзия парламенті|Парламент]] | [[Ұлт Үйі (Малайзия)|Ұлт Үйі]] | [[Халық Үйі (Малайзия)|Халық Үйі]] | |- | {{Байрақ|Мали}} | бір палаталы | [[Мали Ұлттық жиыны|Жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мальта}} | бір палаталы | [[Мальта парламенті|Өкілдер палатасы]] | | | |- | {{Байрақ|Мальдивтер}} | бір палаталы | [[Мальдивтер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Марокко}} | екі палаталы | [[Марокко парламенті|Парламент]] | [[Кеңесшілер палатасы (Марокко)|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Марокко)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Маршалл аралдары}} | бір палаталы | [[Маршалл аралдарының заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Мексика}} | екі палаталы | [[Мексика конгрессі|Одақтас конгресс]] | [[Мексика сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Мексика)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Мозамбик}} | бір палаталы | [[Республика жиыны (Мозамбик)|Республика жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Молдова}} | бір палаталы | [[Молдова парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Монако}} | бір палаталы | [[Монако Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Моңғолия}} | бір палаталы | [[Мемлекеттік Ұлы хурал]] | | | |- | {{Байрақ|Мьянма}} | екі палаталы | [[Одақ ассамблеясы]] | [[Ұлттар палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Мьянма)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Намибия}} | екі палаталы | [[Намибия парламенті|Парламент]] | [[Намибия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | [[Намибия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Науру}} | бір палаталы | [[Науру парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Непал}} | екі палаталы | [[Непал парламенті|Парламент]] | [[Непал Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Өкілдер палатасы (Непал)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нигер}} | бір палаталы | [[Нигер Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Нигерия}} | екі палаталы | [[Нигерия Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Нигерия сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нигерия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Нидерланд}} | екі палаталы | [[Басты штаттар (Нидерланд)|Басты штаттар]] | [[Нидерланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Нидерланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Никарагуа}} | бір палаталы | [[Никарагуа Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Жаңа Зеландия}} | бір палаталы | [[Жаңа Зеландия парламенті|Парламент]] | | [[Өкілдер палатасы (Жаңа Зеландия)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Норвегия}} | бір палаталы | [[Стортинг]] | | | |- | {{Байрақ|Оман}} | бір палаталы | [[Оман парламенті|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Пәкістан}} | екі палаталы | [[Пәкістан парламенті|Мәжіліс-е Шура]] | [[Пәкістан сенаты|Сенат]] | [[Пәкістан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Палау}} | екі палаталы | [[Палау Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Палау сенаты|Сенат]] | [[Палау делегаттар палатасы|Делегаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Панама}} | бір палаталы | [[Панама Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Папуа — Жаңа Гвинея}} | бір палаталы | [[Папуа — Жаңа Гвинея Ұлттық парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Парагвай}} | екі палаталы | [[Парагвай конгрессі|Конгресс]] | [[Парагвай сенаты|Сенат]] | [[Парагвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Перу}} | бір палаталы | [[Перу Республикасы конгрессі|Республика конгрессі]] | | | |- | {{Байрақ|Польша}} | екі палаталы | [[Польша Ұлттық жиыны|Ұлттық ассамблея]] | [[Польша сенаты|Сенат]] | [[Польша Республикасы Сейм|Сейм]] | |- | {{Байрақ|Португалия}} | бір палаталы | [[Португалия Республика ассамблеясы|Республикасы ассамблеясы]] | | | |- | {{Байрақ|Ресей}} | екі палаталы | [[Ресей Федералдық жиналысы|Федералдық жиналысы]] | [[Ресей Федерация Кеңесі]] | [[Мемлекеттік дума]] | |- | {{Байрақ|Руанда}} | екі палаталы | [[Руанда парламенті|Парламент]] | [[Руанда сенаты|Сенат]] | [[Руанда депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Румыния}} | екі палаталы | [[Румыния парламенті|Парламент]] | [[Румыния сенаты|Сенат]] | [[Румыния депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Сальвадор}} | бір палаталы | [[Сальвадор Заң шығарушы ассамблеясы|Заң шығарушы ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Самоа}} | бір палаталы | [[Самоа фоно|Фоно]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Марино}} | бір палаталы | [[Сан-Мариноның Үлкен және Басты кеңесі|Үлкен және Басты кеңесі]] | | | |- | {{Байрақ|Сан-Томе және Принсипи}} | бір палаталы | [[Сан-Томе және Принсипи Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сауд Арабиясы}} | бір палаталы, законосовещательный | [[Мәжіліс аш-Шура (Сауд Арабиясы)|Мәжіліс аш-Шура]] | | | |- | {{Байрақ|Сейшель аралдары}} | бір палаталы | [[Ұлттық ассамблея (Сейшель аралдары)|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сенегал}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сенегал)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Винсент және Гренадиндер}} | бір палаталы | [[Сент-Винсент және Гренадиндер парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Китс және Невис}} | бір палаталы | [[Ұлттық жиын (Сент-Китс және Невис)|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Сент-Люсия}} | екі палаталы | [[Сент-Люсия парламенті|Парламент]] | [[Сент-Люсия сенаты|Сенат]] | [[Сент-Люсия жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Сербия}} | бір палаталы | [[Сербия халық жиыны|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Сингапур}} | бір палаталы | [[Сингапур парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сирия}} | бір палаталы | [[Сирия Халық жиыны|Халық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Словакия}} | бір палаталы | [[Словакия Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | | | |- | {{Байрақ|Словения}} | екі палаталы | [[Словения парламенті|Парламент]] | [[Словения Мемлекеттік кеңесі|Мемлекеттік кеңес]] | [[Словения Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Соломон аралдары}} | бір палаталы | [[Соломон аралдары парламенті|Ұлттық парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Сомали}} | екі палаталы | [[Сомали федералды парламенті|Федералды парламент]] | [[Сомали сенаты|Сенат]] | [[Сомали Адамдар үйі|Адамдар үйі]] | |- | {{Байрақ|Судан}} | екі палаталы | [[Судан Ұлттық заң шығарушы жиыны|Ұлттық заң шығарушы жиыны]] | [[Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Судан Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Суринам}} | бір палаталы | [[Суринам Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Сьерра-Леоне}} | бір палаталы | [[Сьерра-Леоне парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тәжікстан}} | екі палаталы | [[Тәжікстан Жоғарғы Жиналысы|Ұлы Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Ұлттық Кеңесі|Ұлттық Мәжіліс]] | [[Тәжікстан Өкілдер палатасы|Өкілдер Мәжілісі]] | |- | {{Байрақ|Тайланд}} | екі палаталы | [[Тайланд Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | [[Тайланд сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тайланд)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Танзания}} | бір палаталы | [[Танзания Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Того}} | бір палаталы | [[Того Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тонга}} | бір палаталы | [[Тонга Заң шығарушы жиыны|Заң шығарушы жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Тринидад және Тобаго}} | екі палаталы | [[Тринидад және Тобаго парламенті|Парламент]] | [[Тринидад және Тобаго сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Тринидад және Тобаго)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Тувалу}} | бір палаталы | [[Тувалу парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Тунис}} | бір палаталы | [[Тунис Халық өкілдері жиыны|Халық өкілдері жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Түрікменстан}} | бір палаталы | [[Түрікменстан Халық Мәслихаты|Халық Мәслихаты]] | | | |- | {{Байрақ|Түркия}} | бір палаталы | [[Түркияның Ұлы Ұлттық жиыны|Ұлы Ұлттық жиыны]] | | | |- | {{Байрақ|Уганда}} | бір палаталы | [[Уганда парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Өзбекстан}} | екі палаталы | [[Олий Мәжіліс|Ұлы Мәжіліс]] | [[Олий Мәжілісінің Сенаты|Сенат]] | [[Олий Мәжілісінің Заң шығару палатасы|Заң шығару палата]] | |- | {{Байрақ|Украина}} | бір палаталы | [[Верховна Рада|Жоғарғы Рада]] | | | |- | {{Байрақ|Уругвай}} | екі палаталы | [[Уругвай Басты ассамблеясы|Басты ассамблея]] | [[Уругвай сенаты|Сенат]] | [[Уругвай депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Фиджи}} | бір палаталы | [[Фиджи парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Филиппиндер}} | екі палаталы | [[Филиппиндер конгрессі|Конгресс]] | [[Филиппиндер сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Филиппиндер)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Финляндия}} | бір палаталы | [[Эдускунта]] | | | |- | {{Байрақ|Микронезия Федерациялық Штаттары}} | бір палаталы | [[Микронезия Федерациялық Штаттары конгрессі|Конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Франция}} | екі палаталы | [[Франция парламенті|Парламент]] | [[Франция сенаты|Сенат]] | [[Франция Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | |- | {{Байрақ|Хорватия}} | бір палаталы | [[Сабор]] | | | |- | {{Байрақ|Орталық Африка Республикасы}} | бір палаталы | [[Орталық Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | | | |- | {{Байрақ|Чад}} | бір палаталы | [[Чад парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Черногория}} | бір палаталы | [[Черногория парламенті|Скупщина]] | | | |- | {{Байрақ|Чехия}} | екі палаталы | [[Чехия парламенті|Парламент]] | [[Чехия сенаты|Сенат]] | [[Чехия Республикасы Парламентінің депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Чили}} | екі палаталы | [[Чили Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | [[Чили сенаты|Сенат]] | [[Чили депутаттар палатасы|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Швейцария}} | екі палаталы | [[Швейцария федералды жиыны|Федералды жиын]] | [[Швейцария кантондары кеңесі|Кантондар кеңесі]] | [[Швейцария Ұлттық кеңесі|Ұлттық кеңес]] | |- | {{Байрақ|Швеция}} | бір палаталы | [[Риксдаг]] | | | |- | {{Байрақ|Шри-Ланка}} | бір палаталы | [[Шри-Ланка парламенті|Парламент]] | | | |- | {{Байрақ|Эквадор}} | бір палаталы | [[Эквадор Ұлттық конгрессі|Ұлттық конгресс]] | | | |- | {{Байрақ|Экваторлық Гвинея}} | екі палаталы | [[Экваторлық Гвинея парламенті|Парламент]] | [[Экваторлық Гвинея сенаты|Сенат]] | [[Депутаттар палатасы (Экваторлық Гвинея)|Депутаттар палатасы]] | |- | {{Байрақ|Эритрея}} | бір палаталы | [[Эритрея парламенті|Ұлттық жиын]] | | | |- | {{Байрақ|Эсватини}} | екі палаталы | [[Эсватини парламенті|Парламент]] | [[Эсватини сенаты|Сенат]] | [[Эсватини Жиын үйі|Жиын үйі]] | |- | {{Байрақ|Эстония}} | бір палаталы | [[Рийгикогу]] | | | |- | {{Байрақ|Эфиопия}} | екі палаталы | [[Эфиопия парламенті|Парламент]] | [[Федерация кеңесі (Эфиопия)|Федерация кеңесі]] | [[Халық өкілдері палатасы (Эфиопия)|Халық өкілдері палатасы]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Африка Республикасы}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Африка Республикасы парламенті|Парламент]] | [[Аймақтардың Ұлттық кеңесі]] | [[Оңтүстік Африка Республикасы Ұлттық ассамблеясы|Ұлттық ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Оңтүстік Судан}} | екі палаталы | [[Оңтүстік Судан Ұлттық жиыны|Ұлттық жиын]] | [[Оңтүстік Судан аймақтары кеңесі|Аймақтар кеңесі]] | [[Оңтүстік Суданның Ұлттық Заң шығарушы Ассамблеясы|Ұлттық Заң шығарушы ассамблея]] | |- | {{Байрақ|Ямайка}} | екі палаталы | [[Ямайка парламенті|Парламент]] | [[Ямайка сенаты|Сенат]] | [[Өкілдер палатасы (Ямайка)|Өкілдер палатасы]] | |- | {{Байрақ|Жапония}} | екі палаталы | [[Жапония парламенті|Коккай]] | [[Жапония Парламентінің Кеңесшілер палатасы|Кеңесшілер палатасы]] | [[Өкілдер палатасы (Жапония)|Өкілдер палатасы]] | |} oetrl7qne0n7ikk8l0gfq2mx2apsm3x 0 714345 3661843 3651959 2026-09-27T07:06:10Z Nurken 111493 3661843 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Ержан Сапарбекұлы Сәденов | Шынайы есімі = | Суреті = Ержан Сәденов primeminister.kz 2026.jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, 2026 | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] | Ту = Logo MVD KZ new.png | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 2 қыркүйек 2023 жылдан бастап<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]]<br>[[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Марат Ахметжанов]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]]нің орынбасары | Ту_2 = Logo MVD KZ new.png | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады_2 = 26 қаңтар 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 2 қыркүйек 2023 | Премьер_2 = [[Әлихан Асханұлы Смайылов|Әлихан Смайылов]] | тақырыпша2_2 = Министрі | мәтін2_2 = [[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Марат Ахметжанов]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Астана|Нұр-Сұлтан]] қалалық полиция басқармасының бастығы | Ту_3 = Flag of Nur-Sultan, Kazakhstan.svg | Ту2_3 = Emblem of Nur-Sultan-1.svg | Басқара бастады_3 = 24 сәуір 2019 | Басқаруын аяқтады_3 = 26 қаңтар 2022 | Титулы_4 = [[Ақмола облысы|Ақмола]] облыстық полиция басқармасының бастығы | Ту_4 = Coat of Arms of Aqmola Province Kz.png | Ту2_4 = Emblem of Kazakhstan (1992-2018).svg | Басқара бастады_4 = маусым 2016 | Басқаруын аяқтады_4 = сәуір 2019 | Туған күні = 24.10.1968 | Туған жері = [[Құйған (Күршім ауданы)|Құйған]] ауылы, {{туғанжері|Күршім ауданы|Күршім ауданында}}, [[Шығыс Қазақстан облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://online.zakon.kz/document/?doc_id=34447896#sub_id=0|title=Саденов Ержан Сапарбекович|lang=ru|publisher=online.zakon.kz|accessdate=2023-10-11}}</ref> | Туған кездегі есімі = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = {{ublist |[[Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан Университеті|С.Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан мемлекеттік университеті]] (1993) |ҚР ҰҚК Қарағанды жоғары мектебі (1998) }} | Мамандығы = | Ғылыми дәрежесі = | Қолтаңбасы = | Сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/qriim?lang=kk Ішкі істер министрлігінің ресми сайты] | Commons = Erjan Sädenov | Атағы = полиция генерал-лейтенанты (2023)<ref name="sputnik">{{Cite web|url=https://sputnik.kz/20230505/toqaev-askeri-qyzmetkerlerge-zhana-ataqtar-berdi-34593760.html|title=Тоқаев әскери қызметкерлерге жаңа атақтар берді|lang=kk|publisher=SPUTNIK|date=2023-05-05|accessdate=2023-10-12}}</ref> | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = {{Қатар|{{2 дәрежелі Айбын ордені}}|{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}}|{{ҚР Конституциясына 20 жыл}}}}{{Қатар|{{ҚР тәуелсіздігіне 25 жыл медалі}}}}{{Қатар|{{Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасы}}}} | Қолтаңбасы = }} '''Ержан Сапарбекұлы Сәденов'''<ref name="polisyast">{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/nur-sultan-kalasyinyin-bas-politsey-tagayyindaldyi-297365/|title=Нұр-Сұлтан қаласының бас полицейі тағайындалды|lang=kk|publisher=tengrinews|date=2019-04-24|accessdate=2023-10-12}}</ref> (кейде '''Саденов''';<ref name="qriim" /> [[24 қазан]] [[1968 жыл]], [[Құйған (Күршім ауданы)|Құйған]], [[Күршім ауданы]], [[Шығыс Қазақстан облысы]]) — [[қазақстан]]дық саясаткер, полиция генерал-лейтенанты, 2023 жылғы қыркүйектен бері [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Қазақстан Ішкі істер министрі]].<ref name="qriim" /> == Өмірбаяны == Ержан Сәденов 1968 жылғы қазанда, [[Шығыс Қазақстан облысы]]ның [[Күршім ауданы]]ндағы [[Құйған (Күршім ауданы)|Құйған]] ауылында дүниеге келген. 1993 жылы ол [[Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан Университеті|Шығыс Қазақстан Университеті]]нде және 1998 жылы ҚР ҰҚК Қарағанды жоғары мектебінде білім алды.<ref name="zakonkz" /> Сәденов қызмет жолын 1993 жылы [[Шығыс Қазақстан облысы]] Ішкі істер басқармасы ауданаралық жедел-іздестіру бөлімінің жедел уәкілі лауазымынан бастады.<ref name="qriim" /> 1994 жылы ол бұл қызметін аяқтап, ШҚО ІІБ жедел-іздестіру бөлімінің аға жедел уәкілі болып тағайындалды.<ref name="zakonkz" /> 1995–1996 жылдары Сәденов [[Өскемен]] қаласы ІІБ жедел-іздестіру бөлімі жанындағы автокөлікті ұрлау және айдап әкетуге қарсы күрес бөлімшенің бастығы болса, 1996 жылғы 1 қаңтардан сол жылғы 19 наурызға дейін Өскемен қылмыстық іздестіру бөлімі мүліктік және нашақорлық қылмыстарды ашу бөлімшесінің бастығы лауазымында болды.<ref name="qriim" /> 1996–1997 жылдары аралығында ол [[Серебрянск]] қаласы бойынша мемлекеттік тергеу комитеті басшысының орынбасары<ref name="zakonkz" /> және 1997 жылдан 1998 жылға дейін ШҚО ІІБ жеке тұлғаға қарсы қылмыстарды ашу басқармасы іздестіру бөліміне басшылық етті. 1998 жылғы ақпаннан 1 шілдеге дейін ол ШҚО ІІБ аса қауіпті қылмыстарға қарсы күрес басқармасының аса маңызды істер жөніндегі бөлімінің бастығы болды және одан кейін, 2000 жылғы 17 ақпанда дейін ШҚО ІІБ аса маңызды істер жөніндегі бөлімнің бастығы болды.<ref name="qriim" /> 2000–2004 жылдары аралығында ол ШҚО ІІБ [[Зайсан ауданы]] ІІО бастығы болса, бұдан кейін, 2006 жылға дейін ШҚО ҚІІБ [[Тарбағатай ауданы]]ндағы ІІО басшысы болды.<ref name="premyer">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/kz/government/composition/sadenov|title=Ішкі істер министрі|lang=kk|publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми ақпараттық ресурсы|accessdate=2023-10-12}}</ref> 2006 жылдан 2008 жылға дейін Сәденов ШҚО ІІД есірткі бизнесімен күрес басқармасы бастығы болып жұмыс істеді және 2008–2009 жылдары аралығында ШҚО ІІД [[Риддер]] қаласы ІІО бастығы болды. 2009 жылғы 5 мамырдан 22 тамызға дейін ол ШҚО ІІД Өскемен ІІБ бастығы бола тұрды да, 2009 жылдан 2013 жылға дейін [[Маңғыстау облысы]] ІІД бастығының бірінші орынбасары қызметін атқарды. 2013 жылдан 2015 жылға дейін Сәденов Ішкі істер министрлігінің «Р» департаментінің бастығы болған. 2015 жылғы 10 наурызда көліктегі ІІД бастығының міндетін атқарушысы ретіндегі қызметін бастады, сол жылғы 18 наурызда сол департаменттің бастығы болып тағайындалды.<ref name="zakonkz" /> 2016 жылғы маусымда ол Ақмола облыстық полиция басқармасының бастығы болып тағайындалды. Бұл қызметін ол 2019 жылғы сәуірде дейін жалғастырды. 2019 жылғы 24 сәуірде Сәденов [[Астана|Нұр-Сұлтан]] қаласы (қазіргі Астана) Полиция департаментінің бастығы лауазымына тағайындалды. Сәденовті Полиция департаментінің жеке құрамына Ішкі істер министрі [[Ерлан Заманбекұлы Тұрғымбаев|Ерлан Тұрғымбаев]] пен [[Астана әкімі|қала әкімі]] [[Бақыт Тұрлыханұлы Сұлтанов|Бақыт Сұлтанов]] бірге таныстырды.<ref name="polisyast" /> Қызметін 2022 жылғы 26 қаңтарда дейін жалғастырды. 2022 жылғы 26 қаңтарда ол [[Қазақстан Республикасының Президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]]тың өкімімен [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Қазақстан Ішкі істер министрі]] [[Марат Мұратұлы Ахметжанов|Марат Ахметжанов]]тың орынбасары болып тағайындалды,<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-okimimen-erzhan-saparbekuly-sadenov-kazakstan-respublikasy-ishki-ister-ministrinin-orynbasary-lauazymyna-tagayyndaldy-2605132|title=Мемлекет басшысының өкімімен Ержан Сапарбекұлы Сәденов Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрінің орынбасары лауазымына тағайындалды|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|ТОҚАЕВ, Қасым-Жомарт]]|date=2022-01-26|accessdate=2023-10-12}}</ref> және сол себеппен Астана бас полицейі лауазымынан босатылды.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/rk2012/marat-tolebaev-nur-sultan-politsiya-departamentnn-basshyisyi-333019/|title=Марат Төлебаев Нұр-Сұлтан Полиция департаментінің басшысы болып тағайындалды|lang=kk|publisher=tengrinews|date=2022-01-27|accessdate=2023-10-12}}</ref> 2023 жылғы 2 қыркүйекте, Ахметжановтың министр лауазымынан босатылғанынан кейін Сәденов оның ізбасары болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/es-sadenovti-tagayyndau-turaly-28581|title=Е.С. Сәденовті тағайындау туралы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты|date=2023-09-02|accessdate=2023-10-12}}</ref> 2024 жылғы 6 ақпанда [[Екінші Әлихан Смайылов үкіметі|Әлихан Смайылов үкіметі]]нің отставкасынан кейін Сәденов Ішкі істер министрі болып қайта тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://inbusiness.kz/kz/last/erlan-sadenov-ishki-ister-ministri-bolyp-kajta-tagajyndaldy |title= Ерлан Сәденов Ішкі істер министрі болып қайта тағайындалды |lang= kk |publisher= inbusiness |date= 2024-02-06 |accessdate= 2024-02-08}}</ref> == Марапаттары және атақтары == Ержан Сәденовтың марапаттары:<ref name="qriim">{{Cite web|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/qriim/about/structure/people/92?lang=kk|title=Саденов Ержан Сапарбекұлы|lang=kk|publisher=[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]]нің ресми сайты|accessdate=2023-10-12}}</ref> * [[Қазақстан Республикасының тәуелсіздігіне 20 жыл медалі]] (2011); * [[Қазақстан Республикасының Құрмет грамотасы]] (2013); * [[Қазақстан Конституциясына 20 жыл медалі]] (2015); * [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздігіне 25 жыл медалі]] (2016); * ІІО қызметкерлерінің атыс қаруы (2017); * 2-дәрежелі [[Айбын ордені]] (2018). 2023 жылғы 5 мамырда президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]]тың жарлығымен Сәденовке полиция генерал-полковнигі атағы берілді.<ref name="sputnik" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://primeminister.kz/kz/government/composition/sadenov Премьер-министрдің ресми ақпараттық ресурсындағы өмірбаяны] * [https://www.gov.kz/memleket/entities/qriim/about/structure/people/92?lang=kk Қазақстан Ішкі істер министрлігі сайтындағы өмірбаяны] {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Бірінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Әлихан Смайыловтың министрлер кабинеті}} [[Санат:Шығыс Қазақстан университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан ҰҚК қызметкерлері]] [[Санат:Қазақстан әскерилері]] [[Санат:Қазақстан ішкі істер министрлері]] 5db2otswwyw9yh8f31o1kfa9l33dkc7 3 716181 3661940 3494016 2026-09-27T09:22:27Z S.Marchenko 170485 S.Marchenko [[Қатысушы талқылауы:The Baby Will]] бетін [[Қатысушы талқылауы:BabyWill]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/The Baby Will|The Baby Will]]" to "[[Special:CentralAuth/BabyWill|BabyWill]]" 3220982 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=越前山泉}} -- [[Қатысушы:Erboldilyara|Сариев Ербол]] ([[Қатысушы талқылауы:Erboldilyara|талқылауы]] 20:23, 2023 ж. қазанның 27 (+06) 4ugxw0ma17yg865wq1k1f7efyovi62z 2 725520 3661564 3660978 2026-09-26T15:50:44Z 1nter pares 146705 /* Тізім */ 3661564 wikitext text/x-wiki == Тізім == * [[SpaceXAI]], [[GPT-6 Astra]], [[Жалпы жасанды интеллект]], [[Әлсіз жасанды интеллект]], [[Күшті ЖИ (айрық)]], [[Суперинтеллект]], [[Әлеуметтік медиа]], [[Threads (әлеуметтік желі)]], [[Facebook Messenger]], [[Meta Platforms]], [[Пайдаланушы профилі]] * [[Ғалымжан Мұқырұлы Ниязов]] * [[Орынбор генерал-губернаторлығы]] == Жоспар == * Хиуа хандары: ** Өзбек-Арабшах хандары — Дайын *** Өзбек-Қоңырат хандары — Дайын * Бұхара хандары: ** Өзбек-Шайбани хандары — ? *** Өзбек-Аштархан хандары — Дайын * Қоқан хандары: ** Өзбек-Мың хандары — Дайын == Үлгі == {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = | Ту = | Ту2 = | Басқара бастады = | Басқаруын аяқтады = | Президент = | Ізашары = | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған кездегі есімі = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Атағы = | Басқарды = | Шайқасы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = }} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = |шынайы атауы = |ел = |эмблема = |эмблема ені = |эмблеманың аты = |қазіргі = |тағайындалған = |портреті = |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = |соңғысы = |сайты = }} == Талқылау // Толықтыру == * [[Мэри Робинсон]], [[Мэри Макэлис]], [[Жарық дизайны]], [[Илияна Йотова]], [[Лаура Фернандес Дельгадо]], [[Лаура Чинчилья]]. == WG == * [[World of Tanks Blitz]] * bb * wrsh bl * ? == Белсенді == === Қақтығыстар === # [[ДР Конго мен Руанда арасындағы қақтығыс (2022–2025)]] # [[Израильдің Сирияға басып кіруі (2024 жылдан)]] # [[Израильдің Батыс жағалаудағы әскери операциясы (2025)]] # [[Сербиядағы жалпы ереуіл (2025)]] # [[АҚШ-тың Канада және Мексикамен сауда соғысы (2025 жылдан)]] # [[Белгород облысындағы шайқастар (2025)]] # [[Түркиядағы жаппай наразылықтар (2025)]] == Толықтыру == * [[Йоханнесбургтегі G-20 саммиті (2025)]] * [[Ауғанстандағы жер сілкінісі (2025)]] * [[Оңтүстік Йемендегі қақтығыстар (2025–2026)]] * [[Ирандағы наразылықтар (2025–2026)]] * [[Қатысушы:1nter pares/Мақалалар]] == Орыс-түрік соғыстары // Жоспар == # [[Орыс-түрік соғысы (1568–1570)]] # [[Орыс-түрік соғысы (1672–1681)]] # Орыс-түрік соғысы 3 # Орыс-түрік соғысы 4 # Орыс-түрік соғысы 5 # Орыс-түрік соғысы 6 # Орыс-түрік соғысы 7 # Орыс-түрік соғысы 8 # Орыс-түрік соғысы 9 # Орыс-түрік соғысы 10 # Орыс-түрік соғысы 11 # Орыс-түрік соғысы 12 bysy83p8japapix4rsbadnht75ffify 0 726317 3661919 3286333 2026-09-27T08:50:41Z Marksscheider 183882 /* Дереккөздер */ 3661919 wikitext text/x-wiki '''2024 жылғы ATP туры''' — теннисшілер қауымдастығы ([[Теннис|ATP]]) 2023 жылғы 28 желтоқсаннан 2024 жылғы қарашаға дейін өткізетін теннисшілердің әлемдік туры.<ref>https://www.atptour.com/en/tournaments</ref> 2024 жылға күнтізбе мына турнирлерден тұрады: * ''[[Үлкен дулыға турнирлері (теннис)|Үлкен Шлем]]'' турнирлері (4) ([[Халықаралық теннис федерациясы|халықаралық теннис Федерациясы]] өткізеді ({{Lang-en|International Tennis Federation, ITF}})); * ATP Masters 1000 туры; * ATP 500 туры; * ATP 250 туры; * 21 жастан аспаған теннисшілердің арасындағы ATP Қортынды финалы;<ref>https://www.nextgenatpfinals.com/en/</ref> * ATP Қорытынды турнирі;<ref>https://www.nittoatpfinals.com/en</ref> * [[Дэвис кубогы]] (ITF өткізеді); * United Cup;<ref>https://www.unitedcup.com/en/</ref> * [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Жазғы Олимпиада ойындары 2024]].<ref>https://olympics.com/ru/olympic-games/paris-2024</ref> == Кесте == {| class="wikitable" style="font-size:85%;" |-bgcolor="#e5d1cb" |Үлкен Шлем турнирі |-bgcolor="dfe2e9" |Тур ATP Мастерс 1000 |- bgcolor="f0dc82" |Олимпиада ойындары |-bgcolor="ffffcc" |ATP Қортынды турнирі |-bgcolor="d0f0c0" |ATP 500 |-bgcolor="ffffff" |ATP 250 |-bgcolor="99BADD" |Командалық жарыстар |- |} === Қаңтар === {|class=wikitable |- ! style="width:48px;"|Өткізілу уақыты ! style="width:250px;"|Турнир ! style="width:200px;"|Жеңімпаз !Есеп ! style="width:200px;" |Финалист ! style="width:190px;"|Жартылай финалист ! style="width:190px;"|Ширек финалист |-style="vertical-align:top" |rowspan=5|1 Қаңтар|| style="background:#ecf2ff;" |[[2024 United Cup|United Cup]]<br />{{flagicon|AUS}} [[Перт]]/[[Сидней]]<br />Хард – A$15,000,000 – 18 команда ||{{flagicon|GER}} Германия |2-1|| {{flagicon|POL}} Польша || {{flagicon|FRA}} Франция<br />{{flagicon|AUS}} Аустралия || {{flagicon|CHN}} Қытай <br />{{flagicon|NOR}} Норвегия <br/>{{flagicon|SRB}} Сербия<br/>{{flagicon|GRE}} Греция |-style="vertical-align:top" |style="background:#fff;" rowspan=2| [[2024 ATP Hong Kong Tennis Open|Hong Kong Open]]<br />{{ту|Қытай}} [[Гонконг]] <br /> ATP 250 <br /> Хард – $739,945 – 28S/16Q/16D<br />[[2024 ATP Hong Kong Tennis Open – Singles|Жеке]] – [[2024 ATP Hong Kong Tennis Open – Doubles|Жұптық]] || {{flagicon|RUS}} [[Андрей Рублёв]] |6-4<br />6-4 |{{flagicon|FIN}} [[Эмиль Руусувуори]] ||rowspan=2| {{flagicon|CHN}} [[Чжан Цзюнчэн]] <br />{{flagicon|AUT}} [[Себастьян Офнер]] | rowspan="2" | {{flagicon|FRA}} [[Артур Филс]] <br />{{flagicon|USA}} Фрэнсис Тиафо <br />{{flagicon|ESP}} [[Роберто Баутиста Агут]] <br />{{flagicon|RUS}} [[Павел Котов]] |-style="vertical-align:top" |{{ту|Сальвадор}} [[Марсело Аревало]] <br />{{flagicon|CRO}} [[Мате Павич]] |7–6^(7–3)<br />6–4 |{{flagicon|BEL}} [[Сандер Жийе]] <br />{{flagicon|BEL}} [[Йоран Влиген]] |-style="vertical-align:top" |style="background:#fff;" rowspan=2| [[2024 Brisbane International|Brisbane International]]<br />{{flagicon|AUS}} [[Брисбен]] <br /> ATP 250 <br /> Хард – $739,945 – 32S/24Q/24D<br />[[2024 Brisbane International – Men's singles|Жеке]] – [[2024 Brisbane International – Men's doubles|Жұптық]] || {{flagicon|BUL}} [[Григор Димитров]] |7–6^(7–5)<br />6–4 |{{flagicon|DEN}} [[Хольгер Руне]] ||rowspan=2| {{flagicon|RUS}} [[Роман Сафиуллин]] <br />{{flagicon|AUS}} [[Джордан Томпсон]] || rowspan="2" | {{flagicon|AUS}} [[Джеймс Дакворт]] <br />{{flagicon|ITA}} [[Маттео Арналди]] <br />{{flagicon|ESP}} [[Рафаэль Надаль]] <br />{{flagicon|AUS}} [[Ринки Хиджиката]] |-style="vertical-align:top" |{{flagicon|GBR}} [[Ллойд Гласспул]] <br />{{flagicon|NED}} [[Жан-Жюльен Ройер]] |7–6^(7–3)<br />5–7<br />[12–10] ||{{flagicon|GER}} [[Кевин Кравиц]] <br />{{flagicon|GER}} [[Тим Пюц]] |-style="vertical-align:top" |rowspan=4|8 Қаңтар|| rowspan="2" style="background:#fff;" |[[2024 Adelaide International|Adelaide International]]<br />{{flagicon|AUS}} [[Аделаида]]<br />ATP 250 <br />Хард – $739,945 – 28S/16Q/24D<br />[[2024 Adelaide International – Men's singles|Жеке]] – [[2024 Adelaide International – Men's doubles|Жұптық]] | {{flagicon|CZE}} [[Иржи Легечка]] |4–6<br />6–4<br />6–3 |{{flagicon|GBR}} [[Джек Дрейпер]] ||rowspan=2|{{flagicon|KAZ}} [[Александр Бублик]] <br />{{flagicon|USA}} [[Себастьян Корда]] || rowspan="2" | {{flagicon|USA}} Томми Пол<br />{{flagicon|ITA}} [[Лоренцо Музетти]] <br />{{flagicon|AUS}} [[Кристофер О' Коннелл]] <br />{{flagicon|CHI}} Николас Ярри |-style="vertical-align:top" | {{flagicon|USA}} [[Раджив Рам]] <br/>{{flagicon|GBR}} [[Джо Солсбери]] |7–5<br />5–7<br />[11–9] | {{flagicon|IND}} [[Рохан Бопанна]] <br/>{{flagicon|AUS}} [[Мэттью Эбден]] |-style="vertical-align:top" |rowspan=2 style="background:#fff;" |[[2024 ASB Classic|Auckland Open]]<br />{{ту|Жаңа Зеландия}} [[Окленд]]<br /> ATP 250 <br /> Хард – $739,945 – 28S/16Q/16D<br />[[2024 ASB Classic – Men's singles|Жеке]] – [[2024 ASB Classic – Men's doubles|Жұптық]] || align="left" | {{flagicon|CHI}} [[Алехандро Табило]] |6–2<br />7–5 | {{flagicon|JPN}} [[Таро Даниэль]] ||rowspan=2| {{flagicon|USA}} [[Бен Шелтон]] <br />{{flagicon|FRA}} [[Артур Филс]] || rowspan="2" | {{flagicon|ESP}} [[Роберто Карбалес Баена]] <br />{{flagicon|FRA}} [[Александр Мюллер]] <br />{{flagicon|GER}} [[Даниэль Альтмайер]] <br />{{flagicon|GBR}} [[Кэмерон Норри]] |-style="vertical-align:top" | {{flagicon|NED}} [[Уэсли Колхоф]] <br/>{{flagicon|CRO}} [[Никола Мектич]] |6–3<br />6–7^(5–7)<br />[10–7] | {{flagicon|ESP}} [[Марсель Гранольерс]] <br/>{{flagicon|ARG}} [[Орасио Себальос]] |-style="vertical-align:top" |15 Қаңтар<br />|| rowspan="3" style="background:#f3e6d7;" |[[Теннис бойынша Австралия ашық біріншілігі 2024|Australian Open]]<br />{{flagicon|AUS}} [[Мельбурн]] <br />Үлкен Шлем<br />Хард – A$39,264,000<br />128S/128Q/64D/32X<br />[[2024 Australian Open – Men's singles|Жеке]] – [[2024 Australian Open – Men's doubles|Жұптық]] – [[2024 Australian Open – Mixed doubles|Mixed]] || {{ту|Италия}} [[Янник Синнер]] |3–6<br />3–6<br />6–4 <br />6–4<br />6–3 || {{ту|Ресей}} [[Даниил Медведев]] || rowspan="3" | {{flagicon|SRB}} [[Новак Джокович]]<br />{{ту|Германия}} [[Александр Зверев]]|| rowspan="3" |{{flagicon|USA}} Тейлор Фриц {{flagicon|RUS}} [[Андрей Рублёв]] {{ту|Испания}} [[Карлос Алькарас]] {{flagicon|POL}} [[Роберт Хуркач]] |- | rowspan="2" |22 Қаңтар |{{flagicon|IND}} [[Рохан Бопанна]] {{flagicon|AUS}} [[Мэттью Эбден]] |7–6^(7–0)<br />7–5 |{{flagicon|ITA}} [[Симоне Болелли]] {{flagicon|ITA}} [[Андреа Вавассори]] |- |{{flagicon|TPE}} [[Се Шувэй]] {{flagicon|POL}} [[Ян Зелиньский]] |6–7^(5–7)<br />6–4<br />[11–9] |{{flagicon|USA}} Дезире Кравчик {{flagicon|GBR}} Нил Скупски |- style="vertical-align:top" | rowspan="2" |29 Қаңтар|| style="background:#ECF2FF;" |[[2024 Davis Cup qualifying round|Davis Cup Квалификалық раунд]] <br /> 24 команда || style="text-align:center;" |{{flagicon|CAN}}<br />{{flagicon|SVK}}<br />{{flagicon|BEL}}<br />{{flagicon|GER}}<br />{{flagicon|NED}}<br />{{flagicon|CZE}}<br />{{flagicon|USA}}<br />{{flagicon|FIN}}<br />{{flagicon|FRA}}<br />{{flagicon|ARG}}<br />{{flagicon|BRA}}<br />{{flagicon|CHI}} |3–1<br />4–0<br />3–1<br />3–2<br />3–2<br />4–0<br />4–0<br />3–1<br />4–0<br />3–2<br />3–1<br />3–2 | {{flagicon|KOR|Корея}}<br />{{flagicon|SRB}}<br />{{flagicon|CRO}} <br />{{flagicon|HUN}}<br />{{flagicon|SUI}}<br />{{flagicon|ISR}}<br />{{flagicon|UKR}}<br />{{flagicon|POR}}<br />{{flagicon|TPE}} <br />{{flagicon|KAZ}}<br />{{flagicon|SWE}}<br />{{flagicon|PER}}|| style="background:#ededed;" | || style="background:#ededed;" | |- style="vertical-align:top" | style="background:#fff;" | [[2024 Open Sud de France|Open Sud de France]]<br />(Оңтүстік Францияның Ашық чемпионаты)<br />{{flagicon|FRA}} [[Монпелье]]<br />ATP 250 <br />Хард (i) – €579,320 – 28S/16Q/16D<br />Жеке – Жұптық || {{flagicon|KAZ}} [[Александр Бублик]] |5–7<br />6–2<br />6–3 | {{flagicon|CRO}} [[Борна Чорич]]|| {{flagicon|DEN}} [[Хольгер Руне]] <br />{{flagicon|CAN}} [[Феликс Оже-Альяссим]]|| {{flagicon|USA}} [[Майкл Ммо]]<br />{{ту|Италия}} [[Флавио Коболли]]<br />{{flagicon|FRA}} [[Гарольд Мэйот]]<br />{{flagicon|KAZ}} [[Александр Шевченко]] |} === Ақпан === {|class=wikitable style=font-size:95% |- ! style="width:48px;"|Уақыты ! style="width:250px;"|Турнир ! style="width:200px;"|Жеңімпаз !Есеп ! style="width:200px;" |Финалист ! style="width:190px;"|Жартылай финалист ! style="width:190px;"|Ширек финалист |-style="vertical-align:top" | rowspan="6" |5 Ақпан|| rowspan="2" style="background:#fff;" |[[2024 Dallas Open|Dallas Open]] <br /> {{flagicon|USA}} [[Даллас]] <br />ATP 250 <br />Хард (i) – $756,020 – 28S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық || {{ту|АҚШ}} Томми Пол |7–6^(7–3)<br />5–7<br />6–3|| {{ту|АҚШ}} Маркос Гирон|| rowspan="2" | {{ту|Франция}} Адриан Маннарино<br />{{ту|АҚШ}} Бен Шелтон|| rowspan="2" | {{ту|АҚШ}} Фрэнсис Тиафо<br />{{ту|Аустралия}} Джеймс Дакворт<br />{{ту|Аустралия}} Джордан Томпсон<br />{{ту|Германия}} Доминик Кепфер |- |{{ту|Аустралия}} Макс Перселл<br />{{ту|Аустралия}} Джордан Томпсон |6–4<br />2–6<br />[10–8] |{{ту|АҚШ}} Уильям Блумберг<br />{{ту|Аустралия}} Ринки Хиджиката |- style="vertical-align:top" | rowspan="2" style="background:#fff;" | [[Open 13]]<br />{{flagicon|FRA}} [[Марсель]]<br />ATP 250 <br />Хард (i) – €724,015 – 28S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық ||{{ту|Франция}} Уго Умберт |6–4<br />6–3|| {{ту|Болгария}} Григор Димитров|| rowspan="2" | {{flagicon|POL}} [[Роберт Хуркач]]<br />{{ту|Ресей}} Карен Хачанов | rowspan="2" |{{ту|Чехия}} Томас Махач<br />{{ту|Испания}} Алехандро Давидович Фокина<br />{{ту|Қытай}} Чжан Чжижэнь<br />{{ту|Франция}} Артур Риндеркнех |- |{{ту|Чехия}} Томаш Махач<br />{{ту|Қытай}} Чжан Чжичжэнь |6–3<br />6–4 |{{ту|Финляндия}} Патрик Никлас-Салминен<br />{{ту|Финляндия}} Эмиль Руусувуори |- style="vertical-align:top" | rowspan="2" style="background:#fff;" | [[2024 Córdoba Open|Córdoba Open]]<br />{{flagicon|Argentina }} [[Кордова]] <br /> ATP 250 <br />Грунт (red) – $713,495 – 28S/16Q/16D<br />Жеке – Жұптық || {{ту|Италия}} Лучано Дардери |6–1<br />6–4|| {{ту|Аргентина}} Факундо Баньис|| rowspan="2" |{{ту|Аргентина}} Федерико Кория<br />{{ту|Аргентина}} Себастьян Баес | rowspan="2" | {{ту|Испания}} Жауме Мунар<br />{{ту|Аргентина}} Томас Мартин Эчеверри<br />{{ту|Германия}} Янник Ханфманн<br />{{ту|Аргентина}} Факундо Диас Акоста |- |{{ту|Аргентина}} Максимо Гонсалес<br />{{ту|Аргентина}} Андрес Мольтени |6–4<br />6–1 |{{ту|Франция}} Садио Думбия<br />{{ту|Франция}} Фабьен Ребуль |- style="vertical-align:top" | rowspan="6" |12 Ақпан|| rowspan="2" style="background:#D4F1C5;" |[[Rotterdam Open]]<br />{{ту|Нидерланд}} [[ Роттердам]] <br /> ATP 500 <br />Хард (i) – €2,134,985 – 32S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық ||{{ту|Италия}} [[Янник Синнер]] |7–5<br />6–4 | {{ту|Аустралия}} Алекс Де Минор|| rowspan="2" |{{ту|Болгария}} Григор Димитров<br />{{flagicon|NED}} Таллон Грикспор | rowspan="2" | {{flagicon|KAZ}} [[Александр Шевченко]]<br />{{flagicon|RUS}} [[Андрей Рублёв]]<br />{{flagicon|CAN}} Милош Раонич<br />{{ту|Финляндия}} Эмиль Руусувуори |- |{{flagicon|NED}} Уэсли Колхоф<br />{{flagicon|CRO}} Никола Мектич |6–3<br />7–5 |{{flagicon|NED}} Робин Хасе<br />{{flagicon|NED}} Б. Ван де Зандсхюлп |- style="vertical-align:top" | rowspan="2" style="background:#fff;" | [[Delray Beach Open]]<br />{{flagicon|USA}} [[Делрей-Бич]] <br />ATP 250 <br />Хард – $661,585 – 28S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық ||{{flagicon|USA}} Тейлор Фриц | 6–2<br />6–3 | {{flagicon|USA}} Томми Пол|| rowspan="2" | {{flagicon|USA}} Фрэнсис Тиафо<br />{{ту|АҚШ}} Маркос Гирон | rowspan="2" | {{ту|Аустралия}} Джордан Томпсон<br />{{ту|Аустралия}} Ринки Хиджиката<br />{{flagicon|USA}} Патрик Кипсон<br />{{ту|Италия}} Флавио Коболли |- |{{flagicon|GBR}} Джулиан Кэш<br />{{flagicon|USA}} Роберт Галлоуэй |5–7<br />7–5<br />[10–2] |{{flagicon|GBR}} Нил Скупски<br />{{ту|Мексика}} Сантьяго Гонсалес |- style="vertical-align:top" | rowspan="2" style="background:#fff;" | [[Argentina Open]]<br />{{flagicon|Argentina }} [[Буэнос-Айрес]] <br />ATP 250 <br />Грунт (red) – $642,615 – 28S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық ||{{ту|Аргентина}} Факундо Диас Акоста | 6–3<br />6–4 | {{flagicon|CHI}} Николас Ярри|| rowspan="2" | {{ту|Испания}} [[Карлос Алькарас]]<br />{{ту|Аргентина}} Федерико Кория | rowspan="2" |{{ту|Аргентина}} Себастьян Баес<br />{{ту|Аргентина}} Томас Мартин Эчеверри<br />{{flagicon|SRB}} Душан Лайович<br />{{ту|Италия}} Андреа Вавассори |- |{{ту|Италия}} Симон Болелли<br />{{ту|Италия}} Андреа Вавассори |6–2<br />7–6^(8–6) |{{ту|Аргентина}} Орасио Себаллос<br />{{ту|Испания}} Марсель Граноллерс |- style="vertical-align:top" | rowspan="6" |19 Ақпан|| rowspan="2" style="background:#D4F1C5;" |[[Rio Open]]<br />{{ту|Бразилия}} [[Рио-де-Жанейро]]<br />ATP 500 <br />Грунт (red) – $ – 32S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық || | || || rowspan="2" | <br /> || rowspan="2" | <br /> <br /> <br /> |- | | | |- style="vertical-align:top" | rowspan="2" style="background:#fff;" |[[ATP Qatar Open|Qatar Open]]<br />{{ту|Катар}} [[Доха]] <br />ATP 250 <br />Хард – $ – 28S/16Q/16D <br /> Жеке – Жұптық || | || || rowspan="2" | <br />|| rowspan="2" | <br /> <br /> <br /> |- | | | |- style="vertical-align:top" | rowspan="2" style="background:#fff;" | [[Los Cabos Open]]<br />{{flagicon|Mexico}} [[Кабо-Сан-Лукас]] <br />ATP 250 <br />Хард – $ – 28S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық || | || || rowspan="2" | <br /> || rowspan="2" | <br /> <br /> <br /> |- | | | |- style="vertical-align:top" | rowspan="3" |26 Ақпан|| style="background:#D4F1C5;" | [[Dubai Tennis Championships]]<br />{{ту|БАӘ}} [[Дубай]] <br />ATP 500 <br />Хард – $ – 32S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық || | || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |- style="vertical-align:top" | style="background:#D4F1C5;" | [[Mexican Open (tennis)|Mexican Open]]<br /> {{flagicon|Mexico}} [[Акапулько]], Mexico<br />ATP 500 <br />Хард – $ – 32S/16Q/16D <br /> Жеке – Жұптық || | || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |- style="vertical-align:top" | style="background:#fff;" |[[Chile Open (tennis)|Chile Open]]<br />{{ту|Чили}} [[Сантьяго]] <br />ATP 250 <br />Грунт (red) – $ – 28S/16Q/16D <br /> Жеке – Жұптық || | || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |} === Наурыз === {|class=wikitable style=font-size:95% |- ! style="width:48px;"|Уақыты ! style="width:250px;"|Турнир ! style="width:200px;"|Жеңімпаз ! style="width:200px;"|Финалист ! style="width:190px;"|Жартылай финалист ! style="width:190px;"|Ширек финалист |-style="vertical-align:top" |4 Наурыз<br />11 Наурыз|| style="background:#e9e9e9;" |[[Indian Wells Open]]<br /> {{flagicon|USA}} [[ Индиан-Уэллс]] <br /> ATP Masters 1000 <br />Хард – $ – 96S/48Q/32D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |-style="vertical-align:top" |18 Наурыз<br />25 Наурыз|| style="background:#e9e9e9;" |[[Miami Open (tennis)|Miami Open]]<br />{{flagicon|USA}} [[Майами]] , United States<br />ATP Masters 1000 <br />Хард – $ – 96S/48Q/32D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |} === Сәуір === {|class=wikitable style=font-size:95% |- ! style="width:48px;"|Уақыты ! style="width:250px;"|Турнир ! style="width:200px;"|Жеңімпаз ! style="width:200px;"|Финалист ! style="width:190px;"|Жартылай финалист ! style="width:190px;"|Ширек финалист |-style="vertical-align:top" |rowspan=3|1 Сәуір|| style="background:#fff;" | [[U.S. Men's Clay Court Championships|U.S. Men's Грунт Court Жеңімпазhips]]<br />{{flagicon|USA}} [[ Хьюстон]]<br />ATP 250 <br />Грунт (maroon) – $ – 28S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |- |style="background:#fff;| [[Estoril Open (tennis)|Estoril Open]]<br />{{flagicon|Portugal}} [[Кашкайш]] <br />ATP 250 <br />Грунт (red) – € – 28S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |- |style="background:#fff;| [[Grand Prix Hassan II]]<br />{{flagicon|Morocco}} [[ Марракеш]] <br />ATP 250 <br />Грунт (red) – $ – 28S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |-style="vertical-align:top" |8 Сәуір|| style="background:#e9e9e9;" | [[Monte-Carlo Masters]]<br />{{ту|Франция}} [[ Рокебрюн — Кап-Мартен]] <br />ATP Masters 1000 <br />Грунт (red) – € – 56S/28Q/32D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |-style="vertical-align:top" |rowspan=3|15 Сәуір|| style="background:#D4F1C5;" |[[Barcelona Open (tennis)|Barcelona Open]]<br />{{ту|Испания}} [[Барселона]] <br />ATP 500 <br />Грунт (red) – € – 48S/24Q/16D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |- |style="background:#fff;|[[Romanian Open]]<br />{{flagicon|Romania }} [[ Бухарест]] <br /> ATP 250 <br /> Грунт (red) – € – 28S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |- |style="background:#fff;| [[Bavarian International Tennis Championships|Bavarian International Tennis Championship]]<br />{{flagicon|Germany}} [[ Мюнхен]] <br />ATP 250 <br />Грунт (red) – € – 28S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |-style="vertical-align:top" |22 Сәуір<br />29 Сәуір | style="background:#e9e9e9;" |[[Madrid Open (tennis)|Madrid Open]]<br />{{ту|Испания}} [[Мадрид]] <br /> ATP Masters 1000 <br />Грунт (red) – € – 96S/48Q/32D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |} === Мамыр === {|class=wikitable style=font-size:95% |- ! style="width:48px;"|Уақыты ! style="width:250px;"|Турнир ! style="width:200px;"|Жеңімпаз ! style="width:200px;"|Финалист ! style="width:190px;"|Жартылай финалист ! style="width:190px;"|Ширек финалист |-style="vertical-align:top" |6 Мамыр <br />13 Мамыр|| style="background:#e9e9e9;" |[[Italian Open (tennis)|Italian Open]]<br />{{flagicon|Italy}} [[Рим]] <br />ATP Masters 1000 <br />Грунт (red) – € – 96S/48Q/32D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |-style="vertical-align:top" |rowspan=2|20 Мамыр|| style="background:#fff;" | [[Geneva Open]]<br />{{flagicon|Switzerland}} [[Женева]]<br />ATP 250 <br />Грунт (red) – € – 28S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |- |style="background:#fff;| [[ATP Lyon Open|Lyon Open]]<br />{{ту|Франция}} [[Лион]] <br />ATP 250 <br />Грунт (red) – € – 28S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |-style="vertical-align:top" |27 Мамыр<br />3 Маусым|| style="background:#f3e6d7;" |[[French Open]]<br />{{ту|Франция}} [[Париж]] <br /> [[Үлкен Шлем]] <br />Грунт (red) – € – 128S/128Q/64D/32X<br />Жеке – Жұптық – Микст || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |} === Маусым === {|class=wikitable style=font-size:95% |- ! style="width:48px;"|Уақыты ! style="width:250px;"|Турнир ! style="width:200px;"|Жеңімпаз ! style="width:200px;"|Финалист ! style="width:190px;"|Жартылай финалист ! style="width:190px;"|Ширек финалист |-style="vertical-align:top" |rowspan=2|10 Маусым|| style="background:#fff;" | [[Stuttgart Open]]<br />{{ту|Германия}} [[ Штутгарт]] <br />ATP 250 <br />Шөп – € – 28S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |- |style="background:#fff;| [[Rosmalen Grass Court Championships]]<br />{{flagicon|NED}} [[Хертогенбос]] <br />ATP 250 <br />Шөп – € – 28S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |-style="vertical-align:top" |rowspan=2|17 Маусым|| style="background:#D4F1C5;" |[[Halle Open]]<br />{{ту|Германия}} [[Халле]] <br />ATP 500 <br />Шөп – € – 32S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |- |style="background:#D4F1C5;"|[[Queen's Club Championships]]<br />{{flagicon|GBR}} [[Лондон]] <br />ATP 500 <br />Шөп – $ – 32S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |-style="vertical-align:top" |rowspan=2|24 Маусым|| style="background:#fff;" | [[Mallorca Open]]<br />{{ту|Испания}} [[Санта-Понса]] <br />ATP 250 <br />Шөп – € – 28S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |- |style="background:#fff;| [[Eastbourne International]]<br />{{flagicon|GBR}} [[Истборн]] <br />ATP 250 <br />Шөп – $ – 28S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |} === Шілде === {|class=wikitable style=font-size:95% |- ! style="width:48px;"|Уақыты ! style="width:250px;"|Турнир ! style="width:200px;"|Жеңімпаз ! style="width:200px;"|Финалист ! style="width:190px;"|Жартылай финалист ! style="width:190px;"|Ширек финалист |-style="vertical-align:top" |1 Шілде<br />8 Шілде|| style="background:#f3e6d7;" |[[Уимблдон]]<br />{{flagicon|GBR}} [[Лондон]] <br />[[Үлкен Шлем]] <br />Шөп – £ – 128S/128Q/64D/32X<br />Жеке – Жұптық – Микст || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |-style="vertical-align:top" |rowspan="4"|15 Шілде|| style="background:#D4F1C5;" |[[Hamburg European Open|Hamburg Open]]<br />{{ту|Германия}} [[Гамбург]] <br />ATP 500 <br />Грунт (red) – € – 32S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |-style="vertical-align:top" |style="background:#fff;| [[Hall of Fame Open]]<br />{{flagicon|USA}} [[Ньюпорт]] <br />ATP 250 <br />Шөп – $ – 28S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |-style="vertical-align:top" |style="background:#fff;| [[Swedish Open]]<br />{{flagicon|Sweden}} [[ Бостад]] <br />ATP 250 <br />Грунт (red) – € – 28S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |-style="vertical-align:top" |style="background:#fff;| [[Swiss Open (tennis)|Swiss Open]]<br />{{ту|Швейцария}} [[ Гштад]] <br />ATP 250 <br />Грунт (red) – € – 28S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |-style="vertical-align:top" |rowspan="3"|22 Шілде|| style="background:#fff;" | [[Austrian Open Kitzbühel|Austrian Open]]<br />{{flagicon|Austria}} [[ Кицбюэль]] <br />ATP 250 <br />Грунт (red) – € – 28S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |-style="vertical-align:top" |style="background:#fff;| [[Croatia Open]]<br />{{flagicon|Croatia}} [[Умаг]] <br />ATP 250 <br />Грунт (red) – € – 28S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |-style="vertical-align:top" |style="background:#fff;| [[Atlanta Open (tennis)|Atlanta Open]]<br /> {{flagicon|USA}} [[Атланта]] <br />ATP 250 <br />Хард – € – 28S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |-style="vertical-align:top" | rowspan="2"| 29 Шілде|| bgcolor="F0DC82" |[[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындарындағы теннис|Олимпиада ойындары]] <br />{{ту|Франция}} [[Париж]] <br /> Грунт (red) – 64S/32D/16X<br />[[Tennis at the 2024 Summer Olympics – Men's singles|Жеке]] – [[Tennis at the 2024 Summer Olympics – Men's doubles|Жұптық]] – [[Tennis at the 2024 Summer Olympics – Mixed doubles|Mixed]]|| style="background:gold; text-align:center;" | || style="background:silver; text-align:center;" | || style="background:#c96; text-align:center;" | || style="background:#ededed ; text-align:center;" |Ширек финалист |-style="vertical-align:top" |style="background:#D4F1C5;"|[[Washington Open (tennis)|Washington Open]]<br />{{flagicon|USA}} [[Вашингтон]] <br />ATP 500 <br />Хард – $ – 48S/24Q/16D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |} === Тамыз === {|class=wikitable style=font-size:95% |- ! style="width:48px;"|Уақыты ! style="width:250px;"|Турнир ! style="width:200px;"|Жеңімпаз ! style="width:200px;"|Финалист ! style="width:190px;"|Жартылай финалист ! style="width:190px;"|Ширек финалист |-style="vertical-align:top" |5 Тамыз|| style="background:#e9e9e9;" |[[Canadian Open (tennis)|Canadian Open]]<br /> {{flagicon|Canada}} [[Монреаль]] <br />ATP Masters 1000 <br />Хард – $ – 56S/28Q/32D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |-style="vertical-align:top" |12 Тамыз|| style="background:#e9e9e9;" |[[Cincinnati Open]]<br />{{flagicon|USA}} [[Мейсон]] <br />ATP Masters 1000 <br />Хард – $ – 56S/28Q/32D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |-style="vertical-align:top" |19 Тамыз|| style="background:#fff; " |[[Winston-Salem Open]]<br />{{flagicon|USA}} [[Уинстон-Сейлем]] <br />ATP 250 <br />Хард – $ – 48S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |-style="vertical-align:top" |26 Тамыз<br />2 Қыркүйек|| style="background:#f3e6d7;" |[[US Open (tennis)|US Open]]<br />{{flagicon|USA}} [[Нью-Йорк]] <br /> [[Үлкен Шлем]] <br />Хард – $ – 128S/128Q/64D/32X<br />Жеке – Жұптық – Микст || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |} === Қыркүйек === {|class=wikitable style=font-size:95% |- ! style="width:48px;"|Уақыты ! style="width:250px;"|Турнир ! style="width:200px;"|Жеңімпаз ! style="width:200px;"|Финалист ! style="width:190px;"|Жартылай финалист ! style="width:190px;"|Ширек финалист |- style="vertical-align:top" | 9 Қыркүйек | style="background:#ECF2FF; | [[Davis Cup]] <br /> Хард (i) – 16 команда || || || style="background:#ededed;"| || style="background:#ededed;"| |- style="vertical-align:top" | rowspan="3"| 16 Қыркүйек | style="background:#ECF2FF; | [[2024 Laver Cup|Laver Cup]] <br />{{flagicon|Germany}} [[Берлин]] <br /> Хард (i) – $ || colspan="2" style="text-align:" center" " | [[File:Laver-Cup-Europe.svg|17px]] Team Europe vs [[File:Laver-Cup-Globe.svg|17px]] Team World || style="background:#ededed;"| || style="background:#ededed;"| |-style="vertical-align:top" |style="background:#fff; | [[Chengdu Open]]<br />{{ту|Қытай}} [[Чэнду]] <br />ATP 250 <br />Хард – $ – 28S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |- style="vertical-align:top" |style="background:#fff; | [[Zhuhai Championships|Zhuhai Жеңімпазhips]]<br />{{ту|Қытай}} [[Чжухай]] <br />ATP 250 <br />Хард (i) – $ – 28S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |-style="vertical-align:top" | rowspan="2"|23 Қыркүйек | style="background:#d0f0c0; | [[China Open (tennis)|China Open]] <br />{{ту|Қытай}} [[Бейжін]] <br /> ATP 500 <br /> Хард – $ – 32S/16Q/16D <br /> Жеке – Жұптық | | | <br /> | <br /> <br /> <br /> |-style="vertical-align:top" | style="background:#d0f0c0; | [[Japan Open (tennis)|Japan Open]] <br />{{ту|Жапония}} [[Токио]] <br /> ATP 500 <br /> Хард (i) – $ – 32S/16Q/16D <br /> Жеке – Жұптық | | | <br /> | <br /> <br /> <br /> |-style="vertical-align:top" |30 Қыркүйек <br /> 7 Қазан | style="background:#e9e9e9; | [[Shanghai Masters (tennis)|Shanghai Masters]] <br />{{ту|Қытай}} [[Шанхай]] <br /> ATP Masters 1000 <br /> Хард – $ – 96S/48Q/32D <br /> Жеке – Жұптық | | | <br /> | <br /> <br /> <br /> |} === Қазан === {|class=wikitable style=font-size:95% |- ! style="width:48px;"|Уақыты ! style="width:250px;"|Турнир ! style="width:200px;"|Жеңімпаз ! style="width:200px;"|Финалист ! style="width:190px;"|Жартылай финалист ! style="width:190px;"|Ширек финалист |-style="vertical-align:top" | rowspan=3 | 14 Қазан | style="background:#fff;| [[Astana Open|Almaty Open]] <br />{{flagicon|Kazakhstan }} [[Алматы]] <br /> ATP 250 <br /> Хард – $ – 28S/16Q/16D <br /> Жеке – Жұптық | | | <br /> | <br /> <br /> <br /> |-style="vertical-align:top" | style="background:#fff; | [[European Open (tennis)|European Open]] <br />{{flagicon|Belgium }} [[ Антверпен]]<br /> ATP 250 <br /> Хард (i) – € – 28S/16Q/16D <br /> Жеке – Жұптық | | | <br /> | <br /> <br /> <br /> |-style="vertical-align:top" | style="background:#fff; | [[Stockholm Open]] <br />{{flagicon|Sweden}} [[Стокгольм]] <br /> ATP 250 <br /> Хард (i) – € – 28S/16Q/16D <br /> Жеке – Жұптық | | | <br /> | <br /> <br /> <br /> |- style="vertical-align:top" | rowspan=2 | 21 Қазан | style="background:#d0f0c0; | [[Swiss Indoors]] <br />{{flagicon|Switzerland }} [[Базель]] <br /> ATP 500 <br /> Хард (i) – € – 32S/16Q/16D <br /> Жеке – Жұптық | | | <br /> | <br /> <br /> <br /> |- style="vertical-align:top" | style="background:#d0f0c0; | [[Erste Bank Open|Vienna Open]] <br />{{flagicon|Austria}} [[Вена]] <br /> ATP 500 <br /> Хард (i) – € – 32S/16Q/16D <br /> Жеке – Жұптық | | | <br /> | <br /> <br /> <br /> |- style="vertical-align:top" | 28 Қазан | style="background:#e9e9e9; | [[Rolex Paris Masters|Paris Masters]] <br />{{flagicon|FRA}}[[Париж]]<br /> ATP Masters 1000 <br /> Хард (i) – € – 56S/28Q/32D <br /> Жеке – Жұптық | | | <br /> | <br /> <br /> <br /> |} === Қараша === {|class=wikitable style=font-size:95% |- ! style="width:48px;"|Уақыты ! style="width:250px;"|Турнир ! style="width:200px;"|Жеңімпаз ! style="width:200px;"|Финалист ! style="width:190px;"|Жартылай финалист ! style="width:190px;"|Ширек финалист |-style="vertical-align:top" | rowspan=2 | 4 Қараша | style="background:#fff; |[[Gijón Open]]<br />{{ту|Испания}} [[Хихон]] <br />ATP 250 <br />Хард (i) – € – 28S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |- style="vertical-align:top" | style="background:#fff; |[[Moselle Open]]<br />{{flagicon|FRA}} [[Мец]] <br />ATP 250 <br />Хард (i) – € – 28S/16Q/16D <br />Жеке – Жұптық || || || <br /> || <br /> <br /> <br /> |- style="vertical-align:top" | 11 Қараша | style="background:#ffc;"| [[2024 ATP Finals|ATP Finals]] <br />{{ту|Италия}} [[Турин]] <br /> [[ATP Қортынды турнирі]] <br /> Хард (i) – $ – 8S/8D (RR) <br /> Жеке – Жұптық | | | <br /> | <br /> <br /> <br /> |- style="vertical-align:top" | TBD | style="background:#ecf2ff;" | [[Davis Cup]] <br /> Хард (i) | | | <br /> | |} === Желтоқсан === {|class=wikitable style=font-size:95% |- ! style="width:48px;"|Уақыты ! style="width:250px;"|Турнир ! style="width:200px;"|Жеңімпаз ! style="width:200px;"|Финалист ! style="width:190px;"|Жартылай финалист ! style="width:190px;"|Ширек финалист |- style="vertical-align:top" | 16 Желтоқсан | [[Next Generation ATP Finals|Next Gen ATP Finals]] <br />{{flagicon|Saudi Arabia}} [[Джидда]] <br /> ATP Қортынды турнирі (21 жасқа дейін)) <br /> Хард (i) – $ – 8S (RR) <br /> Жеке | | | <br /> | <br /> <br /> <br /> |} == Теннисшілер статистикасы == === Ойыншылардың титулы === {| class="sortable wikitable nowrap" style="font-size:90%" ! rowspan="2" |№ ! rowspan="2" style="width:160px;" |Ойыншылар ! colspan="3" style="background-color:#f3e6d7;" |[[Үлкен дулыға турнирлері (теннис)|Үлкен Шлем]] ! colspan="3" style="background-color:#f0dc82;" |[[Олимпиада ойындары]] ! colspan="2" style="background-color:#ffffcc;" |ATP Қорытынды турнирі ! colspan="2" style="background-color:#e9e9e9;" |Masters 1000 ! colspan="2" style="background-color:#d4f1c5;" |ATP 500 ! colspan="2" style="background-color:#ffffff;" |ATP 250 ! colspan="3" style="background-color:#efefef;" |Барлығы |- ! style="width:30px; background-color:#f3e6d7;" |'''■''' ! style="width:30px; background-color:#f3e6d7;" |●● ! style="width:30px; background-color:#f3e6d7;" |◇◆ ! style="width:30px; background-color:#f0dc82;" |'''■''' ! style="width:30px; background-color:#f0dc82;" |●● ! style="width:30px; background-color:#f0dc82;" |◇◆ ! style="width:30px; background-color:#ffffcc;" |'''■''' ! style="width:30px; background-color:#ffffcc;" |●● ! style="width:30px; background-color:#e9e9e9;" |'''■''' ! style="width:30px; background-color:#e9e9e9;" |●● ! style="width:30px; background-color:#d4f1c5;" |'''■''' ! style="width:30px; background-color:#d4f1c5;" |●● ! style="width:30px; background-color:#ffffff;" |'''■''' ! style="width:30px; background-color:#ffffff;" |●● ! style="width:30px; background-color:#efefef;" |'''■''' ! style="width:30px; background-color:#efefef;" |●● ! style="width:30px; background-color:#efefef;" |◇◆ |- style="text-align:center;" | style="background:#efefef;" |'''1''' | style="text-align:left;" |{{flagicon|BUL}} [[Григор Димитров]] | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#D4F1C5;" | | style="background:#D4F1C5;" | |1 | | style="background:#efefef;" |1 | style="background:#efefef;" |0 | style="background:#efefef;" |0 |- style="text-align:center;" | style="background:#efefef;" |'''1''' | style="text-align:left;" |{{flagicon|CZE}} [[Иржи Легечка]] | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#D4F1C5;" | | style="background:#D4F1C5;" | |1 | | style="background:#efefef;" |1 | style="background:#efefef;" |0 | style="background:#efefef;" |0 |- style="text-align:center;" | style="background:#efefef;" |'''1''' | style="text-align:left;" |{{flagicon|RUS}} [[Андрей Рублёв]] | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#D4F1C5;" | | style="background:#D4F1C5;" | |1 | | style="background:#efefef;" |1 | style="background:#efefef;" |0 | style="background:#efefef;" |0 |- style="text-align:center;" | style="background:#efefef;" |'''1''' | style="text-align:left;" |{{flagicon|CHI}} [[Алехандро Табило]] | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#D4F1C5;" | | style="background:#D4F1C5;" | |1 | | style="background:#efefef;" |1 | style="background:#efefef;" |0 | style="background:#efefef;" |0 |- style="text-align:center;" | style="background:#efefef;" |'''1''' | style="text-align:left;" |{{ту|Сальвадор}} [[Марсело Аревало]] | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#D4F1C5;" | | style="background:#D4F1C5;" | | |1 | style="background:#efefef;" |0 | style="background:#efefef;" |1 | style="background:#efefef;" |0 |- style="text-align:center;" | style="background:#efefef;" |'''1''' | style="text-align:left;" |{{flagicon|GBR}} [[Ллойд Гласспул]] | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#D4F1C5;" | | style="background:#D4F1C5;" | | |1 | style="background:#efefef;" |0 | style="background:#efefef;" |1 | style="background:#efefef;" |0 |- style="text-align:center;" | style="background:#efefef;" |'''1''' | style="text-align:left;" |{{flagicon|NED}} [[Уэсли Колхоф]] | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#D4F1C5;" | | style="background:#D4F1C5;" | | |1 | style="background:#efefef;" |0 | style="background:#efefef;" |1 | style="background:#efefef;" |0 |- style="text-align:center;" | style="background:#efefef;" |'''1''' | style="text-align:left;" |{{flagicon|CRO}} [[Никола Мектич]] | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#D4F1C5;" | | style="background:#D4F1C5;" | | |1 | style="background:#efefef;" |0 | style="background:#efefef;" |1 | style="background:#efefef;" |0 |- style="text-align:center;" | style="background:#efefef;" |'''1''' | style="text-align:left;" |{{flagicon|CRO}} [[Мате Павич]] | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#D4F1C5;" | | style="background:#D4F1C5;" | | |1 | style="background:#efefef;" |0 | style="background:#efefef;" |1 | style="background:#efefef;" |0 |- style="text-align:center;" | style="background:#efefef;" |'''1''' | style="text-align:left;" |{{flagicon|USA}} [[Раджив Рам]] | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#D4F1C5;" | | style="background:#D4F1C5;" | | |1 | style="background:#efefef;" |0 | style="background:#efefef;" |1 | style="background:#efefef;" |0 |- style="text-align:center;" | style="background:#efefef;" |'''1''' | style="text-align:left;" |{{flagicon|NED}} [[Жан-Жюльен Ройер]] | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#D4F1C5;" | | style="background:#D4F1C5;" | | |1 | style="background:#efefef;" |0 | style="background:#efefef;" |1 | style="background:#efefef;" |0 |- style="text-align:center;" | style="background:#efefef;" |'''1''' | style="text-align:left;" |{{flagicon|GBR}} [[Джо Солсбери]] | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#D4F1C5;" | | style="background:#D4F1C5;" | | |1 | style="background:#efefef;" |0 | style="background:#efefef;" |1 | style="background:#efefef;" |0 |} === Елдердің титулы === {| class="sortable wikitable nowrap" style="font-size:90%" ! rowspan="2" |№ ! rowspan="2" style="width:160px;" |Елдер ! colspan="3" style="background-color:#f3e6d7;" |[[Үлкен дулыға турнирлері (теннис)|Үлкен Шлем]] ! colspan="3" style="background-color:#f0dc82;" |[[Олимпиада ойындары]] ! colspan="2" style="background-color:#ffffcc;" |ATP Қорытынды турнирі ! colspan="2" style="background-color:#e9e9e9;" |Masters 1000 ! colspan="2" style="background-color:#d4f1c5;" |ATP 500 ! colspan="2" style="background-color:#ffffff;" |ATP 250 ! colspan="3" style="background-color:#efefef;" |Барлығы |- ! style="width:30px; background-color:#f3e6d7;" |'''■''' ! style="width:30px; background-color:#f3e6d7;" |●● ! style="width:30px; background-color:#f3e6d7;" |◇◆ ! style="width:41px; background-color:#f0dc82;" |'''■''' ! style="width:41px; background-color:#f0dc82;" |●● ! style="width:41px; background-color:#f0dc82;" |◇◆ ! style="width:30px; background-color:#ffffcc;" |'''■''' ! style="width:30px; background-color:#ffffcc;" |●● ! style="width:30px; background-color:#e9e9e9;" |'''■''' ! style="width:30px; background-color:#e9e9e9;" |●● ! style="width:30px; background-color:#d4f1c5;" |'''■''' ! style="width:30px; background-color:#d4f1c5;" |●● ! style="width:30px; background-color:#ffffff;" |'''■''' ! style="width:30px; background-color:#ffffff;" |●● ! style="width:30px; background-color:#efefef;" |'''■''' ! style="width:30px; background-color:#efefef;" |●● ! style="width:30px; background-color:#efefef;" |◇◆ |- align="center" | style="background:#efefef;" |'''2''' | align="left" |{{CRO}} | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#D4F1C5;" | | style="background:#D4F1C5;" | | |2 | style="background:#efefef;" | | style="background:#efefef;" |2 | style="background:#efefef;" | |- align="center" | style="background:#efefef;" |'''2''' | align="left" |{{GBR}} | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#D4F1C5;" | | style="background:#D4F1C5;" | | |2 | style="background:#efefef;" | | style="background:#efefef;" |2 | style="background:#efefef;" | |- align="center" | style="background:#efefef;" |'''2''' | align="left" |{{NED}} | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#D4F1C5;" | | style="background:#D4F1C5;" | | |2 | style="background:#efefef;" | | style="background:#efefef;" |2 | style="background:#efefef;" | |- align="center" | style="background:#efefef;" |'''1''' | align="left" |{{BUL}} | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#D4F1C5;" | | style="background:#D4F1C5;" | |1 | | style="background:#efefef;" |1 | style="background:#efefef;" | | style="background:#efefef;" | |- align="center" | style="background:#efefef;" |'''1''' | align="left" |{{CHI}} | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#D4F1C5;" | | style="background:#D4F1C5;" | |1 | | style="background:#efefef;" |1 | style="background:#efefef;" | | style="background:#efefef;" | |- align="center" | style="background:#efefef;" |'''1''' | align="left" |{{CZE}} | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#D4F1C5;" | | style="background:#D4F1C5;" | |1 | | style="background:#efefef;" |1 | style="background:#efefef;" | | style="background:#efefef;" | |- align="center" | style="background:#efefef;" |'''1''' | align="left" |{{SLV}} | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#D4F1C5;" | | style="background:#D4F1C5;" | | |1 | style="background:#efefef;" | | style="background:#efefef;" |1 | style="background:#efefef;" | |- align="center" | style="background:#efefef;" |'''1''' | align="left" |{{USA}} | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F3E6D7;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#F0DC82;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#ffc;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#E9E9E9;" | | style="background:#D4F1C5;" | | style="background:#D4F1C5;" | | |1 | style="background:#efefef;" | | style="background:#efefef;" |1 | style="background:#efefef;" | |} === Бірінші титул === * {{flagicon|CZE}} [[Иржи Легечка]] (22 жас, 2 ай, 5 күн) - {{flagicon|AUS}} [[Аделаида]] ([[2024 Adelaide International|Adelaide International]])<ref name=":0">2024 жылғы ATP турының кестесі#Қаңтар</ref> * {{flagicon|CHI}} [[Алехандро Табило]] (26 жас, 7 ай, 11 күн) - {{ту|Жаңа Зеландия}} [[Окленд]] ([[2024 ASB Classic|Auckland Open]])<ref name=":0" /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Теннистен Олимпиада чемпиондары]] [[Санат:Уимблдон турнирі]] [[Санат:Теннистен АҚШ ашық чемпионатыі]] [[Санат:Теннистен Франция ашық чемпионаты]] [[Санат:Теннистен Аустралия ашық чемпионаты]] 1otagjo3xoen2aqu88ut783gyh5k8u8 0 730445 3661776 3649090 2026-09-27T02:12:10Z Артем Загребельный 159332 /* Ерлер */ 3661776 wikitext text/x-wiki {{Тексерілмеген мақала|date=ақпан 2024}} [[Сурет:Michael Phelps Ryan Lochte Laszlo Cseh medals 2008 Olympics.jpg|350px|thumb|right|[[Майкл Фелпс]] (ортада) карерасында 39 рекорд жаңартты]] '''Жүзудегі әлемдік рекордтар''' - бұл жүзушілердің ережелермен келісілген салыстырмалы және қайталанатын жағдайларда жүзуде көрсеткен ең жоғары нәтижелер. == Ережесі == Рекордтар Халықаралық жүзу Федерациясы (ФИНА) ратификациялайды. Рекордтарды "ұзын суға" (50 метрлік бассейн) немесе "қысқа суға" (25 метрлік бассейн) қоюға болады. ФИНА ерлер мен әйелдер үшін бекітілген пәндер тізіміне сәйкес әлемдік рекордтарды мойындайды: * [[Кроль|Еркін]]: 50 м, 100 м, 200 м, 400 м, 800 м, 1500 м * Арқамен: 50 м 20, 100 м,0 м * [[Брасс]]: 50 м, 100 м, 200 м * [[Баттерфляй]]: 50 м, 100 м, 200 м * Комбинация: 100 м (қысқа су), 200 м, 400 м * Эстафета: 4×50 м [[плавание вольным стилем|еркін]] (қысқа су), 4×100 м [[плавание вольным стилем|еркін]], 4×200 м [[плавание вольным стилем|еркін]], 4×50 м [[комплексное плавание|комбинация]] (қысқа су), 4×100 м [[комплексное плавание|комбинация]]; * Микст: 4×50 м [[плавание вольным стилем|еркін]] (қысқа су), 4×50 м [[комплексное плавание|комбинация]] (қысқа су), 4×100 м [[плавание вольным стилем|еркін]] (ұзын су), 4×100 м [[комплексное плавание|комбинация]] (ұзын су)<ref name="fina1">[http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=45&Itemid=119 FINA rules] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130726002347/http://www.fina.org/project/index.php?option=com_content&task=view&id=45&Itemid=119 |date=2013-07-26 }} {{v|3|8|2012}}</ref>. == 50-метролік бассейн == === Ерлер === {| class="wikitable" style="font-size:90%; width: 98%;" |- ! Ұзындық !! Уақыт !! !! Жүзуші !! Ел !! width="110px" | Күні !! Жарыс !! Өткізілген жері !! {{small|Видео}} |- | ‎50 м еркін || 20.88 | | [[Кэмерон Макэвой]] || {{Байрақ|Австралия}} | 20 наурыз 2026 || [[Қытай|Қытай Ашық Чемпионаты]] || {{Ту|Қытай}} [[Шэньчжэнь]] |[https://www.youtube.com/watch?v=81i-TH1Tyz4&t=3s &#8203;] |- | 100 м еркін || 46,40 | | [[Пан Чжанле]] || {{Байрақ|Қытай}} |31 шілде 2024 || [[2024 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары|Олимпиада ойындары]] || {{Ту|Франция}} [[Париж]] | [https://vk.com/video/playlist/142497057_-4?z=video142497057_456239296%2Fpl_142497057_-4 &#8203;] |- | ‎200 м еркін || 1.42,00 | кос | [[Бидерман, Пауль|Пауль Бидерман]] || {{Байрақ|Германия}} | 28 шілде 2009 || [[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2009 — 200 метров вольным стилем (мужчины)|Әлем чемпионаты]] || {{Ту|Италия}} [[Рим]] | [https://www.youtube.com/watch?v=MeOw35fsltE &#8203; ​] |- | 400 м еркін | 3.40,07 | кос |[[Бидерман, Пауль|Пауль Бидерман]] |{{Байрақ|Германия}} |26 шілде 2009 |[[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2009 — 400 метров вольным стилем (мужчины)|Әлем чемпионаты]] |{{Ту|Италия}} [[Рим]] |[https://www.youtube.com/watch?v=D9IJpZgKCd0 &#8203; ​] |- |800 м еркін |7.32,12 | кос |[[Чжан Линь (пловец)|Чжан Линь]] |{{Байрақ|Қытай}} |29 шілде 2009 |[[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2009 — 800 метров вольным стилем (мужчины)|Әлем чемпионаты]] |{{Ту|Италия}} [[Рим]] |<ref>{{cite news|first=Craig|last=Lord|title=WR: Zhang Zips Up For 7:32.12 800 Free|url=http://www.swimnews.com/news/view/7134|work=swimnews.com|date=2009-07-29|accessdate=2011-11-16|archivedate=2009-07-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090731013653/http://www.swimnews.com/News/view/7134}}</ref> |- |1500 м еркін |14:26.79 | |[[Йоханнес Либманн]] |{{Байрақ|Германия}} |15 тамыз 2026 |Еуропа чемпионаты |{{Ту|Франция}} [[Париж]] |[https://www.facebook.com/reel/2187627801796815 &#8203;] |- | 50 м арқамен || 23,55 | жф | [[Колесников, Климент Андреевич|Климент Колесников]]|| {{Байрақ|Ресей}} | 27 шілде 2023 | Ресей кубогы | {{Ту|Ресей}} [[Казань]] |<ref>{{cite web|title=Men's 50m Backstroke Semifinals Results|url=https://new.russwimming.ru/upload/live/ruscup2023_kazan/ResultList_217S.pdf|publisher=russwimming.ru|date=27 July 2023|accessdate=9 January 2025}}</ref> |- | 100 м арқамен | 51,60 | | Томас Чеккон|| {{Байрақ|Италия}} | 20 маусым 2022 | [[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2022|Әлем чемпионаты]] | {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] |<ref>{{cite web|title=ЧМ-2022 Мужчины, 100 м н/с, финал|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700000102EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=[[Omega SA|Omega Timing]]|date=2022-06-20|access-date=2022-06-21|archive-date=2022-06-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20220620171449/https://www.omegatiming.com/File/00011700000102EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|deadlink=no}}</ref> [https://aquatics.eurovisionsports.tv/player/vod/62b0a9f48f088790ed04b458?lastWatchedIndex=0&isFromTabLayout=false ​]{{Deadlink|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} |- |200 м арқамен |1.51,92 | кос |[[Пирсол, Аарон|Аарон Пирсол]] |{{Байрақ|АҚШ}} |31 шілде 2009 |[[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2009 — Мужчины, 200 м, на спине|Әлем чемпионаты]] |{{Ту|Италия}} [[Рим]] |[https://www.youtube.com/watch?v=DRjmB4LOCWo &#8203; ​] |- |50 м [[брасс]] |25.95 | жф | [[Пити, Адам|Адам Пити]] | {{Байрақ|Ұлыбритания}} |31 қаңтар 2024 |[[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2009 — Мужчины, 200 м, на спине|Әлем чемпионаты]] | | |- | 100 м [[брасс]] || 56,88 | жф | [[Пити, Адам|Адам Пити]] || {{Байрақ|Ұлыбритания}} |21 шілде 2019 |[[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2019|Әлем чемпионаты]] |{{Ту|Корея Республикасы}} [[Кванджу]] |[https://www.youtube.com/watch?v=r5lVUne7yRI &#8203; ​] |- | 200 м [[брасс]] || 2:04,83 | | [[Шин Охаши]] || {{Байрақ|Жапония}} | 24 қыркүйек 2026 |[[Жазғы Азия ойындары 2026|Азия ойындары]] |{{Ту|Жапония}} [[Токио]] | [https://www.youtube.com/watch?v=A21BOkJhIsQ&t=14s &#8203;] |- |50 м [[баттерфляй]] |22.27 | |[[Говоров, Андрей Андреевич|Андрей Говоров]] |{{Байрақ|Украина}} |1 шілде 2018 |Sette Colli Trophy |{{Ту|Италия}} [[Рим]] |[https://www.youtube.com/watch?v=GW4fAh8pTCE &#8203; ​] |- | 100 м [[баттерфляй]] || 49,45 | | [[Дрессел, Калеб|Калеб Дрессел]] || {{Байрақ|АҚШ}} | 31 шілде 2021 || [[Плавание на летних Олимпийских играх 2020 — 100 метров баттерфляем (мужчины)|Олимпиада ойындары]] || {{Ту|Жапония}} [[Токио]] |[https://www.youtube.com/watch?v=GF2bfzaCVfQ ​]<ref>{{Cite web |url=http://www.fina.org/competition-detailed-results/154896/27250 |title=Results {{!}} fina.org — Official FINA website<!-- Заголовок добавлен ботом --> |access-date=2019-07-26 |archive-date=2019-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190822140441/https://www.fina.org/competition-detailed-results/154896/27250 |deadlink=no }}</ref> |- | 200 м [[баттерфляй]] || 1.50,34 | | [[Милак, Криштоф|Криштоф Милак]] || {{Байрақ|Венгрия}} | 21 маусым 2022 || [[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2022|Әлем чемпионаты]] || {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] |<ref>{{cite web|title=ЧМ-2022 Мужчины, 200м баттерфляй, финал, результаты.|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700000104EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=[[Omega SA|Omega Timing]]|date=2022-06-21|access-date=2022-06-22|archive-date=2022-06-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220621170927/https://www.omegatiming.com/File/00011700000104EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|deadlink=no}}</ref> [https://aquatics.eurovisionsports.tv/player/vod/62b1fb5de4b02f46e1eb748c?lastWatchedIndex=0&isFromTabLayout=false ​] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220622010724/https://aquatics.eurovisionsports.tv/player/vod/62b1fb5de4b02f46e1eb748c?lastWatchedIndex=0&isFromTabLayout=false |date=2022-06-22 }} |- |200 м комплекс |1.52,69 |пф |Леон Маршан |{{Байрақ|Франция}} |30 шілде 2025 |[[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты|Әлем чемпионаты]] |{{Ту|Сингапур}} [[Сингапур]] | <ref>{{cite web|title=Ерлер арасындағы 200 метрлік комплексті жүзу жартылай финалының нәтижелері|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900010105EE0102FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=30 July 2025|access-date=31 July 2025}}</ref> |- |400 м комплекс |4:02.50 | |Леон Маршан |{{Байрақ|Франция}} |23 шілде 2023 |[[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты 2023|Әлем чемпионаты]] |{{Ту|Жапония}} [[Фукуока]] |​[https://www.facebook.com/zagrebelny.artem/videos/1147680679734909 &#8203; ​] |- |Эстафета 4×100 м<br>еркін |3.08,24 | кос |[[Фелпс, Майкл|Майкл Фелпс]] (47,51)<br>[[Уэбер-Гейл, Гарретт|Гарретт Уэбер-Гейл]] (47,02)<br>[[Джонс, Каллен|Каллен Джонс]] (47,65)<br>[[Лезак, Джейсон|Джейсон Лезак]] (46,06) |{{Байрақ|АҚШ}} |11 тамыз 2008 |[[Плавание на летних Олимпийских играх 2008 — эстафета 4×100 метров вольным стилем (мужчины)|Олимпиада ойындары]] |{{Ту|Қытай}} [[Пекин]] |[https://www.youtube.com/watch?v=IIm32eEVW98 &#8203; ​] |- |Эстафета 4×200 м<br>еркін |6.58,55 | кос |[[Фелпс, Майкл|Майкл Фелпс]] (1.44,49)<br>[[Рики Беренс]] (1.44,13)<br>[[Дэвид Уолтерс]] (1.45,47)<br>[[Лохте, Райан|Райан Лохте]] (1.44,46) |{{Байрақ|АҚШ}} |31 шілде 2009 |[[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2009|Әлем чемпионаты]] |{{Ту|Италия}} [[Рим]] |<ref>{{cite news|first=Craig |last=Lord |title=WR: USA Takes 4×200m In 6:58.55 |url=http://www.swimnews.com/news/view/7164 |work=swimnews.com |date=2009-07-31 |accessdate=2011-11-17 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090803092140/http://www.swimnews.com/News/view/7164 |archivedate=2009-08-03 |df= }}</ref> |- |Эстафета 4×100 м<br>комбинация |3.26,78 | |[[Мёрфи, Райан (пловец)|Райан Мерфи]] (52,31)<br>[[Эндрю, Майкл|Майкл Эндрю]] (58,49)<br>[[Дрессел, Калеб|Калеб Дрессел]] (49,03)<br> [[Эппл, Зак|Зак Эппл]] (46,96) |{{Байрақ|АҚШ}} |1 тамыз 2021 |[[Плавание на летних Олимпийских играх 2020|Олимпиада ойындары]] |{{Ту|Жапония}} [[Токио]] |<ref>{{cite news |first=Craig |last=Lord |title=Плавание на летних Олимпийских играх 2020, Мужчины, эстафета 4 * 100 комбинированная, финал, результаты |url=https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/swimming/results-men-s-4-x-100m-medley-relay-fnl-000100-.htm |publisher=olimpics.com |date=2021-08-01 |accessdate=2021-08-01 |archivedate=2021-08-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210802212218/https://olympics.com/tokyo-2020/olympic-games/en/results/swimming/results-men-s-4-x-100m-medley-relay-fnl-000100-.htm }}</ref> |} Шартты белгілер: # - рекорд ФИНА-дан ратификациялауды күтеді; Кезеңдердегі рекордтар: к-квалификация; жф — жартылай финал; э — эстафетаның 1-кезеңі; эк −эстафета квалификациясының 1-кезеңі; б — Б финалы; † — ұзағырақ жүзу кезінде; у-уақыт бойынша жүзу; кос — жүзу костюмінде рекорды орнатылды. === Әйелдер === {| class="wikitable" style="font-size:90%; width: 98%;" |- ! Ұзындық !! Уақыт !! !!Жүзуші !! Ел !! Күні !! Жарыс !! Өткізілген жері !! {{small|Видео}} |- | 50 м еркін || 23.19 | | |[[Кейт Дугласс]] || {{Байрақ|АҚШ}} | 15 тамыз 2026 || Пан Тынық мұхиты чемпионаты || {{Ту|АҚШ}} [[Ирвин]] | [https://vk.ru/artemzagrebelny?z=clip142497057_456239398 &#8203;] |- | 100 м еркін || 51.68 | | [[Маррит Стинберген]] || {{Байрақ|Нидерланд}} | 27 маусым 2026 || Sette Colli Trophy || {{Ту|Италия}} [[Рим]] |<ref>{{cite web|title=Маррит Стинберген 100 м еркін стильмен жүзуден әлем рекордын жаңартты|url=https://www.nbcsports.com/olympics/news/marrit-steenbergen-world-record-100-meter-freestyle |publisher=nbcsports.com|date=27 Juny 2026|access-date=28 Juny 2026}}</ref> |- | 200 м еркін || 1.52,23 | | [[Титмус, Ариарне|Ариарне Титмус]] || {{Байрақ|Аустралия}} | 12 маусым 2024 ||Aвстралиялық олимпиадалық сынақтар || {{Ту|Австралия}} [[Брисбен]] | <ref>{{cite web|title=Women's 200m Freestyle Final Results|url=https://liveresults.swimming.org.au/sal/2024Trials/240610F010.htm|publisher=swimming.org.au|date=10 June 2024|accessdate=13 January 2025}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-27087137_456244189?ref_domain=yastatic.net &#x200B;] |- | 400 м еркін || 3.54,18 | | [[Макинтош, Саммер|Саммер Макинтош]] || {{Байрақ|Канада}} | 7 маусым 2025 | Ұлттық іріктеу туры | {{Ту|Канада}} [[Виктория (Британдық Колумбия)|Виктория]] |<ref>{{cite web|title=Women's 400m Freestyle Final Results|url=https://results.swimming.ca/2025_Canadian_Swimming_Trials/ResultList_5F.pdf|publisher=swimming.ca|date=8 May 2025|accessdate=16 May 2025}}</ref><ref>{{cite web|title= Video - Summer McIntosh demolishes world record in 400m freestyle at Canadian swimming trials|url=https://www.youtube.com/watch?v=dptNMofhiNs|publisher= CBC Sports|date=8 May 2025|accessdate=16 May 2025}}</ref> |- |800 м еркін |8.04,12 | |[[Ледеки, Кэти|Кэти Ледеки]] |{{Байрақ|АҚШ}} |3 мамыр 2025 | TYR Pro Swim Series |{{Ту|АҚШ}} [[Форт-Лодердейл]] |<ref>{{cite web|title=Әйелдер арасындағы 800 метрге еркін стильмен жүзу нәтижелері|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900030201F10104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=omegatiming.com|date=3 May 2025|accessdate=10 May 2025}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=UHRbHxeEexM&t=515s &#8203;] |- |1500 м еркін |15.20,48 | | [[Ледеки, Кэти|Кэти Ледеки]] || {{Байрақ|АҚШ}} | 16 мамыр 2018 || TYR Pro Swim Series || {{Ту|АҚШ}} [[Индианаполис]] |[https://www.youtube.com/watch?v=v0_uvorHBA4 ​] |- |50 м арқамен |26.56 | |[[Сара Кертис]] |{{Байрақ|Италия}} |13 тамыз 2026 |Еуропа чемпионаты |{{Ту|Франция}} [[Париж]] |[https://www.youtube.com/watch?v=gNzJPSyCfCQ &#8203;] |- |100 м арқамен |57,13 | | [[Реган Смит]] || {{Байрақ|АҚШ}} |18 маусым 2024 ||АҚШ Олимпиадалық сынақтары || {{Ту|АҚШ}} [[Индианаполис]] |[https://www.youtube.com/watch?v=38Lk9nM3B_g &#8203;] |- |200 м арқамен |2.03,14 | |[[Маккиоун, Кейли|Кейли Маккиоун]] |{{Байрақ|Аустралия}} |10 наурыз 2023 |NSW State Championships |{{Ту|Аустралия}} [[Сидней]] | <ref>{{cite magazine|title=KAYLEE MCKEOWN CRUSHES 2:03.14 200 BACKSTROKE WORLD RECORD|url=https://swimswam.com/kaylee-mckeown-crushes-203-14-200backstroke-world-record/|magazine=SwimSwam|author=Retta Race|date=10 March 2023|access-date=15 January 2025}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=LPcVzdZ-_Fg &#8203;] |- |50 м [[брасс]] |29,16 | |[[Мейлутите, Рута|Рута Мейлутите]] |{{Байрақ|Литва}} |30 шілде 2023 |[[Чемпионат мира по водным видам спорта 2023|Әлем чемпионаты]] |{{Ту|Жапония}} [[Фукуока]] |<ref>{{cite web|title= Результаты.|url=http://budapest2020.microplustiming.com/indexBudapest2021_web.php?s=Q2hlY2tKc29uVG9Mb2FkKCdBU0YnLCAnMDE2JywgJzAwMycsICcwMDEnLCAnJywgJycsICdXb21lbsKgLcKgNTAgbSBSYW5hIC0gU2VtaS1GaW5hbCcsICdXb21lbsKgLcKgNTBtIEJyZWFzdHN0cm9rZSAtIFNlbWktRmluYWwnLCAnV29tZW7CoC3CoDUwIG0gQnJhc3NlIC0gU2VtaS1GaW5hbCcpOw==&cat=&page=&spec=&bat=&td=CAL_CIS_DAY&hg=&descIT=&descEN=&descFR=&curCatSel_M_F=18:57&sport=Swimming|date=2021-05-22|accessdate=2021-05-23|publisher=budapest2020.microplustiming.com|archive-date=2021-05-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20210522174658/http://budapest2020.microplustiming.com/indexBudapest2021_web.php?s=Q2hlY2tKc29uVG9Mb2FkKCdBU0YnLCAnMDE2JywgJzAwMycsICcwMDEnLCAnJywgJycsICdXb21lbsKgLcKgNTAgbSBSYW5hIC0gU2VtaS1GaW5hbCcsICdXb21lbsKgLcKgNTBtIEJyZWFzdHN0cm9rZSAtIFNlbWktRmluYWwnLCAnV29tZW7CoC3CoDUwIG0gQnJhc3NlIC0gU2VtaS1GaW5hbCcpOw==&cat=&page=&spec=&bat=&td=CAL_CIS_DAY&hg=&descIT=&descEN=&descFR=&curCatSel_M_F=18:57&sport=Swimming|deadlink=no}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Yl0eN1UsW7Q ​] |- |100 м [[брасс]] |1.04,13 | |[[Кинг, Лилли|Лилли Кинг]] |{{Байрақ|АҚШ}} |25 шілде 2017 |[[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2017|Әлем чемпионаты]] |{{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] |[https://www.youtube.com/watch?v=bWDfTYfgUBc ​] |- |200 м [[брасс]] |2.17,55 | |[[Чикунова, Евгения Игоревна|Евгения Чикунова]] |{{Байрақ|Ресей}} |21 апреля 2023 |Россия чемпионаты |{{Ту|Ресей}} [[Казань]] |<ref>{{cite web|title=Женщины 200 м брасс Финал Итоговый протокол.|url=https://new.russwimming.ru/upload/live/4R_LC_2023/ResultList_137F.pdf|publisher=russwimming.ru|date=2023-04-21|access-date=2023-04-21|archive-date=2023-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230421165846/https://new.russwimming.ru/upload/live/4R_LC_2023/ResultList_137F.pdf|deadlink=no}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=hw5VVmptlDg ​] |- |50 м [[баттерфляй]] |24,43 | |[[Шёстрём, Сара|Сара Шёстрём]] |{{Байрақ|Швеция}} |5 шілде 2014 |Швеция чемпионаты |{{Ту|Швеция}} [[Бурос]] |[https://www.youtube.com/watch?v=AXbWtW5al2o ​] |-55,18 сф Гретчен Уолш Америка Құрама Штаттары ж. АҚШ Олимпиадалық сынақтары Индианаполис, Біріккен |100 м [[баттерфляй]] |54,33 | |[[Гретчен Уолш]] |{{Байрақ|АҚШ}} |3 мамыр 2026 | TYR Pro Swim Series |{{Ту|АҚШ}} [[Форт-Лодердейл]] |<ref>{{cite web|title=Women's 100m Butterfly Final Results|url=https://www.theguardian.com/sport/2026/may/03/gretchen-walsh-sets-100m-butterfly-world-record-for-third-time-in-12-months|publisher=theguardian.com|date=3 May 2026|accessdate=4 May 2026}}</ref><ref>{{cite web|title=Video -Gretchen Walsh BROKE the world record in the 100-meter butterfly! |url=https://www.youtube.com/watch?v=koUeGqq7mro&t=1s|publisher=Social Kick • Swim Culture & Stories|date=3 May 2026|accessdate=4 May 2026}}</ref> |- |200 м [[баттерфляй]] |2.01,65 | | [[Макинтош, Саммер|Саммер Макинтош]] || {{Байрақ|Канада}} | 5 шілде 2026 | Ұлттық іріктеу туры | {{Ту|Канада}} [[Монреаль]] |<ref>{{cite web|title=Women's 200m Butterfly Final Results|url=https://results.swimming.ca/2026_Canadian_Swimming_Trials/ResultList_5F.pdf|publisher=swimming.ca|date=5 July 2026|accessdate=9 July 2026}}</ref> |- |200 м комплекс |2.05,70 | | [[Макинтош, Саммер|Саммер Макинтош]] || {{Байрақ|Канада}} | 9 маусым 2025 | Ұлттық іріктеу туры | {{Ту|Канада}} [[Виктория (Британдық Колумбия)|Виктория]] |<ref>{{cite web|title=Women's 200m IM Final Results|url=https://results.swimming.ca/2025_Canadian_Swimming_Trials/ResultList_17F.pdf|publisher=swimming.ca|date=9 June 2025|accessdate=10 June 2025}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=zOWS_GBJue0 &#8203;] |- |400 м комплекс |4.23,65 | | [[Макинтош, Саммер|Саммер Макинтош]] || {{Байрақ|Канада}} | 11 маусым 2025 | Ұлттық іріктеу туры | {{Ту|Канада}} [[Виктория (Британдық Колумбия)|Виктория]] | <ref>{{cite web|title=Women's 400m IM Final Results|url=https://results.swimming.ca/2025_Canadian_Swimming_Trials/ResultList_25F.pdf|publisher=swimming.ca|date=11 June 2025|accessdate=17 June 2025}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=IMpq_B4d24M &#8203;] |- |Эстафета 4×100 м<br>еркін |3:27.96 | |[[О’Каллаган, Молли|Молли О’Каллаган]] (52.04) <br> [[Джек, Шейна|Шейна Джек]] (51,69)<br>[[Харрис, Мег|Мег Харрис]] (52,29)<br>[[Маккеон, Эмма|Эмма Маккеон]] (51,90) |{{Байрақ|Аустралия}} |23 шілде 2023 |[[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2023|Әлем чемпионаты]] |{{Ту|Жапония}} [[Фукуока]] |<ref>{{cite web|title=Женщины 4*100 м в/с Финал Итоговый протокол|url=https://www.omegatiming.com/File/00011600010201F70104FFFFFFFFFF01.pdf|date=2023-07-23|accessdate=2023-07-26|archive-date=2023-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230723114504/https://www.omegatiming.com/File/00011600010201EF0104FFFFFFFFFF01.pdf|deadlink=no}}</ref> [https://www.facebook.com/zagrebelny.artem/videos/1147680679734909 ​] |- |Эстафета 4×200 м<br>еркін |7:37,50 | | [[О’Каллаган, Молли|Молли О’Каллаган]] (1:53.66) <br> [[Джек, Шейна|Шейна Джек]] (1:55.63) <br> [[Тросселл, Брайанна|Брайанна Тросселл]] (1:55.80) <br> [[Титмус, Ариарне|Ариарне Титмус]] (1:52.41) |{{Байрақ|Аустралия}} |27 шілде 2023 |[[Плавание на чемпионате мира по водным видам спорта 2023|Әлем чемпионаты]] |{{Ту|Жапония}} [[Фукуока]] |<ref>{{cite web|title=Женщины 4*200 м в/с Финал Итоговый протокол|url=https://www.omegatiming.com/File/00011600010201F80104FFFFFFFFFF01.pdf|date=2023-07-27|accessdate=2023-07-29|archive-date=2023-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20230723114504/https://www.omegatiming.com/File/00011600010201F80104FFFFFFFFFF01.pdf|deadlink=no}}</ref> [https://www.youtube.com/watch?v=QI8_90Rv5Ac ​] |- |Эстафета 4×100 м<br>комбинация |3:49,34 | |(57,57) [[Смит, Реган|Реган Смит]] <br> (1:04.27) [[Дугласс, Кейт|Кейт Дугласс]] <br> (54.98) [[Уолш, Гретчен|Гретхен Уолш]] <br> (52,52) [[Хаск, Торри|Торри Хаск]] |{{Байрақ|АҚШ}} | [[3 тамыз]] [[2025]] || [[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты|Әлем чемпионаты]] || {{Ту|Сингапур}} [[Сингапур]] | <ref>{{cite web |title=Women's 4x100m Medley Relay |url=https://www.omegatiming.com/File/00011900010205F70104FFFFFFFFFF01.pdf |website=Omega Timing |access-date=7 August 2025 }}</ref>[https://vkvideo.ru/video142497057_456239364 &#8203;] |} Шартты белгілер: # - рекорд ФИНА-дан ратификациялауды күтеді; Кезеңдердегі рекордтар: к-квалификация; жф — жартылай финал; э — эстафетаның 1-кезеңі; эк −эстафета квалификациясының 1-кезеңі; б — Б финалы; † — ұзағырақ жүзу кезінде; у-уақыт бойынша жүзу; кос — жүзу костюмінде рекорды орнатылды. === Микст === {| class="wikitable" style="font-size:90%; width: 98%;" |- ! Ұзындық !! Уақыт !! !! Жүзуші !! Ел !! Күні !! Жарыс !! Өткізілген жері !! Видео |- |4×100 м<br>еркін | 3:18,48 | | (46.91) [[Алекси, Джек|Джек Алекси]] <br> (46.70) [[Сэммон, Патрик|Патрик Сэммон]] <br> (52.43) [[Дугласс, Кейт|Кейт Дугласс]] <br> (52.44) [[Хаск, Торри|Торри Хаск]] | {{Байрақ|АҚШ}} | [[2 тамыз]] [[ 2025]] || [[Су спорты түрлерінен әлем чемпионаты|Әлем чемпионаты]] || {{Ту|Сингапур}} [[Сингапур]] | <ref>{{cite web|title=Mixed 4x100m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900010301F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=2 August 2025|access-date=6 August 2025}}</ref>[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239363%2F67478b06282824ff4b &#8203;] |- |4×100 м<br> комбинация |3:36.70 | |(53.40) [[Уилл Модглин]]<br> (57.30) [[Ван Матиас]]<br> (54.99) [[Уолш, Гретчен|Гретхен Уолш]] <br> (51.01) [[Дугласс, Кейт| Кейт Дугласс]] | {{Байрақ|АҚШ}} | 12 тамыз 2026 || Пан Тынық мұхиты чемпионаты || {{Ту|АҚШ}} [[Ирвин]] |<ref>{{cite web|title=Mixed 4x100m Medley Relay Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011A00030305F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=12 August 2026|access-date=30 August 2026}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=R4gs3a73eU8 &#8203;] |} Шартты белгілер: # - рекорд ФИНА-дан ратификациялауды күтеді; Кезеңдердегі рекордтар: к-квалификация; жф — жартылай финал; э — эстафетаның 1-кезеңі; эк −эстафета квалификациясының 1-кезеңі; б — Б финалы; † — ұзағырақ жүзу кезінде; у-уақыт бойынша жүзу. == 25-метролік бассейн == === Ерлер === {| class="wikitable" style="font-size:90%; width: 98%;" |- ! Ұзындық !! Уақыт !! !! Жүзуші !! Ел !! Күні !! Жарыс !! Өткізілген жері !! {{small|Видео}} |- | [[Мировые рекорды на дистанции 50 метров вольным стилем у мужчин в 25-метровом бассейне|50 м еркін]] ||19.90 |пф | [[Джордан Крукс]] || {{Байрақ|Кайман аралдары}} | 14 желтоқсан 2024 ||[[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]|| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] |<ref>{{cite web|title=Men's 50m Freestyle Semifinals Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080101EB0102FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=14 December 2024|accessdate=20 December 2024}}</ref>[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239337%2F835e28de64f6558bb1 &#8203;] |- |[[Прогресс мировых рекордов на дистанции 100 метров вольным стилем у мужчин в 25-метровом бассейне|100 м еркін]] |44,84 | |[[Чалмерс, Кайл|Кайл Чалмерс]] |{{Байрақ|Аустралия}} |29 қазан 2021 |[[Кубок мира по плаванию|Әлем кубогы]] |{{Ту|Ресей}} [[Казань]] |<ref>{{cite web|title=Видео. Кубок Мира 100 м в/с, мужчины|url=https://www.facebook.com/100007661022977/videos/pcb.2941252422806763/247053300805707|publisher=Royal swimming club|date=2021-10-29|accessdate=2021-10-29|archive-date=2021-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20211029173033/https://www.facebook.com/100007661022977/videos/pcb.2941252422806763/247053300805707|deadlink=no}}</ref> |- |[[Прогресс мировых рекордов на дистанции 200 метров вольным стилем у мужчин в 25-метровом бассейне|200 м еркін]] | 1.38,61 | | [[Люк Хобсон]] || {{Байрақ|АҚШ}} | 15 желтоқсан 2024 ||[[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]|| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] |<ref>{{cite web|title=Men's 200m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080101EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=15 December 2024|accessdate=23 December 2024}}</ref>[https://vk.com/im/convo/839726003?entrypoint=list_all&tab=all&z=video142497057_456239341%2F42ba318c8c52791d9b &#8203;] |- | [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 400 метров вольным стилем у мужчин в 25-метровом бассейне|400 м еркін]] | 3.32,25 | | [[Аньель, Янник|Янник Аньель]] | {{Байрақ|Франция}} | 15 қараша 2012 | Франция чемпионаты | {{Ту|Франция}} [[Анже]] | [https://www.youtube.com/watch?v=q_WOH0X9JKU ​] |- |[[Прогресс мировых рекордов на дистанции 800 метров вольным стилем у мужчин в 25-метровом бассейне|800 м еркін]] | 7.20,46 | | Даниэль Виффен | {{Байрақ|Ирландия}} | 10 желтоқсан 2023 | [[Европа чемпионаты по плаванию|Европа чемпионаты]] | {{Ту|Румыния}} [[Отопени]] | [https://www.youtube.com/watch?v=582caZZSaHs ​] |- | [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 1500 метров вольным стилем у мужчин в 25-метровом бассейне|1500 еркін]] | 14.06,88 | | [[Велльброк, Флориан|Флориан Велльброк]] | {{Байрақ|Германия}} | 21 желтоқсан 2021 | [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]] | {{Ту|БАӘ}} [[Абу-Даби]] |<ref>{{cite news|title=Мужчины, 1500 м в/с, финал, результаты|url=https://www.fina.org/competitions/2/15th-fina-world-swimming-championships-25m-2021/results?discipline=&event=f4e7f9ec-2330-45ea-be14-3ad507bd0911&unit=finals|date=2021-12-21|accessdate=2021-12-21|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211221145739/https://www.fina.org/competitions/2/15th-fina-world-swimming-championships-25m-2021/results?discipline=&event=f4e7f9ec-2330-45ea-be14-3ad507bd0911&unit=finals|archivedate=2021-12-21|df=dmy-all}}</ref> |- | [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 50 метров в плавании на спине у мужчин в 25-метровом бассейне|50 м арқамен]] | 22,11 | | [[Колесников, Климент Андреевич|Климент Колесников]] | {{Байрақ|Ресей}} | 23 қараша 2022 | Россия чемпионаты | {{Ту|Ресей}} [[Казань]] |<ref>{{Cite web |url=https://www.worldaquatics.com/athletes/1045759/kliment-kolesnikov |title=Kliment KOLESNIKOV Results AQUA Official |archive-date=2023-07-28 |archive-url=http://web.archive.org/web/20230728114604/https://www.worldaquatics.com/athletes/1045759/kliment-kolesnikov |deadlink=no }}</ref> |- | [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 100 метров в плавании на спине у мужчин в 25-метровом бассейне|100 м арқамен]] | 48.16 | | Хуберт Кос|| {{Байрақ|Венгрия}} | 25 қазан 2025 ||Әлем чемпионаты || {{Ту|Канада}} [[Торонто]] |<ref>{{cite web|title=Men's 100m Backstroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080102EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=25 October 2025|access-date=28 October 2025}}</ref>[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239375%2Fc373d19b61295d17d1%2Fpl_wall_142497057 &#8203;] |- | [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 200 метров в плавании на спине у мужчин в 25-метровом бассейне|200 м арқамен]] | 1.45,12 | | Хуберт Кос|| {{Байрақ|Венгрия}} | 23 қазан 2025 ||Әлем чемпионаты || {{Ту|Канада}} [[Торонто]] | <ref>{{cite web|title=Men's 200m Backstroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080102EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=23 October 2025|access-date=30 October 2025}}</ref> |- | [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 50 метров в плавании брассом у мужчин в 25-метровом бассейне|50 м брасс]] || 24,95 | | [[Сакчи, Хусейн Эмре|Эмре Сакчи]] || {{Байрақ|Түркия}} | 27 желтоқсан 2021 || Түркия чемпионаты || {{Ту|Түркия}} [[Газиантеп]] | |- | [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 100 метров в плавании брассом у мужчин в 25-метровом бассейне|100 м брасс]] | 55,28 | | [[Шиманович, Илья Сергеевич|Илья Шиманович]] | {{Байрақ|Беларусь}} | 26 қараша 2021 || [[Международная плавательная лига|ISL]] || {{Ту|Нидерланд}} [[Эйндховен]] | |- | [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 200 метров в плавании брассом у мужчин в 25-метровом бассейне|200 м брасс]] || 1:59.52 | | [[Каспар Корбо ]] || {{Байрақ|Нидерланд}} | 25 қазан 2025 ||Әлем чемпионаты || {{Ту|Канада}} [[Торонто]] |<ref>{{cite web|title=Men's 200m Breaststroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080103EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date= 2025-10-25|access-date=2025-10-29|}}</ref> |- | [[Мировые рекорды на дистанции 50 метров в плавании баттерфляем у мужчин в 25-метровом бассейне|50 м баттерфляй]] | 21,32 | | [[Ноэ Понти ]] || {{Байрақ|Швейцария }} | 11 желтоқсан 2024 || Әлем чемпионаттары || {{Ту|Венгрия }} [[Будапешт ]] |<ref>{{cite web|title= Men's 50m Butterfly Final. Results |url=https://www.worldaquatics.com/competitions/3433/world-aquatics-swimming-championships-25m-2024/results?event=3d9d1963-af7e-4e9e-9c96-eb6c15e6f643 |publisher=worldaquatics.com |date=11 December 2024|accessdate=16 December 2024}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239024 &#8203;] |- | [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 100 метров в плавании баттерфляем у мужчин в 25-метровом бассейне|100 м баттерфляй]] | 47,68 | | [[Джошуа Лиендо]] || {{Байрақ|Канада}} | 23 қазан 2025 ||Әлем чемпионаты || {{Ту|Канада}} [[Торонто]] |<ref>{{cite web|title=Men's 100m Butterfly Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080104EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=2025-10-23 |access-date= 2025-10-31}}</ref> |- | [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 200 метров в плавании баттерфляем у мужчин в 25-метровом бассейне|200 м баттерфляй]] | 1.48,24 | | [[Сэто, Дайя|Дайа Сэто]] | {{Байрақ|Жапония}} | 11 желтоқсан 2018 | [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде 2018|Әлем чемпионаты]] | {{Ту|Қытай}} [[Ханчжоу]] |[https://www.youtube.com/watch?v=pr6gEIOaf40&t ​] |- | [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 200 метров в плавании баттерфляем у мужчин в 25-метровом бассейне|200 м баттерфляй]] | 1.46,85 |# | [[Хонда, Томору|Томору Хонда]] | {{Байрақ|Жапония}} | 22 қазан 2022 | Жапония чемпионаты | {{Ту|Жапония}} [[Токио]] |[https://www.facebook.com/100007561117363/videos/1151467825795134 ​​] |- |[[Прогресс мировых рекордов на дистанции 100 м комплексным плаванием у мужчин в 25-метровом бассейне|100 м комплекс]] |49,28 | | [[Дрессел, Калеб|Калеб Дрессел]] | {{Байрақ|АҚШ}} | 22 қараша 2020 | [[Международная плавательная лига|ISL]] | {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] |​[https://www.youtube.com/watch?v=w2rObyVD16E ​] |- | [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 200 метров комплексным плаванием у мужчин в 25-метровом бассейне|200 м комплекс]] | 1:48,88 | | [[Леон Маршан ]] | {{Байрақ|Франция}} | 1 қараша 2024 | Әлем кубогы | {{Ту|Сингапур }} [[Сингапур]] |<ref>{{cite web|title=Men's 200m IM Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800070105EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=omegatiming.com|date=1 November 2024|accessdate=11 November 2024}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=Fc-i1YbvAHU &#8203;] |- | [[Прогресс мировых рекордов на дистанции 400 метров комплексным плаванием у мужчин в 25-метровом бассейне|400 м комплекс]] | 3.54,81 | | [[Сэто, Дайя|Дайа Сэто]] | {{Байрақ|Жапония}} | 20 желтоқсан 2019 | [[Международная плавательная лига|ISL]] | {{Ту|АҚШ}} [[Лас-Вегас]] |[https://www.youtube.com/watch?v=vBSbkvbkyTs ​] |- |Эстафета 4 × 50 м<br>еркін |1:21.80 | | [[Дрессел, Калеб|Келеб Дрессел]] (20.43)<br> [[Хелд, Райан|Райан Хелд]] (20.25)<br>[[Конгер, Джек|Джек Конгер]] (20.59)<br> [[Чедвик, Майкл|Майкл Чедвик]] (20.53) |{{Байрақ|АҚШ}} |14 желтоқсан 2018 ||[[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде 2018|Әлем чемпионаты]] |{{Ту|Қытай}} [[Ханчжоу]] |<ref>{{cite web|title=Официальный протокол.|url=https://www.omegatiming.com/File/Download?id=000112010C0101F604FFFFFFFFFFFF01|publisher=omegatiming.com|date=2018-12-14|access-date=2021-05-09|archive-date=2019-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20191214040237/https://www.omegatiming.com/File/Download?id=000112010C0101F604FFFFFFFFFFFF01|deadlink=no}}{{lang-en|английский текст}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=IP_1BCdENHA ​] |- | Эстафета 4 × 50 м<br>еркін |1:20.77 | # |[[Бернар, Ален|Ален Бернар]] (20.64)<br>[[Жило, Фабьен|Фабьен Жило]] (20.33)<br> [[Лево, Амори|Амори Лево]](19.93)<br>[[Буске, Фредерик|Фредерик Буске]] (19.87) |{{Байрақ|Франция}} |14 желтоқсан 2008 | [[Европа чемпионаты по плаванию на короткой воде 2008|Европа чемпионаты]] |{{Ту|Хорватия}} [[Риека]] | [https://www.youtube.com/watch?v=1tPqAQHfYJg ​] |- | Эстафета 4 × 100 м<br>еркін | 3:01.66 | | [[Джек Алекси]](45,05)<br> [[Хобсон, Люк|Люк Хобсон]](45,18)<br> [[Смит, Киран|Киран Смит ]](46,01) <br>[[Крис Гильяно]] (45,42) | {{Байрақ|АҚШ}} | 10 желтоқсан 2024 ||[[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]|| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] |<ref>{{cite web|title=Men's 4x100m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080101F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=10 December 2024|accessdate=10 December 2024}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239037 &#8203;] |- | Эстафета 4х200 м<br>еркін | 6:40.51 | | [[Хобсон, Люк|Люк Хобсон]] (1:38.91)<br>[[Карсон Фостер]] (1:40.77)<br>[[Шейн Касас]] (1:40.34)<br>[[Смит, Киран|Киран Смит ]] (1:40.49) | {{Байрақ|АҚШ}} | 13 желтоқсан 2024 ||[[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]|| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] |<ref>{{cite web|title=Men's 4x200m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080101F80104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=13 December 2024|accessdate=2 January 2025}}</ref>[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239345%2F53a5485a3b1e5a4c21%2Fpl_post_142497057_1511 &#8203;] |- |Эстафета 4х50 м<br>комбинация |1:29.72 | | [[Лоренцо Мора]] (22.65) <br>[[Мартиненги, Николо|Николо Мартиненги]] (24.95) <br>[[Маттео Риволта]] (21.60) <br>[[Леонардо Деплано]] (20.52) | {{Байрақ|Италия}} | 17 желтоқсан 2022 || [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]] || {{Ту|Аустралия }} [[Мельбурн]] |<ref>{{cite web|title= Комбинированная эстафета 4х50 м. Результаты.|url= https://www.omegatiming.com/File/00011700030105F60104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher= copenhagen2017.microplustiming.com|date= 2022-12-17|access-date= 2022-12-31|archive-date= 2022-12-21|archive-url= https://web.archive.org/web/20221221095731/https://www.omegatiming.com/File/00011700030105F60104FFFFFFFFFF01.pdf|deadlink= no}}</ref> [https://vk.com/video/@artemzagrebelny?z=video142497057_456239191%2Fpl_142497057_-2 ​] |- | Эстафета 4×100 м<br>комбинация | 3:18.68 | |[[Лифинцев, Мирон Александрович|Мирон Лифинцев]] (49.31)<br>[[Пригода, Кирилл Геннадьевич|Кирилл Пригода]] (55.15)<br>[[Минаков, Андрей Дмитриевич|Андрей Минаков]] (48.80)<br>[[Егор Корнев]] (45.42) | {{Байрақ|Ресей}} | 15 желтоқсан 2024 ||[[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]]|| {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] |<ref>{{cite web|title=Men's 4x100m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080105F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=15 December 2024|accessdate=29 December 2024}}</ref>[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239344%2F8f5d17d54d3cf9e655 &#8203;] |} Шартты белгілер: # - рекорд ФИНА-дан ратификациялауды күтеді; Кезеңдердегі рекордтар: к-квалификация; жф — жартылай финал; э — эстафетаның 1-кезеңі; эк −эстафета квалификациясының 1-кезеңі; б — Б финалы; † — ұзағырақ жүзу кезінде; у-уақыт бойынша жүзу. === Әйелдер === {| class="wikitable" style="font-size:90%; width: 98%;" |- ! Ұзындық !! Уақыт !! !! Жүзуші !! Ел !! Күні !! Жарыс !! Өткізілген жері !! {{small|Видео}} |- | 50 м еркін | 22,83 | | [[Гретчен Уолш ]] | {{Байрақ|АҚШ}} | 15 желтоқсан 2024 | [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]] | {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] |<ref>{{cite web|title=Women's 50m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080201EB0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=15 December 2024|accessdate=25 December 2024}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239033 &#8203;] |- | 100 м еркін | 49.93 | | [[Дуглас, Кейт|Кейт Дуглас]] | {{Байрақ|АҚШ}} | 25 қазан 2025 | Әлем чемпионаты | {{Ту|Канада}} [[Торонто]] | <ref>{{cite web|title=Women's 100m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080103EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=25 October 2025|access-date=27 October 2025}}</ref> |- | 200 м еркін | 1:49.36 | | [[Молли О'Каллаган]] | {{Байрақ|Австралия}} | 24 қазан 2025 | Әлем чемпионаты | {{Ту|Канада}} [[Торонто]] |<ref>{{cite web|title=Women's 200m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080201EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=24 October 2025|access-date=26 October 2025}}</ref> |- | 400 м еркін | 3:50.25 | | [[Summer McIntosh]] | {{Байрақ|Канада}} | 10 желтоқсан 2024 | [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]] | {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] | <ref>{{cite web|title=Women's 400m Freestyle Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080201EF0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=10 December 2024|accessdate=10 December 2024}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239021 &#8203;] |- | 800 м еркін | 7.54,00 | |[[Лани Паллистер ]] | {{Байрақ|Австралия}} | 25 қазан 2025 | Әлем чемпионаты | {{Ту|Канада}} [[Торонто]] |<ref>{{cite web|title=Women's 800m Freestyle Results|url= https://www.omegatiming.com/File/00011900080201F10104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=2025-10-25 |access-date=2025-10-31}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5BDTgaQiMv4&t=4s &#8203;] |- |1500 м еркін |15:08.24 | |[[Кэти Ледеки]] |{{Байрақ|АҚШ}} |29 қазан 2022 |[[Кубок мира по плаванию|Әлем кубогы]] |{{Ту|Канада}} [[Торонто]] |[https://www.youtube.com/watch?v=p20kZqUAd0k ​]<ref>{{cite web|title=Кэти Ледеки улучшила прежний мировой рекорд на 1500 в,с более, чем на 10 сек.|url=https://swimswam.com/katie-ledecky-breaks-1500-free-world-record-by-10-seconds-gets-800-ar-en-route/|publisher=swimswam.com|date=2022-10-29|access-date=2022-10-30|archive-date=2022-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20221030002650/https://swimswam.com/katie-ledecky-breaks-1500-free-world-record-by-10-seconds-gets-800-ar-en-route/|deadlink=no}}{{lang-en|}}</ref> |- | 50 м арқамен | 25.23 | |[[Реган Смит ]] |{{Байрақ|АҚШ }} | 13 желтоқсан 2024 | [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]] | {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] |<ref>{{cite web|title=Women's 50m Backstroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080202EB0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=13 December 2024|accessdate=18 December 2024}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239026 &#8203;] |- |100 м арқамен | 54,02 | э |[[Реган Смит ]] |{{Байрақ|АҚШ }} | 15 желтоқсан 2024 | [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]] | {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] |<ref>{{cite web|title=Women's 4x100m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080205F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=15 December 2024|accessdate=26 December 2024}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239034 &#8203;] |- |100 м арқамен | 54,02 | = |[[Реган Смит ]] |{{Байрақ|АҚШ }} | 18 қазан 2025 | Әлем чемпионаты | {{Ту|АҚШ}} Вестмонт |<ref>{{cite web|title=Women's 200m Backstroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900070202EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=19 October 2025|access-date=24 October 2025}}</ref>[https://vk.com/artemzagrebelny?z=video142497057_456239372%2F95216bcdf9baad493b%2Fpl_post_142497057_1589 &#8203;] |- | 200 м арқамен | 1:57.33 | |[[Кейли Маккеун ]] | {{Байрақ|Австралия}} | 24 қазан 2025 | Әлем чемпионаты | {{Ту|Канада}} [[Торонто]] | <ref>{{cite web|title=Women's 200m Backstroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900080202EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=2025-10-25|access-date= 2025-11-07}}</ref>[https://www.youtube.com/watch?v=irLveoaAuNA&t=3s &#8203;] |- | 50 м [[брасс]] | 28,37 |жф | [[Мейлутите, Рута|Рута Мейлутите]] | {{Байрақ|Литва}} | 17 желтоқсан 2022 | [[Чемпионат мира по плаванию|Әлем кубогы]] | {{Ту|Аустралия}} [[Мельбурн]] |<ref>{{cite web|title=Women's 50m Breaststroke Semifinals Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700030203EB0102FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=2022-12-17|accessdate=2022-12-17|archive-date=2022-12-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20221219235209/https://www.omegatiming.com/File/00011700030203EB0102FFFFFFFFFF01.pdf|deadlink=no}}</ref> [https://www.facebook.com/zagrebelny.artem/videos/529222178935246/?notif_id=1671320917357622&notif_t=video_processed&ref=notif ​] |- | 100 м [[брасс]] | 1.02,36 | = | [[Мейлутите, Рута|Рута Мейлутите]] | {{Байрақ|Литва}} | 12 қазан 2013 | [[Кубок мира по плаванию|Әлем кубогы]] | {{Ту|Ресей}} [[Москва]] |[https://www.youtube.com/watch?v=BXIf7VLV0-w ​]<ref>{{cite web|title=Women's 100m Breaststroke Result|url=http://www.omegatiming.com/File/Download?id=00010D020701021E02FFFFFFFFFFFF02|publisher=Omega Timing|date=2013-10-12|accessdate=2013-10-12|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924134859/http://www.omegatiming.com/File/Download?id=00010D020701021E02FFFFFFFFFFFF02|deadlink=no}}</ref> |- | 100 м [[брасс]] | 1.02,36 | = | [[Алия Аткинсон]] | {{Байрақ|Ямайка}} | 6 желтоқсан 2014 | [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде 2014|Әлем чемпионаты]] | {{Ту|Катар}} [[Доха]] |<ref>{{cite web|title=Чемпионат мира по плаванию на короткой воде 2014. Официальный протокол.|url=https://www.omegatiming.com/File/00010E010D01021E02FFFFFFFFFFFF02.pdf|publisher=omegatiming.com|date=2014-12-06|accessdate=2021-05-14|archive-date=2021-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210514050019/https://www.omegatiming.com/File/00010E010D01021E02FFFFFFFFFFFF02.pdf|deadlink=no}}</ref> |- | 100 м [[брасс]] | 1.02,36 | = | [[Алия Аткинсон]] | {{Байрақ|Ямайка}} | 26 тамыз 2016 | [[Кубок мира по плаванию|Әлем кубогы]] | {{Ту|Франция}} [[Шартр]] |<ref>{{cite web|title=Alia Atkinson Ties World Record in 100 Breaststroke in Chartres|url=https://swimswam.com/alia-atkinson-ties-world-record-100-breaststroke-chartres/|publisher=Swimswam|date=2016-08-26|accessdate=2016-08-26|archive-date=2019-05-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20190514122156/https://swimswam.com/alia-atkinson-ties-world-record-100-breaststroke-chartres/|deadlink=no}}</ref> |- | 200 м [[брасс]] | 2.12,50 | | [[Кейт Дуглас ]] | {{Байрақ|АҚШ}} | 13 желтоқсан 2024 | [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]] | {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] |<ref>{{cite web|title=Women's 200m Breaststroke Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080203EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=13 December 2024|accessdate=19 December 2024}}</ref> [https://vkvideo.ru/video-228643357_456239027 &#8203;] |- | 50 м [[баттерфляй]] | 23,72 | | [[Гретчен Уолш ]] | {{Байрақ|АҚШ}} | 11 қазан 2025 |Әлем чемпионаты | {{Ту|АҚШ}} Кармель | <ref>{{cite web|title=Women's 50m Butterfly Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011900060204EB0104FFFFFFFFFF01.pdf|work=Omega Timing|date=11 October 2025|access-date=15 October 2025}}</ref> |- | 100 м [[баттерфляй]] |52.71 | | [[Гретчен Уолш ]] |{{Байрақ|АҚШ}} | 14 желтоқсан 2024 | [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]] | {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] |<ref>{{cite web|title=Women's 100m Butterfly Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080204EC0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=14 December 2024|accessdate=22 December 2024}}</ref>[https://vk.com/club228643357?z=video-228643357_456239030%2Fvideos-228643357%2Fpl_-228643357_-2 &#8203;] |- | 200 м [[баттерфляй]] | 1.59,32 | | [[Макинтош, Саммер|Саммер Макинтош]] | {{Байрақ|Канада }} | 12 желтоқсан 2024 | [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде 2024|Әлем чемпионаты]] | {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] |<ref>{{cite web|title=Women's 200m Butterfly Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080204EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=12 December 2024|accessdate=12 December 2024}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239025 &#8203;] |- | 100 м комплексное плавание | 55,98 | | [[Гретчен Уолш ]] | {{Байрақ|АҚШ}} | 18 қазан 2024 | Virginia vs Florida Dual Meet | {{Ту|Германия}} [[Берлин]] | <ref>{{cite web|title=Women's 100m IM TT WR|url= https://storage.googleapis.com/virginiasports-com/2024/10/UVA-vs-Florida-Full-Results.pdf|publisher= virginiasports-com|date=18 October 2024|access-date=12 Nobember 2024}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239022 &#8203;] |- | 200 м комплексное плавание | 2.01,63 | | [[Кейт Даглас]] | {{Байрақ|АҚШ}} | 10 желтоқсан 2024 | [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде 2024|Әлем чемпионаты]] | {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] | <ref>{{cite web|title=Women's 200m IM Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080205EE0104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=10 December 2024|accessdate=28-01-2025}}</ref><ref>{{cite web|title=Video - Women's 200m IM Final |url= https://vkvideo.ru/video-228643357_456239023|publisher= |date=10 December 2024|accessdate=28-01-2025}}</ref> |- | 400 м комплексное плавание | 4:15,48 | | [[Summer McIntosh]] | {{Байрақ|Канада}} | 14 желтоқсан 2024 | [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]] | {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] |[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239031 &#8203;] |- | Эстафета 4×50 м<br>еркін |1:32.50 | у |[[Кромовидьойо, Раноми|Раноми Кромовидьойо]] (23.05)<br> Майке де Вард (23.16)<br>Ким Буш (23.47)<br>[[Хемскерк, Фемке|Фемке Хемскерк]] (22.82) | {{Байрақ|Нидерланд}} | 12 желтоқсан 2020 |Wouda Cup | {{Ту|Нидерланд}} [[Эйндховен]] |[https://www.youtube.com/watch?v=rMdKoDyBAZE&feature=emb_logo ​]<ref>{{cite web|title=Женщины, Эстафета 4×50 в/с, результаты |url=http://www.fina.org/fina-rankings/results?top=1&gender=Women&year=All&poolConfiguration=SCM&distance=All&style=All&timesMode=AllTimes&continentId=All&countryId=All&type=overall-rankings&selectedGroup=All&selectedGender=Women&selectedDistance=All|publisher=fina.org|date=2020-12-12 |accessdate=2021-12-17}}</ref> |- | Эстафета 4×100 м<br>еркін | 3:25.01 | | [[Дугласс, Кейт|Кейт Дугласс]] (50.95)<br>[[Беркофф, Кэтрин|Кэтрин Беркофф]](51.38)<br>[[Алекс Шакелл]] (52.01)<br>[[Уолш, Гретчен|Гретхен Уолш]] (50.67) | {{Байрақ|АҚШ}} | 10 желтоқсан 2024 | [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]] | {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] |<ref>{{cite web|title=Women's 4x100m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080201F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=10 December 2024|accessdate=1 January 2025}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239039 &#8203;] |- | 4×200 м эстафета<br>еркін | 7.30.13 | |[[Уолш, Александра|Алекс Уолш ]] (1:53.25)<br>[[Пейдж Мэдден ]] (1:53.18)<br>[[Граймс, Кэти|Кэти Граймс ]] (1:53.39)<br>[[Вайнштейн, Клэр|Клэр Вайнштейн]] (1:50.31) | {{Байрақ|АҚШ}} | 15 желтоқсан 2024 | [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]] | {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] |<ref>{{cite web|title=Women's 4x200m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080201F80104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=12 December 2024|accessdate=1 January 2025}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239038 &#8203;] |- | Эстафета 4×50 м<br>комбинация | 1:42.35 | | [[О'Каллахан, Молли|Молли О'Каллахан]] (25.49)<br>[[Ходжес, Челси|Челси Ходжес]] (29.11)<br>[[Маккион, Эмма|Эмма Маккион]] (24.43)<br>[[Вильсон, Мэдисон|Мэдисон Вильсон]] (23.32) | {{Байрақ|Аустралия}} | 17 желтоқсан 2022 | [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде 2022|Әлем чемпионаты]] | {{Ту|Аустралия}} [[Мельбурн]] | <ref>{{cite web|title=Women's 4 × 50 m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700030205F60104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=17 December 2022|accessdate=30-01-2025}}</ref> |- | Эстафета 4×100 м<br>комбинация | 3:40.41 | | [[Смит, Реган|Реган Смит]] (54.02)<br>[[Кинг, Лили|Лили Кинг]] (1:03.02)<br>[[Уолш, Гретчен|Гретхен Уолш]] (52.84) <br>[[Дугласс,Кейт |Кейт Дугласс]] (50.53) | {{Байрақ|АҚШ}} | 15 желтоқсан 2024 | [[Чемпионат мира по плаванию на короткой воде|Әлем чемпионаты]] | {{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] |<ref>{{cite web|title=Women's 4x100m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080205F70104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=15 December 2024|accessdate=4 January 2025}}</ref> [https://vkvideo.ru/video-228643357_456239040 &#8203;] |} Шартты белгілер: # - рекорд ФИНА-дан ратификациялауды күтеді; Кезеңдердегі рекордтар: к-квалификация; жф — жартылай финал; э — эстафетаның 1-кезеңі; эк −эстафета квалификациясының 1-кезеңі; б — Б финалы; † — ұзағырақ жүзу кезінде; у-уақыт бойынша жүзу. === Микст === {| class="wikitable" style="font-size:90%; width: 98%;" |- ! Ұзындық !! Уақыт !! !!Жүзуші !! Ел !! Күні !! Жарыс !! Өткізілген жері !! {{small|Видео}} |- |Эстафета 4×50 м<br> еркін |1.27.26 | |[[Леонардо Деплано ]] (20.97) <br />[[Лоренцо Зацзери ]] (20.51)<br />[[Сильвия Ди Пьетро ]] (23.07) <br />[[Сара Кертис ]](22.71) |{{Байрақ|Италия}} |4 желтоқсан 2022 |[[Чемпионат Европы по плаванию на короткой воде|Еуропа чемпионаттары]] |{{Ту|Польша}} [[Люблин]] |<ref>{{cite web|title=Mixed 4×50m Freestyle Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/000119000A0301F60104FFFFFFFFFF01.pdf|publisher=Omega Timing|date=4 December 2025|access-date=6 December 2025}}</ref> |- |Эстафета 4×50 м<br> комбинация |1:35.15 | | [[Мерфи, Райан (пловец)|Райан Мерфи]] (22.37) <br> [[Финк, Ник|Ник Финк]] (24.96)<br>[[Дуглас, Кейт|Кейт Дугласс]] (24.09)<br> [[Хаски, Торри|Торри Хаске]] (23.73) |{{Байрақ|АҚШ}} |14 желтоқсан 2022 |Әлем чемпионаты қысқа суда |{{Ту|Аустралия}} [[Мельбурн]] |<ref>{{cite web|title=Mixed 4x50m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011700030305F60104FFFFFFFFFF01.pdf|date=2022-12-14|accessdate=2022-12-14|archive-date=2022-12-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20221221014415/https://www.omegatiming.com/File/00011700030305F60104FFFFFFFFFF01.pdf|deadlink=no}}</ref> [https://www.youtube.com/watch?v=ul7oas7Zcy4 ​] |- |Эстафета 4×100 м<br> комбинация |3:30,47 | |[[Мирон Лифинцев]] (48,90)<br> [[Кирилл Пригода]] (54,86)<br> [[Арина Суркова]] (55,63)<br> [[Дарья Клепикова]] (51.08) |{{Байрақ|Ресей}} |14 желтоқсан 2024 |Әлем чемпионаты қысқа суда |{{Ту|Венгрия}} [[Будапешт]] |<ref>{{cite web|title=Mixed 4 × 100 m Medley Relay Final Results|url=https://www.omegatiming.com/File/00011800080305F70104FFFFFFFFFF01.pdf|date=14 December 2024|accessdate=28 December 2024}}</ref>[https://vkvideo.ru/video-228643357_456239036 &#8203;] |} Шартты белгілер: # - рекорд ФИНА-дан ратификациялауды күтеді; Кезеңдердегі рекордтар: к-квалификация; жф — жартылай финал; э — эстафетаның 1-кезеңі; эк −эстафета квалификациясының 1-кезеңі; б — Б финалы; † — ұзағырақ жүзу кезінде; у-уақыт бойынша жүзу. == Рекордшылар рейтингі == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" width:100%;" |- !rowspan="2"|Елдер !rowspan="2"|Рекорд<br>саны !style="width:3em"|ҰС !style="width:3em"|ҚС !style="width:4em"|Барлығы !style="width:3em"|ҰС !style="width:3em"|ҚС !style="width:4em"|Барлығы !style="width:3em"|ҰС !style="width:3em"|ҚС !style="width:4em"|Барлығы |- class="unsortable" !colspan="3"|Ерлер !colspan="3"|Әйелдер !colspan="3"|Микст |- |align=left|{{Байрақ|АҚШ}} || 22 || 6 || 7 || 13 || 4 || 4 || 8 || || 1 || 1 |- |align=left|{{Байрақ|Аустралия}} || 17 || || 3 || 3 || 7 || 6 || 13 || 1 || || 1 |- |align=left|{{Байрақ|Қытай}} || 6 || 4 || || 4 || 1 || 1 || 2 || || || |- |align=left|{{Байрақ|Венгрия}} || 5 || 1 || 1 || 2 || 1 || 2 || 3 || || || |- |align=left|{{Байрақ|Швеция}} || 5 || || || || 4 || 1 || 5 || || || |- |align=left|{{Байрақ|Франция}} || 4 || 1 || 2 || 3 || || || || || 1 || 1 |- |align=left|{{Байрақ|Германия}} || 4 || 2 || 2 || 4 || || || || || || |- |align=left|{{Байрақ|Ресей}} || 4 || 1 || 2 || 3 || 1 || || 1 || || || |- |align=left|{{Байрақ|Канада}} || 3 || || || || 1 || 2 || 3 || || || |- |align=left|{{Байрақ|Ұлыбритания}} || 3 || 2 || || 2 || || || || 1 || || 1 |- |align=left|{{Байрақ|Италия}} || 3 || 1 || 2 || 3 || || || || || || |- |align=left|{{Байрақ|Литва }} || 3 || || || || 1 || 2 || 3 || || || |- |align=left|{{Байрақ|Бразилия }} || 2 || 1 || 1 || 2 || || || || || || |- |align=left|{{Байрақ|Жапония}} || 2 || || 2 || 2 || || || || || || |- |align=left|{{Байрақ|Нидерланд }} || 2 || || || || || 2 || 2 || || || |- |align=left|{{Байрақ|Испания}} || 2 || || || || || 2 || 2 || || || |- |align=left|{{Байрақ|Беларусь}} || 1 || || 1 || 1 || || || || || || |- |align=left|{{Байрақ|Гонконг}} || 1 || || || || || 1 || 1 || || || |- |align=left|{{Байрақ|Ирландия}} || 1 || || 1 || 1 || || || || || || |- |align=left|{{Байрақ|Ямайка}} || 1 || || || || || 1 || 1 || || || |- |align=left|{{Байрақ|Түркия}} || 1 || || 1 || 1 || || || || || || |- |align=left|{{Байрақ|Украина}} || 1 || 1 || || 1 || || || || || || |- class=sortbottom | '''Барлығы''' || '''93''' || '''20''' || '''25''' || '''45''' || '''21''' || '''24''' || '''44''' || '''2''' || '''2''' || '''4''' |} {{col-begin}} {{col-break|width=50%}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} port70f6zg3p10ew9rzt8gll6p0shiv 0 739120 3661846 3656878 2026-09-27T07:15:47Z Nurken 111493 3661846 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Республикасының Вице-Президенті |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |суреті = |сурет ені = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблема ені = 100px |эмблеманың аты = [[Қазақстан елтаңбасы]] |қазіргі = [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] |тағайындалған = 31 тамыз 2026 жылдан бастап |портреті = Ерлан Карин kremlin.ru 2017 (cropped).jpg |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = [[Ақорда (резиденция)|Ақорда]], [[Астана]] |ұсынылады = |тағайындалды = [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] келісімімен [[Қазақстан президенті|Президент]] |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |пайда болды = [[1991 жыл]]<br> [[2026 жыл]] (қайта енгізілді) |таратылды = [[1996 жыл]] |біріншісі = [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] |соңғысы = |сайты = [https://www.akorda.kz/kz akorda.kz] }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Вице-Президенті''' — [[Қазақстан]]дағы екінші ең жоғары мемлекеттік лауазым. Вице-президентті [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] келісімімен [[Қазақстан президенті|Президент]] қызметке тағайындайды. Ол Президенттің тапсырмасымен жұмыс істеп, конституцияда көзделген жағдайларда Президенттің орнын басады. Вице-Президенттің атқаратын қызметін Президент айқындайды. Лауазым 1991–1996 жылдары болған және 2026 жылы қайта енгізілген болатын. Вице-президент лауазымын атқарған тұңғыш адам — [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]], ол бұл қызметті 1991–1996 жылдары Президент [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] қызметінен босатқанша атқарды. Қазіргі вице-президент — [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]]. == Тарихы == === Қазақ КСР Президентінің орынбасары === Қазақ КСР Президентінің орынбасары лауазымы «Қазақ КСР Президенті қызметін тағайындау және Қазақ КСР Конституциясына (Негізгі Заңы) өзгертулер мен толықтырулар енгізу туралы» 1990 жылғы 24 сәуірдегі Қазақ КСР Заңына сәйкес Президент лауазымының енгізілуімен бір мезгілде енгізілді.<ref>{{Cite web |url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1000133 |title=Закон Казахской Советской Социалистической Республики от 24 апреля 1990 г. «Об учреждении поста Президента Казахской ССР и внесении изменений и дополнений в Конституцию (Основной Закон) Казахской ССР» |access-date=2019-03-24 |archive-date=2021-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210714011636/https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1000133 |deadlink=no }}</ref> Оған сәйкес: * Қазақ КСР Президентінің орынбасары Қазақ КСР Президентінің өкілеттігі бойынша оның жекелеген функцияларын орындайды және ол болмаған немесе Президент өз міндеттерін жүзеге асыра алмаған жағдайда Президентті алмастырады. * Егер Қазақ КСР Президенті қандай да бір себептермен өз міндеттерін атқара алмаса, Қазақ КСР жаңа президенті сайланғанға дейін оның өкілеттігі Қазақ КСР Президентінің орынбасарына, ал егер бұл мүмкін болмаса - Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Төрағасына өтеді. * Қазақ КСР Президентінің орынбасарын Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі алғаш рет алты жыл мерзімге сайлайды. Бұл лауазымға [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] төрағасының бірінші орынбасары қызметін атқарған [[Сергей Александрович Терещенко]] сайланды. Ол 1990 жылдың 24 сәуірі мен 13 мамыры аралығында қызмет атқарды. 13 мамырдан бастап Сергей Терещенко [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|ҚКП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті]]нің бірінші хатшысы болып тағайындалды, ал Президенттің орынбасары лауазымы бос болды. Ресми түрде Қазақ КСР Президентінің орынбасары қызметі Қазақстанның 1993 жылғы Конституциясының қабылдануымен жойылды. === Вице-Президент лауазымының пайда болуы === 1990 жылғы 20 қарашада [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] «Қазақ КСР мемлекеттік билік пен басқару құрылымын жетілдіру және Қазақ КСР-нің Конституциясына (Негізгі Заңына) өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң қабылдады,<ref>{{Cite web |url=http://adilet.zan.kz/rus/docs/Z900004000_ |title=Закон Казахской Советской Социалистической Республики от 20 ноябpя 1990 года № 334-XII «О совершенствовании структуры государственной власти и управления в Казахской ССР и внесении изменений и дополнений в Конституцию (Основной Закон) Казахской ССР» |access-date=2019-03-24 |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324085316/http://adilet.zan.kz/rus/docs/Z900004000_ |deadlink=no }}</ref> оған сәйкес Қазақ КСР-нің вице-президенті лауазымы енгізілді. 1991 жылғы 1 желтоқсанда Қазақ КСР Президентінің жалпыхалықтық сайлауында осыған дейін Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Төрағасы қызметін атқарған [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев]] Қазақ КСР вице-президенті лауазымына сайланды.<ref>Nohlen, D, Grotz, F & Hartmann, C (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p 424 ISBN 0-19-924958-X</ref> 10 желтоқсанда бұл қызмет Қазақстан Республикасының вице-президенті болып атала бастады. 6 күннен кейін республиканың КСРО-дан тәуелсіздігі жарияланды. 1992 жылғы 2 шілдедегі Қазақ КСР Конституциясына енгізілген өзгерістерге сәйкес<ref>{{Cite web |url=http://www.all-docs.ru/index.php?page=7&vi1=6096.000 |title=Закон Республики Казахстан от 2 июля 1992 года N 1491-XII «О внесении изменений и дополнений в Конституцию (Основной Закон) Казахской ССР» |accessdate=2019-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529204637/http://www.all-docs.ru/index.php?page=7&vi1=6096.000 |archivedate=2015-05-29 |deadlink=yes }}</ref> Қазақстан Республикасының Президенті мен Қазақстан Республикасының Вице-Президентін Қазақстан Республикасының азаматтары жалпыға бірдей, тең және тікелей сайлау құқығы негізінде жасырын дауыс беру арқылы бес жыл мерзімге сайлайды. Қазақстан Республикасының Вице-президенті лауазымына кандидатураны Қазақстан Республикасының Президенттігіне кандидат ұсынады. Қазақстан Республикасының Президенті мен Вице-Президентін сайлау тәртібі «Қазақ КСР Президентін сайлау туралы» Қазақ КСР заңымен айқындалады. === 1993 жылғы Конституция бойынша мәртебесі === 1993 жылы 28 қаңтарда тәуелсіз мемлекеттің жаңа негіздерін бекіткен жаңа [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституция]] қабылданды.<ref>{{Cite web |url=https://e-history.kz/ru/contents/view/1205 |title=Конституция Республики Казахстан 1993 года |access-date=2019-03-24 |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324085312/https://e-history.kz/ru/contents/view/1205 |deadlink=no }}</ref> Ол вице-президент лауазымының кейбір ережелерін реттеді. * 81-бапқа сәйкес Қазақстан Республикасының вице-президенті Республика Президентімен бірге сайланды және оның тапсырмасы бойынша Президенттің жекелеген функцияларын орындайды және Президент өз міндеттерін орындамаған немесе жүзеге асыра алмаған жағдайда оны алмастырды. Вице-президенттің республиканың өкілді органының депутаты болуға, басқа мемлекеттік органдарда және қоғамдық бірлестіктерде қызмет атқаруға, кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға құқығы жоқ. Оған иммунитетке кепілдік берілді.<ref name="к1993">{{Cite web |url=http://adilet.zan.kz/rus/docs/K930001000_ |title=Текст Конституции Казахстана 1993 года на портале Правовой информации Әділет |access-date=2019-03-24 |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324085314/http://adilet.zan.kz/rus/docs/K930001000_ |deadlink=no }}</ref> * 82-бапқа сәйкес республиканың вице-президенті, оның пікірінше, өз өкілеттіктерін одан әрі жүзеге асыру мүмкін болмаған жағдайда отставкаға кетуге құқылы болды.<ref name="к1993" /> * 83-бапқа сәйкес, Республика Президенті отставкаға кеткен немесе ол қайтыс болған жағдайда Президенттің өкілеттігі вице-президентке өтеді. Вице-президент Президенттiң мiндеттерiн өзiне ала алмаса, олар Жоғарғы Кеңес Президиумының Төрағасына берiледi. Мұндай жағдайларда президент сайлауы екі айдың ішінде өтуі керек. Ал вице-президент отставкаға кеткен немесе ол қайтыс болған жағдайда Президент Жоғарғы Кеңеспен келісе отырып, вице-президентті тағайындайды. * 114-бапқа сәйкес, вице-президент болып Қазақстан Республикасының аумағында кемінде он жыл тұрақты тұратын және мемлекеттік тілді меңгерген [[Қазақстан Республикасының азаматтығы|Қазақстан Республикасының азаматы]] сайлана алады. Өтпелі ережелерде 1993 жылғы Конституция күшіне енген кезде қолданыста болған Қазақ КСР заңнамасына сәйкес сайланған Қазақстан Республикасының Президенті мен Вице-Президентінің өкілеттіктері келесі Президент сайлауына дейін сақталады деп ерекше атап өтілді.<ref name="к1993" /> Жаңа Конституция 1995 жылы қабылданғандықтан, 1993 жылғы Конституция бойынша вице-президент сайлауы өткізілген жоқ.<ref>{{Cite web |url=https://el.kz/kz/news/archive/content-19876 |title=Конституция Республики Казахстан 1993 и 1995 г.г. |access-date=2019-03-24 |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324085315/https://el.kz/kz/news/archive/content-19876 |deadlink=no }}</ref>. === Лауазымды тарату === 1995 жылы 30 тамызда жаңа Конституцияны қабылдау туралы референдум өтті, онда Вице-президент лауазымы тек өтпелі ережелерде аталған. 94-бапта Конституция күшіне енген сәтте қолданылып жүрген Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес сайланған Қазақстан Республикасының Вице-президенті өзі сайланған мерзім өткенге дейін өз өкілеттігін сақтап қалатыны көрсетілген.<ref>{{Cite web |url=http://adilet.zan.kz/rus/docs/K950001000_#z100 |title=Текст Конституции Казахстана 1995 года на портале Правовой информации Әділет |access-date=2019-03-24 |archive-date=2019-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190406155001/http://adilet.zan.kz/rus/docs/K950001000_#z100 |deadlink=no }}</ref> 1995 жылы 24 қарашада «Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі туралы ережені бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығына қол қойылды,<ref>{{Cite web |url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1004925#pos=1;-122 |title=Указ Президента Республики Казахстан от 24 ноября 1995 г. № 2656 «Об утверждении Положения об Администрации Президента Республики Казахстан» |access-date=2019-03-24 |archive-date=2021-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711140347/https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1004925#pos=1;-122 |deadlink=no }}</ref> онда вице-президент туралы ескертулер жоқ жаңа ереже бекітілді. 1996 жылғы 22 ақпанда Ерік Асанбаевтың Қазақстанның Германиядағы елшісі болып тағайындалуымен Вице-президент қызметі толығымен жойылды. === Вице-президент лауазымын қайта енгізу === 2026 жылғы 20 қаңтар күні Президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] [[Ұлттық құрылтай]]дың V отырысында Вице-президент лауазымын қайта енгізуді ұсынды. Жаңа лауазым иесін мемлекет басшысы [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] келісімімен тағайындайды.<ref name="alashkz">[https://alash.kz/kz/article/memlekettik-kenesshi-lauazymy-qysqartylatyn-bolady-toqaev-vise-prezident-lauazymyn-engizudi-usyndy.html “Мемлекеттік кеңесші лауазымы қысқартылатын болады”: Тоқаев вице-президент лауазымын енгізуді ұсынды]</ref> Президенттің сөзінше, Вице-президенттің өкілеттіктер аясын Мемлекет басшысы өзі айқындайды. Вице-президент Президенттің тапсырмасы бойынша халықаралық форумдарда және шет мемлекеттердің делегацияларымен жүргізілетін келіссөздерде Қазақстанның мүддесін білдіреді, Құрылтайда Президенттің мүддесін қорғайды, отандық және шетелдік қоғамдық-саяси, ғылыми және мәдени-ағартушылық ұйымдармен өзара іс-қимыл жасайды, сондай-ақ Президенттің өзге де тапсырмаларын орындайды. Ол Вице-президенттің қызметтік функционалына қатысты негізгі ережелер Конституция мәтінінде де көрініс табуы тиіс екенін айтты. Сонымен қатар Мемлекет басшысы бұл өзгерістер аясында қолданыстағы Парламенттің қызметін қамтамасыз ететін аппараттық құрылымдардың бір бөлігі мен [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік кеңесші]] лауазымы қысқаратынын атап өтті.<ref>[https://juzmedia.kz/news/3582-kazakstanda-vitse-prezident-lauazymy-engiziledi/ Қазақстанда вице-президент лауазымы енгізіледі]</ref> Реформаны [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да халық қолдап, 1 шілдеде жаңа конституция күшіне енді. 2026 жылғы 31 тамызда Құрылтай отырысында президент Тоқаев Вице-президент лауазымына [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] кандидатурасын ұсынып, 145 депутат ішінен 141-і жақтап дауыс берді.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/appointments/2420633-erlan-qarin-qazaqstannyng-vitse-prezidenti-bolyp-tagaiyndaldy/ Ерлан Қарин Қазақстанның вице-президенті болып тағайындалды]</ref> Келісім алынғаннан кейін президент оны Вице-президент қылып қызметке тағайындады.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/et-karin-turaly-3174627 Е.Т. Қарин туралы]</ref> 5 қыркүйек күні президент Вице-президенттің өкілеттіктерін айқындады.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-vice-prezidentinin-okilettikteri-turaly-58256 Қазақстан Республикасы Вице-Президентінің өкілеттіктері туралы]</ref> == Тағайындау тәртібі == Қазақстан Вице-Президентін депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайдың]] келісімімен Республика Президенті тағайындайды, егер Құрылтай келісім беруден 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы. Вице-Президент болып 40 жасқа толған, қазақ тілін жетік меңгерген, Қазақстанда соңғы 15 жыл бойы тұратын, жоғары білімі бар Қазақстан азаматы тағайындалады. Вице-Президенттің өз өкілеттігі кезеңінде депутат болып сайлануға, өзге де ақы төленетін лауазымды атқаруға, кәсіппен айналысуға, саяси партияда болуға құқығы жоқ. == Атқаратын қызметі == Вице-Президент: * мемлекеттің ішкі және сыртқы саясаты саласындағы стратегиялық сипаттағы бастамаларды әзірлеуді қамтамасыз етеді және оларды Республика Президентіне ұсынады; * Президенттің тапсырмасы бойынша [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтаймен]], [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметпен]] және басқа да мемлекеттік органдармен, саяси партиялармен, қоғамдық бірлестіктермен және халықаралық ұйымдармен өзара іс-қимыл жасау кезінде Президент атынан өкілдік етеді; * Президенттің тапсырмасы бойынша халықаралық іс-шараларға қатысады; * Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлері съезінің хатшылығын басқарады; * Президент жанындағы [[Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты]]ның қызметіне жетекшілік етеді; * Президент жанындағы бірнеше консультативтік-кеңесші органның, атап айтқанда Мемлекеттік наградалар жөніндегі комиссияның; Азаматтық мәселелері жөніндегі комиссияның; Мемлекеттік символдар мен ведомстволық және оларға теңестірілген өзге де наградалардың геральдикасы жөніндегі республикалық комиссияның; Шетелде кадрларды даярлау жөніндегі республикалық комиссияның; әл-Фараби атындағы ғылым және техника саласындағы мемлекеттік сыйлығын беру жөніндегі комиссияның; Абай атындағы әдебиет және өнер саласындағы мемлекеттік сыйлығын беру жөніндегі комиссияның; Жастар саясаты жөніндегі кеңестің қызметін қамтамасыз етеді; * Президент айқындайтын өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады. Вице-Президенттің қызметін [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] қамтамасыз етеді.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-vice-prezidentinin-okilettikteri-turaly-58256 Қазақстан Республикасы Вице-Президентінің өкілеттіктері туралы]</ref> == Қазақстан вице-президенттері == {|class="wikitable" !№ !Суреті !Аты-жөні !Қызметін бастады !Қызметін аяқтады ! [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенті]] ! Ескертпелер |- | colspan="7" style="text-align:center"|'''Қазақ КСР президентінің орынбасары''' |- |1 |[[Сурет:Sergey Tereshchenko (2016-04-01).jpg|жиекті|100px]] |[[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]] |24 сәуір 1990 |13 мамыр 1990 | [[Сурет:Nazarbayev Alma-Ata Protocol.jpg|90px]]<br>[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{nowrap|(1990–1991)}} |<ref>{{cite web |last1=Vassiliev |first1=Alexei |title=Central Asia: Political and Economic Challenges in the Post-Soviet Era |url=https://books.google.com/books?id=XTwhBQAAQBAJ |publisher=Saqi |date=1 September 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://centrasia.org/cnt2.php?st=1022461132|title = &#124; ЦентрАзия}}</ref> |- | colspan="7" style="text-align:center"|'''Қазақ КСР вице-президенті''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|100px]] |[[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] |16 қазан 1991 |10 желтоқсан 1991 | [[Сурет:Nazarbayev Alma-Ata Protocol.jpg|90px]]<br>[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{nowrap|(1990–1991)}} | |- | colspan="7" style="text-align:center"|'''Қазақстан Республикасының вице-президенті''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|100px]] |[[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] |10 желтоқсан 1991 |22 ақпан 1996 |[[Сурет:Nazarbayev-Putin 2013 Kremlin meeting (cropped).jpg|90px]]<br>[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{nowrap|(1991–2019)}} |<ref>{{cite book|author=Europa Publications|title=The International Who's Who 2004|url=https://books.google.com/books?id=neKm1X6YPY0C&pg=PA70|year=2003|publisher=Psychology Press|isbn=978-1-85743-217-6|page=70}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=q_B71o01OxwC|title=Top Officials in Central Asia|date=6 June 1992|publisher=Central Intelligence Agency, Directorate of Intelligence|via=Google Books}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Мемлекет басшысы Ұлттық қоғамдық сенім кеңесінің бесінші отырысына қатысты (Erlan Karin cropped).jpg|100px]] |[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] |31 тамыз 2026 |{{қ.у.}} |[[Сурет:Касым-Жомарт Токаев (05-12-2019).jpg|90px]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{nowrap|(2019–)}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/et-karin-turaly-3174627 |title=Е.Т. Қарин туралы |language=kk |date=2026-08-31 |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate=2026-08-31}}</ref> |} == Әдебиет == * The International Who's Who 2004. Europa Publications. Psychology Press, 2003. ISBN 1857432177 == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Республикасының Президенті]] * [[Қазақстан басшыларының тізімі]] * [[Қазақстан үкімет басшыларының тізімі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} [[Санат:Қазақстан вице-президенті]] ojcxf3xe5tnbi101hoodh9rwm7k6jrq 3661847 3661846 2026-09-27T07:16:27Z Nurken 111493 /* Қазақстан вице-президенттері */ 3661847 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = Қазақстан Республикасының Вице-Президенті |шынайы атауы = |ел = Қазақстан |суреті = |сурет ені = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблема ені = 100px |эмблеманың аты = [[Қазақстан елтаңбасы]] |қазіргі = [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] |тағайындалған = 31 тамыз 2026 жылдан бастап |портреті = Ерлан Карин kremlin.ru 2017 (cropped).jpg |портреттің ені = |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = |резиденция = [[Ақорда (резиденция)|Ақорда]], [[Астана]] |ұсынылады = |тағайындалды = [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] келісімімен [[Қазақстан президенті|Президент]] |өкілеттігінің мерзімі = |айлығы = |пайда болды = [[1991 жыл]]<br> [[2026 жыл]] (қайта енгізілді) |таратылды = [[1996 жыл]] |біріншісі = [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] |соңғысы = |сайты = [https://www.akorda.kz/kz akorda.kz] }} {{Қазақстан саясаты}} '''Қазақстан Республикасының Вице-Президенті''' — [[Қазақстан]]дағы екінші ең жоғары мемлекеттік лауазым. Вице-президентті [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] келісімімен [[Қазақстан президенті|Президент]] қызметке тағайындайды. Ол Президенттің тапсырмасымен жұмыс істеп, конституцияда көзделген жағдайларда Президенттің орнын басады. Вице-Президенттің атқаратын қызметін Президент айқындайды. Лауазым 1991–1996 жылдары болған және 2026 жылы қайта енгізілген болатын. Вице-президент лауазымын атқарған тұңғыш адам — [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]], ол бұл қызметті 1991–1996 жылдары Президент [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] қызметінен босатқанша атқарды. Қазіргі вице-президент — [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]]. == Тарихы == === Қазақ КСР Президентінің орынбасары === Қазақ КСР Президентінің орынбасары лауазымы «Қазақ КСР Президенті қызметін тағайындау және Қазақ КСР Конституциясына (Негізгі Заңы) өзгертулер мен толықтырулар енгізу туралы» 1990 жылғы 24 сәуірдегі Қазақ КСР Заңына сәйкес Президент лауазымының енгізілуімен бір мезгілде енгізілді.<ref>{{Cite web |url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1000133 |title=Закон Казахской Советской Социалистической Республики от 24 апреля 1990 г. «Об учреждении поста Президента Казахской ССР и внесении изменений и дополнений в Конституцию (Основной Закон) Казахской ССР» |access-date=2019-03-24 |archive-date=2021-07-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210714011636/https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1000133 |deadlink=no }}</ref> Оған сәйкес: * Қазақ КСР Президентінің орынбасары Қазақ КСР Президентінің өкілеттігі бойынша оның жекелеген функцияларын орындайды және ол болмаған немесе Президент өз міндеттерін жүзеге асыра алмаған жағдайда Президентті алмастырады. * Егер Қазақ КСР Президенті қандай да бір себептермен өз міндеттерін атқара алмаса, Қазақ КСР жаңа президенті сайланғанға дейін оның өкілеттігі Қазақ КСР Президентінің орынбасарына, ал егер бұл мүмкін болмаса - Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Төрағасына өтеді. * Қазақ КСР Президентінің орынбасарын Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі алғаш рет алты жыл мерзімге сайлайды. Бұл лауазымға [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] төрағасының бірінші орынбасары қызметін атқарған [[Сергей Александрович Терещенко]] сайланды. Ол 1990 жылдың 24 сәуірі мен 13 мамыры аралығында қызмет атқарды. 13 мамырдан бастап Сергей Терещенко [[Қазақстан КП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті|ҚКП Оңтүстік Қазақстан облыстық комитеті]]нің бірінші хатшысы болып тағайындалды, ал Президенттің орынбасары лауазымы бос болды. Ресми түрде Қазақ КСР Президентінің орынбасары қызметі Қазақстанның 1993 жылғы Конституциясының қабылдануымен жойылды. === Вице-Президент лауазымының пайда болуы === 1990 жылғы 20 қарашада [[Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесі]] «Қазақ КСР мемлекеттік билік пен басқару құрылымын жетілдіру және Қазақ КСР-нің Конституциясына (Негізгі Заңына) өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы» заң қабылдады,<ref>{{Cite web |url=http://adilet.zan.kz/rus/docs/Z900004000_ |title=Закон Казахской Советской Социалистической Республики от 20 ноябpя 1990 года № 334-XII «О совершенствовании структуры государственной власти и управления в Казахской ССР и внесении изменений и дополнений в Конституцию (Основной Закон) Казахской ССР» |access-date=2019-03-24 |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324085316/http://adilet.zan.kz/rus/docs/Z900004000_ |deadlink=no }}</ref> оған сәйкес Қазақ КСР-нің вице-президенті лауазымы енгізілді. 1991 жылғы 1 желтоқсанда Қазақ КСР Президентінің жалпыхалықтық сайлауында осыған дейін Қазақ КСР Жоғарғы Кеңесінің Төрағасы қызметін атқарған [[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев]] Қазақ КСР вице-президенті лауазымына сайланды.<ref>Nohlen, D, Grotz, F & Hartmann, C (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p 424 ISBN 0-19-924958-X</ref> 10 желтоқсанда бұл қызмет Қазақстан Республикасының вице-президенті болып атала бастады. 6 күннен кейін республиканың КСРО-дан тәуелсіздігі жарияланды. 1992 жылғы 2 шілдедегі Қазақ КСР Конституциясына енгізілген өзгерістерге сәйкес<ref>{{Cite web |url=http://www.all-docs.ru/index.php?page=7&vi1=6096.000 |title=Закон Республики Казахстан от 2 июля 1992 года N 1491-XII «О внесении изменений и дополнений в Конституцию (Основной Закон) Казахской ССР» |accessdate=2019-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150529204637/http://www.all-docs.ru/index.php?page=7&vi1=6096.000 |archivedate=2015-05-29 |deadlink=yes }}</ref> Қазақстан Республикасының Президенті мен Қазақстан Республикасының Вице-Президентін Қазақстан Республикасының азаматтары жалпыға бірдей, тең және тікелей сайлау құқығы негізінде жасырын дауыс беру арқылы бес жыл мерзімге сайлайды. Қазақстан Республикасының Вице-президенті лауазымына кандидатураны Қазақстан Республикасының Президенттігіне кандидат ұсынады. Қазақстан Республикасының Президенті мен Вице-Президентін сайлау тәртібі «Қазақ КСР Президентін сайлау туралы» Қазақ КСР заңымен айқындалады. === 1993 жылғы Конституция бойынша мәртебесі === 1993 жылы 28 қаңтарда тәуелсіз мемлекеттің жаңа негіздерін бекіткен жаңа [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|Конституция]] қабылданды.<ref>{{Cite web |url=https://e-history.kz/ru/contents/view/1205 |title=Конституция Республики Казахстан 1993 года |access-date=2019-03-24 |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324085312/https://e-history.kz/ru/contents/view/1205 |deadlink=no }}</ref> Ол вице-президент лауазымының кейбір ережелерін реттеді. * 81-бапқа сәйкес Қазақстан Республикасының вице-президенті Республика Президентімен бірге сайланды және оның тапсырмасы бойынша Президенттің жекелеген функцияларын орындайды және Президент өз міндеттерін орындамаған немесе жүзеге асыра алмаған жағдайда оны алмастырды. Вице-президенттің республиканың өкілді органының депутаты болуға, басқа мемлекеттік органдарда және қоғамдық бірлестіктерде қызмет атқаруға, кәсіпкерлік қызметті жүзеге асыруға құқығы жоқ. Оған иммунитетке кепілдік берілді.<ref name="к1993">{{Cite web |url=http://adilet.zan.kz/rus/docs/K930001000_ |title=Текст Конституции Казахстана 1993 года на портале Правовой информации Әділет |access-date=2019-03-24 |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324085314/http://adilet.zan.kz/rus/docs/K930001000_ |deadlink=no }}</ref> * 82-бапқа сәйкес республиканың вице-президенті, оның пікірінше, өз өкілеттіктерін одан әрі жүзеге асыру мүмкін болмаған жағдайда отставкаға кетуге құқылы болды.<ref name="к1993" /> * 83-бапқа сәйкес, Республика Президенті отставкаға кеткен немесе ол қайтыс болған жағдайда Президенттің өкілеттігі вице-президентке өтеді. Вице-президент Президенттiң мiндеттерiн өзiне ала алмаса, олар Жоғарғы Кеңес Президиумының Төрағасына берiледi. Мұндай жағдайларда президент сайлауы екі айдың ішінде өтуі керек. Ал вице-президент отставкаға кеткен немесе ол қайтыс болған жағдайда Президент Жоғарғы Кеңеспен келісе отырып, вице-президентті тағайындайды. * 114-бапқа сәйкес, вице-президент болып Қазақстан Республикасының аумағында кемінде он жыл тұрақты тұратын және мемлекеттік тілді меңгерген [[Қазақстан Республикасының азаматтығы|Қазақстан Республикасының азаматы]] сайлана алады. Өтпелі ережелерде 1993 жылғы Конституция күшіне енген кезде қолданыста болған Қазақ КСР заңнамасына сәйкес сайланған Қазақстан Республикасының Президенті мен Вице-Президентінің өкілеттіктері келесі Президент сайлауына дейін сақталады деп ерекше атап өтілді.<ref name="к1993" /> Жаңа Конституция 1995 жылы қабылданғандықтан, 1993 жылғы Конституция бойынша вице-президент сайлауы өткізілген жоқ.<ref>{{Cite web |url=https://el.kz/kz/news/archive/content-19876 |title=Конституция Республики Казахстан 1993 и 1995 г.г. |access-date=2019-03-24 |archive-date=2019-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190324085315/https://el.kz/kz/news/archive/content-19876 |deadlink=no }}</ref>. === Лауазымды тарату === 1995 жылы 30 тамызда жаңа Конституцияны қабылдау туралы референдум өтті, онда Вице-президент лауазымы тек өтпелі ережелерде аталған. 94-бапта Конституция күшіне енген сәтте қолданылып жүрген Қазақстан Республикасының заңнамасына сәйкес сайланған Қазақстан Республикасының Вице-президенті өзі сайланған мерзім өткенге дейін өз өкілеттігін сақтап қалатыны көрсетілген.<ref>{{Cite web |url=http://adilet.zan.kz/rus/docs/K950001000_#z100 |title=Текст Конституции Казахстана 1995 года на портале Правовой информации Әділет |access-date=2019-03-24 |archive-date=2019-04-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190406155001/http://adilet.zan.kz/rus/docs/K950001000_#z100 |deadlink=no }}</ref> 1995 жылы 24 қарашада «Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі туралы ережені бекіту туралы» Қазақстан Республикасы Президентінің жарлығына қол қойылды,<ref>{{Cite web |url=https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1004925#pos=1;-122 |title=Указ Президента Республики Казахстан от 24 ноября 1995 г. № 2656 «Об утверждении Положения об Администрации Президента Республики Казахстан» |access-date=2019-03-24 |archive-date=2021-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210711140347/https://online.zakon.kz/Document/?doc_id=1004925#pos=1;-122 |deadlink=no }}</ref> онда вице-президент туралы ескертулер жоқ жаңа ереже бекітілді. 1996 жылғы 22 ақпанда Ерік Асанбаевтың Қазақстанның Германиядағы елшісі болып тағайындалуымен Вице-президент қызметі толығымен жойылды. === Вице-президент лауазымын қайта енгізу === 2026 жылғы 20 қаңтар күні Президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] [[Ұлттық құрылтай]]дың V отырысында Вице-президент лауазымын қайта енгізуді ұсынды. Жаңа лауазым иесін мемлекет басшысы [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] келісімімен тағайындайды.<ref name="alashkz">[https://alash.kz/kz/article/memlekettik-kenesshi-lauazymy-qysqartylatyn-bolady-toqaev-vise-prezident-lauazymyn-engizudi-usyndy.html “Мемлекеттік кеңесші лауазымы қысқартылатын болады”: Тоқаев вице-президент лауазымын енгізуді ұсынды]</ref> Президенттің сөзінше, Вице-президенттің өкілеттіктер аясын Мемлекет басшысы өзі айқындайды. Вице-президент Президенттің тапсырмасы бойынша халықаралық форумдарда және шет мемлекеттердің делегацияларымен жүргізілетін келіссөздерде Қазақстанның мүддесін білдіреді, Құрылтайда Президенттің мүддесін қорғайды, отандық және шетелдік қоғамдық-саяси, ғылыми және мәдени-ағартушылық ұйымдармен өзара іс-қимыл жасайды, сондай-ақ Президенттің өзге де тапсырмаларын орындайды. Ол Вице-президенттің қызметтік функционалына қатысты негізгі ережелер Конституция мәтінінде де көрініс табуы тиіс екенін айтты. Сонымен қатар Мемлекет басшысы бұл өзгерістер аясында қолданыстағы Парламенттің қызметін қамтамасыз ететін аппараттық құрылымдардың бір бөлігі мен [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік кеңесшісі|Мемлекеттік кеңесші]] лауазымы қысқаратынын атап өтті.<ref>[https://juzmedia.kz/news/3582-kazakstanda-vitse-prezident-lauazymy-engiziledi/ Қазақстанда вице-президент лауазымы енгізіледі]</ref> Реформаны [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да халық қолдап, 1 шілдеде жаңа конституция күшіне енді. 2026 жылғы 31 тамызда Құрылтай отырысында президент Тоқаев Вице-президент лауазымына [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] кандидатурасын ұсынып, 145 депутат ішінен 141-і жақтап дауыс берді.<ref>[https://kaz.nur.kz/politics/appointments/2420633-erlan-qarin-qazaqstannyng-vitse-prezidenti-bolyp-tagaiyndaldy/ Ерлан Қарин Қазақстанның вице-президенті болып тағайындалды]</ref> Келісім алынғаннан кейін президент оны Вице-президент қылып қызметке тағайындады.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/et-karin-turaly-3174627 Е.Т. Қарин туралы]</ref> 5 қыркүйек күні президент Вице-президенттің өкілеттіктерін айқындады.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-vice-prezidentinin-okilettikteri-turaly-58256 Қазақстан Республикасы Вице-Президентінің өкілеттіктері туралы]</ref> == Тағайындау тәртібі == Қазақстан Вице-Президентін депутаттардың жалпы санының көпшілік дауысымен берілген [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайдың]] келісімімен Республика Президенті тағайындайды, егер Құрылтай келісім беруден 2 рет бас тартса, Президент Құрылтайды таратуға құқылы. Вице-Президент болып 40 жасқа толған, қазақ тілін жетік меңгерген, Қазақстанда соңғы 15 жыл бойы тұратын, жоғары білімі бар Қазақстан азаматы тағайындалады. Вице-Президенттің өз өкілеттігі кезеңінде депутат болып сайлануға, өзге де ақы төленетін лауазымды атқаруға, кәсіппен айналысуға, саяси партияда болуға құқығы жоқ. == Атқаратын қызметі == Вице-Президент: * мемлекеттің ішкі және сыртқы саясаты саласындағы стратегиялық сипаттағы бастамаларды әзірлеуді қамтамасыз етеді және оларды Республика Президентіне ұсынады; * Президенттің тапсырмасы бойынша [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтаймен]], [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметпен]] және басқа да мемлекеттік органдармен, саяси партиялармен, қоғамдық бірлестіктермен және халықаралық ұйымдармен өзара іс-қимыл жасау кезінде Президент атынан өкілдік етеді; * Президенттің тапсырмасы бойынша халықаралық іс-шараларға қатысады; * Әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлері съезінің хатшылығын басқарады; * Президент жанындағы [[Қазақстан стратегиялық зерттеулер институты]]ның қызметіне жетекшілік етеді; * Президент жанындағы бірнеше консультативтік-кеңесші органның, атап айтқанда Мемлекеттік наградалар жөніндегі комиссияның; Азаматтық мәселелері жөніндегі комиссияның; Мемлекеттік символдар мен ведомстволық және оларға теңестірілген өзге де наградалардың геральдикасы жөніндегі республикалық комиссияның; Шетелде кадрларды даярлау жөніндегі республикалық комиссияның; әл-Фараби атындағы ғылым және техника саласындағы мемлекеттік сыйлығын беру жөніндегі комиссияның; Абай атындағы әдебиет және өнер саласындағы мемлекеттік сыйлығын беру жөніндегі комиссияның; Жастар саясаты жөніндегі кеңестің қызметін қамтамасыз етеді; * Президент айқындайтын өзге де өкілеттіктерді жүзеге асырады. Вице-Президенттің қызметін [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] қамтамасыз етеді.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasy-vice-prezidentinin-okilettikteri-turaly-58256 Қазақстан Республикасы Вице-Президентінің өкілеттіктері туралы]</ref> == Қазақстан вице-президенттері == {|class="wikitable" style="text-align:center" !№ !Суреті !Аты-жөні !Қызметін бастады !Қызметін аяқтады ! [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президенті]] ! Ескертпелер |- | colspan="7" style="text-align:center"|'''Қазақ КСР президентінің орынбасары''' |- |1 |[[Сурет:Sergey Tereshchenko (2016-04-01).jpg|жиекті|100px]] |[[Сергей Александрович Терещенко|Сергей Терещенко]] |24 сәуір 1990 |13 мамыр 1990 | [[Сурет:Nazarbayev Alma-Ata Protocol.jpg|90px]]<br>[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{nowrap|(1990–1991)}} |<ref>{{cite web |last1=Vassiliev |first1=Alexei |title=Central Asia: Political and Economic Challenges in the Post-Soviet Era |url=https://books.google.com/books?id=XTwhBQAAQBAJ |publisher=Saqi |date=1 September 2013}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://centrasia.org/cnt2.php?st=1022461132|title = &#124; ЦентрАзия}}</ref> |- | colspan="7" style="text-align:center"|'''Қазақ КСР вице-президенті''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|100px]] |[[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] |16 қазан 1991 |10 желтоқсан 1991 | [[Сурет:Nazarbayev Alma-Ata Protocol.jpg|90px]]<br>[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{nowrap|(1990–1991)}} | |- | colspan="7" style="text-align:center"|'''Қазақстан Республикасының вице-президенті''' |- |1 |[[Сурет:Replace this image male (blue).svg|жиекті|100px]] |[[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев|Ерік Асанбаев]] |10 желтоқсан 1991 |22 ақпан 1996 |[[Сурет:Nazarbayev-Putin 2013 Kremlin meeting (cropped).jpg|90px]]<br>[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]]<br>{{nowrap|(1991–2019)}} |<ref>{{cite book|author=Europa Publications|title=The International Who's Who 2004|url=https://books.google.com/books?id=neKm1X6YPY0C&pg=PA70|year=2003|publisher=Psychology Press|isbn=978-1-85743-217-6|page=70}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://books.google.com/books?id=q_B71o01OxwC|title=Top Officials in Central Asia|date=6 June 1992|publisher=Central Intelligence Agency, Directorate of Intelligence|via=Google Books}}</ref> |- |2 |[[Сурет:Ерлан Карин kremlin.ru 2017 (cropped).jpg|100px]] |[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] |31 тамыз 2026 |{{қ.у.}} |[[Сурет:Касым-Жомарт Токаев (05-12-2019).jpg|90px]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>{{nowrap|(2019–)}} |<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/et-karin-turaly-3174627 |title=Е.Т. Қарин туралы |language=kk |date=2026-08-31 |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |accessdate=2026-08-31}}</ref> |} == Әдебиет == * The International Who's Who 2004. Europa Publications. Psychology Press, 2003. ISBN 1857432177 == Тағы қараңыз == * [[Қазақстан Республикасының Президенті]] * [[Қазақстан басшыларының тізімі]] * [[Қазақстан үкімет басшыларының тізімі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} [[Санат:Қазақстан вице-президенті]] jfvpszm6hxxlpas3ucifn1ftp7dii3n 0 745931 3661794 3650507 2026-09-27T04:16:23Z Casserium 68287 3661794 wikitext text/x-wiki {{мағына|Қосанов}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Дәурен Жұматайұлы Қосанов | Шынайы есімі = | Суреті = Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, 2025 | Титулы = 14-[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] | Ту = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 8 маусым 2025<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Басқаруын аяқтады = 27 қыркүйек 2026 | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Руслан Фатихұлы Жақсылықов|Руслан Жақсылықов]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]]нің орынбасары — [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]]нің 6-бас қолбасшысы | Ту_2 = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg | Ту2_2 = Ensign of Kazakhstan Air Force.svg | Басқара бастады_2 = 30 қыркүйек 2024 | Басқаруын аяқтады_2 = 8 маусым 2025 | Ізашары_2 = Әуе қорғаныс күштерінің бас қолбасшысы ретінде өзі | Ізбасары_2 = [[Қайрат Әнуарбекұлы Садықов|Қайрат Садықов]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]]нің 6-бас қолбасшысы | Ту_3 = Ensign of Kazakhstan Air Force.svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 29 желтоқсан 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 30 қыркүйек 2024 | Ізашары_3 = [[Нұрлан Секенұлы Орманбетов|Нұрлан Орманбетов]] | Ізбасары_3 = Қорғаныс министрінің орынбасары — Әуе қорғаныс күштерінің бас қолбасшысы ретінде өзі | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 14.10.1969 | Туған жері = [[Балтасап|Новотроицкое]] ауылы, {{туғанжері|Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы){{!}} Ақтоғай ауданы|Ақтоғай ауданында (Павлодар облысы)}}, [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = 1990– | Құрамында болды = {{байрақ|КСРО}}<br>{{Байрақ|Қазақстан}} | Әскер түрі = [[Қазақстан Әскери-әуе күштері|Әскери-әуе күштері]] | Атағы = [[Сурет:Lieutenant General of Republic of Kazakhstan Air Force.jpg|50px]] Авиация [[генерал-лейтенант]]ы | Партиясы = | Білімі = {{Unbulleted list |Армавир жоғары әскери авиациялық ұшқыштар мектебі |[[Гагарин атындағы Әскери-әуе академиясы|Әскери-әуе академиясы]] |[[Ресей Қарулы Күштері Бас штабының Әскери академиясы]] }} | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{Қатар | {{2 дәрежелі Айбын ордені}} | {{Жауынгерлік epлiгi үшін медалі}} | {{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} }} {{Қатар | {{ҚР ҚК 10 жыл}} | {{ҚР ҚК 20 жыл медалі}} | {{1 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (Қазақстан)}} }} {{Қатар | {{2 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (Қазақстан)}} | {{3 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (Қазақстан)}} | {{Бигелдинов медалі}} }} {{Қатар | {{ҚР ӘТК 20 жыл медалі}} | {{Тәжікстан ҚК 20 жыл медалі}} }} }} '''Дәурен Жұматайұлы Қосанов''' ([[14 қазан]] [[1969 жыл]], [[Балтасап|Новотроицкое]], [[Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы)|Краснокут ауданы]], [[Павлодар облысы]]) — қазақстандық әскери және мемлекеттік қайраткер, әуе генерал-лейтенанты және 2025–2026 жылдары [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]]. == Өмірбаяны == 1969 жылғы 14 қазанда Қосанов [[Павлодар облысы]]ндағы [[Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы)|Ақтоғай ауданы]]ның [[Балтасап|Новотроицкое]] ауылында дүниеге келген. 1990 жылы Армавир жоғары әскери авиациялық ұшқыштар училищесін бітірген. Қызметін Үшарал жойғыш полкінде бастады. Талдықорғандағы [[Су-27]] эскадрильясын басқарды, Қарағанды авиабазасында штаб басшысы, Шымкент авиабазасында командир қызметтерін атқарды. Ұшақтардың бірнеше түрін: Су-27 жойғыш-бомбалаушы, [[МиГ-29]] майдандық жойғыш, [[МиГ-31]] ұстағыш игерді. 2005 жылы Ю.А.Гагарин атындағы Әскери-әуе күштері академиясын бітірсе, 2013 жылы Ресей Қарулы Күштері Бас штабының Әскери академиясын бітірген. 2013 жылғы 5 шілдеде [[Қазақстан президенті]]нің өкімімен [[Қазақстан Әскери-әуе күштері|Қарулы Күштердің Әуе қорғанысы күштері Әскери-әуе күштері]]нің қолбасшысы болып тағайындалды. 2015 жылы оған авиация [[генерал-майор]]ы атағы берілді.<ref>{{Cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/zhogary-eskeri-zhene-arnauly-ataktar-synyptyk-shender-beru-turaly|title=Жоғары әскери және арнаулы атақтар, сыныптық шендер беру туралы|publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|date=2015-05-06|accessdate=2024-10-01}}</ref> 2019 жылғы 21 қыркүйекте ол Қарулы Күштер Әуе қорғанысы күштері Әскери-әуе күштерінің қолбасшысы қызметінен босатылды. 2019 жылғы қазанда [[Ақтөбе]] қаласындағы Әуе қорғанысы күштері Әскери институтының басшысы болып тағайындалды. 2022 жылғы қазанда Қарулы Күштер Әуе қорғанысы күштері бас штабы басшысының бірінші орынбасары,<ref>{{Cite web|url=https://visvo.edu.kz/kz/novosti/447-skeri-d-st-rge-adaldy.html|title=Әскери дәстүрге адалдық.|author=Super User|website=visvo.mil.kz|access-date=2023-05-05|archive-date=2022-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20221022140913/http://visvo.mil.kz/ru/novosti/447-skeri-d-st-rge-adaldy.html|publisher=Екі Мәрте Кеңес Одағының батыры Т. Ж. Бегельдинов атындағы ӘҚК Әскери институты|date=2022-10-22|accessdate=2024-10-01}}</ref> ал сол жылғы желтоқсаннан бастап Әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|lang=kk|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/about/structure/people/13106?lang=kk|title=Жалпы ақпарат|website=gov.egov.kz|archive-url=https://web.archive.org/web/0/https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/about/structure/people/13106?lang=kk|archive-date=2023-05-05|access-date=2023-05-05}}</ref> 2024 жылы оған авиация [[генерал-лейтенант]]ы атағы берілді.<ref>{{Cite web |url=https://akorda.kz/kz/zhogary-askeri-zhane-arnauly-ataktar-synyptyk-shender-beru-turaly-641811|title=Жоғары әскери және арнаулы атақтар, сыныптық шендер беру туралы|publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|date=2024-05-06|accessdate=2024-10-01}}</ref> 2024 жылғы 30 қыркүйекте Қорғаныс министрінің орынбасары — Қарулы Күштер Әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://kaztag.kz/kz/news/dauren-osanov-or-anys-ministrini-orynbasary-ue-or-anysy-k-shterini-bas-olbasshysy-bolyp-ta-ayyndaldy|title=Даурен Қосанов қорғаныс министрінің орынбасары – әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды|accessdate=2024-09-30}}</ref> 2025 жылғы 8 маусымда [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/dzh-kosanov-turaly-85395 |title= Д.Ж. Қосанов туралы |date=2025-06-08|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-06-08}}</ref> 2026 жылғы 27 қыркүйекте қызметінен босатылды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-dauren-zhumatayuly-kosanov-kazakstan-respublikasynyn-korganys-ministri-lauazymynan-bosatyldy-2785341 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Дәурен Жұматайұлы Қосанов Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі лауазымынан босатылды |date=2026-09-27|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2026-09-27}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Бірінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Қосанов, Дәурен Жұматайұлы}} [[Санат:Қазақстан әскерилері]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан генерал-лейтенанттары]] [[Санат:Қазақстан қорғаныс министрлері]] 31792de4j1cxgqhsg35v3d3cjbyolhv 3661798 3661794 2026-09-27T04:24:19Z Casserium 68287 /* Өмірбаяны */ 3661798 wikitext text/x-wiki {{мағына|Қосанов}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Дәурен Жұматайұлы Қосанов | Шынайы есімі = | Суреті = Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, 2025 | Титулы = 14-[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] | Ту = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 8 маусым 2025<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Басқаруын аяқтады = 27 қыркүйек 2026 | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Руслан Фатихұлы Жақсылықов|Руслан Жақсылықов]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]]нің орынбасары — [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]]нің 6-бас қолбасшысы | Ту_2 = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg | Ту2_2 = Ensign of Kazakhstan Air Force.svg | Басқара бастады_2 = 30 қыркүйек 2024 | Басқаруын аяқтады_2 = 8 маусым 2025 | Ізашары_2 = Әуе қорғаныс күштерінің бас қолбасшысы ретінде өзі | Ізбасары_2 = [[Қайрат Әнуарбекұлы Садықов|Қайрат Садықов]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]]нің 6-бас қолбасшысы | Ту_3 = Ensign of Kazakhstan Air Force.svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 29 желтоқсан 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 30 қыркүйек 2024 | Ізашары_3 = [[Нұрлан Секенұлы Орманбетов|Нұрлан Орманбетов]] | Ізбасары_3 = Қорғаныс министрінің орынбасары — Әуе қорғаныс күштерінің бас қолбасшысы ретінде өзі | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 14.10.1969 | Туған жері = [[Балтасап|Новотроицкое]] ауылы, {{туғанжері|Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы){{!}} Ақтоғай ауданы|Ақтоғай ауданында (Павлодар облысы)}}, [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = 1990– | Құрамында болды = {{байрақ|КСРО}}<br>{{Байрақ|Қазақстан}} | Әскер түрі = [[Қазақстан Әскери-әуе күштері|Әскери-әуе күштері]] | Атағы = [[Сурет:Lieutenant General of Republic of Kazakhstan Air Force.jpg|50px]] Авиация [[генерал-лейтенант]]ы | Партиясы = | Білімі = {{Unbulleted list |Армавир жоғары әскери авиациялық ұшқыштар мектебі |[[Гагарин атындағы Әскери-әуе академиясы|Әскери-әуе академиясы]] |[[Ресей Қарулы Күштері Бас штабының Әскери академиясы]] }} | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{Қатар | {{2 дәрежелі Айбын ордені}} | {{Жауынгерлік epлiгi үшін медалі}} | {{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} }} {{Қатар | {{ҚР ҚК 10 жыл}} | {{ҚР ҚК 20 жыл медалі}} | {{1 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (Қазақстан)}} }} {{Қатар | {{2 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (Қазақстан)}} | {{3 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (Қазақстан)}} | {{Бигелдинов медалі}} }} {{Қатар | {{ҚР ӘТК 20 жыл медалі}} | {{Тәжікстан ҚК 20 жыл медалі}} }} }} '''Дәурен Жұматайұлы Қосанов''' ([[14 қазан]] [[1969 жыл]], [[Балтасап|Новотроицкое]], [[Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы)|Краснокут ауданы]], [[Павлодар облысы]]) — қазақстандық әскери және мемлекеттік қайраткер, әуе генерал-лейтенанты және 2025–2026 жылдары [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]]. == Өмірбаяны == 1969 жылғы 14 қазанда Қосанов [[Павлодар облысы]]ндағы [[Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы)|Ақтоғай ауданы]]ның [[Балтасап|Новотроицкое]] ауылында дүниеге келген. 1990 жылы Армавир жоғары әскери авиациялық ұшқыштар училищесін бітірген. Қызметін Үшарал жойғыш полкінде бастады. Талдықорғандағы [[Су-27]] эскадрильясын басқарды, Қарағанды авиабазасында штаб басшысы, Шымкент авиабазасында командир қызметтерін атқарды. Ұшақтардың бірнеше түрін: Су-27 жойғыш-бомбалаушы, [[МиГ-29]] майдандық жойғыш, [[МиГ-31]] ұстағыш игерді. 2005 жылы Ю.А.Гагарин атындағы Әскери-әуе күштері академиясын бітірсе, 2013 жылы Ресей Қарулы Күштері Бас штабының Әскери академиясын бітірген. 2013 жылғы 5 шілдеде [[Қазақстан президенті]]нің өкімімен [[Қазақстан Әскери-әуе күштері|Қарулы Күштердің Әуе қорғанысы күштері Әскери-әуе күштері]]нің қолбасшысы болып тағайындалды. 2015 жылы оған авиация [[генерал-майор]]ы атағы берілді.<ref>{{Cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/zhogary-eskeri-zhene-arnauly-ataktar-synyptyk-shender-beru-turaly|title=Жоғары әскери және арнаулы атақтар, сыныптық шендер беру туралы|publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|date=2015-05-06|accessdate=2024-10-01}}</ref> 2019 жылғы 21 қыркүйекте ол Қарулы Күштер Әуе қорғанысы күштері Әскери-әуе күштерінің қолбасшысы қызметінен босатылды. 2019 жылғы қазанда [[Ақтөбе]] қаласындағы Әуе қорғанысы күштері Әскери институтының басшысы болып тағайындалды. 2022 жылғы қазанда Қарулы Күштер Әуе қорғанысы күштері бас штабы басшысының бірінші орынбасары,<ref>{{Cite web|url=https://visvo.edu.kz/kz/novosti/447-skeri-d-st-rge-adaldy.html|title=Әскери дәстүрге адалдық.|author=Super User|website=visvo.mil.kz|access-date=2023-05-05|archive-date=2022-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20221022140913/http://visvo.mil.kz/ru/novosti/447-skeri-d-st-rge-adaldy.html|publisher=Екі Мәрте Кеңес Одағының батыры Т. Ж. Бегельдинов атындағы ӘҚК Әскери институты|date=2022-10-22|accessdate=2024-10-01}}</ref> ал сол жылғы желтоқсаннан бастап Әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|lang=kk|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/about/structure/people/13106?lang=kk|title=Жалпы ақпарат|website=gov.egov.kz|archive-url=https://web.archive.org/web/0/https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/about/structure/people/13106?lang=kk|archive-date=2023-05-05|access-date=2023-05-05}}</ref> 2024 жылы оған авиация [[генерал-лейтенант]]ы атағы берілді.<ref>{{Cite web |url=https://akorda.kz/kz/zhogary-askeri-zhane-arnauly-ataktar-synyptyk-shender-beru-turaly-641811|title=Жоғары әскери және арнаулы атақтар, сыныптық шендер беру туралы|publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|date=2024-05-06|accessdate=2024-10-01}}</ref> 2024 жылғы 30 қыркүйекте Қорғаныс министрінің орынбасары — Қарулы Күштер Әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://kaztag.kz/kz/news/dauren-osanov-or-anys-ministrini-orynbasary-ue-or-anysy-k-shterini-bas-olbasshysy-bolyp-ta-ayyndaldy|title=Даурен Қосанов қорғаныс министрінің орынбасары – әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды|accessdate=2024-09-30}}</ref> 2025 жылғы 8 маусымда [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/dzh-kosanov-turaly-85395 |title= Д.Ж. Қосанов туралы |date=2025-06-08|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-06-08}}</ref> 2026 жылғы 27 қыркүйекте қызметінен босатылды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-dauren-zhumatayuly-kosanov-kazakstan-respublikasynyn-korganys-ministri-lauazymynan-bosatyldy-2785341 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Дәурен Жұматайұлы Қосанов Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі лауазымынан босатылды |date=2026-09-27|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2026-09-27}}</ref> Бұдан 3 күн бұрын Маңғыстау облысы аумағындағы Әскери-теңіз күштерінің оқу-жаттығуы кезінде 17 сарбазды толқын алып кетіп, 14 әскери қызметкер [[Каспий теңізіндегі әскерилер қазасы|қаза тапқан]] еді.<ref>{{Cite web|url= https://stan.kz/news-440162/ |title= Маңғыстауда қаза тапқан сарбаздар қызмет еткен әскери бөлім құтқару кеудешелерін 14 мың теңгеден сатып алған |date=2026-09-26|lang=kk|work= stan.kz |accessdate= 2026-09-26}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Бірінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Қосанов, Дәурен Жұматайұлы}} [[Санат:Қазақстан әскерилері]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан генерал-лейтенанттары]] [[Санат:Қазақстан қорғаныс министрлері]] tn4ivahlykd038yy3j4sf1kdlrumjoo 3661799 3661798 2026-09-27T04:25:10Z Casserium 68287 3661799 wikitext text/x-wiki {{мағына|Қосанов}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Дәурен Жұматайұлы Қосанов | Шынайы есімі = | Суреті = Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, 2025 | Титулы = 14-[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] | Ту = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 8 маусым 2025 | Басқаруын аяқтады = 27 қыркүйек 2026<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Руслан Фатихұлы Жақсылықов|Руслан Жақсылықов]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]]нің орынбасары — [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]]нің 6-бас қолбасшысы | Ту_2 = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg | Ту2_2 = Ensign of Kazakhstan Air Force.svg | Басқара бастады_2 = 30 қыркүйек 2024 | Басқаруын аяқтады_2 = 8 маусым 2025 | Ізашары_2 = Әуе қорғаныс күштерінің бас қолбасшысы ретінде өзі | Ізбасары_2 = [[Қайрат Әнуарбекұлы Садықов|Қайрат Садықов]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]]нің 6-бас қолбасшысы | Ту_3 = Ensign of Kazakhstan Air Force.svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 29 желтоқсан 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 30 қыркүйек 2024 | Ізашары_3 = [[Нұрлан Секенұлы Орманбетов|Нұрлан Орманбетов]] | Ізбасары_3 = Қорғаныс министрінің орынбасары — Әуе қорғаныс күштерінің бас қолбасшысы ретінде өзі | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 14.10.1969 | Туған жері = [[Балтасап|Новотроицкое]] ауылы, {{туғанжері|Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы){{!}} Ақтоғай ауданы|Ақтоғай ауданында (Павлодар облысы)}}, [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = 1990– | Құрамында болды = {{байрақ|КСРО}}<br>{{Байрақ|Қазақстан}} | Әскер түрі = [[Қазақстан Әскери-әуе күштері|Әскери-әуе күштері]] | Атағы = [[Сурет:Lieutenant General of Republic of Kazakhstan Air Force.jpg|50px]] Авиация [[генерал-лейтенант]]ы | Партиясы = | Білімі = {{Unbulleted list |Армавир жоғары әскери авиациялық ұшқыштар мектебі |[[Гагарин атындағы Әскери-әуе академиясы|Әскери-әуе академиясы]] |[[Ресей Қарулы Күштері Бас штабының Әскери академиясы]] }} | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{Қатар | {{2 дәрежелі Айбын ордені}} | {{Жауынгерлік epлiгi үшін медалі}} | {{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} }} {{Қатар | {{ҚР ҚК 10 жыл}} | {{ҚР ҚК 20 жыл медалі}} | {{1 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (Қазақстан)}} }} {{Қатар | {{2 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (Қазақстан)}} | {{3 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (Қазақстан)}} | {{Бигелдинов медалі}} }} {{Қатар | {{ҚР ӘТК 20 жыл медалі}} | {{Тәжікстан ҚК 20 жыл медалі}} }} }} '''Дәурен Жұматайұлы Қосанов''' ([[14 қазан]] [[1969 жыл]], [[Балтасап|Новотроицкое]], [[Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы)|Краснокут ауданы]], [[Павлодар облысы]]) — қазақстандық әскери және мемлекеттік қайраткер, әуе генерал-лейтенанты және 2025–2026 жылдары [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]]. == Өмірбаяны == 1969 жылғы 14 қазанда Қосанов [[Павлодар облысы]]ндағы [[Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы)|Ақтоғай ауданы]]ның [[Балтасап|Новотроицкое]] ауылында дүниеге келген. 1990 жылы Армавир жоғары әскери авиациялық ұшқыштар училищесін бітірген. Қызметін Үшарал жойғыш полкінде бастады. Талдықорғандағы [[Су-27]] эскадрильясын басқарды, Қарағанды авиабазасында штаб басшысы, Шымкент авиабазасында командир қызметтерін атқарды. Ұшақтардың бірнеше түрін: Су-27 жойғыш-бомбалаушы, [[МиГ-29]] майдандық жойғыш, [[МиГ-31]] ұстағыш игерді. 2005 жылы Ю.А.Гагарин атындағы Әскери-әуе күштері академиясын бітірсе, 2013 жылы Ресей Қарулы Күштері Бас штабының Әскери академиясын бітірген. 2013 жылғы 5 шілдеде [[Қазақстан президенті]]нің өкімімен [[Қазақстан Әскери-әуе күштері|Қарулы Күштердің Әуе қорғанысы күштері Әскери-әуе күштері]]нің қолбасшысы болып тағайындалды. 2015 жылы оған авиация [[генерал-майор]]ы атағы берілді.<ref>{{Cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/zhogary-eskeri-zhene-arnauly-ataktar-synyptyk-shender-beru-turaly|title=Жоғары әскери және арнаулы атақтар, сыныптық шендер беру туралы|publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|date=2015-05-06|accessdate=2024-10-01}}</ref> 2019 жылғы 21 қыркүйекте ол Қарулы Күштер Әуе қорғанысы күштері Әскери-әуе күштерінің қолбасшысы қызметінен босатылды. 2019 жылғы қазанда [[Ақтөбе]] қаласындағы Әуе қорғанысы күштері Әскери институтының басшысы болып тағайындалды. 2022 жылғы қазанда Қарулы Күштер Әуе қорғанысы күштері бас штабы басшысының бірінші орынбасары,<ref>{{Cite web|url=https://visvo.edu.kz/kz/novosti/447-skeri-d-st-rge-adaldy.html|title=Әскери дәстүрге адалдық.|author=Super User|website=visvo.mil.kz|access-date=2023-05-05|archive-date=2022-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20221022140913/http://visvo.mil.kz/ru/novosti/447-skeri-d-st-rge-adaldy.html|publisher=Екі Мәрте Кеңес Одағының батыры Т. Ж. Бегельдинов атындағы ӘҚК Әскери институты|date=2022-10-22|accessdate=2024-10-01}}</ref> ал сол жылғы желтоқсаннан бастап Әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|lang=kk|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/about/structure/people/13106?lang=kk|title=Жалпы ақпарат|website=gov.egov.kz|archive-url=https://web.archive.org/web/0/https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/about/structure/people/13106?lang=kk|archive-date=2023-05-05|access-date=2023-05-05}}</ref> 2024 жылы оған авиация [[генерал-лейтенант]]ы атағы берілді.<ref>{{Cite web |url=https://akorda.kz/kz/zhogary-askeri-zhane-arnauly-ataktar-synyptyk-shender-beru-turaly-641811|title=Жоғары әскери және арнаулы атақтар, сыныптық шендер беру туралы|publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|date=2024-05-06|accessdate=2024-10-01}}</ref> 2024 жылғы 30 қыркүйекте Қорғаныс министрінің орынбасары — Қарулы Күштер Әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://kaztag.kz/kz/news/dauren-osanov-or-anys-ministrini-orynbasary-ue-or-anysy-k-shterini-bas-olbasshysy-bolyp-ta-ayyndaldy|title=Даурен Қосанов қорғаныс министрінің орынбасары – әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды|accessdate=2024-09-30}}</ref> 2025 жылғы 8 маусымда [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/dzh-kosanov-turaly-85395 |title= Д.Ж. Қосанов туралы |date=2025-06-08|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-06-08}}</ref> 2026 жылғы 27 қыркүйекте қызметінен босатылды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-dauren-zhumatayuly-kosanov-kazakstan-respublikasynyn-korganys-ministri-lauazymynan-bosatyldy-2785341 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Дәурен Жұматайұлы Қосанов Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі лауазымынан босатылды |date=2026-09-27|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2026-09-27}}</ref> Бұдан 3 күн бұрын Маңғыстау облысы аумағындағы Әскери-теңіз күштерінің оқу-жаттығуы кезінде 17 сарбазды толқын алып кетіп, 14 әскери қызметкер [[Каспий теңізіндегі әскерилер қазасы|қаза тапқан]] еді.<ref>{{Cite web|url= https://stan.kz/news-440162/ |title= Маңғыстауда қаза тапқан сарбаздар қызмет еткен әскери бөлім құтқару кеудешелерін 14 мың теңгеден сатып алған |date=2026-09-26|lang=kk|work= stan.kz |accessdate= 2026-09-26}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Бірінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Қосанов, Дәурен Жұматайұлы}} [[Санат:Қазақстан әскерилері]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан генерал-лейтенанттары]] [[Санат:Қазақстан қорғаныс министрлері]] 55oz0uw4te8nvhscumjralgwv8g13im 3661834 3661799 2026-09-27T06:50:59Z Nurken 111493 [[Айдос Сәкенұлы Мырзахметов|Айдос Мырзахметов]] 3661834 wikitext text/x-wiki {{мағына|Қосанов}} {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Дәурен Жұматайұлы Қосанов | Шынайы есімі = | Суреті = Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, 2025 | Титулы = 14-[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] | Ту = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 8 маусым 2025 | Басқаруын аяқтады = 27 қыркүйек 2026<br>(28 тамыз – 3 қыркүйек 2026 {{м.а.}})<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Руслан Фатихұлы Жақсылықов|Руслан Жақсылықов]] | Ізбасары = [[Айдос Сәкенұлы Мырзахметов|Айдос Мырзахметов]] | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]]нің орынбасары — [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]]нің 6-бас қолбасшысы | Ту_2 = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg | Ту2_2 = Ensign of Kazakhstan Air Force.svg | Басқара бастады_2 = 30 қыркүйек 2024 | Басқаруын аяқтады_2 = 8 маусым 2025 | Ізашары_2 = Әуе қорғаныс күштерінің бас қолбасшысы ретінде өзі | Ізбасары_2 = [[Қайрат Әнуарбекұлы Садықов|Қайрат Садықов]] | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Президент_3 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасы әуе қорғаныс күштері|Әуе қорғаныс күштері]]нің 6-бас қолбасшысы | Ту_3 = Ensign of Kazakhstan Air Force.svg | Ту2_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_3 = 29 желтоқсан 2022 | Басқаруын аяқтады_3 = 30 қыркүйек 2024 | Ізашары_3 = [[Нұрлан Секенұлы Орманбетов|Нұрлан Орманбетов]] | Ізбасары_3 = Қорғаныс министрінің орынбасары — Әуе қорғаныс күштерінің бас қолбасшысы ретінде өзі | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 14.10.1969 | Туған жері = [[Балтасап|Новотроицкое]] ауылы, {{туғанжері|Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы){{!}} Ақтоғай ауданы|Ақтоғай ауданында (Павлодар облысы)}}, [[Павлодар облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = 1990– | Құрамында болды = {{байрақ|КСРО}}<br>{{Байрақ|Қазақстан}} | Әскер түрі = [[Қазақстан Әскери-әуе күштері|Әскери-әуе күштері]] | Атағы = [[Сурет:Lieutenant General of Republic of Kazakhstan Air Force.jpg|50px]] Авиация [[генерал-лейтенант]]ы | Партиясы = | Білімі = {{Unbulleted list |Армавир жоғары әскери авиациялық ұшқыштар мектебі |[[Гагарин атындағы Әскери-әуе академиясы|Әскери-әуе академиясы]] |[[Ресей Қарулы Күштері Бас штабының Әскери академиясы]] }} | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{Қатар | {{2 дәрежелі Айбын ордені}} | {{Жауынгерлік epлiгi үшін медалі}} | {{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} }} {{Қатар | {{ҚР ҚК 10 жыл}} | {{ҚР ҚК 20 жыл медалі}} | {{1 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (Қазақстан)}} }} {{Қатар | {{2 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (Қазақстан)}} | {{3 дәрежелі Мінсіз қызметі үшін медалі (Қазақстан)}} | {{Бигелдинов медалі}} }} {{Қатар | {{ҚР ӘТК 20 жыл медалі}} | {{Тәжікстан ҚК 20 жыл медалі}} }} }} '''Дәурен Жұматайұлы Қосанов''' ([[14 қазан]] [[1969 жыл]], [[Балтасап|Новотроицкое]], [[Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы)|Краснокут ауданы]], [[Павлодар облысы]]) — қазақстандық әскери және мемлекеттік қайраткер, әуе генерал-лейтенанты және 2025–2026 жылдары [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]]. == Өмірбаяны == 1969 жылғы 14 қазанда Қосанов [[Павлодар облысы]]ндағы [[Ақтоғай ауданы (Павлодар облысы)|Ақтоғай ауданы]]ның [[Балтасап|Новотроицкое]] ауылында дүниеге келген. 1990 жылы Армавир жоғары әскери авиациялық ұшқыштар училищесін бітірген. Қызметін Үшарал жойғыш полкінде бастады. Талдықорғандағы [[Су-27]] эскадрильясын басқарды, Қарағанды авиабазасында штаб басшысы, Шымкент авиабазасында командир қызметтерін атқарды. Ұшақтардың бірнеше түрін: Су-27 жойғыш-бомбалаушы, [[МиГ-29]] майдандық жойғыш, [[МиГ-31]] ұстағыш игерді. 2005 жылы Ю.А.Гагарин атындағы Әскери-әуе күштері академиясын бітірсе, 2013 жылы Ресей Қарулы Күштері Бас штабының Әскери академиясын бітірген. 2013 жылғы 5 шілдеде [[Қазақстан президенті]]нің өкімімен [[Қазақстан Әскери-әуе күштері|Қарулы Күштердің Әуе қорғанысы күштері Әскери-әуе күштері]]нің қолбасшысы болып тағайындалды. 2015 жылы оған авиация [[генерал-майор]]ы атағы берілді.<ref>{{Cite web |url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/zhogary-eskeri-zhene-arnauly-ataktar-synyptyk-shender-beru-turaly|title=Жоғары әскери және арнаулы атақтар, сыныптық шендер беру туралы|publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|date=2015-05-06|accessdate=2024-10-01}}</ref> 2019 жылғы 21 қыркүйекте ол Қарулы Күштер Әуе қорғанысы күштері Әскери-әуе күштерінің қолбасшысы қызметінен босатылды. 2019 жылғы қазанда [[Ақтөбе]] қаласындағы Әуе қорғанысы күштері Әскери институтының басшысы болып тағайындалды. 2022 жылғы қазанда Қарулы Күштер Әуе қорғанысы күштері бас штабы басшысының бірінші орынбасары,<ref>{{Cite web|url=https://visvo.edu.kz/kz/novosti/447-skeri-d-st-rge-adaldy.html|title=Әскери дәстүрге адалдық.|author=Super User|website=visvo.mil.kz|access-date=2023-05-05|archive-date=2022-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20221022140913/http://visvo.mil.kz/ru/novosti/447-skeri-d-st-rge-adaldy.html|publisher=Екі Мәрте Кеңес Одағының батыры Т. Ж. Бегельдинов атындағы ӘҚК Әскери институты|date=2022-10-22|accessdate=2024-10-01}}</ref> ал сол жылғы желтоқсаннан бастап Әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|lang=kk|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/about/structure/people/13106?lang=kk|title=Жалпы ақпарат|website=gov.egov.kz|archive-url=https://web.archive.org/web/0/https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/about/structure/people/13106?lang=kk|archive-date=2023-05-05|access-date=2023-05-05}}</ref> 2024 жылы оған авиация [[генерал-лейтенант]]ы атағы берілді.<ref>{{Cite web |url=https://akorda.kz/kz/zhogary-askeri-zhane-arnauly-ataktar-synyptyk-shender-beru-turaly-641811|title=Жоғары әскери және арнаулы атақтар, сыныптық шендер беру туралы|publisher=Қазақстан Республикасы Президентінің ресми сайты|date=2024-05-06|accessdate=2024-10-01}}</ref> 2024 жылғы 30 қыркүйекте Қорғаныс министрінің орынбасары — Қарулы Күштер Әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url=https://kaztag.kz/kz/news/dauren-osanov-or-anys-ministrini-orynbasary-ue-or-anysy-k-shterini-bas-olbasshysy-bolyp-ta-ayyndaldy|title=Даурен Қосанов қорғаныс министрінің орынбасары – әуе қорғанысы күштерінің бас қолбасшысы болып тағайындалды|accessdate=2024-09-30}}</ref> 2025 жылғы 8 маусымда [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] болып тағайындалды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/dzh-kosanov-turaly-85395 |title= Д.Ж. Қосанов туралы |date=2025-06-08|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2025-06-08}}</ref> 2026 жылғы 27 қыркүйекте қызметінен босатылды.<ref>{{Cite web|url= https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-dauren-zhumatayuly-kosanov-kazakstan-respublikasynyn-korganys-ministri-lauazymynan-bosatyldy-2785341 |title= Мемлекет басшысының Жарлығымен Дәурен Жұматайұлы Қосанов Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрі лауазымынан босатылды |date=2026-09-27|lang=kk|work= [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан Президентінің]] ресми сайты |accessdate= 2026-09-27}}</ref> Бұдан 3 күн бұрын Маңғыстау облысы аумағындағы Әскери-теңіз күштерінің оқу-жаттығуы кезінде 17 сарбазды толқын алып кетіп, 14 әскери қызметкер [[Каспий теңізіндегі әскерилер қазасы|қаза тапқан]] еді.<ref>{{Cite web|url= https://stan.kz/news-440162/ |title= Маңғыстауда қаза тапқан сарбаздар қызмет еткен әскери бөлім құтқару кеудешелерін 14 мың теңгеден сатып алған |date=2026-09-26|lang=kk|work= stan.kz |accessdate= 2026-09-26}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{Бірінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Қосанов, Дәурен Жұматайұлы}} [[Санат:Қазақстан әскерилері]] [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан генерал-лейтенанттары]] [[Санат:Қазақстан қорғаныс министрлері]] f96gximbdbsjwbce62k4sf5ot76tus6 0 745940 3661772 3601238 2026-09-27T00:28:51Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 3661772 wikitext text/x-wiki {{футбол клубы | құрылған=1915 | прозвища=''Granate'' (''Гранатовые'') | стадионы=«[[Сьюдад-де-Ланус – Нестор Диас Перес]]», [[Ланус]], [[Буэнос-Айрес (провинция)|Буэнос-Айрес]] | сыйымдылығы=47 027 |президенті = |директоры = |бас директоры = |жаттықтырушы = {{flagicon|Аргентина}} |капитаны = |рейтингі = |бюджеті = |жарыс = Пимерасы |маусым = 2025 |орын = 8 орын |сайты = |pattern_la1 = _lanus22h |pattern_b1 = _lanus22h |pattern_ra1 = _lanus22h |pattern_sh1 = _lanus22h |pattern_so1 = _lanus22h |leftarm1 = 58151C |body1 = 58151C |rightarm1 = 58151C |shorts1 = 800000 |socks1 = 800000 |pattern_la2 = _lanus22a |pattern_b2 = _lanus22a |pattern_ra2 = _lanus22a |pattern_sh2 = _lanus22a |pattern_so2 = _lanus22a |leftarm2 = FFFFFF |body2 = FFFFFF |rightarm2 = FFFFFF |shorts2 = FFFFFF |socks2 = FFFFFF }} '''«Ланус»''' ({{lang-es|Club Atlético Lanús}}) — [[Аргентина]]ның Ланус қаласындағы футбол клубы. == Жетістіктері == * Аргентина чемпионы (2): Апертура 2007, 2016 * Аргентина сууперкубогы (1): 2016 * [[Оңтүстік Америка кубогы]] (1): 2013 * [[КОНМЕБОЛ кубогы]] (1): 1996 * [[Либертадорес кубогы]]ның финалисі (1): [[Либертадорес кубогы 2017|2017]] == Сілтемелер == *https://web.archive.org/web/20251202024032/https://clublanus.com/ [[Санат:Аргентина футбол клубтары]] 0w5mf0uuom0q46l02kymno39wdley4d 0 747245 3661509 3644146 2026-09-26T13:21:25Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 3661509 wikitext text/x-wiki {{Қорық аймағы|Атауы=Кёрёш–Марош|Төл атауы=hu/Körös-Maros Nemzeti Park|Сурет=Kettos-Koros-Bekes.jpg|Сурет атауы=Кёрёш–Марош өзені|ХТҚО санаты=II|Ауданы=501,34 км|Құрылған уақыты=1997 жылы|Ел=Мажарстан|Координаттары=46/34/23/N/27/07/01/E|Ортаққордағы санаты=Körös-Maros National Park|Сайты=http://www.kmnp.hu/}} [[Сурет:Kőrös Maros Nemzeti park épület - panoramio.jpg|солға|нобай|247x247 нүкте|Кёрёш алқабының туристік орталығы]] '''Кёрёш–Марош''' ({{Lang-hu|Körös-Maros Nemzeti Park}}) — [[Мажарстан]]ның оңтүстік-шығысындағы [[Ұлттық парк|ұлттық саябақ]], Бекеш округіндегі Оңтүстік Ұлы жазық аймағында орналасқан. Саябақтың ауданы 501,34 км, саябақтың негізі 1997 жылы қаланған. Ең ірі қалалары –Сарваш және Деваванья. Саябақ екі өзеннің атымен аталады, [[Тиса|Тиса өзенінің]] салалары – Кёрёш және Марош. Саябақ 13 аймақтан тұрады, олардың кейбіреулері 1975 жылдан бері, тіпті ұлттық саябақ құрылғанға дейін, [[Дуадақтар тұқымдасы]]н қорғау үшін қорғалған. Саябақтың қорғалатын аумақтары [[Румыния|Румыниямен]] (шығыста), Тиса (батыста), Кёрёш (солтүстігінде) және Марош (оңтүстігінде) шекаралары арасындағы кеңістікте орналасқан. Негізгі қорғау объектілері – Кёрёш және Марош тармақтарының су ландшафттары, көлдер, жайылма ормандар; сондай-ақ мұнда ұя салатын көптеген құстардың популяциясы. == Көрнекті жерлер == * '''Фехер көлі (Ақ)''' қоныс аударатын құстардың қоныс аударуында үлкен рөл атқарады. Ұшу кезінде мұнда мыңдаған [[Тырналар (туыс)|тырналар]], [[татреңдер]] және жабайы үйректер демалады. * '''Надьтатар жер білігі''' – қола дәуірінің соңындағы топырақтан жасалған бекініс. == Сілтемелер == * [https://web.archive.org/web/20090227060451/http://www.kmnp.hu/hu_index.htm Саябақтың ресми парақшасы]{{Ref-hu}} [[Санат:Мажарстан ұлттық парктері]] oswo8mu3vvagwev0q0mxh1jtos1bzhk 0 751200 3661816 3653344 2026-09-27T05:12:37Z Casserium 68287 /* */ 3661816 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов | Суреті = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]]нің 21-хатшысы | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan.svg | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Басқара бастады = 25 ақпан 2022 | Басқаруын аяқтады = 31 тамыз 2026 | Ізашары = [[Әсет Өрентайұлы Исекешев|Әсет Исекешев]] | Ізбасары = лауазым жойылды;<br>Қауіпсіздік кеңесі төрағасының орынбасары ретінде [[Аида Ғалымқызы Балаева|Аида Балаева]] | Титулы_2 = [[Қазақстан президенті]]нің көмекшісі | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 25 ақпан 2022 | Басқаруын аяқтады_2 = 1 қыркүйек 2023 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Қазақстанның 10-Бас прокуроры]] | Ту_3 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_3 = General prosecutor Kazakhstan emblem.png | Басқара бастады_3 = 18 наурыз 2019 | Басқаруын аяқтады_3 = 25 ақпан 2022 | Президент_3 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] <br> [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_3 = [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров|Қайрат Қожамжаров]] | Ізбасары_3 = [[Берік Ноғайұлы Асылов|Берік Асылов]] | Титулы_4 = [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас прокурор]]дың бірінші орынбасары | Ту_4 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_4 = General prosecutor Kazakhstan emblem.png | Басқара бастады_4 = 12 шілде 2017 | Басқаруын аяқтады_4 = 18 наурыз 2019 | Президент_4 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | тақырыпша1_4 = Бас прокурор | мәтін1_4 = [[Жақып Қажманұлы Асанов|Жақып Асанов]]<br> [[Қайрат Пернешұлы Қожамжаров|Қайрат Қожамжаров]] | Ізашары_4 = [[Иоган Давидович Меркель|Иоган Меркель]] | Ізбасары_4 = [[Берік Ноғайұлы Асылов|Берік Асылов]] | Туған күні = 11.06.1964 | Туған жері = [[Қарақастек]], {{туғанжері|Жамбыл ауданы (Алматы облысы){{!}}Жамбыл ауданы|Жамбыл ауданында (Алматы облысы)}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университеті]] | Мамандығы = заңгер | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{Қатар |{{Даңқ ордені}} |{{2 дәрежелі Айбын ордені}} }} {{Қатар |{{Қазақстан Президентінің Алғысы|түрі=Тоқаев}} }} | Атағы = {{ublist |Ұлттық қауіпсіздік генерал-майоры (2013) |1-сыныпты әділет кеңесшісі (2022) }} }} '''Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов''' ([[11 маусым]] [[1964 жыл|1964]], [[Қарақастек]], [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]], [[Алматы облысы]]) — қазақстандық саясаткер және заңгер. [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік кеңесінің]] хатшысы (2022–2026), [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Бас прокурор]] (2019–2022) болған, ұлттық қауіпсіздік генерал-майоры, 1-сыныпты әділет кеңесшісі. == Өмірбаяны == 1964 жылғы 11 маусымда [[Алматы облысы]], [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]], [[Қарақастек|Қарақастек ауылында]] дүниеге келді. [[Ұлы жүз|Ұлы жүздің]] [[Шапырашты|Шапырашты руынан]] шыққан. === Білімі === 1986 жылы [[Қазақ ұлттық университеті|Қазақ мемлекеттік университеті]]н [[заңгер]] мамандығы бойынша тәмамдады. === Мансабы === Еңбек жолын 1987–1990 жылдары колхоз заңгері болып бастады. 1990–1996 жылдары прокуратура органдарында қызмет етті: Алматы облысы Жамбыл аудандық прокуратурасының тергеушісі, кейін сол аудан прокурорының орынбасары болды. 1996–1997 жылдары Қазақстан Мемлекеттік тергеу комитетінің органдарында қызмет етті: аудандық бөлім бастығының орынбасары, Алматы облыстық департаментінің ұйымдастыру-кадрлық басқармасы бастығының орынбасары болды. 1997–2017 жылдары [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті|Қазақстан Ұлттық қауіпсіздік комитетінде]] қызмет етті: Алматы қалалық департаменті тергеу басқармасының бастығы, кейін сол департамент бастығының орынбасары болды, Алматы облыстық және Оңтүстік Қазақстан облыстық департаменттерін, сондай-ақ Ұлттық қауіпсіздік комитетінің тергеу департаментін басқарды. Ұлттық қауіпсіздік комитетінің құрметті қызметкері.<ref>[https://kapital.kz/dossier/nurdauletov-gizat Нурдаулетов Гизат Дауренбекович]</ref> 2017–2019 жылдары [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Қазақстан Бас прокурорының]] бірінші орынбасары болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/bylaws/memleket-basshysynyn-okimimen-gizat-daurenbekuly-nurdauletov-kazakstan-respublikasy-bas-prokurorynyn-birinshi-orynbasary-kyzmetine-tagaiynda|title=Мемлекет басшысының Өкімімен Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов Қазақстан Республикасы Бас прокурорының бірінші орынбасары қызметіне тағайындалды|date=2017-07-12|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-01-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://mirror.akorda.kz/kz/legal_acts/bylaws/memleket-basshysynyn-okimimen-gizat-daurenbekuly-nurdauletov-baska-zhumyska-auysuyna-bailanysty-kazakstan-respublikasy-bas-prokurorynyn-biri|title=Мемлекет басшысының Өкімімен Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов басқа жұмысқа ауысуына байланысты Қазақстан Республикасы Бас Прокурорының бірінші орынбасары қызметінен босатылды|date=2019-03-18|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-01-04}}</ref> 2019–2022 жылдары [[Қазақстан Республикасының Бас прокуратурасы|Қазақстан Бас прокуроры]] болды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/legal_acts/decrees/gd-nurdauletovti-kazakstan-respublikasynyn-bas-prokurory-kyzmetine-tagaiyndau-turaly|title=Ғ.Д. Нұрдәулетовті Қазақстан Республикасының Бас Прокуроры қызметіне тағайындау туралы|date=2019-03-18|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-01-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/gd-nurdauletov-turaly-251720|title=Ғ.Д. Нұрдәулетов туралы|date=2022-05-25|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-01-04}}</ref> 2022–2023 жылдары [[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президенті]]нің көмекшісі — [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік кеңесінің]] хатшысы болса, 2023 жылдан бастап [[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі|Қауіпсіздік кеңесінің]] хатшысы болып қызмет атқарды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/gd-nurdauletov-turaly-251720|title=Ғ.Д. Нұрдәулетов туралы|date=2022-02-25|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-01-04}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/gd-nurdauletov-turaly-185257|title=Ғ.Д. Нұрдәулетов туралы|date=2023-09-01|lang=kz|work=[[Қазақстан Республикасының Президенті|Қазақстан президентінің]] ресми сайты|accessdate=2025-01-04}}</ref> 2026 жылғы 31 тамызда лауазымынан босатылды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysynyn-zharlygymen-gizat-daurenbekuly-nurdauletov-kazakstan-respublikasy-kauipsizdik-kenesinin-hatshysy-lauazymynan-bosatyldy-317431 Мемлекет басшысының Жарлығымен Ғизат Дәуренбекұлы Нұрдәулетов Қазақстан Республикасы Қауіпсіздік Кеңесінің Хатшысы лауазымынан босатылды]</ref> === Жеке өмірі === Нұрдәулетов үйленген, 3 баласы бар. == Марапаттары мен атақтары == * Ұлттық қауіпсіздік генерал-майоры (2013); * I сыныпты әділет кеңесшісі (2019); * II сыныпты әділет кеңесшісі (2022); * II дәрежелі [[Айбын ордені]]; * I дәрежелі [[Даңқ ордені]]; * [[Қазақстан Президентінің алғыс хаты]] (2026).<ref>{{Cite web|url=https://egemen.kz/news/prezident-tabysty-ari-adal-qyzmeti-ushin-gizat-nurdauletovke-algys-aytty |title=Президент табысты әрі адал қызметі үшін Ғизат Нұрдәулетовке алғыс айтты |language=kk |first=Маржан |last=Тілеубек |publisher=[[Егемен Қазақстан]] |date=2026-09-11 |accessdate=2026-09-11}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Нұрдәулетов, Ғизат Дәуренбекұлы}} [[Санат:Қазақстан Бас Прокурорлары]] [[Санат:Қазақстан заңгерлері]] [[Санат:Әл-Фараби атындағы Қазақ ұлттық университеті түлектері]] [[Санат:Қазақстан Қауіпсіздік кеңесінің хатшылары]] cupfmz9lsppdzye7ojm8g49ie269dbr 2 753164 3661630 3660072 2026-09-26T16:45:34Z Aldogarov 95591 3661630 wikitext text/x-wiki {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" width="20%" style="float:right; margin-left:1em; margin-bottom:0,5em; background:none;" |{{User Wikipedian For|аты = '''Aldogarov'''|жыл = 2020|ай = 03|күн = 02}} |- |{{User:Box/Статистика:Мақала саны|11}} |- |{{User kk}} |- |{{User ru-4}} |- |{{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} |- |{{User:Box/Туған жері:Атырау облысы}} |- |{{User:Box/Қатысушы Атыраудан}} |- |{{User:Box/Qazaq}} |- |{{User:Box/Боқтық сөздерге қарсы}} |<tr><td>{{userbox|id =e-mail |id-s = 10 |id-c = lightgreen|info = ''marlengram221@gmail.com'' |info-c = yellow |info-s = 10 |border-c=green}}</td> |- |} Қайырлы күн. Менім есімім Марлен. 2020 жылдан бері қазақша уикипедияның қатысушысымын. 6 жыл ішінде мен 12 мақала жазып, 600-ге жуық өңдеу енгіздім. Мен қазақ тілін дамыту мақсатында қазақша уикипедияға қосылдым және оны алдағы уақытта да белсенді түрде дамытуға тырысамын. == Менім жазған мақаларым == 1. [[Жоба 0250 «Барс-МО» зымыран-артиллериялық катерлері]]<br>2. [[Дина Болуарте]]<br>3. [[Масуд Пезешкиан]]<br>4. [[Никол Воваевич Пашинян]]<br>5. [[Марк Карни]]<br>6. [[Франсуа Байру]]<br>7. [[Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы мемлекеттік басқару академиясы]]<br>8. [[Бразилия империясы]]<br>9. [[Португалия отарлық империясы]]<br>10. [[Ираклий Георгиевич Кобахидзе]]<br>11. [[Урсула фон дер Ляйен]]<br>12. [[Жеке іс жүргізу құқығы]] f6yckvcffimuiz4t9j4wldm9kzw6few 3661811 3661630 2026-09-27T04:52:07Z Aldogarov 95591 3661811 wikitext text/x-wiki {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" width="20%" style="float:right; margin-left:1em; margin-bottom:0,5em; background:none;" |{{User Wikipedian For|аты = '''Aldogarov'''|жыл = 2020|ай = 03|күн = 02}} |- |{{User:Box/Статистика:Мақала саны|12}} |- |{{User kk}} |- |{{User ru-4}} |- |{{User:Box/Қатысушы Қазақстаннан}} |- |{{User:Box/Туған жері:Атырау облысы}} |- |{{User:Box/Қатысушы Атыраудан}} |- |{{User:Box/Qazaq}} |- |{{User:Box/Боқтық сөздерге қарсы}} |<tr><td>{{userbox|id =e-mail |id-s = 10 |id-c = lightgreen|info = ''marlengram221@gmail.com'' |info-c = yellow |info-s = 10 |border-c=green}}</td> |- |} Қайырлы күн. Менім есімім Марлен. 2020 жылдан бері қазақша уикипедияның қатысушысымын. 6 жыл ішінде мен 12 мақала жазып, 700-ге жуық өңдеу енгіздім. Мен қазақ тілін дамыту мақсатында қазақша уикипедияға қосылдым және оны алдағы уақытта да белсенді түрде дамытуға тырысамын. == Менім жазған мақаларым == 1. [[Жоба 0250 «Барс-МО» зымыран-артиллериялық катерлері]]<br>2. [[Дина Болуарте]]<br>3. [[Масуд Пезешкиан]]<br>4. [[Никол Воваевич Пашинян]]<br>5. [[Марк Карни]]<br>6. [[Франсуа Байру]]<br>7. [[Қазақстан Республикасы Президентінің жанындағы мемлекеттік басқару академиясы]]<br>8. [[Бразилия империясы]]<br>9. [[Португалия отарлық империясы]]<br>10. [[Ираклий Георгиевич Кобахидзе]]<br>11. [[Урсула фон дер Ляйен]]<br>12. [[Жеке іс жүргізу құқығы]] tir20a4mtq9oeesmmab27n277xczi8z 10 764845 3661728 3661004 2026-09-26T19:01:10Z ArystanbekBot 33174 Bot: Кешегі деректерді жаңарту 3661728 json application/json { "articles": 245319, "pages": 671866, "edits": 3658005, "users": 182324, "activeusers": 369, "admins": 15, "files": 8786 } r25y8eofrb4vrwj7j4b1970prs03ppx 4 775564 3661777 3661232 2026-09-27T03:06:45Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту. 3661777 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> {|class="standard sortable ts-stickytableheader" !N !Бет !Қаралу саны (соңғы 30 күнде) !Қаралу саны (соңғы 90 күнде) !Қаралу саны (бір жылда) |- |1 |[[Арнайы:Іздеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 183210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 302578] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 534800] |- |2 |[[Басты бет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 63888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 131055] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 423886] |- |3 |[[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 9499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 32076] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 112155] |- |4 |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 1283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 10260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 10260] |- |5 |[[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 11730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 13434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 17789] |- |6 |[[Абай Құнанбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18689] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 28497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 226396] |- |7 |[[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 5840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 10956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 15736] |- |8 |[[Бауырсақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 5346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D1%81%D0%B0%D2%9B 7863] |- |9 |[[Әділет (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1008] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 8437] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 13587] |- |10 |[[Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 77333] |- |11 |[[Шәмші Қалдаяқов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 1344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 5117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 28376] |- |12 |[[Қазақстан Құрылтайы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 1652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 6443] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 9424] |- |13 |[[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 8869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 42936] |- |14 |[[Қазақ хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 3146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 9056] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 78644] |- |15 |[[Қазақша жыл санау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 2045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 5857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 71824] |- |16 |[[Махаббат, қызық мол жылдар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 1078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 3863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 22345] |- |17 |[[Уикипедия:Уикипедия туралы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 2280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 6363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 21188] |- |18 |[[Уикипедия:Форум]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 2173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 5656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 23245] |- |19 |[[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 8210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 29406] |- |20 |[[Қазақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1528] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5119] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 34721] |- |21 |[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 25481] |- |22 |[[КешYOU]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 1751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 4874] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 23904] |- |23 |[[Қазақстандағы саяси партиялар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 2751] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 10932] |- |24 |[[Ахмет Байтұрсынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 108994] |- |25 |[[Қазақ әліпбиі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 2205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 5501] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 26467] |- |26 |[[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 1840] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 3574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 50840] |- |27 |[[Алматы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 2577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 5593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 27130] |- |28 |[[Өзбекәлі Жәнібеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 3680] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 33661] |- |29 |[[Қоңырат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 1330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 4100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 22340] |- |30 |[[Мұхаммед]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 1247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 3684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 26262] |- |31 |[[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 44737] |- |32 |[[Аманат (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 8404] |- |33 |[[Қазақстан халық партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 3466] |- |34 |[[Арғын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 1157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 3708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 22107] |- |35 |[[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 27484] |- |36 |[[Бауыржан Момышұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2332] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 112332] |- |37 |[[Шежіре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 2106] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 2998] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 15655] |- |38 |[[Қазақ ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15055] |- |39 |[[:Санат:Уикипедия:Тексерілмеген мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 1758] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 5247] |- |40 |[[Шыңғыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4687] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 59795] |- |41 |[[Баланы қырқынан шығару]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 1059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 3399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 24969] |- |42 |[[Ыбырай Алтынсарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 5405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 7452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 104698] |- |43 |[[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6639] |- |44 |[[Мемлекет астаналары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5873] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 54594] |- |45 |[[Ақ жол (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2787] |- |46 |[[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 10376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 111378] |- |47 |[[Жылқы малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 32849] |- |48 |[[Ысты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 2603] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 11623] |- |49 |[[Табылды Досымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 2321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 11401] |- |50 |[[Жүсіп Ақшораев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6525] |- |51 |[[АҚШ штаттарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17499] |- |52 |[[Қазақ хандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 35751] |- |53 |[[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1122] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 3427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 20888] |- |54 |[[Наймандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 3966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 24361] |- |55 |[[Тынымбай Төлепбайұлы Қарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1695] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 1922] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 3247] |- |56 |[[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 2992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 4892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 60386] |- |57 |[[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3892] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 48222] |- |58 |[[Созақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 1667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 2423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 3542] |- |59 |[[Қазақша Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 2493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 9496] |- |60 |[[Құрылтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 4870] |- |61 |[[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 1136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 3172] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 8799] |- |62 |[[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27287] |- |63 |[[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 2678] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9800] |- |64 |[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 1536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB-%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F 2838] |- |65 |[[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 27121] |- |66 |[[Google]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Google 160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Google 1262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Google 3921] |- |67 |[[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 1255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 3614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 11152] |- |68 |[[Сәтті Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 120] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 2183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 3190] |- |69 |[[Қазақ шежірелерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2382] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15834] |- |70 |[[Абылай хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 55952] |- |71 |[[Мүшел жас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 4236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 21105] |- |72 |[[Адай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 1006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 2707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 15069] |- |73 |[[Салауат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 2643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 19058] |- |74 |[[Ұлытау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11873] |- |75 |[[Міржақып Дулатұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3888] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 77992] |- |76 |[[Қазақстан тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 2241] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 4163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 27557] |- |77 |[[Сұңғыла]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 2529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 9862] |- |78 |[[Табын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 2416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 12759] |- |79 |[[Кенесары хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 35075] |- |80 |[[Абай жолы (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 3447] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 35928] |- |81 |[[Туыстық атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 22839] |- |82 |[[Жыныстық қатынас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 2390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 9159] |- |83 |[[Алланың есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 18268] |- |84 |[[Қазақ тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 14746] |- |85 |[[Қазақ батырлар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 26460] |- |86 |[[Respublica]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Respublica 123] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Respublica 1211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Respublica 2358] |- |87 |[[Ауыл (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%8B%D0%BB_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 4654] |- |88 |[[Қазақстан жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 906] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 3595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 17524] |- |89 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 15331] |- |90 |[[Zhezkazgan Air]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Zhezkazgan_Air 23] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Zhezkazgan_Air 915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Zhezkazgan_Air 1026] |- |91 |[[Түркістан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1180] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16731] |- |92 |[[Қазақ агротехникалық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1952] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5087] |- |93 |[[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 75163] |- |94 |[[Әлімұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 738] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13628] |- |95 |[[Жаныс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 2374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 11212] |- |96 |[[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 48963] |- |97 |[[Олжас Абайұлы Бектенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1061] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4739] |- |98 |[[Марфуға Ғалиқызы Айтхожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%84%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B0 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%84%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B0 1129] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D1%84%D1%83%D2%93%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%85%D0%BE%D0%B6%D0%B0 2392] |- |99 |[[Бесін намазы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 2337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 15965] |- |100 |[[Қазақстан аудандары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3087] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 23177] |- |101 |[[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3078] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 31885] |- |102 |[[Қабанбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1753] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 19914] |- |103 |[[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10826] |- |104 |[[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 2894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 7294] |- |105 |[[Байтақ (партия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 71] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 1292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D2%9B_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 2347] |- |106 |[[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 2032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 45943] |- |107 |[[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4555] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 6002] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 90019] |- |108 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Павлодар облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2118] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 4914] |- |109 |[[Қаракесек (Арғын)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 2491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 11734] |- |110 |[[Шөмекей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 2287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 9741] |- |111 |[[Қазақстан мерекелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2412] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 7947] |- |112 |[[Әлемнің жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 62656] |- |113 |[[Мата атаулары мен түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 9327] |- |114 |[[Қожа Ахмет Ясауи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 4907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 6702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 38311] |- |115 |[[Қазақстан қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 22148] |- |116 |[[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 3542] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 12326] |- |117 |[[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 676] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 12279] |- |118 |[[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 693] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1930] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4940] |- |119 |[[Ұстаз (цифрлық платформа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 1807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D1%86%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%BB%D0%B0%D1%82%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%BC%D0%B0%29 4310] |- |120 |[[Ресей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 3999] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 17656] |- |121 |[[Бекжан Әшірбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 95] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 768] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1043] |- |122 |[[Уикипедия:Анықтама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 2266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 8546] |- |123 |[[Жетіқарақшы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 2031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 16132] |- |124 |[[Алматы облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 15584] |- |125 |[[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 55203] |- |126 |[[Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 2229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 14813] |- |127 |[[Сіргелі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 1982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 11406] |- |128 |[[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1802] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9F%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%98%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6653] |- |129 |[[Әмір Темір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 2251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 27512] |- |130 |[[Албан руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 703] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 2310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 13030] |- |131 |[[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1842] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 9206] |- |132 |[[Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 5091] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 6398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 45168] |- |133 |[[Жеті қазына]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 866] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 2430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 19388] |- |134 |[[Семей полигоны]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 2656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 3651] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 24361] |- |135 |[[ALEM (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 1438] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 2881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 12799] |- |136 |[[Айдарбек Асанұлы Қожаназаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 1490] |- |137 |[[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1099] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 30372] |- |138 |[[:Санат:Қазақстан әншілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 2417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 12346] |- |139 |[[Қытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 1041] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 4344] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 21426] |- |140 |[[Астана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 4160] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 33948] |- |141 |[[Кіші жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 2237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 15258] |- |142 |[[Шығыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 2362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17117] |- |143 |[[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 995] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 38718] |- |144 |[[Асқазан аурулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 15605] |- |145 |[[Ақтөбе облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 740] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11266] |- |146 |[[Қарағанды облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 793] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12198] |- |147 |[[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 19311] |- |148 |[[Қасым хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 2384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 33635] |- |149 |[[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 3102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 40550] |- |150 |[[Ветеринария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 71] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B5%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1325] |- |151 |[[Сақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6035] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 55311] |- |152 |[[Ұлы жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 14182] |- |153 |[[Әл-Фатиха сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 21907] |- |154 |[[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2829] |- |155 |[[Ұлықпан Мырзабайұлы Жолдасов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 1310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 7870] |- |156 |[[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 737] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7711] |- |157 |[[Google Chrome]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Google_Chrome 69] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Google_Chrome 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Google_Chrome 1762] |- |158 |[[Қазақ ұлттық қыздар педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7489] |- |159 |[[Қожа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 1825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 13048] |- |160 |[[Ұлдана Қалдарханқызы Мырзуан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D1%83%D0%B0%D0%BD 92] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D1%83%D0%B0%D0%BD 976] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D1%83%D0%B0%D0%BD 1176] |- |161 |[[Sadraddin]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Sadraddin 604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 4476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Sadraddin 8765] |- |162 |[[Орта жүз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 1815] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 12136] |- |163 |[[Әбу Насыр Әл-Фараби]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 5835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 6920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 55862] |- |164 |[[Каспий теңізі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 1465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 2599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 19139] |- |165 |[[Алтын Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 1378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 3023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 33890] |- |166 |[[Домалақ ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 2295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 8516] |- |167 |[[Шеркеш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 2484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 9881] |- |168 |[[Жеті ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 2372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 14706] |- |169 |[[Шанышқылы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 1707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 7927] |- |170 |[[Қазақтың боғауыз сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 12367] |- |171 |[[Кек алушылар: Финал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 943] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 2252] |- |172 |[[Өзін-өзі өлтіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 481] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 1531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 7950] |- |173 |[[Руслан Тай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 2110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%B9 5312] |- |174 |[[Жамбыл облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 706] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 11805] |- |175 |[[Қайрат Нұртас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 514] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 2052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81 11720] |- |176 |[[Асхат Қанатұлы Аймағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 1184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 4578] |- |177 |[[Мейрамбек Әбіләшімұлы Бесбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D3%99%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 12361] |- |178 |[[Қазақстан жоғарғы оқу орындарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D1%83_%D0%BE%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9102] |- |179 |[[Өт айдайтын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 8674] |- |180 |[[Химиялық элементтер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13164] |- |181 |[[Арыстанбаб]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 1839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 12035] |- |182 |[[Бұзаубас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 2889] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D0%B7%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D1%81 7730] |- |183 |[[Зарина Кармен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 6674] |- |184 |[[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1355] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5385] |- |185 |[[Жасуша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 3287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 4655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 23563] |- |186 |[[Америка Құрама Штаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 17760] |- |187 |[[Қыпшақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1080] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 24151] |- |188 |[[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19574] |- |189 |[[Уикипедия:Қауым порталы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1913] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 6949] |- |190 |[[ALT Университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ALT_%D0%A3%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3719] |- |191 |[[Медицина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 1260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0 5088] |- |192 |[[Күнделік.кз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 1583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 98851] |- |193 |[[Жасанды интеллект]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 6032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 7145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 33296] |- |194 |[[Ерлан Жақанұлы Қошанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1302] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 4514] |- |195 |[[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 1830] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 12187] |- |196 |[[Асхат Сергеевич Ниязов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 1688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 5575] |- |197 |[[Дастан Дәрібайұлы Оразбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1433] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5131] |- |198 |[[Көңіл шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 1658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 10803] |- |199 |[[Керей (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 9527] |- |200 |[[Махамбет Өтемісұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3596] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 49895] |- |201 |[[Маңғыстау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1701] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 12337] |- |202 |[[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 1609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 14569] |- |203 |[[Батыс Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 832] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 14034] |- |204 |[[Аңырақай шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 2006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 17032] |- |205 |[[URL]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=URL 71] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=URL 910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=URL 2498] |- |206 |[[Мұхтар Шаханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 2757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 71589] |- |207 |[[Келінжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 533] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 1479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%BD 9279] |- |208 |[[Дидахмет Әшімханұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1048] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2188] |- |209 |[[Таз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 7495] |- |210 |[[Су]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83 1407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83 9689] |- |211 |[[Сиқым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 1644] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%BC 7872] |- |212 |[[Өзбекстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 12700] |- |213 |[[Уикипедия:Уикипедияға қош келдіңіз!]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 1506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%88_%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%A3%D1%96%D0%B7%21 4172] |- |214 |[[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 1137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 2256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 26421] |- |215 |[[:Санат:Қазақ батырлары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 2081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 7583] |- |216 |[[Жетісу облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 719] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1862] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9745] |- |217 |[[Жошы хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14876] |- |218 |[[Көзімнің қарасы...]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 1331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 13882] |- |219 |[[Қ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 3168] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A 9731] |- |220 |[[Оңтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9731] |- |221 |[[Қазақ есімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8139] |- |222 |[[Ясин сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 9016] |- |223 |[[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 1882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 7048] |- |224 |[[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1440] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14330] |- |225 |[[Көңіл айту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 379] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 1873] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 9961] |- |226 |[[Мұстафа Шоқай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 1926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 25753] |- |227 |[[Беріш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 478] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 1518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 7860] |- |228 |[[Франция қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7751] |- |229 |[[Нұралхан Оралбайұлы Көшеров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 1034] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 3227] |- |230 |[[Оралхан Бөкей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 3614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 4951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 23757] |- |231 |[[Аида Ғалымқызы Балаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 886] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 3480] |- |232 |[[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 871] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11268] |- |233 |[[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 25356] |- |234 |[[Абай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9476] |- |235 |[[Қазақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 3885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 16919] |- |236 |[[Қызылорда облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 722] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1636] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 10487] |- |237 |[[Шымыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 1234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D1%80 6516] |- |238 |[[Суан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 1419] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%B0%D0%BD 8069] |- |239 |[[Шымкент]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 1822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 12467] |- |240 |[[BALA (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BALA_%28Ninety_One%29 535] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BALA_%28Ninety_One%29 1330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BALA_%28Ninety_One%29 4534] |- |241 |[[Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 697] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 14992] |- |242 |[[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 4073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 9795] |- |243 |[[Ұлғайсын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%81%D1%8B%D0%BD 26] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%81%D1%8B%D0%BD 510] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B9%D1%81%D1%8B%D0%BD 697] |- |244 |[[Санжар Керімбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 801] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 12832] |- |245 |[[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 1175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 4504] |- |246 |[[Өрмекші-адам (фильм, 2002)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2002%29 95] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2002%29 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2002%29 1444] |- |247 |[[Қырғызстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 876] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 10427] |- |248 |[[Болат Оралұлы Ақшолақов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 3615] |- |249 |[[Қаракерей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 1736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 7295] |- |250 |[[Қазақстан Республикасының заңдары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 867] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 9379] |- |251 |[[Жалайыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 1494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 10847] |- |252 |[[Дастан Талғатұлы Сәтбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 5082] |- |253 |[[Жусан иісі (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 1550] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 18805] |- |254 |[[Жәнібек хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15856] |- |255 |[[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 1850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 25820] |- |256 |[[Сәкен Сейфуллин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 2805] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 3607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 32787] |- |257 |[[Жайдарман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 1568] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 7018] |- |258 |[[Қазақстан вице-президенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 977] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5-%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 977] |- |259 |[[Дәния Мәдиқызы Еспаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 976] |- |260 |[[:Санат:Африка елдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 8775] |- |261 |[[Шашыратқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 108] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 1848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B 2982] |- |262 |[[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 391] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 7348] |- |263 |[[Шапырашты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 1385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 8160] |- |264 |[[Жанар Мерғалиқызы Айжанова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 2007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D0%B5%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8738] |- |265 |[[Жаппас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 1289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 6639] |- |266 |[[Кенжебек Тұрсынбайұлы Жанәбілов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 875] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 7063] |- |267 |[[Фариза Оңғарсынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19759] |- |268 |[[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15359] |- |269 |[[Төле би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 2285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 3094] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 26216] |- |270 |[[Жеті жарғы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 1422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 2430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 27228] |- |271 |[[Қыз Жібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4028] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 22106] |- |272 |[[Матай (ру бірлестігі)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 1861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 7515] |- |273 |[[Әбіш Кекілбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26030] |- |274 |[[Ұлпан (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1957] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 39814] |- |275 |[[HTML]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=HTML 103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=HTML 663] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=HTML 5506] |- |276 |[[Тұрсынбек Аманғалиұлы Қабатов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 396] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 15041] |- |277 |[[Уикипедия:Форум/Жаңалықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 88] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 2824] |- |278 |[[Керей хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17802] |- |279 |[[Жұлдыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 1407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 7815] |- |280 |[[Тарақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1110] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5649] |- |281 |[[Еуропа]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 1897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 21555] |- |282 |[[Өскемен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 8175] |- |283 |[[Ұшқан ұя]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 1714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 27911] |- |284 |[[Қарғын (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1696] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 10577] |- |285 |[[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 531] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7564] |- |286 |[[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 765] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 2045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 23893] |- |287 |[[Алшын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 1264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD 6878] |- |288 |[[Құран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 2011] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 10420] |- |289 |[[Жақайым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 423] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 1267] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5949] |- |290 |[[Ботбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 7660] |- |291 |[[Ақмола облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 9460] |- |292 |[[Байұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7279] |- |293 |[[Жеке батылдығы үшін ордені]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 5] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 420] |- |294 |[[Тұрсын Құдакелдіұлы Жұртбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 4533] |- |295 |[[Қырғыз руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 1716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 6694] |- |296 |[[Бақытсыз Жамал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 1487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 24313] |- |297 |[[Атырау облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8073] |- |298 |[[Қайрат Қапарұлы Айтуғанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 683] |- |299 |[[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1418] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 16894] |- |300 |[[Туризм]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%83%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%BC 5612] |- |301 |[[Тұсаукесер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 527] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 1304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 15838] |- |302 |[[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1397] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15085] |- |303 |[[Батыс Қазақстан аграрлық-техникалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 809] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B-%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2497] |- |304 |[[Еркебұлан Ролланұлы Мырзабек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1358] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 6231] |- |305 |[[Тама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 1105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 5521] |- |306 |[[Алаш партиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1450] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 2322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 35997] |- |307 |[[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4844] |- |308 |[[Түркістан (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 1311] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 2349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 15846] |- |309 |[[Жапония қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1026] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5456] |- |310 |[[Тұрар Рысқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1641] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 17192] |- |311 |[[Айқын Төлепберген]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 373] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 1156] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%BD_%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD 6187] |- |312 |[[Көксерек (әңгіме)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 1313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 2069] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 24879] |- |313 |[[Хақназар хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1516] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 19243] |- |314 |[[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 428] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 1499] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 9740] |- |315 |[[Қаракесек (Әлімұлы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 1025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B%29 5394] |- |316 |[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 1057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%81%D1%96%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96 6530] |- |317 |[[Қызылорда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 1512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 10670] |- |318 |[[Әлем елдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1588] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 11461] |- |319 |[[Сая Оразғалиева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 731] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1456] |- |320 |[[SuperStar KZ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=SuperStar_KZ 102] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SuperStar_KZ 521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=SuperStar_KZ 880] |- |321 |[[Байбақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 1448] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 7740] |- |322 |[[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 2098] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 2912] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 54576] |- |323 |[[Қарахан мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 30139] |- |324 |[[Ұлыбритания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 8752] |- |325 |[[Уикипедия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 404] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 1291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 4629] |- |326 |[[Қоңыр әулие үңгірі (Абай облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96_%28%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2614] |- |327 |[[Уикипедия:Видео сабақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 5683] |- |328 |[[Қуық түбі безінің қабынуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 1315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D2%AF%D0%B1%D1%96_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 10779] |- |329 |[[Теміреткі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 1178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 11085] |- |330 |[[Бәйдібек Қарашаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1378] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7682] |- |331 |[[Қазақ ұлттық аграрлық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1587] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4403] |- |332 |[[Түйе малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 449] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 10961] |- |333 |[[Ұлттық құрылтай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 1258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 2332] |- |334 |[[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 1548] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 9138] |- |335 |[[Балқаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 1330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 3044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 16253] |- |336 |[[Құнанбай Өскенбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 679] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 10089] |- |337 |[[Кәмшат Жолдыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 5579] |- |338 |[[Есекжем]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 364] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 1049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BA%D0%B6%D0%B5%D0%BC 5204] |- |339 |[[Қой малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1320] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8452] |- |340 |[[Түркия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 1343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 10243] |- |341 |[[Нұрсұлтан мешіті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 1253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82%D1%96 1253] |- |342 |[[Hybrid Theory]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Hybrid_Theory 10] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Hybrid_Theory 431] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Hybrid_Theory 497] |- |343 |[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 491] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 1230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 6967] |- |344 |[[Алаша (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 1125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%B0_%28%D1%80%D1%83%29 5027] |- |345 |[[Екінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 19796] |- |346 |[[Нұрлан Құдиярұлы Бекназаров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 430] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 642] |- |347 |[[Жігіттер тобы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 1022] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%BE%D0%B1%D1%8B 6151] |- |348 |[[Қазақстан халық кеңесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 2313] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 3253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 4317] |- |349 |[[Абайдың қара сөздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 13900] |- |350 |[[Төртқара]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 1233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0 6166] |- |351 |[[Солтүстік Қазақстан облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 8248] |- |352 |[[Қазақ шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6471] |- |353 |[[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14957] |- |354 |[[Райымбек батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10901] |- |355 |[[Ермек Алдабергенұлы Сағымбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 626] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2022] |- |356 |[[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 1434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 20727] |- |357 |[[Ақбілек (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 1997] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 26674] |- |358 |[[Франция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 427] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 1144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 9138] |- |359 |[[Ақпарат технологиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 794] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4703] |- |360 |[[Қазыбек би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 1745] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 2647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 22071] |- |361 |[[Кете (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 323] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 1024] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%82%D0%B5_%28%D1%80%D1%83%29 4556] |- |362 |[[Бақытжан Жұмабекұлы Базарбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 2592] |- |363 |[[Бекболат Қанайұлы Тілеухан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD 2161] |- |364 |[[Ұйықтатын дәрілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1163] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 5736] |- |365 |[[Бесікке салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 1371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 21494] |- |366 |[[Қазақ хандығының құрылуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 2780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 23536] |- |367 |[[Логистика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 2432] |- |368 |[[Қаңлы (тайпа)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 1507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B_%28%D1%82%D0%B0%D0%B9%D0%BF%D0%B0%29 7680] |- |369 |[[Сағат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82 178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82 4447] |- |370 |[[Қарауыл руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 1139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 5868] |- |371 |[[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 707] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 707] |- |372 |[[Қызға қырық үйден тыйым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 959] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D1%8B%D0%B9%D1%8B%D0%BC 5736] |- |373 |[[Қорқыт ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 9822] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 10614] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 27093] |- |374 |[[Вагиналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 3746] |- |375 |[[Уикипедия:Мақала шеберханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 1137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%88%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 4181] |- |376 |[[Еуразия ұлттық университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1540] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 5632] |- |377 |[[Ыстықкөл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 1144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%D0%BA%D3%A9%D0%BB 3363] |- |378 |[[Ақтөбе]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 2143] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 11078] |- |379 |[[Тоқтар Серіков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 968] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BE%D0%B2 8803] |- |380 |[[Жапония]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 541] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 14816] |- |381 |[[Дархан Еркінұлы Қызайбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3044] |- |382 |[[Инвестиция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F 162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F 601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%BD%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%8F 2673] |- |383 |[[Алакөл (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 2194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 10775] |- |384 |[[Шекті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 1053] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96 4991] |- |385 |[[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 530] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 1297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 16179] |- |386 |[[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20886] |- |387 |[[I Сүлеймен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 1063] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=I_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD 4220] |- |388 |[[Гүлбахрам Байбосынова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%85%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3177] |- |389 |[[Түркістан Арена]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B0 36] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B0 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B0 882] |- |390 |[[Қазақ гуманитарлық заң университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 685] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B0%D2%A3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2416] |- |391 |[[Қайтадан (фильм, 2025)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 988] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 9008] |- |392 |[[Қабдеш Жұмаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 16211] |- |393 |[[Қазақстан қазақтарының фамилиялары тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%84%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5316] |- |394 |[[Уикипедия:Telegram]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 1333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 5405] |- |395 |[[Батыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1250] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 11843] |- |396 |[[Сүндеттеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 1074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83 3699] |- |397 |[[Қостанай облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 7489] |- |398 |[[Төре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 1390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5 7158] |- |399 |[[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 1576] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 28380] |- |400 |[[Балық шаруашылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 78] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B0%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1557] |- |401 |[[Алпамыс батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 1277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 9878] |- |402 |[[Тас дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 4950] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 5624] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 23912] |- |403 |[[Көшпенділер (трилогия)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 985] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 1828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 13845] |- |404 |[[Солтүстік Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1207] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 9004] |- |405 |[[Компьютер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 1330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 1848] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 19392] |- |406 |[[Ұлытау ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 754] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2537] |- |407 |[[Желтоқсан көтерілісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 1328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 57427] |- |408 |[[Қазақстан Ұлттық банкі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 796] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%96 3055] |- |409 |[[Арыстан баб кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 333] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 12316] |- |410 |[[Арқалық (қала)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 917] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 3462] |- |411 |[[Мөлдір Әуелбекова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 970] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 8197] |- |412 |[[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1007] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7745] |- |413 |[[Етеккір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 1088] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%BA%D1%96%D1%80 11908] |- |414 |[[Жамбыл Жабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1863] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 45934] |- |415 |[[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D1%8B 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D1%8B 411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_1-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D1%8B 411] |- |416 |[[Конституция]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 1777] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 2113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 7211] |- |417 |[[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1606] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 20621] |- |418 |[[Қазақ ұлттық техникалық зерттеу университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1398] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%83_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4269] |- |419 |[[Дәстүр (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 865] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 7044] |- |420 |[[Зат есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 861] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 22845] |- |421 |[[Қарағанды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 8228] |- |422 |[[Портал:Ағымдағы оқиғалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3136] |- |423 |[[Есет Көтібарұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2900] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14554] |- |424 |[[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 9221] |- |425 |[[A.Z. (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=A.Z._%28Ninety_One%29 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=A.Z._%28Ninety_One%29 880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=A.Z._%28Ninety_One%29 3834] |- |426 |[[Уикипедия:Таныстыру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 1045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D1%80%D1%83 3973] |- |427 |[[Көңіл толқыны (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 1202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6885] |- |428 |[[Зу-Зу Күлпаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 1445] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D1%83-%D0%97%D1%83_%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D1%88 6190] |- |429 |[[Құрмет ордені]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 966] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%96 5565] |- |430 |[[Уәлибек Әбдірайымов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3844] |- |431 |[[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 1137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 17995] |- |432 |[[Аналды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 1025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 4901] |- |433 |[[Ошақты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 893] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 5092] |- |434 |[[Әйтеке би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 1369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 2337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 18592] |- |435 |[[Python]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Python 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Python 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Python 6388] |- |436 |[[Қайрат (футбол клубы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 1074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%28%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%BA%D0%BB%D1%83%D0%B1%D1%8B%29 10988] |- |437 |[[:Санат:Алфавит бойынша өзендер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 1038] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 8596] |- |438 |[[Ілияс Жансүгіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 1826] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 41323] |- |439 |[[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 411] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 11028] |- |440 |[[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1328] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 21428] |- |441 |[[Жетіру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 911] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 5100] |- |442 |[[Сұлтан Бейбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 1361] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 10988] |- |443 |[[Торғай облысы (Қазақстан)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 312] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 3088] |- |444 |[[Тараз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 454] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 1165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 9405] |- |445 |[[Баланы ұшықтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1033] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%B1%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 6287] |- |446 |[[Нұрлан Бегалыұлы Еспанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B3%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7701] |- |447 |[[Қадыр Мырза Әлі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 788] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 1536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 23703] |- |448 |[[Жыл күндерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1076] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5677] |- |449 |[[Еркектің жыныстық мүшесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 967] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D1%81%D1%96 5333] |- |450 |[[Тобықты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 881] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 4918] |- |451 |[[Жәнібек Әлімханұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4787] |- |452 |[[МедиаУики:Gadgets-definition]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AGadgets-definition 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AGadgets-definition 345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AGadgets-definition 438] |- |453 |[[Құлсары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B 831] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B 3243] |- |454 |[[Айша бибі кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 15104] |- |455 |[[Ғұндар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 2451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 3092] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 33908] |- |456 |[[Қазақстан Республикасының электрондық үкіметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 331] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 730] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 2471] |- |457 |[[Соқырішек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 1247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%96%D1%88%D0%B5%D0%BA 9013] |- |458 |[[Құрманғазы Сағырбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1627] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31219] |- |459 |[[Рәбия сұлтан бегім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BC 4071] |- |460 |[[Ақтау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 507] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 1504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 8150] |- |461 |[[Семей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 1221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9 7114] |- |462 |[[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитетінің Шекара қызметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 3699] |- |463 |[[Қола дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 3408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 23881] |- |464 |[[Қарақалпақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5758] |- |465 |[[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4389] |- |466 |[[:Санат:Ресей қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 858] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5311] |- |467 |[[Абай күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 371] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 500] |- |468 |[[Жүсіпбек Аймауытов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 1739] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 2345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 28384] |- |469 |[[Моңғолия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 407] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 1052] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 7375] |- |470 |[[Ерзат Дулат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 279] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 857] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 1713] |- |471 |[[Орал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 1202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB 8026] |- |472 |[[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 1545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 11847] |- |473 |[[BTS]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=BTS 76] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=BTS 2289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=BTS 3230] |- |474 |[[SCAT]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=SCAT 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SCAT 741] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=SCAT 3105] |- |475 |[[Қазақстан қорықтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 32505] |- |476 |[[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1040] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 14796] |- |477 |[[Қарақалпақ рулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 1073] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6210] |- |478 |[[Байлар-Жандар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 1269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 5799] |- |479 |[[Санжар Тәкенұлы Тәшкенбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A2%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A2%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%A2%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9 2438] |- |480 |[[Аманкелді Үдербайұлы Иманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D2%AE%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 8351] |- |481 |[[Ninety One]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Ninety_One 319] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Ninety_One 841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Ninety_One 3636] |- |482 |[[Портал:Африка/Африка елдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%2F%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%2F%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 850] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0%2F%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2493] |- |483 |[[Асан Мәжит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82 219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82 595] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D0%B8%D1%82 1225] |- |484 |[[Сырдария]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 729] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 1359] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 11891] |- |485 |[[Ақмешіт әулие үңгірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 1059] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%B5%D1%88%D1%96%D1%82_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B5_%D2%AF%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80%D1%96 5380] |- |486 |[[Мастопатия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 942] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%8F 8156] |- |487 |[[Есім хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1170] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18749] |- |488 |[[Отқа май құю]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D2%9B%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%8E 2936] |- |489 |[[Рауан Кенжеханұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 134] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1878] |- |490 |[[Электрон]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 471] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AD%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 1455] |- |491 |[[Темірқазық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 249] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B 4713] |- |492 |[[Үйсін мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 3225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 28799] |- |493 |[[Ислам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 500] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 1350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 13003] |- |494 |[[Ақ Орда (мемлекет)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 904] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 1648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 30894] |- |495 |[[Есік Алтын адамы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 1601] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 35991] |- |496 |[[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 688] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16086] |- |497 |[[ZaQ (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 1045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ZaQ_%28Ninety_One%29 4124] |- |498 |[[Қан топтары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 10897] |- |499 |[[Исатай Тайманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14358] |- |500 |[[Нұрсұлтан Нұрланұлы Шоқанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 33] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 627] |- |501 |[[Юсуф сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 854] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AE%D1%81%D1%83%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2004] |- |502 |[[Қорқай дұғасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 992] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 4578] |- |503 |[[Жұмбақтас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 1789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81 9078] |- |504 |[[Қазақстан өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 887] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1486] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 18800] |- |505 |[[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 1349] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 17329] |- |506 |[[Емшек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BC%D1%88%D0%B5%D0%BA 142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BC%D1%88%D0%B5%D0%BA 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BC%D1%88%D0%B5%D0%BA 2213] |- |507 |[[Қазақстан Құрылтайы төрағасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 658] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D1%82%D3%A9%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 658] |- |508 |[[Үлгі:Ресейдің ірі қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5355] |- |509 |[[Ер Қосай Құдайкеұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%BA%D0%B5%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5470] |- |510 |[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 1435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 22186] |- |511 |[[Ардақ Жамансарыұлы Әмірқұлов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 96] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 375] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 604] |- |512 |[[Қазақстан банктерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 910] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5045] |- |513 |[[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 354] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1026] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7634] |- |514 |[[М.Х. Дулати атындағы Тараз университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 757] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C.%D0%A5._%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2188] |- |515 |[[Ақтабан шұбырынды]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1083] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 1635] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 14805] |- |516 |[[Ән-Нас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1043] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BD-%D0%9D%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6434] |- |517 |[[Уақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 891] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B0%D2%9B 5217] |- |518 |[[Қазақ ұлттық киімдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 860] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1974] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 19255] |- |519 |[[Биология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 748] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1442] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 7287] |- |520 |[[Отырар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 1139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 15563] |- |521 |[[Ағылшын тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 1004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 5905] |- |522 |[[Мәулид]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B4 145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B4 406] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B8%D0%B4 1181] |- |523 |[[Тырнақша]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 6079] |- |524 |[[Макаров тапаншасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 936] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 5726] |- |525 |[[Тәуке хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 20991] |- |526 |[[Жағалбайлы (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 315] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 810] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 4484] |- |527 |[[Асанәлі Әшімұлы Әшімов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D3%99%D0%BB%D1%96_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%BE%D0%B2 31220] |- |528 |[[Менің папам тигр (фильм, 2024)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2024%29 130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2024%29 615] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D0%B8%D0%B3%D1%80_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2024%29 1962] |- |529 |[[Ландшафт архитектурасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 26] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%88%D0%B0%D1%84%D1%82_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 443] |- |530 |[[Еңлік-Кебек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 15492] |- |531 |[[Алматы қаласындағы көшелердің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2269] |- |532 |[[Әл-Бақара сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 940] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4654] |- |533 |[[Қазақ жүздері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 1295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 11237] |- |534 |[[Қасым Аманжолов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 660] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 1166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 12846] |- |535 |[[Қазақстан туы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 1286] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 16045] |- |536 |[[Қимақ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1082] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 21998] |- |537 |[[Нұрғали Нүсіпжанұлы Нүсіпжанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 978] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 6249] |- |538 |[[Үкімет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82 107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82 460] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82 1797] |- |539 |[[Ортаққор]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 317] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 898] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%BE%D1%80 3733] |- |540 |[[Асылы Әлиқызы Осман]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 451] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD 2441] |- |541 |[[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 1604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 11841] |- |542 |[[Сүндет той]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%BE%D0%B9 175] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%BE%D0%B9 767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%BE%D0%B9 3227] |- |543 |[[Саясат Нұрбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1125] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA 3429] |- |544 |[[Робототехника]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%BE%D0%B1%D0%BE%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0 9055] |- |545 |[[Сырға салу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 133] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B0_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%83 4238] |- |546 |[[Дана Өмірбайқызы Нұржігітова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 1047] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 3529] |- |547 |[[Әл-Уақиға сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5410] |- |548 |[[Дулат Исабеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 1385] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 16650] |- |549 |[[Мәшһүр Жүсіп кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 964] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 3017] |- |550 |[[Көкшетау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 5905] |- |551 |[[Қаш (фильм, 2022)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%88_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2022%29 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%88_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2022%29 492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%88_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2022%29 1194] |- |552 |[[Минет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 251] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D1%82 3711] |- |553 |[[Авиация]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 67] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 384] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B2%D0%B8%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 777] |- |554 |[[Конго-Қырым геморрагиялық қызбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 969] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B3%D0%BE-%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%B3%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D1%80%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 3877] |- |555 |[[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1961] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 2708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13721] |- |556 |[[Астана қаласы мектептерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 869] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1033] |- |557 |[[Нұрсұлтан Назарбаев отбасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 441] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 1037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 4703] |- |558 |[[Қожа Ахмет Яссауи кесенесінде жерленген тұлғалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 604] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5_%D0%B6%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 3591] |- |559 |[[15 шілде]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=15_%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=15_%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=15_%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5 532] |- |560 |[[Түркия қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 901] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5453] |- |561 |[[Марғұлан Қалиұлы Сейсембаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2198] |- |562 |[[Менің атым Қожа (хикаят)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 1204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 19643] |- |563 |[[Уикимедиа қоры]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 752] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B 2512] |- |564 |[[Бәйтерек (монумент)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 2004] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 25119] |- |565 |[[Азан шақырып ат қою]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 1085] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BF_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E 5727] |- |566 |[[Германия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 1209] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 9474] |- |567 |[[Үндістан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 1231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 13739] |- |568 |[[Мақпал Мұхамедиярқызы Жүнісова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 182] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB_%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D0%BD%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5529] |- |569 |[[Сын есім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 1132] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 17396] |- |570 |[[Мұстафа Өзтүрiк]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 1149] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 13247] |- |571 |[[Осман империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1025] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 11932] |- |572 |[[Гауһартас (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 5611] |- |573 |[[Қазақтың балаға ат қою рәсімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%8E_%D1%80%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BC%D1%96 6994] |- |574 |[[Қайрат Сатыбалдыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 574] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2085] |- |575 |[[2026 жыл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 257] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 852] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 4272] |- |576 |[[Ерік Мағзұмұлы Асанбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B7%D2%B1%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 377] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B7%D2%B1%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B7%D2%B1%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1616] |- |577 |[[Рақымжан Қошқарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 821] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 9866] |- |578 |[[Моңғол империясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 1226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 19644] |- |579 |[[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1864] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 2370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 18242] |- |580 |[[Өрмекші-адам]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 65] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 394] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%88%D1%96-%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 1051] |- |581 |[[Темірбек Қараұлы Жүргенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1299] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7490] |- |582 |[[Бөкей Ордасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 306] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 10115] |- |583 |[[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 972] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18741] |- |584 |[[Қайшылық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 7] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 284] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 382] |- |585 |[[Шиқан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 1043] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D0%BD 4421] |- |586 |[[Ғани Мұратбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 387] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 845] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 4749] |- |587 |[[Өзбекстан қалаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 882] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4589] |- |588 |[[Ислам күнтізбесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 767] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%82%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%81%D1%96 7129] |- |589 |[[Бекет Мырзағұлұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 879] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4286] |- |590 |[[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 554] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 1006] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 6202] |- |591 |[[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 416] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 1054] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 4858] |- |592 |[[Қазақ халқының өлім-жітім жөнелту салты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 1309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC-%D0%B6%D1%96%D1%82%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D1%82%D1%83_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%D1%8B 10796] |- |593 |[[Maxi Чай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Maxi_%D0%A7%D0%B0%D0%B9 232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Maxi_%D0%A7%D0%B0%D0%B9 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Maxi_%D0%A7%D0%B0%D0%B9 1002] |- |594 |[[Төлеңгіттер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 266] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 5794] |- |595 |[[Дәуіт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 666] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 1844] |- |596 |[[Counter-Strike]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Counter-Strike 16] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Counter-Strike 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Counter-Strike 532] |- |597 |[[Қарақұрт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 1645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%82 4185] |- |598 |[[Батыс Түрік қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2066] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 24712] |- |599 |[[:Сурет:Female and male anus.jpg]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 631] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 896] |- |600 |[[Тұран жолбарысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 46] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 343] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 1442] |- |601 |[[Заттыбек Көпбосынұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 238] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4820] |- |602 |[[Қазақ ұлттық медицина университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 301] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1492] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 4802] |- |603 |[[Жолбарыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 173] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 537] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 3644] |- |604 |[[Дос-Мұқасан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 708] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 4251] |- |605 |[[Дихан Қамзабекұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 261] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 599] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BC%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2178] |- |606 |[[Ұлы Жібек жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 2476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 3220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 39659] |- |607 |[[Қазақстан облыстары әкімдерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 434] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1029] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 5144] |- |608 |[[Азаматхан Сайлауұлы Әміртай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9 24] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9 386] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9 653] |- |609 |[[Microsoft]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Microsoft 111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Microsoft 429] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Microsoft 4375] |- |610 |[[Еріншектер Елі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%95%D0%BB%D1%96 239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%95%D0%BB%D1%96 649] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%95%D0%BB%D1%96 3501] |- |611 |[[Қатысушы:EPIC]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AEPIC 176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AEPIC 735] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AEPIC 922] |- |612 |[[2008 жылғы қаржы дағдарысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2008_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2008_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 283] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2008_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B6%D1%8B_%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 283] |- |613 |[[Шекер (хикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%80_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%80_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 464] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%80_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 464] |- |614 |[[Заманбек Қалабайұлы Нұрқаділов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 2906] |- |615 |[[YouTube]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=YouTube 213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=YouTube 797] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=YouTube 4013] |- |616 |[[Омар Жәлелұлы Темірбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80_%D0%96%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5238] |- |617 |[[Оғыз мемлекеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 1565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 2023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 20973] |- |618 |[[Марат Мәдетұлы Оралғазин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 400] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BD 2911] |- |619 |[[Куннилингус]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%83%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%81 234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%83%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%81 698] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%83%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D1%83%D1%81 2958] |- |620 |[[Көне түрік дәуірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 591] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 2277] |- |621 |[[Тайқазан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 381] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 838] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 9170] |- |622 |[[Бұрындық хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 880] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 10335] |- |623 |[[Қазақстандағы референдум (2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 1465] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%83%D0%BC_%282026%29 8141] |- |624 |[[Сығанақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 870] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 5312] |- |625 |[[Бөгенбай батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 617] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 3009] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 10209] |- |626 |[[Байжігіт Тоқтарқожаұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 982] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D1%96%D0%B3%D1%96%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 4267] |- |627 |[[Ерке Есмахан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 195] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D0%95%D1%81%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD 4125] |- |628 |[[Айдар (шаш)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80_%28%D1%88%D0%B0%D1%88%29 3361] |- |629 |[[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 945] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 7423] |- |630 |[[Атырау облысы мектептерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 370] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4338] |- |631 |[[Шахмұрат Мүтәліп]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 2546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 5485] |- |632 |[[Мұқасан Досмұратұлы Шахзадаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 114] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 444] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3152] |- |633 |[[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 894] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1543] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 57795] |- |634 |[[Ұлы Отан соғысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 536] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 1171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 22088] |- |635 |[[Сүйінші]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 185] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 755] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96 3559] |- |636 |[[А.С. Пушкин атындағы Шығыс Қазақстан облыстық кітапханасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90.%D0%A1._%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 22] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90.%D0%A1._%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90.%D0%A1._%D0%9F%D1%83%D1%88%D0%BA%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 275] |- |637 |[[Сунақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D2%9B 198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D2%9B 622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D0%BD%D0%B0%D2%9B 3930] |- |638 |[[Домбыра]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 592] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 1589] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 20683] |- |639 |[[Ұйқы безі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 843] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D0%B7%D1%96 7791] |- |640 |[[Дін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 784] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 6779] |- |641 |[[2015 жыл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2015_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 50] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2015_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 327] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2015_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 900] |- |642 |[[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 3289] |- |643 |[[Бағдат Батырбекұлы Мусин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD 105] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD 439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BD 1121] |- |644 |[[Адам ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 247] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 725] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%82%D0%B0 6072] |- |645 |[[Қаңлылар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 1987] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 3136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 26949] |- |646 |[[Асхат Ғалымұлы Хасенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1049] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D2%92%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1487] |- |647 |[[Жануарлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 612] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 1065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 11404] |- |648 |[[Уикипедия:Жүктеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 903] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D2%AF%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%83 3534] |- |649 |[[Жетімдер руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 287] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 759] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%8B 4093] |- |650 |[[Ысық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%81%D1%8B%D2%9B 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%8B%D2%9B 630] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%81%D1%8B%D2%9B 3354] |- |651 |[[Қанжығалы руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%80%D1%83%D1%8B 4041] |- |652 |[[Сиыр малының атаулары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 915] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 8565] |- |653 |[[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 1345] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 22538] |- |654 |[[Мардан Баймырзаұлы Сапарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2800] |- |655 |[[Қазақ тілінің батыс диалектісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 263] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D1%81%D1%96 4484] |- |656 |[[Metafizika (журнал)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Metafizika_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 14] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Metafizika_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 289] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Metafizika_%28%D0%B6%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%29 344] |- |657 |[[Түйелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 314] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 897] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 9251] |- |658 |[[Ғабит Махмұтұлы Мүсірепов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 2487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BE%D0%B2 23253] |- |659 |[[Сүре]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 991] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D1%80%D0%B5 6527] |- |660 |[[Динара Болатқызы Зәкиева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%97%D3%99%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%97%D3%99%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 337] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%97%D3%99%D0%BA%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0 688] |- |661 |[[Одиссея]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F 285] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F 718] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F 2107] |- |662 |[[SDU University]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=SDU_University 166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SDU_University 598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=SDU_University 3429] |- |663 |[[Атырау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 518] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 1065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 6694] |- |664 |[[Канада]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 677] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B4%D0%B0 5135] |- |665 |[[Естай - Қорлан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 376] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 1020] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B9_-_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD 10098] |- |666 |[[Ойық руы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D1%83%D1%8B 240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D1%83%D1%8B 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B9%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D1%83%D1%8B 3352] |- |667 |[[Түркілер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 1293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 10492] |- |668 |[[Боранбай Қалқаманұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 70] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 388] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1503] |- |669 |[[Ыбырай Алтынсарин төсбелгісі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 3412] |- |670 |[[:Санат:Үлгісін дәлдеу қажет аяқталмаған мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 229] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 790] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2655] |- |671 |[[ChatGPT]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ChatGPT 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ChatGPT 1165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ChatGPT 8829] |- |672 |[[Нұрбақыт Молдахметұлы Теңізбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 292] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 482] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1176] |- |673 |[[Криштиану Роналду]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 1476] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D1%80%D0%B8%D1%88%D1%82%D0%B8%D0%B0%D0%BD%D1%83_%D0%A0%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%83 8344] |- |674 |[[АҚШ қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 629] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 4006] |- |675 |[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 475] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1045] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15397] |- |676 |[[Ескендір Зұлқарнайын]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%D0%97%D2%B1%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD 9810] |- |677 |[[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 545] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 984] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 4236] |- |678 |[[Тана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3206] |- |679 |[[Есентемір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 3762] |- |680 |[[Ас беру]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 728] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81_%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 5087] |- |681 |[[Солтүстік Қазақстан университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1512] |- |682 |[[Жаужүрек мың бала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B6%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%BC%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0 7552] |- |683 |[[Қазақстан телеарналары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 3388] |- |684 |[[Төртуыл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BB 234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BB 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BB 3536] |- |685 |[[Уикипедия:Зертхана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%97%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 204] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%97%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 648] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%97%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 1701] |- |686 |[[Әл-Кәһф сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1044] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 4653] |- |687 |[[ACE (Ninety One)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=ACE_%28Ninety_One%29 271] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ACE_%28Ninety_One%29 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=ACE_%28Ninety_One%29 3099] |- |688 |[[Іш өту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D1%88_%D3%A9%D1%82%D1%83 4545] |- |689 |[[Тәуекел хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 1014] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15405] |- |690 |[[:Санат:Қазақстан көне қалалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 52] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 348] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 961] |- |691 |[[Сүмбіле]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BC%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5 2009] |- |692 |[[Мәтін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 1291] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 10413] |- |693 |[[Қазақ-жоңғар соғыстары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 791] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 8757] |- |694 |[[Каспий технологиялар және инжиниринг университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D0%BD%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D0%BD%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 761] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%B8%D0%BD%D0%B6%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2973] |- |695 |[[Ақан сері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 565] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 1288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%96 15872] |- |696 |[[Жол белгілері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 422] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 10021] |- |697 |[[Сайрам ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 260] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 732] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BC_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2803] |- |698 |[[Ақсу-Жабағылы қорығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 1477] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 2005] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 20923] |- |699 |[[Үндістандағы халқы миллионнан асатын қалалар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3378] |- |700 |[[Раушан Жаңабергенқызы Қажыбаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 310] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 720] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 1869] |- |701 |[[Павлодар облысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 569] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 1127] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 6820] |- |702 |[[Септік жалғау]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 814] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 1435] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 15209] |- |703 |[[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 420] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 853] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 10536] |- |704 |[[Сөйлем мүшелері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1131] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 20715] |- |705 |[[Қазақстан теңгесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 395] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 956] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 20139] |- |706 |[[Непал]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BB 335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BB 426] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BF%D0%B0%D0%BB 1457] |- |707 |[[Ақтамберді Сарыұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2142] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18578] |- |708 |[[Іле-Балқаш (резерват)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5-%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88_%28%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%29 69] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5-%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88_%28%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%29 356] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5-%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88_%28%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B2%D0%B0%D1%82%29 761] |- |709 |[[Ақбөкен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 1203] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 1673] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 37488] |- |710 |[[2026 жылы қайтыс болғандар тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1761] |- |711 |[[Сырым Датұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 493] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1032] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26021] |- |712 |[[Қымыз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 883] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BC%D1%8B%D0%B7 5457] |- |713 |[[PHP]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=PHP 103] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=PHP 522] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=PHP 1169] |- |714 |[[Қазақстан Қауіпсіздік кеңесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 525] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 734] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 1490] |- |715 |[[Африка]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 661] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1097] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 13557] |- |716 |[[Қазақстанның мемлекеттік наградалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 262] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5362] |- |717 |[[Ерке сылқым (күй)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 944] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 6510] |- |718 |[[Ертіс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 1058] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 10806] |- |719 |[[Назарбаев Зияткерлік мектептері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 566] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%97%D0%B8%D1%8F%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 3486] |- |720 |[[Ырысбек Мәуіт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%83%D1%96%D1%82 2218] |- |721 |[[Мақсұт Сұлтанұлы Нәрікбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D1%82_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D1%82_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D2%B1%D1%82_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1622] |- |722 |[[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 947] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 1462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 20121] |- |723 |[[Екібастұз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D2%B1%D0%B7 214] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D2%B1%D0%B7 610] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D2%B1%D0%B7 2897] |- |724 |[[Қазақстан премьер-министрі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 339] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%BC%D1%8C%D0%B5%D1%80-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D1%96 3925] |- |725 |[[Аяқ киім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%8F%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC 135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC 483] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%8F%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC 1674] |- |726 |[[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B8%D1%81%D0%B0_%D0%90%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B8%D0%B5%D0%B2 11076] |- |727 |[[Борсық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%8B%D2%9B 197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%8B%D2%9B 642] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D1%80%D1%81%D1%8B%D2%9B 2593] |- |728 |[[Zheka Fatbelly]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Zheka_Fatbelly 176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Zheka_Fatbelly 1188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Zheka_Fatbelly 4644] |- |729 |[[Мүшелтой]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D0%B9 29] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D0%B9 294] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D0%B9 949] |- |730 |[[Корея Республикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 369] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B5%D1%8F_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 7865] |- |731 |[[Әл-Кәфирун сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 242] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 742] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%80%D1%83%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6221] |- |732 |[[Жатыр мойны эрозиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 225] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 716] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%BE%D0%B9%D0%BD%D1%8B_%D1%8D%D1%80%D0%BE%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 4962] |- |733 |[[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 951] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 5229] |- |734 |[[Қарақалпақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 4387] |- |735 |[[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 469] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 9405] |- |736 |[[Уикипедия:Ережелер мен нұсқаулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BD%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 240] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BD%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BD%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 2107] |- |737 |[[Қазақ тау-кен металлургия институты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 33] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 307] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 400] |- |738 |[[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1017] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 6935] |- |739 |[[Арыстан (арнайы бөлімше)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 602] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%88%D0%B5%29 2686] |- |740 |[[Әскери шен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 825] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 5027] |- |741 |[[Ұ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0 146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0 656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0 2943] |- |742 |[[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 989] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1506] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 11794] |- |743 |[[Төреғали Төреəліұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 844] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 5200] |- |744 |[[Жер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 909] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 1324] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 12706] |- |745 |[[Қуандық Рахым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 736] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D1%8B%D0%BC 5813] |- |746 |[[Металлургия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F 91] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F 357] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BB%D1%83%D1%80%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1677] |- |747 |[[Италия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 6442] |- |748 |[[Сағатхан Әшімбайұлы Әшімбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 234] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 2046] |- |749 |[[Ми]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8 938] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8 10368] |- |750 |[[Уикипедия:Мақаланы қалай өңдеу керек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D3%A9%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%83_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA 2461] |- |751 |[[Киіз үй]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 618] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 1351] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 22479] |- |752 |[[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 231] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 643] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 2970] |- |753 |[[Жарылқасын Керімбекұлы Оңалбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA 30] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA 370] |- |754 |[[Өсімдіктер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 746] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 1188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 10530] |- |755 |[[Маңғытай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 3623] |- |756 |[[Аборт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 785] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%BE%D1%80%D1%82 7333] |- |757 |[[Жаңабай (Дулат)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 237] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 771] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%28%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%29 4114] |- |758 |[[Жабайы алма (повесть)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 309] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 681] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%8B_%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 7277] |- |759 |[[Адай ата]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0 161] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0 504] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0 1973] |- |760 |[[Уикипедия:Мақалаға бастама]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 282] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 786] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 3523] |- |761 |[[:Санат:Ресей өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 712] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5378] |- |762 |[[Конъюнктивит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 835] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%8A%D1%8E%D0%BD%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B8%D1%82 5112] |- |763 |[[Әже]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 590] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B6%D0%B5 9543] |- |764 |[[Салқам Жәңгір хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 405] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 873] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC_%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14369] |- |765 |[[Сәкен Қордабайұлы Майғазиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 657] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3154] |- |766 |[[Қазақстан темір жолы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 472] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 960] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 8018] |- |767 |[[Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 632] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 4666] |- |768 |[[Сөз табы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 572] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 954] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 12726] |- |769 |[[Алаш Орда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 494] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 975] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 14309] |- |770 |[[Павлодар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80 3913] |- |771 |[[Мұхит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 511] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 939] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 13491] |- |772 |[[Нобель сыйлығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 183] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%BE%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D1%8C_%D1%81%D1%8B%D0%B9%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 3361] |- |773 |[[Sәlem Entertainment]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=S%D3%99lem_Entertainment 138] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=S%D3%99lem_Entertainment 2408] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=S%D3%99lem_Entertainment 3659] |- |774 |[[Асан қайғы Сәбитұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 750] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 1151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 19313] |- |775 |[[Қазақстан Республикасының Парламенті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 233] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 711] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 5770] |- |776 |[[Қазақстан танымал тұлғаларының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 374] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1074] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9434] |- |777 |[[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 634] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 1033] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 19478] |- |778 |[[Қазақ тіліне аударылған контент тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 69] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B5_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1214] |- |779 |[[География]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 958] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 1322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 8138] |- |780 |[[Қарлұқ қағанаты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 1774] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 2365] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 18973] |- |781 |[[Төлен Әбдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 918] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 7773] |- |782 |[[Жусан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD 322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD 820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD 5811] |- |783 |[[Мажарстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 417] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 4595] |- |784 |[[:Санат:Қазақ ақындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 341] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 6782] |- |785 |[[Ибраһим]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 212] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 616] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%BC 4899] |- |786 |[[Қорқыт Ата атындағы Қызылорда университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 198] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%90%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 3376] |- |787 |[[Жақсылық Әмірәліұлы Үшкемпіров]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 760] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%AE%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 8796] |- |788 |[[Түлкібас ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 586] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3581] |- |789 |[[Тәуіп Хо Жун (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 130] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 721] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D1%96%D0%BF_%D0%A5%D0%BE_%D0%96%D1%83%D0%BD_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 2148] |- |790 |[[Арсен Томский]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 65] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 295] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%A2%D0%BE%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 561] |- |791 |[[Түрікменстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 363] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 808] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 5663] |- |792 |[[Арыс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81 210] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81 573] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81 2918] |- |793 |[[Халық қаһарманы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 671] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%8B 7574] |- |794 |[[Сөз таптары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 667] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 1037] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 14072] |- |795 |[[Сарыүйсін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 776] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%AF%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD 4409] |- |796 |[[Надежда Давыдовна Тоқаева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 303] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 659] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0_%D0%94%D0%B0%D0%B2%D1%8B%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 3025] |- |797 |[[Күлтегін]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 1490] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 1937] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 9430] |- |798 |[[Әзербайжан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 744] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B6%D0%B0%D0%BD 5001] |- |799 |[[Думан Марат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 202] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 415] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 415] |- |800 |[[Көне түркі жазбалары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5684] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6075] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 25569] |- |801 |[[Шығыс Қазақстан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 322] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 811] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 6655] |- |802 |[[Көлсай көлдері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 824] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 3943] |- |803 |[[Linux]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Linux 117] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Linux 577] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Linux 6934] |- |804 |[[Әл-Кәусәр сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 167] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 832] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D1%83%D1%81%D3%99%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 6216] |- |805 |[[Автомобиль]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C 150] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C 526] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C 2454] |- |806 |[[Үстеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 534] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 1277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 18851] |- |807 |[[Ырғызбай ата кесенесі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AB%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 571] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AB%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 1870] |- |808 |[[Ғылым]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 1015] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 1383] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 7062] |- |809 |[[Дәулет Жамаубайұлы Кәрібек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 276] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 468] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 1462] |- |810 |[[Дархан Медеғалиұлы Жазықбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1144] |- |811 |[[Сайт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%82 111] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%82 495] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%82 2029] |- |812 |[[АҚШ президенттерінің тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 789] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 9593] |- |813 |[[Созақ ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 686] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3497] |- |814 |[[Қайыңды (көл)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 200] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 749] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 3294] |- |815 |[[Менің атым Қожа (фильм)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 463] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 878] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 11002] |- |816 |[[UNIX]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=UNIX 47] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=UNIX 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=UNIX 634] |- |817 |[[Бүйі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 135] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 779] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D2%AF%D0%B9%D1%96 2042] |- |818 |[[Орда (музыкалық топ)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 983] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D1%83%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%BE%D0%BF%29 3857] |- |819 |[[Сәбит Мұқанұлы Мұқанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12208] |- |820 |[[Жезқазған]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 470] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 920] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B7%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD 5824] |- |821 |[[Етістік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 456] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 833] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 14915] |- |822 |[[Зейнеп Ахметова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%97%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5%D0%BF_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 5795] |- |823 |[[Көкнәр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BD%D3%99%D1%80 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BD%D3%99%D1%80 795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BD%D3%99%D1%80 4403] |- |824 |[[Мұса пайғамбар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 637] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D0%B0_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 4334] |- |825 |[[Қарақат Тұяқбайқызы Әбілдина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 582] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D2%B1%D1%8F%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%B0 6417] |- |826 |[[Аят әл-Курси]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 223] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%8F%D1%82_%D3%99%D0%BB-%D0%9A%D1%83%D1%80%D1%81%D0%B8 3539] |- |827 |[[Қан мен тер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 474] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 1065] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 12200] |- |828 |[[Сағадат Қожахметұлы Нұрмағамбетов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 338] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 783] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 7775] |- |829 |[[Маман Қалқабайұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 542] |- |830 |[[15 сәуір]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=15_%D1%81%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80 38] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=15_%D1%81%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=15_%D1%81%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80 768] |- |831 |[[Орталық Азия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 1560] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 2109] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 14817] |- |832 |[[Уикипедия:Авторлық құқықтар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 213] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 723] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 1800] |- |833 |[[Саржомарт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82 174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82 546] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B6%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82 2766] |- |834 |[[Бейсенбілік (бағыштау)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%83%29 137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%83%29 559] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%28%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%83%29 3117] |- |835 |[[Ит]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%82 488] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%82 792] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%82 4615] |- |836 |[[Facebook]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Facebook 104] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Facebook 362] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Facebook 4395] |- |837 |[[Сүйінбай Аронұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 907] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16122] |- |838 |[[Әт-Тәкуир сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 724] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D1%82-%D0%A2%D3%99%D0%BA%D1%83%D0%B8%D1%80_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 8042] |- |839 |[[Тәтті шай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D1%88%D0%B0%D0%B9 128] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D1%88%D0%B0%D0%B9 455] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%82%D1%82%D1%96_%D1%88%D0%B0%D0%B9 2042] |- |840 |[[Оралды секс]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 613] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B_%D1%81%D0%B5%D0%BA%D1%81 3063] |- |841 |[[Шынболат Ділдебайұлы Ділдебаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 243] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 521] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 1297] |- |842 |[[Іштің қатуы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 169] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 692] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%86%D1%88%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%8B 5794] |- |843 |[[Һ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%BA 151] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%BA 743] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%BA 3055] |- |844 |[[Кесірткелер]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 165] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 611] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%81%D1%96%D1%80%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 4313] |- |845 |[[Жоңғар хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 7784] |- |846 |[[Тобыш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D1%88 2603] |- |847 |[[Жетісу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 916] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 8789] |- |848 |[[Әбілқайыр хандығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 409] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 919] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 1162] |- |849 |[[Ағаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 196] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 3057] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%93%D0%B0%D1%88 7429] |- |850 |[[Орыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 585] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 4081] |- |851 |[[Хан Тәңірі шыңы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 770] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 1224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 5394] |- |852 |[[Аустралия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 484] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 890] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 8809] |- |853 |[[Әбілқайыр хан (Шибан әулеті)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 513] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%A8%D0%B8%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%96%29 6091] |- |854 |[[Қалқаман Айымғазыұлы Сарин]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 538] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 931] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 6685] |- |855 |[[Ермұхамет Қабиденұлы Ертісбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 46] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 915] |- |856 |[[Мөңке би Тілеуұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 2570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3023] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 7151] |- |857 |[[Қазақстандағы парламент сайлауы (2023)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282023%29 69] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282023%29 390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282023%29 1455] |- |858 |[[Миллионер қалалар саны бойынша елдер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 201] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 600] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 4935] |- |859 |[[Орыс тілі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 256] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 655] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 3275] |- |860 |[[4 ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=4_ 148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=4_ 403] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=4_ 414] |- |861 |[[Орбұлақ шайқасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 340] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 1046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 15090] |- |862 |[[Қазақстан Парламенті Мәжілісінің 8-сайланым депутаттары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_8-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_8-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 551] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96_%D0%9C%D3%99%D0%B6%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_8-%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC_%D0%B4%D0%B5%D0%BF%D1%83%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 2402] |- |863 |[[Серікжан Сейітжанұлы Сейітжанов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 561] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 927] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 3636] |- |864 |[[Sulpak]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Sulpak 76] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sulpak 366] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Sulpak 2019] |- |865 |[[Жүрсін Молдашұлы Ерманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 762] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7051] |- |866 |[[Әлемнің жаңа жеті кереметі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 421] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 856] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B0%D2%A3%D0%B0_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 14695] |- |867 |[[Тоғыз-құмалақ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 650] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 1567] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 16712] |- |868 |[[Гүлнұр Манатқызы Оразымбетова]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 325] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 795] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%BD%D2%B1%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 7023] |- |869 |[[Сайын Мұратбеков]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 517] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 877] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 12657] |- |870 |[[Еуропа өзендері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 254] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 807] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 5949] |- |871 |[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 264] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 609] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D2%9B%D1%83-%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 4255] |- |872 |[[Технология]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 402] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 1804] |- |873 |[[Алаш автономиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 780] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 11823] |- |874 |[[Титаник]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA 278] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA 432] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%BA 2044] |- |875 |[[Диуани хикмет]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 1926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 2326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 8985] |- |876 |[[Ермұхамед Мәулен]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 2021] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD 4037] |- |877 |[[2 ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2_ 148] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2_ 399] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2_ 408] |- |878 |[[Әл-Ихлас сүресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 1115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 5399] |- |879 |[[Адыраспан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 508] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD 2956] |- |880 |[[Баку]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%83 59] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%83 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%83 1183] |- |881 |[[Аша Матай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9 100] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%88%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9 1124] |- |882 |[[Шарын шатқалы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 851] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 1496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 9644] |- |883 |[[Ұйғырлар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 244] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 620] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 5380] |- |884 |[[Бағаналы (ру)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 702] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D1%83%29 3023] |- |885 |[[Қазақстан кадастрлық нөмірлер тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 217] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 647] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 2242] |- |886 |[[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 539] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1031] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 10210] |- |887 |[[Қошқармүйіз (ою-өрнек)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7_%28%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA%29 191] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7_%28%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA%29 452] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BC%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%B7_%28%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BA%29 4019] |- |888 |[[Дүниежүзілік көшпенділер ойындары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2462] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 2621] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 3321] |- |889 |[[Linkin Park]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Linkin_Park 11] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Linkin_Park 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Linkin_Park 451] |- |890 |[[Ұлттық бірыңғай тестілеу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 298] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%8B%D2%A3%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 7992] |- |891 |[[Сәбит Бексейітов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 218] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D0%BE%D0%B2 293] |- |892 |[[Жаушы жіберу]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 32] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 305] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D1%83%D1%88%D1%8B_%D0%B6%D1%96%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%83 1375] |- |893 |[[Химия]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 498] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 772] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 5201] |- |894 |[[Одиссея (фильм, 2026)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2026%29 88] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2026%29 579] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D0%B4%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%8F_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2026%29 700] |- |895 |[[Жайық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 487] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 902] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 9225] |- |896 |[[Жыныс қатынасынан жұғатын аурулар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 699] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 5459] |- |897 |[[Қызыл жебе (роман)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 346] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 7323] |- |898 |[[Рамазан Өмірәліұлы Стамғазиев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 206] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 691] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D3%A8%D0%BC%D1%96%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B5%D0%B2 3558] |- |899 |[[Ұрыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 823] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 7256] |- |900 |[[Ядро]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE 221] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE 461] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%AF%D0%B4%D1%80%D0%BE 2652] |- |901 |[[Төлеген Айбергенұлы Айбергенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 330] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 683] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 12061] |- |902 |[[Майқы би]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 2583] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 2986] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 8390] |- |903 |[[Бекзат Сейілханұлы Саттарханов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 715] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14282] |- |904 |[[Керамика]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 77] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 316] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 1106] |- |905 |[[Ханзада Жумонг (телехикая)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 258] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 623] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%96%D1%83%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D0%B3_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%29 7401] |- |906 |[[Сәкен Исмадиярұлы Бибосынов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 326] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%98%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 1244] |- |907 |[[Алғи]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B8 184] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B8 564] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B8 2779] |- |908 |[[Әйел]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB 139] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB 459] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB 1898] |- |909 |[[Тоқтамыс хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 293] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6634] |- |910 |[[Қазақстан халқы тілдері күні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1813] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 1980] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 2497] |- |911 |[[Адай шежіресі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 228] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 524] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 2021] |- |912 |[[Уикипедия:Таңдаулы мақалалар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 205] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 619] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 2075] |- |913 |[[Нұра ауданы (Қарағанды облысы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 107] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 425] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%28%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%29 1966] |- |914 |[[Асқар Серқұлұлы Жұмаділдаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 597] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 7281] |- |915 |[[5 ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=5_ 162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=5_ 390] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=5_ 398] |- |916 |[[Қара жорға]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0 93] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0 342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%B6%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0 2423] |- |917 |[[Нархоз университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 140] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 834] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%B7_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1870] |- |918 |[[Бату хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 275] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 645] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%83_%D1%85%D0%B0%D0%BD 6244] |- |919 |[[Божбан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B1%D0%B0%D0%BD 141] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B1%D0%B0%D0%BD 485] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%BE%D0%B6%D0%B1%D0%B0%D0%BD 2934] |- |920 |[[Амур жолбарысы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 47] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%BC%D1%83%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%8B 545] |- |921 |[[Қазақ билері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 1046] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 11423] |- |922 |[[Есімдік]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 855] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 16540] |- |923 |[[Құдалық]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 162] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B 3336] |- |924 |[[Құлшығаш]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88 239] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88 581] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%88 3140] |- |925 |[[Бауыржан Сабзалұлы Ибрагимов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 236] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 714] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D0%B7%D0%B0%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%98%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 3998] |- |926 |[[Әзілхан Нұршайықов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 197] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 570] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%88%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 5571] |- |927 |[[Тәуекел Мүслім]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 188] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 563] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB_%D0%9C%D2%AF%D1%81%D0%BB%D1%96%D0%BC 3871] |- |928 |[[Өтейбойдақ Тілеуқабылұлы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 288] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D2%9B_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 3119] |- |929 |[[Қасым Қайсенов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 273] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 640] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16307] |- |930 |[[Абақ Керей]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 178] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 872] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9 3526] |- |931 |[[Дауысты дыбыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1334] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1639] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 12248] |- |932 |[[Шахмат]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 360] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 690] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%82 7358] |- |933 |[[:Санат:Қазақ жазушылары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 232] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 625] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 5258] |- |934 |[[Жетісай ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 245] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 553] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3474] |- |935 |[[Бейсен Абайұлы Құранбек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 230] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 717] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA 4729] |- |936 |[[Ұмай ана]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 3303] |- |937 |[[Qazaqstan (телеарна)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 372] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 946] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 6789] |- |938 |[[8 ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=8_ 154] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=8_ 410] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=8_ 417] |- |939 |[[Кердері]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 189] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 828] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 2810] |- |940 |[[Жыныстық акт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%BA%D1%82 176] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%BA%D1%82 519] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%BA%D1%82 2565] |- |941 |[[Есіл]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BB 304] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BB 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BB 6120] |- |942 |[[Құйрық-бауыр (салт)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 171] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 598] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B9%D1%80%D1%8B%D2%9B-%D0%B1%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80_%28%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82%29 5052] |- |943 |[[МедиаУики:Statistics-footer]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AStatistics-footer 3] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AStatistics-footer 194] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%3AStatistics-footer 200] |- |944 |[[Шуда]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D1%83%D0%B4%D0%B0 60] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%83%D0%B4%D0%B0 255] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D1%83%D0%B4%D0%B0 447] |- |945 |[[Османлы сұлтандарының тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 164] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 584] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9E%D1%81%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 3500] |- |946 |[[Келес ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 177] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 480] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%81_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 2646] |- |947 |[[Қазақ хандығының тарихы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 227] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 926] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 3178] |- |948 |[[Құрлық әскерлерінің әскери институты]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 179] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 837] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%82%D1%8B 1898] |- |949 |[[Барақ батыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 211] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 479] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 2343] |- |950 |[[Нағашы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 152] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 1136] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88%D1%8B 5690] |- |951 |[[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 192] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 781] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 1456] |- |952 |[[Керейіт]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82 268] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82 633] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82 4946] |- |953 |[[Полина Александровна Гурьева]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%93%D1%83%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B0 4] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%93%D1%83%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B0 199] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9F%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%93%D1%83%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B0 228] |- |954 |[[Бас тарту]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 116] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 467] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 3588] |- |955 |[[Ерболат Беделхан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 1335] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 1933] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%91%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD 4077] |- |956 |[[Қазақстанның ең дәулетті адамдарының тізімі (2024)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 157] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 552] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%282024%29 4391] |- |957 |[[Қыдырәлі Нұртайұлы Болманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 155] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 646] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7685] |- |958 |[[Иран]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 215] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 665] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%80%D0%B0%D0%BD 7840] |- |959 |[[Жоңғар шапқыншылығы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 820] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 1145] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 12439] |- |960 |[[Мастурбация]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 226] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 662] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B1%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 3820] |- |961 |[[Испания]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 280] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 839] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 6096] |- |962 |[[Ерболат Қасымұлы Тоғызақов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 51] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 296] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 721] |- |963 |[[Ресейдің Украинаға басып кіруі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 705] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BF_%D0%BA%D1%96%D1%80%D1%83%D1%96 3995] |- |964 |[[Il’han Ihsan]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=Il%E2%80%99han_Ihsan 186] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Il%E2%80%99han_Ihsan 558] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=Il%E2%80%99han_Ihsan 2573] |- |965 |[[11 ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=11_ 146] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=11_ 380] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=11_ 386] |- |966 |[[Қасқыр]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 336] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 654] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D2%9B%D1%8B%D1%80 8225] |- |967 |[[Сауд Арабиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 274] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 709] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D0%B4_%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 5101] |- |968 |[[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 277] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 841] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 6464] |- |969 |[[Бердібек Мәшбекұлы Сапарбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 670] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D3%99%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 3980] |- |970 |[[МузАРТ]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 174] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 953] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D1%83%D0%B7%D0%90%D0%A0%D0%A2 3522] |- |971 |[[Ақтөбе өңірлік университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 208] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 664] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D3%A9%D2%A3%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 2253] |- |972 |[[Халықаралық ақпараттық технологиялар университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 94] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 392] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 936] |- |973 |[[Балағат сөз]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 193] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 1318] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82_%D1%81%D3%A9%D0%B7 4300] |- |974 |[[Өлі-тірі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96-%D1%82%D1%96%D1%80%D1%96 144] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96-%D1%82%D1%96%D1%80%D1%96 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D3%A8%D0%BB%D1%96-%D1%82%D1%96%D1%80%D1%96 2659] |- |975 |[[Тынышбай Жаңабайұлы Рахимов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 297] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 669] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2 1927] |- |976 |[[Балқадиша әні]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 253] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 1113] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%B0_%D3%99%D0%BD%D1%96 5131] |- |977 |[[Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 59] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 281] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 873] |- |978 |[[Дауыссыз дыбыстар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1342] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 1656] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 11684] |- |979 |[[Мәңгілік бала бейне]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 544] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 885] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 16557] |- |980 |[[Барақ хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 259] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 905] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 5695] |- |981 |[[Марат Оспанов атындағы Батыс Қазақстан медицина университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 121] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 457] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9E%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%86%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1719] |- |982 |[[Сауран ауданы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 187] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 1782] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B 3909] |- |983 |[[Ттокпокки]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 8] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 622] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D1%82%D0%BE%D0%BA%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D0%BA%D0%B8 697] |- |984 |[[Қайып хан]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 353] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 674] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 4988] |- |985 |[[Ерен еңбегі үшін медалі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 216] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 529] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%B5%D2%A3%D0%B1%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%AF%D1%88%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%96 3562] |- |986 |[[Барлас]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 115] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 414] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%81 2642] |- |987 |[[Сарыарқа (Солтүстік Қазақ жазығы)]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 497] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 847] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%B0%D1%80%D2%9B%D0%B0_%28%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B%29 9739] |- |988 |[[Ләззат Мұратқызы Танысбай]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9 269] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9 512] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9B%D3%99%D0%B7%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B9 1445] |- |989 |[[Жылқы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 496] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 1030] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B 9369] |- |990 |[[:Сурет:Page Frame Features on desktop.png]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APage_Frame_Features_on_desktop.png 224] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APage_Frame_Features_on_desktop.png 726] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3APage_Frame_Features_on_desktop.png 5327] |- |991 |[[Қазақ графикасы]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 594] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 990] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 4189] |- |992 |[[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 248] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 806] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 7104] |- |993 |[[Ақсүйек]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 246] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 607] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 4470] |- |994 |[[Қатысушы талқылауы:Kasymov]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasymov 76] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasymov 439] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasymov 1792] |- |995 |[[Серік Рахметоллаұлы Егізбаев]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 137] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 321] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 904] |- |996 |[[Украина]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 220] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 593] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0 3812] |- |997 |[[Қандала]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 166] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 652] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D0%B0 3158] |- |998 |[[Танымал қазақтардың тізімі]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 350] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 1081] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 7296] |- |999 |[[Нұх пайғамбар]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 219] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 1389] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%85_%D0%BF%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D1%80 4961] |- |1000 |[[Сәрсен Аманжолов атындағы Шығыс Қазақстан университеті]] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-30&pages=%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 126] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 502] |[https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-365&pages=%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 1833] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} h4d7uep7css4yng7un3nr3bxxosobzz 10 775723 3661477 3649504 2026-09-26T12:18:44Z Nurken 111493 3661477 wikitext text/x-wiki * [[14 тамыз]] — [[Украина Қарулы күштері]] '''[[Днепропетровск облысы]]нда''' 26 елді мекен мен 600 шаршы километрден астам жерді азат етті. * [[20 шілде]] — [[Энди Бёрнем]] '''[[Ұлыбритания премьер-министрі]]''' атанды. * [[19 шілде]] — [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]нде '''[[Испания Ұлттық футбол құрамасы]]''' Әлем чемпионы '''[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі (финал)|атанады]]'''. * [[16 шілде]] — [[Юлия Анатольевна Свириденко|Юлия Свириденко]]ның кабинеті таратылғаннан кейін Украина қорғаныс министрі '''[[Михаил Альбертович Фёдоров|Михаил Фёдоровтың]]''' отставкасы жаппай наразылық акцияларын тудырды; жаңа [[Украина премьер-министрі]] болып '''[[Сергей Фёдорович Корецкий|Сергей Корецкий]]''' тағайындалды. * [[7 шілде]] — [[Халықаралық Олимпиада комитеті]] '''[[Ресей Олимпиада комитеті]]не''' қойылған шектеулерді уақытша алып тастады. * [[22 маусым]] — '''[[Венесуэла]]дағы''' жер сілкінуі себебінен 1450-ден астам адам қайтыс болды. * [[22 маусым]] — [[Ұлыбритания премьер-министрі]] '''[[Кир Стармер]]''' жуырдағы отставкасын жариялады. * [[11 маусым]] — [[Солтүстік Америка]]да '''[[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]]''' басталды. * [[31 мамыр]] — [[Будапешт]]тің [[Ференц Пушкаш (стадион, 2019)|Пушкаш стадионы]]нда франциялық [[Пари Сен-Жермен]] футбол клубы '''[[УЕФА Чемпиондар лигасы 2025/26|2026 жылғы УЕФА Чемпиондар Лигасы]]ның''' чемпионы атанды. * [[29 мамыр]] — [[ресей]]лік дрон [[НАТО]] мен [[Еуропа одағы]] мүше-мемлекетінің әуе шекарасын бұзып өтіп, [[Румыния]] аумағындағы көпқабатты үйге құлады. * [[23 мамыр]] — [[Канн кинофестивалі 2026|Канн кинофестивалі]]нің '''«[[Алтын пальма бұтағы]]н»''' режиссер [[Кристиан Мунджиу]]дың «[[Фьорд (фильм)|Фьорд]]» фильмі иеленді, ал [[Гран-при (Канн кинофестивалі)|Гран-при]] жүлдесі [[Андрей Петрович Звягинцев|Андрей Звягинцев]]тің «[[Минотавр (фильм, 2026)|Минотавр]]» туындысына бұйырды. * [[16 мамыр]] — [[Болгария]]лық әнші [[Дара (әнші)|Дара]] '''[[Eurovision ән байқауы 2026|Eurovision 2026 ән байқауында]]''' «[[Bangaranga]]» әнімен жеңіске жетті. * [[10 мамыр]] — Аустрияның [[Вена]] қаласында [[Eurovision ән байқауы]]ның '''[[Eurovision ән байқауы 2026|70-мерейтойлық шығарылымы]]''' басталды. * [[20 сәуір]] — 83 жасында қазақ ақыны, драматургі мен саяси қайраткері '''[[Мұхтар Шаханов]]''' қайтыс болды. * [[12 сәуір]] — [[Мажарстан]]дағы '''[[Мажарстандағы парламент сайлауы (2026)|парламент сайлауы нәтижесінде]]''' [[Петер Мадияр]]дың партиясы жеңіп, 16 жыл бойы билік құрған [[Виктор Орбан]] премьер-министрліктен кетпек. * [[1 сәуір]] — '''«[[Артемида II]]»''' миссиясының аясында [[НАСА|NASA]] төрт ғарышкері бар басқарылатын ғарыш кемесін [[Ай (серік)|Айды]] айналып өтуге ұшырды. * [[20 наурыз]] — америкалық [[актёр]] '''[[Чак Норрис]]''' 86 жасында қайтыс болды. * [[15 наурыз]] — «[[Оскар сыйлығы|Оскар]]» сыйлығының '''[[Оскар (2026)|98-марапаттау рәсімінде]]''' «[[Шайқас артынан шайқас]]» фильмі 6 мәрте сыйлық иегері атанды. * [[15 наурыз]] — Қазақстанда '''[[Қазақстандағы референдум (2026)|референдум]]''' нәтижесінде [[Қазақстан Республикасының Конституциясы|жаңа Конституция]] қабылданды. * [[8 наурыз]] — үшінші [[Иран жоғарғы көсемі]] болып [[Әли Хаменеи]]дің ұлы '''[[Моджтаба Хаменеи]]''' сайланды. * [[28 ақпан]] — [[Ирандағы соғыс (2026)|АҚШ пен Израильдің әскери операциясы]] нәтижесінде билікте 1989 жылдан бері болған [[Иран жоғарғы көсемі]] '''[[Әли Хаменеи]]''' қайтыс болды. * [[14 ақпан]] — [[2026 Қысқы Олимпиада ойындары]]нда қазақстандық '''[[Михаил Станиславович Шайдоров|Михаил Шайдоров]]''' алтын жүлдегері және осылайша мәнерлеп сырғанаудан Олимпиада чемпионы атанды. * [[14 қаңтар]] — [[Тайланд]]тың Сихио ауданында '''[[Сикхиодағы пойыз апаты (2026)|жолаушылар пойызына кран құлап]]''', отыз екі адам қаза тапты. * [[3 қаңтар]] — [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]] [[Венесуэла]]ға бірқатар '''[[Венесуэладағы АҚШ әскери операциясы|әуе шабуылдарын жасап]]''', президент [[Николас Мадуро]]ны тұтқындады. * [[1 қаңтар]] — [[Болгария]] валютасы ретінде [[еуро]]ны қабылдап, '''[[еуроаймақ]]тың''' 21-мүшесі болды. * [[1 қаңтар]] — [[Швейцария]]дағы [[Кран-Монтана]] қонақ үйіндегі өрттен кемінде 40 адам көз жұмды. * [[1 қаңтар]] — '''[[Зохран Мамдани]]''' [[Нью-Йорк]]тің тұңғыш мұсылман және тұңғыш азиялық [[Нью-Йорк мэрі|мэрі]] атанды. <noinclude>[[Санат:Уикипедия:Жаңалықтар]]</noinclude> qpxnjnokjq5t99kb2vkzt2auxkfsppq 0 775779 3661736 3661026 2026-09-26T19:40:41Z Casserium 68287 /* Құру тәртібі */ 3661736 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан халық кеңесі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{KAZ}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблеманың ені = 120px |эмблеманың тақырыбы = [[Қазақстан елтаңбасы]] |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]] |ізашары1 = [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] <small>(1995–2026)</small> |ізашары2 = [[Ұлттық құрылтай]] <small>(2022–2026)</small> |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = [[Астана]], Мәңгілік ел даңғылы, 4-үй |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = 126 |басшылықтың лауазымы2 = Мүшелер саны |басшылықтың есімі3 = |басшылықтың лауазымы3 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = [https://halykkenesi.kz/kk halykkenesi.kz] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан халық кеңесі''' — конституциялық мәртебесі бар Қазақстанның жоғары консультативтік органы. 2026 жылы президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] бастамасымен құрылған 126 адамнан тұратын консультативтік орган [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] мен [[Ұлттық құрылтай]]дың орнына келді. Қазақстан халық кеңесіне 2026 жылы қабылданған конституцияда VI бөлім және арнайы конституциялық заң арналған.<ref>[https://24.kz/kz/zha-aly-tar/kogam/756665-zana-konstitucia-zobasy-kogamdyk-bakylau Жаңа Конституция жобасы: қоғамдық бақылау]</ref> == Тарихы == 2026 жылғы 20 қаңтар күні Президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] Ұлттық құрылтайдың соңғы V отырысында Қазақстанға қоғамның дамуына қатысты барлық мәселелер бойынша жалпыхалықтық диалог өткізу үшін жаңа ауқымды платформа қажеттігін айтты. [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] мен [[Ұлттық құрылтай]]ды өзінің тарихи миссиясын сәтті орындады деп бағалап, жаңа институт ретінде Қазақстан халық кеңесін құруды ұсынды.<ref name="nurkz">[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2333526-qazaqstannyng-halyq-kengesi-qurylyp-ulttyq-quryltai-men-qazaqstan-halqy-assambleiasy-taratylady/ Қазақстанның Халық кеңесі құрылып, Ұлттық құрылтай мен Қазақстан халқы ассамблеясы таратылады]</ref> Реформаны [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да халық қолдап, 1 шілдеде жаңа конституция күшіне енді. 2 шілдеде Халық кеңесінің хатшылығы құрылып, 8 шілдеде оның басшысы тағайындалды.<ref name="adilet">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2600001343 Қазақстан Халық Кеңесінің кейбір мәселелері туралы]</ref><ref name="Жайсанбаев">[https://www.akorda.kz/kz/kb-zhaysanbaev-turaly-865331 Қ.Б. Жайсанбаев туралы]</ref> 22 қыркүйекте Халық кеңесінің құрамы бекітіліп, алғашқы сессиясы 23–24 қыркүйекке шақырылды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-halyk-kenesinin-kuramyn-bekitu-turaly-2284637 Қазақстан Халық Кеңесінің құрамын бекіту туралы]</ref><ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-halyk-kenesinin-birinshi-sessiyasyn-shakyru-turaly-2285657 Қазақстан Халық Кеңесінің бірінші сессиясын шақыру туралы]</ref> 23 қыркүйекте кеңестің алғашқы төрағасы болып [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] сайланды.<ref>[https://baq.kz/erlan-qoshanov-qazaqstan-halyq-kenesinin-toragasy-bolyp-saylandy-320045762/ Ерлан Қошанов Қазақстан Халық Кеңесінің төрағасы болып сайланды]</ref> == Құру тәртібі == Қазақстан халық кеңесі құрамына 126 адам кіреді: оның 42-сі этномәдени бірлестіктерден, 42-сі қоғамдық бірлестіктер мен коммерциялық емес ұйымдардан және 42-сі аймақтық мәслихаттар мен қоғамдық кеңестерден болады.<ref name="joba">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2600000298 Қазақстан Халық Кеңесі туралы]</ref> 18 жасқа толған Қазақстан азаматы Халық кеңесінің мүшесі бола алады. Қазақстан халық кеңесінің барлық мүшесін [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] тағайындайды, олардың өкілеттік мерзімі 4 жылды құрайды және өз қызметін қоғамдық негізде жүзеге асырады. Халық кеңесінің құрамы туралы ұсыныстарды Кеңес Хатшылығы қалыптастырып, Кеңес құрамын бекіту үшін Президентке жібереді.<ref name="nurkz" /><ref name="joba" /> == Атқаратын қызметі == Қазақстан халық кеңесі: * мемлекеттің ішкі саясатының негізгі бағыттары, қоғамдық келісімді, жалпыұлттық бірлік пен ынтымақты нығайту, Қазақстан Республикасы қызметінің негіз құраушы қағидаттарын және жалпыұлттық құндылықтарды ілгерілету жөнінде ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлейді; * [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайға]] заң жобаларын енгізеді; * жалпыхалықтық [[референдум]] тағайындау туралы бастама көтереді;<ref name="konstsot">[https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/news/details/1159830?lang=kk Жаңа Конституцияның жобасы республикалық референдумға шығарылды]</ref> * әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің съездерін, басқа да маңызды гуманитарлық форумдарды ұйымдастыруды және өткізуді қамтамасыз етеді; * Қазақстан Халық Кеңесінің функцияларын іске асыру үшін мемлекеттік органдармен, ұйымдармен, азаматтық қоғам институттарымен және халықаралық ұйымдармен өзара іс-қимыл жасайды; * мемлекеттік органдар, ұйымдар және азаматтық қоғам институттары арасындағы жалпыұлттық диалогты қамтамасыз ету үшін әртүрлі іс-шараларды ұйымдастырады.<ref name="joba" /> == Құрылымы == Қазақстан халық кеңесінің жоғары басшылық органы — сессия, сессиялар аралығындағы кезеңде Халық кеңесіне басшылықты төралқа жасайды. Сессия кемінде жылына бір рет шақырылады. Халық кеңесінің бірінші сессиясын Президент, кезекті сессияларын Кеңес төрағасы шақырады. Халық кеңесі тұрақты және уақытша комитеттер, салалық комиссиялар, жұмыс топтарын, өзге де консультативтік-кеңесші органдар құруға құқылы. Халық кеңесінің 3 тұрақты комитеті бар:<ref>[https://halykkenesi.kz/kk/struktura/toralqa Қазақстан Халық Кеңесінің Төралқасы]</ref> * Қоғамдық келісім және жалпыұлттық бірлік комитеті ** төрағасы: [[Марат Алмасұлы Әзілханов|Марат Әзілханов]] * Қоғамдық бастамаларды дамыту комитеті ** төрағасы: [[Вера Александровна Ким|Вера Ким]] * Өңірлік даму және жергілікті өзін-өзі басқару комитеті ** төрағасы: [[Табиғат Зейнұлқабден]] == Мүшелері == {{толық мақала|Қазақстан халық кеңесінің мүшелері}} == Басшылығы == Халық кеңесінің төрағасын кеңес мүшелері 4 жылға сайлайды, кандидатурасын Президент немесе кеңес мүшелерінің үштен бірі ұсынады. Төрағаның Кеңес мүшесі болуы шарт емес және бір адам екі реттен артық Кеңес төрағасы бола алмайды. Кеңес мүшелері төрағаны қызметінен көпшілік дауыспен босата алады. Кеңес төрағасының 3 орынбасары болады: президент тағайындайтын орынбасары бір мезгілде Кеңес хатшылығын басқарады, ал төрағаның өзі екі орынбасарын ротациялық негізде 2 жылға тағайындайды. {| class="wikitable sortable" width="70%" style="text-align:center" |+ Төрағалар тізімі ! class=unsortable rowspan="2"| № ! class=unsortable rowspan="2" width="100px" |Суреті ! rowspan="2"| Аты-жөні ! colspan="3"| Өкілеттігі ! rowspan="2"| Орынбасарлары ! rowspan="2"| [[Қазақстан президенттерінің тізімі|Президенті]] |- ! Басы ! Аяғы ! Ұзақтығы |- ! rowspan="3" | 1 | rowspan="3" | [[Сурет:Erlan Qoşanov (2024-03-04) (cropped).jpg|110px]] | rowspan="3" | {{sortname|Ерлан|Қошанов|Ерлан Жақанұлы Қошанов}}<br><small>(1962 туған)</small> | rowspan="3" | 23 қыркүйек<br>2026 | rowspan="3" | {{қ.у.}} | rowspan="3" | {{Age in years and days nts|2026|9|23}} | {{sortname|Қанатбек|Жайсанбаев|Қанатбек Бақытұлы Жайсанбаев}} | rowspan="3" | {{sort|1=Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы|2=[[Сурет:President Masato Kanda meets with Kazakhstan President Kassym-Jomart Tokayev (cropped).jpg|100px]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>(2019–)}} |- | {{sortname|Дмитрий|Останькович|Дмитрий Валерьевич Останькович}}<ref name="inform26">[https://kaz.inform.kz/amp/kazakstan-halik-kenes-toragasinin-orinbasarlari-tagayindaldi-63fb2ad2/ Қазақстан Халық Кеңесі төрағасының орынбасарлары тағайындалды]</ref> |- | {{sortname|Ләззат|Шыңғысбаева|Ләззат Алтынбекқызы Шыңғысбаева}}<ref name="inform26" /> |- |} == Хатшылығы == Халық кеңесінің қызметін оның Хатшылығы қамтамасыз етеді, оны бір мезгілде кеңес төрағасының орынбасары болатын Хатшылықтың басшысы басқарады. Басшыны кеңес мүшесі емес адамдар арасынан Президент 4 жылға тағайындайды.<ref name="joba" /> Ол Халық кеңесінің жаңа төрағасы сайланғанға дейін төраға міндетін уақытша атқарады. Кеңес Хатшылығы 2026 жылғы 2 шілдеде Президент жарлығымен құрылды.<ref name="adilet" /> Оған 2026 жылдан бастап [[Қанатбек Бақытұлы Жайсанбаев|Қанатбек Жайсанбаев]] басшылық етеді.<ref name="Жайсанбаев" /> ; Хатшылық құрылымы (2026) * Басшылық (хатшылық басшысы мен оның орынбасарлары) * Этномәдени бірлестіктермен өзара іс-қимыл бөлімі * Қоғамдық бірлестіктермен өзара іс-қимыл бөлімі * Мәслихаттармен және қоғамдық кеңестермен өзара іс-қимыл бөлімі * Ақпараттық-талдау бөлімі * Әкімшілік бөлім<ref name="adilet" /> == Сессиялары == {| class="wikitable" ! Реті !! Өткен күні, қабылданған шешім !! Өткен орны |- | I сессия | 23–24 қыркүйек 2026. Халық кеңесінің төрағасы болып [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] сайланды. Жақын арада мәслихаттардың сайлауы өтетіні белгілі болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halyk-kenesi-birinshi-sessiyasynyn-ashyluynda-soylegen-sozi-2482525 Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан Халық Кеңесі бірінші сессиясының ашылуында сөйлеген сөзі]</ref> | [[Астана]] |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} [[Санат:Қазақстан мемлекеттік құрылымдары]] [[Санат:Қазақстан Халық Кеңесі|*]] [[Санат:Қазақстан президенті жанындағы кеңесші органдар]] 4say7z20tyv3z7a73akbdhpnmbtwyqy 3661779 3661736 2026-09-27T03:28:26Z Casserium 68287 /* Басшылығы */ 3661779 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік орган |атауы = Қазақстан халық кеңесі |қысқартылған атауы = |шынайы атауы = |шынайы атауы1 = |шынайы атауы2 = |мемлекет = {{KAZ}} |құзыреті = |құзерет_тақырып_мәтіні = |эмблема = Emblem of Kazakhstan latin.svg |эмблеманың ені = 120px |эмблеманың тақырыбы = [[Қазақстан елтаңбасы]] |мөрі = |мөрдің ені = |мөрдің тақырыбы = |сурет = |сурет ені = |сурет тақырыбы = |құрылған жылы = [[1 шілде]] [[2026 жыл|2026]] |ізашары1 = [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] <small>(1995–2026)</small> |ізашары2 = [[Ұлттық құрылтай]] <small>(2022–2026)</small> |таратылған жылы = |ізбасары = |бағынады = |штаб-пәтері = [[Астана]], Мәңгілік ел даңғылы, 4-үй |lat_dir = |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |region_code = |қызметкерлер = |бюджет = |министрдің есімі1 = |министрдің міндеті1 = |министрдің есімі2 = |министрдің міндеті2 = |басшылықтың есімі1 = [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] |басшылықтың лауазымы1 = Төрағасы |басшылықтың есімі2 = 126 |басшылықтың лауазымы2 = Мүшелер саны |басшылықтың есімі3 = |басшылықтың лауазымы3 = |жоғарыда тұрған мекеме = |бір мекемеге қарасты орган1 = |бір мекемеге қарасты орган2 = |құжат1 = |сайты = [https://halykkenesi.kz/kk halykkenesi.kz] |түсініктемелер = |карта = |карта ені = |картаның тақырыбы = }} '''Қазақстан халық кеңесі''' — конституциялық мәртебесі бар Қазақстанның жоғары консультативтік органы. 2026 жылы президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаевтың]] бастамасымен құрылған 126 адамнан тұратын консультативтік орган [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] мен [[Ұлттық құрылтай]]дың орнына келді. Қазақстан халық кеңесіне 2026 жылы қабылданған конституцияда VI бөлім және арнайы конституциялық заң арналған.<ref>[https://24.kz/kz/zha-aly-tar/kogam/756665-zana-konstitucia-zobasy-kogamdyk-bakylau Жаңа Конституция жобасы: қоғамдық бақылау]</ref> == Тарихы == 2026 жылғы 20 қаңтар күні Президент [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] Ұлттық құрылтайдың соңғы V отырысында Қазақстанға қоғамның дамуына қатысты барлық мәселелер бойынша жалпыхалықтық диалог өткізу үшін жаңа ауқымды платформа қажеттігін айтты. [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] мен [[Ұлттық құрылтай]]ды өзінің тарихи миссиясын сәтті орындады деп бағалап, жаңа институт ретінде Қазақстан халық кеңесін құруды ұсынды.<ref name="nurkz">[https://kaz.nur.kz/politics/kazakhstan/2333526-qazaqstannyng-halyq-kengesi-qurylyp-ulttyq-quryltai-men-qazaqstan-halqy-assambleiasy-taratylady/ Қазақстанның Халық кеңесі құрылып, Ұлттық құрылтай мен Қазақстан халқы ассамблеясы таратылады]</ref> Реформаны [[Қазақстандағы референдум (2026)|2026 жылғы конституциялық референдум]]да халық қолдап, 1 шілдеде жаңа конституция күшіне енді. 2 шілдеде Халық кеңесінің хатшылығы құрылып, 8 шілдеде оның басшысы тағайындалды.<ref name="adilet">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/U2600001343 Қазақстан Халық Кеңесінің кейбір мәселелері туралы]</ref><ref name="Жайсанбаев">[https://www.akorda.kz/kz/kb-zhaysanbaev-turaly-865331 Қ.Б. Жайсанбаев туралы]</ref> 22 қыркүйекте Халық кеңесінің құрамы бекітіліп, алғашқы сессиясы 23–24 қыркүйекке шақырылды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-halyk-kenesinin-kuramyn-bekitu-turaly-2284637 Қазақстан Халық Кеңесінің құрамын бекіту туралы]</ref><ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-halyk-kenesinin-birinshi-sessiyasyn-shakyru-turaly-2285657 Қазақстан Халық Кеңесінің бірінші сессиясын шақыру туралы]</ref> 23 қыркүйекте кеңестің алғашқы төрағасы болып [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] сайланды.<ref>[https://baq.kz/erlan-qoshanov-qazaqstan-halyq-kenesinin-toragasy-bolyp-saylandy-320045762/ Ерлан Қошанов Қазақстан Халық Кеңесінің төрағасы болып сайланды]</ref> == Құру тәртібі == Қазақстан халық кеңесі құрамына 126 адам кіреді: оның 42-сі этномәдени бірлестіктерден, 42-сі қоғамдық бірлестіктер мен коммерциялық емес ұйымдардан және 42-сі аймақтық мәслихаттар мен қоғамдық кеңестерден болады.<ref name="joba">[https://adilet.zan.kz/kaz/docs/Z2600000298 Қазақстан Халық Кеңесі туралы]</ref> 18 жасқа толған Қазақстан азаматы Халық кеңесінің мүшесі бола алады. Қазақстан халық кеңесінің барлық мүшесін [[Қазақстан Республикасының Президенті|Президент]] тағайындайды, олардың өкілеттік мерзімі 4 жылды құрайды және өз қызметін қоғамдық негізде жүзеге асырады. Халық кеңесінің құрамы туралы ұсыныстарды Кеңес Хатшылығы қалыптастырып, Кеңес құрамын бекіту үшін Президентке жібереді.<ref name="nurkz" /><ref name="joba" /> == Атқаратын қызметі == Қазақстан халық кеңесі: * мемлекеттің ішкі саясатының негізгі бағыттары, қоғамдық келісімді, жалпыұлттық бірлік пен ынтымақты нығайту, Қазақстан Республикасы қызметінің негіз құраушы қағидаттарын және жалпыұлттық құндылықтарды ілгерілету жөнінде ұсыныстар мен ұсынымдар әзірлейді; * [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтайға]] заң жобаларын енгізеді; * жалпыхалықтық [[референдум]] тағайындау туралы бастама көтереді;<ref name="konstsot">[https://www.gov.kz/memleket/entities/ksrk/press/news/details/1159830?lang=kk Жаңа Конституцияның жобасы республикалық референдумға шығарылды]</ref> * әлемдік және дәстүрлі діндер лидерлерінің съездерін, басқа да маңызды гуманитарлық форумдарды ұйымдастыруды және өткізуді қамтамасыз етеді; * Қазақстан Халық Кеңесінің функцияларын іске асыру үшін мемлекеттік органдармен, ұйымдармен, азаматтық қоғам институттарымен және халықаралық ұйымдармен өзара іс-қимыл жасайды; * мемлекеттік органдар, ұйымдар және азаматтық қоғам институттары арасындағы жалпыұлттық диалогты қамтамасыз ету үшін әртүрлі іс-шараларды ұйымдастырады.<ref name="joba" /> == Құрылымы == Қазақстан халық кеңесінің жоғары басшылық органы — сессия, сессиялар аралығындағы кезеңде Халық кеңесіне басшылықты төралқа жасайды. Сессия кемінде жылына бір рет шақырылады. Халық кеңесінің бірінші сессиясын Президент, кезекті сессияларын Кеңес төрағасы шақырады. Халық кеңесі тұрақты және уақытша комитеттер, салалық комиссиялар, жұмыс топтарын, өзге де консультативтік-кеңесші органдар құруға құқылы. Халық кеңесінің 3 тұрақты комитеті бар:<ref>[https://halykkenesi.kz/kk/struktura/toralqa Қазақстан Халық Кеңесінің Төралқасы]</ref> * Қоғамдық келісім және жалпыұлттық бірлік комитеті ** төрағасы: [[Марат Алмасұлы Әзілханов|Марат Әзілханов]] * Қоғамдық бастамаларды дамыту комитеті ** төрағасы: [[Вера Александровна Ким|Вера Ким]] * Өңірлік даму және жергілікті өзін-өзі басқару комитеті ** төрағасы: [[Табиғат Зейнұлқабден]] == Мүшелері == {{толық мақала|Қазақстан халық кеңесінің мүшелері}} == Басшылығы == Халық кеңесінің төрағасын кеңес мүшелері 4 жылға сайлайды, кандидатурасын Президент немесе кеңес мүшелерінің үштен бірі ұсынады. Төрағаның кеңес мүшесі болуы шарт емес және бір адам екі реттен артық Кеңес төрағасы бола алмайды. Кеңес мүшелері төрағаны көпшілік дауыспен қызметінен босата алады. Кеңес төрағасының 3 орынбасары болады: Президент тағайындайтын орынбасары бір мезгілде Кеңес хатшылығын басқарады, ал төрағаның өзі кеңес мүшелері арасынан екі орынбасарын ротациялық негізде тағайындайды. {| class="wikitable sortable" width="70%" style="text-align:center" |+ Төрағалар тізімі ! class=unsortable rowspan="2"| № ! class=unsortable rowspan="2" width="100px" |Суреті ! rowspan="2"| Аты-жөні ! colspan="3"| Өкілеттігі ! rowspan="2"| Орынбасарлары ! rowspan="2"| [[Қазақстан президенттерінің тізімі|Президенті]] |- ! Басы ! Аяғы ! Ұзақтығы |- ! rowspan="3" | 1 | rowspan="3" | [[Сурет:Erlan Qoşanov (2024-03-04) (cropped).jpg|110px]] | rowspan="3" | {{sortname|Ерлан|Қошанов|Ерлан Жақанұлы Қошанов}}<br><small>(1962 туған)</small> | rowspan="3" | 23 қыркүйек<br>2026 | rowspan="3" | {{қ.у.}} | rowspan="3" | {{Age in years and days nts|2026|9|23}} | {{sortname|Қанатбек|Жайсанбаев|Қанатбек Бақытұлы Жайсанбаев}} | rowspan="3" | {{sort|1=Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы|2=[[Сурет:President Masato Kanda meets with Kazakhstan President Kassym-Jomart Tokayev (cropped).jpg|100px]]<br>[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]<br>(2019–)}} |- | {{sortname|Дмитрий|Останькович|Дмитрий Валерьевич Останькович}}<ref name="inform26">[https://kaz.inform.kz/amp/kazakstan-halik-kenes-toragasinin-orinbasarlari-tagayindaldi-63fb2ad2/ Қазақстан Халық Кеңесі төрағасының орынбасарлары тағайындалды]</ref> |- | {{sortname|Ләззат|Шыңғысбаева|Ләззат Алтынбекқызы Шыңғысбаева}}<ref name="inform26" /> |- |} == Хатшылығы == Халық кеңесінің қызметін оның Хатшылығы қамтамасыз етеді, оны бір мезгілде кеңес төрағасының орынбасары болатын Хатшылықтың басшысы басқарады. Басшыны кеңес мүшесі емес адамдар арасынан Президент 4 жылға тағайындайды.<ref name="joba" /> Ол Халық кеңесінің жаңа төрағасы сайланғанға дейін төраға міндетін уақытша атқарады. Кеңес Хатшылығы 2026 жылғы 2 шілдеде Президент жарлығымен құрылды.<ref name="adilet" /> Оған 2026 жылдан бастап [[Қанатбек Бақытұлы Жайсанбаев|Қанатбек Жайсанбаев]] басшылық етеді.<ref name="Жайсанбаев" /> ; Хатшылық құрылымы (2026) * Басшылық (хатшылық басшысы мен оның орынбасарлары) * Этномәдени бірлестіктермен өзара іс-қимыл бөлімі * Қоғамдық бірлестіктермен өзара іс-қимыл бөлімі * Мәслихаттармен және қоғамдық кеңестермен өзара іс-қимыл бөлімі * Ақпараттық-талдау бөлімі * Әкімшілік бөлім<ref name="adilet" /> == Сессиялары == {| class="wikitable" ! Реті !! Өткен күні, қабылданған шешім !! Өткен орны |- | I сессия | 23–24 қыркүйек 2026. Халық кеңесінің төрағасы болып [[Ерлан Жақанұлы Қошанов|Ерлан Қошанов]] сайланды. Жақын арада мәслихаттардың сайлауы өтетіні белгілі болды.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/memleket-basshysy-kasym-zhomart-tokaevtyn-kazakstan-halyk-kenesi-birinshi-sessiyasynyn-ashyluynda-soylegen-sozi-2482525 Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаевтың Қазақстан Халық Кеңесі бірінші сессиясының ашылуында сөйлеген сөзі]</ref> | [[Астана]] |} == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Қазақстан тақырыптарда}} [[Санат:Қазақстан мемлекеттік құрылымдары]] [[Санат:Қазақстан Халық Кеңесі|*]] [[Санат:Қазақстан президенті жанындағы кеңесші органдар]] 7rp2vjvt52zzt4wdg4zdhnx2h99pxt4 0 777758 3661580 3658456 2026-09-26T16:07:58Z Tuttiorchestra687 173049 3661580 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} [[Сурет:Aeolian Ladies' Orchestra.jpg|нобай|Розабель Уотсон басқаратын Эолиялық әйелдер оркестрі,1912 жыл]] '''Әйел дирижёрлер''' — дирижëрлік тарихындағы кәсіби өнер өкілдері. Дирижёрлік өнердің алғашқы белгілері орта ғасырлардағы шіркеулік хор жетекшілері мен регенттердің қызметінен байқалады. Кейбір әйел музыканттар діни хорларды басқарумен, орындаушыларды оқытумен, музыкалық интерпретациямен және ансамбль үйлесімділігін қамтамасыз етумен айналысты. Кейінгі ғасырларда әйел дирижёрлер [[Опера (музыка)|опералық]], [[Балет|балет труппалары]], [[Симфониялық оркестр|симфониялық]], [[камералық]], [[хор]], [[әскери]], [[Үрмелі музыкалық аспаптар оркестрі|үрмелі]], [[Эстрада оркестрі|эстрадалық]] және [[халық аспаптар]] оркестрлерінде қызмет атқарды. Тарихтың әртүрлі кезеңдерінде көптеген әйел дирижёрлер кәсіби шектеулерге, қоғамдық сынға және оркестрлердегі гендерлік теңсіздікке тап болды. Соған қарамастан, олар халықаралық музыка мәдениетінің дамуына елеулі үлес қосты. Олардың қатарында Қазақстандағы кәсіби әйел дирижёрлер буынының көрнекті өкілі [[Раиса Құдайбергенқызы Садықова|Раиса Садықова]] (1944–2020); америкалық дирижёр [[Марин Олсоп]] (1956); ресейлік дирижёр [[Вероника Дударова]] (1916–2009) және қазіргі буынның халықаралық деңгейде танылған дирижёрлердің ішінде [[Элим Чан]] (1986); [[Йоана Мальвиц]] (1986); [[Алондра де ла Парра]] (1980); [[Мирга Гражините-Тила]] (1986) бар. Тізімге [[Еуропа]], [[Солтүстік Америка|Солтүстік]] және [[Оңтүстік Америка]], [[Азия]] және [[Таяу Шығыс]] елдерінің дирижёрлері енгізілген. Мұнда [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Ұлыбритания]], [[Германия]], [[Франция]], [[Италия]], [[Ресей]], [[Қазақстан]], [[Қытай]], [[Жапония]], [[Оңтүстік Кореяның екінші Республикасы|Оңтүстік]] және [[Солтүстік Корея]], [[Аустралия]], [[Түркия]], [[Украина]] және басқа да мемлекеттердің өкілдерімен қатар [[Ауғанстан]], [[Үндістан]], [[Палестина]], [[Иран]], [[Мысыр]], [[Оңтүстік Африка Республикасы]], [[Колумбия]] және өзге де елдерден шыққан дирижёрлер туралы мәліметтер қамтылған. Бұл тізімдегі тұлғалар есімдерінің ресми жазылуына сәйкес алфавиттік тәртіп бойынша орналастырылған және әртүрлі дәуірлерде қызмет атқарған әйел дирижёрлер туралы қысқаша мәліметтерді қамтиды. 2026 жылғы мәлімет бойынша мақалада 250 әйел дирижёр қамтылған және тізім жаңа деректерге байланысты тұрақты түрде толықтырылып отырады. == 2026 жыл бойынша тізім == <div style="position: sticky; top: 0; background: white; padding: 10px; border-bottom: 1px solid #aaa; z-index: 100;"> [[#А|А]] | [[#Ә|Ә]] | [[#Б|Б]] | [[#В|В]] | [[#Г|Г]] | [[#Д|Д]] | [[#Е|Е]] | [[#Ë|Ë]] | [[#Ж|Ж]] | [[#З|З]] | [[#И|И]] | [[#Й|Й]] | [[#К|К]] | [[#Л|Л]] | [[#М|М]] | [[#Н|Н]] | [[#О|О]] | [[#П|П]] | [[#Р|Р]] | [[#С|С]] | [[#Т|Т]] | [[#У|У]] | [[#Ф|Ф]] | [[#Х|Х]] | [[#Ц|Ц]] | [[#Ч|Ч]] | [[#Ш|Ш]] | [[#Ы|Ы]] | [[#Э|Э]] |</div> <span id="А"></span> '''А''' * '''Антония Луиза Брико''' (1902–1989; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – нидерланд текті америкалық [[Дирижер|дирижёр]]. Немістің дирижëрлік мектебінің өкілі әрі философия ғылымдарының докторы [[Карл Мук]] дирижëрлік мектебінің бірегей шәкірті әрі мұрагері. Оның кәсіби дирижëр ретінде халықаралық танылуы 1930 жылы Берлин филармониялық оркестрімен [[Георг Гендель|Г. Гендельдің]] ре минор кончерто гроссосын, [[Роберт Шуманн|Р. Шуманның]] фортепиано мен оркестрге арналған ля минор концертін және [[Антонин Дворжак|А. Дворжактың]] №7 ре минор [[Симфония|симфониясын]] дирижëрлік еткеннен кейін басталды. 1934 жылы [[Нью-Йорк|Нью-Йоркте]] әйел музыканттардан құралған симфониялық оркестр ұйымдастырып, оның концерттерінің біріне АҚШ-тың бірінші ханымы [[Элеонора Рузвельт]] қатысып, дирижëрдің шығармашылығына қолдау білдірген.<ref name=":0">{{Cite web|title=Antonia Brico <nowiki>|</nowiki> American Female Conductor & Musician <nowiki>|</nowiki> Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Antonia-Brico|accessdate=01.05.2026}}</ref> * '''Алевтина Николаевна Иоффе''' (1978; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 2025 жылдан бастап [[Швейцария|Швейцариядағы]] Берн опералық театрының бас дирижëрі және «Staatskapelle Weimar» неміс оркестрінің шақырылған бас дирижëрі. 2011–2023 жылдары Н.И. Сац атындағы балалар музыкалық театрының бас дирижëрі лауазымын атқарған. 2018 жылы «Deutsche Oper Berlin» неміс опералық театрында [[Пётр Ильич Чайковский|Пëтр Ильич Чайковскийдің]] «<nowiki/>[[Аққу көлі]]<nowiki/>» балетімен дебют өткізді.<ref name=":1">{{Cite web|title=Алевтина Иоффе - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/47585/|accessdate=02.05.2026}}</ref> * '''[[Ану Тали]]''' (1972; [[Эстония]]) – эстондық дирижëр. 1997 жылы Кадри Тали егізімен бірге Солтүстік симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы және бас дирижëрі. 2003 жылы оның «Swan Flight» атты дебюттік альбомы Вельо Тормис шығармалары негізінде ECHO Klassik неміс сыйлығында «Young Artist of the Year» аталымын жеңіп алды. 2013–2019 жылдар аралығында АҚШ-тағы «Sarasota Orchestra» симфониялық оркестрінің музыкалық директоры қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|title=Anu Tali - Dallas Symphony Orchestra|url=https://www.dallassymphony.org/people/anu-tali/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алондра де ла Парра''' (1980; [[Мексика]]) – мексикалық дирижëр және Мексиканың ресми елшісі. 2004 жылы Philarmonic Orchestra of the Americas (POA) оркестрінің негізін қалаушысы. Оркестрдің «Mi Alma Mexicana» атты альбомы Billboard Classical Charts рейтингінің алғашқы ондығына кіріп, небәрі екі ай ішінде күйтабақ Мексикада платиналы мәртебе алған алғашқы классикалық музыкалық альбомдардың бірі болды. 2024 жылдан бастап Испанияда Orquestra y Coro de la Comunidad de Madrid (ORCAM) оркестрдің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі лауазымын атқарады.<ref>{{Cite web|title=Alondra de la Parra - Mexican Conductor|url=https://alondradelaparra.com/en/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Анастасия Вельт''' (1995; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. Липецк қаласының мемлекеттік филармониясының симфониялық оркестрінде екінші дирижëр қызметін атқарады. Мәскеуде «Жаңа Опера» театры, «Musica Viva» мәскеулік камералық оркестрі, Жаңасібірдің опера және балет театры, «Симфония плюс» камералық оркестрі, Соллертинский атындағы симфониялық оркестрі сынды ұжымдарда дирижëрлік еткен. 2022 жылы Луганск мемлекеттік симфониялық оркестрімен Д. Шостаковичтің «Фашизм мен соғыс құрбандарын еске алу» симфониясын орындап, концерт көрермендер тарапынан эмоционалды қабылданып, филармония тарихындағы есте қалған концерттердің бірі ретінде аталды. <ref>{{Cite web|title=МУЗЫКА ВЕЛИКОЙ ПОБЕДЫ <nowiki>|</nowiki> Липецкая государственная филармония (Унион) Анастасия Вельт|url=https://unionzal.ru/node/952|accessdate=26.04.2026}}{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''Анна Скрылëва''' (1975; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]], [[Германия]]) – Орыс текті неміс дирижëр. 2019–2025 жылдар аралығында Магдебург театрының бас музыкалық директоры қызметін атқарып, опера және балет қойылымдарына жетекшілік етті. 2024 жылы Юджин Энгельдің «Grete Minde» атты ұмыт қалған операсын қайта жаңғыртып, Магдебург филармониялық оркестрімен жазылған жоба үшін «Opus Klassik Award» немістің классикалық сыйлығына ие болды. Әлемнің жетекші симфониялық оркестрлерімен: Deutsches Symphonie-Orchester Berlin, Gewandhausorchester Leipzig, Copenhagen Phil, Royal Swedish Opera, Dallas Opera, La Scala, Sydney Opera House деген музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. <ref>{{Cite web|title=Anna Skryleva - Conductor/Composer - Home|url=https://www.annaskryleva.com/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Анна Семëновна Закирова-Гулишамбарова''' (1976; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Татарстан]]) – ресейлік дирижëр. Дирижëр, ҚазКСР-інің, ТатарАКСР-інің және РФ-ның халық әртісі [[Фуат Шәкірұлы Мансұров|Фуат Шәкірұлы Мансұровтың]] шәкірті болған. 2021 жылы музыка өнерінің дамуына қосқан елеулі үлесі үшін «Татарстан Республикасының Халық әртісі» атағына ие болды. Композитор [[София Губайдулина|София Губайдулинаның]] заманауи музыка орталығының камералық оркестрінде бас дирижëр және көркемдік жетекші қызметтерін атқарған. 2023 жылдан бастап «Жаңа Музыка» атты Жастар симфониялық оркестрдің дирижëрі және көркемдік жетекшісі. <ref>{{Cite web|title=Художественному руководителю и дирижеру оркестра Анне Гулишамбаровой присвоили звание "Народный артист Республики Татарстан"|url=https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/2028795.htm|accessdate=26.04.2026}}</ref> * [[Анна Ракитина|'''Анна Леонидовна Ракитина''']] (1989; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 2017 жылы Кёльн қаласында өткен «Deutscher Dirigentenpreis» халықаралық дирижёрлер байқауының III орын иегері, ал 2018 жылы Копенгагендегі Николай Малько атындағы халықаралық дирижёрлер байқауында II орын алды. 2019–2023 жылдары АҚШ-тағы Бостон симфониялық оркестрінде (BSO) бас дирижёр [[Андрис Нельсонс]] жетекшілігімен ассистенттік қызмет атқарып, оркестр тарихындағы осы лауазымға тағайындалған екінші әйел дирижёр атанды. 2025 жылы классикалық музыка өнеріне қосқан үлесі үшін «European Culture Prize» еуропалық мәдениет сыйлығымен марапатталды. <ref>{{Cite web|title=Anna Rakitina <nowiki>|</nowiki> conductor|url=https://www.annarakitina.com/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Анна-Мария Хельсинг''' (1971; [[Швеция]], [[Финляндия]]) – шведтік-финдік дирижëр. 2010–2013 жылдары Финляндиядағы Oulu Symphony Orchestra оркестрінің бас дирижëрі қызметінде тағайындалған алғашқы әйел дирижëрі болды. 2023 жылдан бастап Ұлыбританиядағы BBC Concert Orchestra оркестрдің алғашқы әйел бас дирижëрі қызметін атқарды. 2025 жылдан бері Финляндияда Vaasa City Orchestra-ның бас дирижëрі. Finnish Radio Symphony, Helsinki Philharmonic, Royal Stockholm Philharmonic, Iceland Symphony, BBC Philharmonic, Barcelona Symphony, Vancouver Symphony сияқты жетекші ұжымдармен жұмыс істеген. <ref>{{Cite web|title=Conductor Anna-Maria Helsing|url=https://www.annamariahelsing.com/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алла Анатольевна Кульбаба''' (1968; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Украина]]) – украиндық дирижëр. 1994 жылы С. Турчак атындағы Бірінші дирижëрлер байқауының III орын иегері атанды. 1999 жылдан бастап Киевтегі Тарас Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық опера театрының дирижëрі қызметін атқарады. Театр сахнасында «Евгений Онегин», «Пиковая дама», «Иоланта», «Аида», «Травиата», «Макбет», «Набукко», «Тоска», «Манон Леско», «Мадам Баттерфляй», «Кармен», «Тайный брак», «Фауст», «Кіт у чоботях», «Ромео мен Джульетта», «Севиль шаштаразы», «Щелкунчик», «Махаббат сусыны», «Запорожец за Дунаем» және басқа да көптеген қойылымдарды өткізген. 2019 жылы «Украинаның Халық әртісі» атағына ие болды.<ref>{{Cite web|title=Кульбаба Алла Анатоліївна — Енциклопедія Сучасної України|url=https://esu.com.ua/article-51417|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алëна Грон''' (1993; [[Чехия]]) – чехиялық дирижëр. 2024 жылдан бастап Jihočeská fiharmonie, (Ческе-Будеëвице филармониялық оркестрі) ұжымының бас дирижëрі қызметіне тағайындалған алғашқы кәсіби әйел дирижëр атанды. 2024 жылдан бері АҚШ-та дирижëр Марин Олсоп жетекшілік еткен «TAKI Alsop Conducting Fellowship» халықаралық әйел дирижëрлер бағдарламасының мүшесі болып, Чикаго симфониялық оркестрімен дирижëрлік етті. Чехиялық композитор әрі дирижëр Витезслава Капралованың шығармашылығын насихаттаумен белсенді айналысып, оның оркестрге арналған туындыларын толықтай Janáček Philarmonic Orchestra оркестрімен жазып шықты.<ref>{{Cite web|title=Alena Hron <nowiki>|</nowiki> Taki Alsop Conducting Fellowship|url=https://takialsop.org/fellows/alena-hron/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Агнешка Дучмаль''' (1946; [[Польша]]) – поляк дирижëр. 1968 жылы [[Познань]] қаласында студент кезінде Orkiestra Kameralna Polskiego Radia Amadeus поляк радиосының ресми камералық оркестрдің негізін қалаушысы. 2024 жылы оркестрдің бас дирижëр лауазымын туған дирижëр қызына – Анна Дучмаль Мрожға табыстады. 2021 жылы дирижëрлік өнердегі жетістіктері және поляк музыкасын шетелде танытқаны үшін «Diamentowa Batuta» поляк радиосының сыйлығына ие болды. 2026 жылы «Dama Orderu Orła Białego» атты Польшаның дәрежесі биік сыйлығына марапатталды. <ref>{{Cite web|title=Agnieszka Duczmal (Conductor) - Short Biography|url=https://bach-cantatas.com/Bio/Duczmal-Agnieszka.htm|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Амандин Бейер''' (1974; [[Франция]]) – француздық дирижëр, скрипкашы. 2006 жылы «Gil Incogniti» камералық оркестрдің негізін қалаушысы және көркемдік жетекшісі. Барокко оркестрлерінде: Tafelmusic (Торонто), Freiburger Barockorchester, Akademie für Alte Musik Berlin, European Union Baroque Orchestra, Orchestre Français des Jeunes деген ұжымдармен шақырылған дирижëр ретінде қызмет еткен. 2012 жылы И.С. Бахтың жеке скрипкаға арналған сонаталар мен партиталардың үздік жазбалары үшін Diapason d'Or de l'année, Choc de Classica de l'année, Gramophone Editor's Choise премиялардың иегері болды. <ref>{{Cite web|title=Biography / Amandine Beyer|url=https://amandinebeyer.com/en/bio.html|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алиса Фарнем''' (1970; [[Ұлыбритания]]) – британдық дирижëр. 1997–2000 жылдар арылығында Н. Римский-Корсаков атындағы Санкт-Петербург мемлекеттік консерваториясында дирижëрлеу кафедрасын профессор [[Илья Александрович Мусин|Илья Александрович Мусинның]] сыныбында оқыған. The Royal Ballet, English National Ballet, Birmingham Royal Ballet, BBC Concert Orchestra, Royal Scottish National Orchestra, Longborough Festival Opera сынды музыкалық ұжымдармен концерттер өткізген. 2013 жылдан бері «Women Conductors» Ұлыбританиядағы әйел дирижëрлерді қолдау жобасының көркемдік жетекшісі. 2023 жылы «''In Good Hands: The Making of a Modern Conductor''» деген дирижëрлерге арналған кітапты жазып шығарған. <ref>{{Cite web|title=About - Alice Farnham|url=https://alicefarnham.com/pages/about|accessdate=27.04.2026}}</ref> * '''Аида Кеңесбаевна Абдуллаева''' (1962; [[Қарақалпақстан]]) – қарақалпақтық дирижëр. 1998 жылдан бастап [[Ташкент|Ташкенттегі]] [[Әлішер Науаи атындағы Үлкен театр|Әлішер Науаи атындағы мемлекеттік академиялық Үлкен театрдың]] дирижëрі. 1999 жылы «Қарақалпақстанның Халық әртісі» атағын алды. 2006 жылдары Санкт-Петербургтегі Мариин театрында тағылымдамадан өткен. Дирижëр репертуарында «Иоланта», «Щелкунчик», «Золушка», «Травиата», «Аида», «Бал-маскарад», «Свадьба Фигаро», «Мадам Баттерфляй» сияқты тағы да басқа көптеген опера және балет қойылымдары бар. <ref>{{Cite web|title=Абдуллаева Аида Кенгесбаевна » Бердақ атындағы Қарақалпақ мəмлекетлик академиялық музыкалы театры|url=https://berdax-teatr.uz/522-abdullaeva-aida-kengesbaevna.html|accessdate=27.04.2026}}</ref> * '''Анюта Николаевна Иванова''' ([[Саха Республикасы]], [[Саха Республикасы|Якутия]]) – якутиялық дирижëр. 2008 жылдан бері Сахадағы С.А. Зверев-Кыыл Уола атындағы Ұлттық би театрының халық аспаптар оркестрінің дирижëрі. Ресей, Италия, Швейцария, Франция, Испания мемлекеттердің халықаралық фестивальдеріне қатысқан. Саха Республикасының ұлттық музыкасын Якутияда және шет елдерде насихаттағаны үшін «Саха Республикасының Мәдениет саласының үздігі» лауазымына ие болған. <ref>{{Cite web|title=«Покажу себя с новых сторон»: дирижер Анюта Иванова Театра танца Якутии — о профессии и юбилейном концерте|url=https://sakhatime.ru/culture/65889/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Ася Георгиевна Фурта''' ([[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 1991 жылдан бастап [[Хабаровск|Хабаровсктағы]] өнер колледжінің (ХККИ) студенттік орыс халық аспаптар оркестрінің дирижëрі және дирижëрлеу, арнайы аспап, оркестрлік сынып пәндерінің оқытушысы. 2010–2019 жылдары аралығында Хабаровск өлкесінің филармониясының орыс халық аспаптар оркестрінің бас дирижëрі және оркестрдің көркемдік жетекшісі лауазымдарын атқарған. 2023 жылы наурызда «Хабаровск өлкесінің еңбек сіңірген мәдениет қайраткері» атағын алды.<ref>{{Cite web|title=Без фальши <nowiki>|</nowiki> Словесница Искусств Ася Фурта|url=https://www.slovoart.ru/node/2857|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Ализе Леон''' ([[Франция]]) – француздық дирижëр. 2024 жылы Копенгагенде Николай Малько атындағы Халықаралық жас дирижëрлерге арналған байқауда кезеңнен өтіп, [[Дания|Данияның]] ұлттық симфониялық оркестрімен өнер көрсеткен. [[Гштаадт|Гштаадта]] өткен дирижëр [[Неэме Ярви]] академиясының екінші сыйлықтың иегері. 2026 жылы [[Франция|Францияда]] өткен Халықаралық әйел дирижëрлерге арналған «La Maestra» байқауының III орын иегері және «Prix Generation Opera» арнайы сыйлығының жеңімпазы. Orchestre National de Bordeaux, Orchestre National de Montpellier, Orchestre Colonne, Opera de Tours сынды ұжымдармен дирижëрлік еткен. Францияның «Revelation Chef d'Ochestre» номинациясының дирижëр ретінде лауреаты. <ref>{{Cite web|title=Bio — ALIZE LÉHON|url=https://alizelehon.com/about|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Айгуль Юсуповна Джумашева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр. Дирижëр, ҚР халық әртісі, Герберт фон Караян атындағы дирижëрлер байқауының дипломанты [[Төлепберген Әбдірәшев|Төлепберген Әбдірәшевтің]] шәкірті болған. А. Джумашева [[Орал]] қаласындағы Жастар Мәдениет үйінің орыс халық аспаптар оркестрінің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі. 2018 жылы оркестр ұжымымен бірге Түркияда өткен оркестрлер байқауында I орын және Қазан қаласында өткен Халықаралық байқауда Гран-при жүлдесіне ие болды. 2024 жылы Ресейдің Санкт-Петербург қаласында өткен «Русское чудо» Халықаралық фестиваліне қатысып, Қазақстандағы орыс халық аспаптары оркестрінің кәсіби деңгейін танытты. <ref>{{Cite web|title=«Русское чудо» по-казахски: Айгуль Джумашева о балалайке, традициях и будущем оркестра - FRESH CITY - городской журнал|url=https://freshcity.info/russkoe-chudo-po-kazahski-ajgul-dzhumasheva-o-balalajke-tradicijah-i-budushhem-orkestra/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алия Нурланкызы Сали''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр. Елордадағы Н.Ә. Назарбаев атындағы университеттің «NU Orchestra» студенттік оркестрінің бас дирижёрі және көркемдік жетекшісі. [[Алматы|Алматыдағы]] Нұрғиса Тілендиев атындағы, [[Атырау|Атыраудағы]] Рыспай Ғабдиев атындағы және [[Талдықорған|Талдықорғандағы]] Мұқан Төлебаев атындағы Республикалық дирижёрлер байқауларының жүлдегері әрі қатысушысы. 2026 жылы [[Бейбітшілік және келісім сарайы|Бейбітшілік және келісім сарайында]] өткен «Around the World» (қаз. «Дүниежүзілік саяхат») атты концерттік жоба аясында халық, классикалық және заманауи музыкалық аспаптар бір сахнада үйлесімді тоғысып, 13 мемлекеттің мәдениетін насихаттайтын 24 шығарма орындалды. Концертке 1500 көрермен жиналып, жоба үлкен аншлагпен өтті. <ref>{{Cite web|title=Юбилейная симфония студенческого духа: NU Оркестр отмечает десятилетие <nowiki>|</nowiki> Yestate|url=https://yestate.kz/news/yubilejnaya-simfoniya-studencheskogo-duha-nu-orkestr-otmechaet-desyatiletie|accessdate=10.05.2026}}</ref> * '''Ария Каррильо Сильесар''' ([[Коста-Рика]]) – коста-рикалық дирижëр, скрипкашы. АҚШ-тың [[Миннесота]] штатында Golden Valley Orchestra және Buffalo Community Orchestra ұжымдарының көркемдік жетекшісі және дирижëрі қызметтерін атқарады. Сонымен қатар, [[Оңтүстік Дакота|Оңтүстік Дакотадағы]] симфониялық оркестрінің бірінші скрипкалар тобының тұрақты мүшесі. Қазіргі уақытта Миннесота университетінде оркестрлік дирижëрлеу мамандығы бойынша докторантурада білім алып, дирижëр [[Марк Рассел Смит|Марк Рассел Смиттің]] сыныбында оқуын жалғастыруда. <ref>{{Cite web|title=Aria Carrillo Siliezar’s - Golden Valley Orchestra|url=https://gvomusic.org/about-us/aria-carrillo-siliezar/|accessdate=20.05.2026}}</ref> * '''Ана Эрчулий''' ([[Словения]]) – словениялық дирижëр. 2022 жылы [[Любляна]] қаласындағы Музыкалық академияда оркестрлік дирижëрлеу курсын тәмамдап, шеберлігі үшін академияның Прешерн сыйлығына ие болды. Сонымен қатар, Словенияның Радио және телехабар тарату симфониялық оркестрімен «Imago Sloveniae» фестивалінде әрі композитор және дирижëр Владимир Ловецтің 100-жылдығына арналған Копер театрындағы концерттерде дирижëрлік өткен. 2023 жылы [[Венеция|Венецияда]] [[Падуя]] және Венецияның оркестрлерімен, сондай-ақ [[Дубровник|Дубровниктегі]] симфониялық оркестрмен қызметтестік орнатқан. <ref>{{Cite web|title=Ana Erčulj » SNG Opera in balet Ljubljana|url=https://www.opera.si/sl/kdo-smo/opera/ana-erculj|accessdate=20.05.2026}}</ref> * '''Амина Азатқызы Ибраева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр, қобызшы. 2025 жылы Алматыдағы Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясында өткен [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]] атындағы Республикалық дирижëрлер байқауының қатысушысы. Байқауда Н. Тілендиев атындағы «[[Отырар сазы|Отыра]]<nowiki/>[[Отырар сазы|р сазы]]<nowiki/>» академиялық фольклорлық-этнографиялық Қазақ халық аспаптар оркестрімен Н. Тілендиевтің [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев|Мұқағали Мақатаевтың]] өлеңіне жазылғ<nowiki/>ан «[[Кел еркем, Алатауыңа|Ке]]<nowiki/>[[Кел еркем, Алатауыңа|л ерке]]<nowiki/>[[Кел еркем, Алатауыңа|м, Ала]][[Кел еркем, Алатауыңа|тауыңа]]<nowiki/>» және [[Құрманғазы Сағырбайұлы|Құрманғазының]] шығармасын өңд<nowiki/>еген «<nowiki/>[[Қызыл қайың-серпер|Қызыл]] <nowiki/>[[Қызыл қайың-серпер|қайың-]][[Қызыл қайың-серпер|серпер]]<nowiki/>» туындыларына дирижëрлік еткен. <ref>{{Cite web|title=Итоги VІІ республиканского конкурса «Акберен» среди творческих школьников - Новости - Cmrito SKO-Bilim Agartu|url=https://cmrito.sko-bilim.kz/news?lang=ru&pkid=1608046190711750|accessdate=13.05.2026}}</ref> <span id="Ә"></span> '''Ә''' * '''Әлия Жанәбілқызы Темірбекова''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық хор дирижëр. Алматыдағы Абай атындағы ұлттық мемлекеттік академиялық опера және балет театрының (ГАТОБ) бас хормейстері. 2024 жылы 21 маусымда ҚР Мәдениет және өнер қызметкерлерінің мерекесі күнінде мемлекет басшысы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] «[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]<nowiki/>» құрметті атағын табыс етті. Ә. Темірбекова бас хормейстер болып жұмыс істеген жылдары хорды әлемнің және қазақ репертуарынан бірқатар ірі шығармаларды, соның ішінде Дж. Вердидің «Риголетто» және «Травиата», Дж. Пуччинидің «Тоска», П. Чайковскийдің «Евгений Онегин» операсы, «Щелкунчик» балеті, Дж. Россинидің «Золушка», қазақ операларынан [[Евгений Григорьевич Брусиловский|Е. Брусиловскийдің]] «Қыз Жібек», [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|А. Ж]]<nowiki/>[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|ұбановтың]], [[Латиф Абдулхайұлы Хамиди|Л. Хамидидың]] «Абай», [[Мұқан Төлебаев|М. Төлебаевтың]] «[[Біржан - Сара (опера)|Біржан-Сара]]<nowiki/>», [[Сыдық Мұхамеджанов|С. Мұхамеджановтың]] «[[Жұмбақ қыз]]<nowiki/>» және басқа да көптеген спектакльдерді орындауға дайындады. <ref>{{Cite web|title=Aliya Temirbekova, Хормейстер <nowiki>|</nowiki> Архив, выступления, билеты и видео <nowiki>|</nowiki> Operabase|url=https://www.operabase.com/aliya-temirbekova-a37714/ru|accessdate=26.04.2026}}{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <span id="Б"></span> '''Б''' * '''Барбара Ханниган''' (1971; [[Канада]]) – канадалық дирижëр, сопрано әнші. 2019 жылдан бастап Швециядағы Göteborgs Symfoniker оркестрдің шақырылған бас дирижëрі. 2025 жылы «Polar Music Prize 2025» музыкалық сыйлығының лауреаты атанды. Б. Ханниган сахнада бір уақытта ән айтып әрі дирижëрлік етуімен танымал. Оның репертуарында «Mysteries of the Macabre», «La Voix humaine», «The Rake's Progress», «Knoxvillie: Summer of 1915» деген шығармалары бар. 2026 жылдан бастап Исландияның симфониялық оркестрдің бас дирижëрі лауазымын атқарады. <ref>{{Cite web|title=Barbara Hannigan|url=https://www.barbarahannigan.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Барбара Поплавска''' ([[Қазақстан]]) – поляк текті қазақстандық дирижëр. Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық консерваториясының құрметті профессоры, хор дирижëрі [[Бақыт Тұяқбаева|Бақыт Тұяқбаеваның]] шәкірті. Польшада Вроцлавтағы Кароль Липинский атындағы музыка академиясында (AMKL) опера және симфониялық дирижëрлеу мамандығын [[Марëк Пияровский]] сыныбын тәмамдаған. Үндістанның [[Мумбаи]] қаласындағы білікті кәсіби Symphony Orchestra of India (SOI) оркестрімен дирижëр ретінде қызметтес болған. 2025 жылдан бастап Құрманғазы атындағы ұлттық консерваторияның студенттік симфониялық оркестрдің бас дирижëрі қызметін атқарады. <ref>{{Cite web|title=Classical music has survived war, the pandemic and a lot more: Barbara Poplawska - The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/classical-music-has-survived-war-the-pandemic-and-a-lot-more/article69015931.ece|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Барбара Скоукрофт''' ([[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижëр. 1996 жылдан бастап Utah Youth Symphony ұжымының музыкалық директоры және бас дирижëрі қызметтерін атқарады. Оның жетекшілігімен оркестр 2002 жылы Солт-Лейк-Ситиде өткен Қысқы Олимпиада ойындарының мәдени олимпиадасына қатысты. 2006 жылдың сәуірінде Солт-Лейк симфониялық оркестрінің тарихындағы алғашқы әйел дирижëрі болды. 2008 жылы Юта жастар филармониясының негізін қалап, бұл оның жетекшілігімен екінші толық кәсіби оркестрге айналды. <ref>{{Cite web|title=Barbara Scowcroft – Salt Lake Symphony|url=https://saltlakesymphony.org/barbara-scowcroft/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * '''Бар Авни-Палентин''' (1989; [[Израиль]]) – израильдік дирижëр. 2021–2024 жылы Германиядағы Bayer Philarmoniker оркестрінің алғашқы әйел бас дирижëрі. 2024 жылы Парижде өткен La Maestra әйел дирижëрлерге арналған Халықаралық байқаудың I орын жүлдегері және қосымша арнайы сыйлықтардың Echo Prize, Arte Prize, Prize of the Pariz Mozart Orchestra әрі Prize of French concert hall and orchestras иегері. 2026 жылдың ақпанында Orchestre National Bordeaux Aquitaine оркестрімен «Symphonies in 3 Movements» сирек орындалатын шығармалардан тұратын дебюттік альбомын жазып шығарды. <ref>{{Cite web|title=Bar Avni–Pallentin <nowiki>|</nowiki> Malko Competition|url=https://www.malkocompetition.dk/conductor/2021/bar-avni-pallentin|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Бақыт Жұмағалиқызы Тұяқбаева''' (?–2026; [[Қазақстан]]) – қазақстандық хор дирижëр. ҚР Білім беру ісінің үздігі, еңбек ардагері, Әулие София және оның қыздары Вера, Надежда және Любовь орденінің кавалері, қазақстандық сазгерлердің хор жинақтарының құрастырушысы болып табылады, сондай-ақ «Краткий курс лекций по казахской хоровой литературе» оқулығының авторы. 2015 жылы 7 маусымда [[Пётр Ильич Чайковский|Пётр Чайковскийдің]] 175 жылдық мерейтойына арналған іс-шаралар аясында Б. Тұяқбаеваның жетекшілігіндегі П. И. Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжінің «Алатау» жастар хоры Ресейдің Воткинск қаласында өнер көрсетті. Ұжым Благовещенск соборында, Преображенский храмында және Воткинск музыкалық мектебінде концерттер берген. <ref>{{Cite web|title=Митрополичий хор принял участие в концерте известных музыкальных коллективов Алма-Аты - PRS|url=https://prs.kz/press/9816/Mitropolichij-hor-prinyal-uchastie-v-koncerte-izvestnih-muzikalnih-kollektivov-Alma-Ati|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Беверли Эверетт''' ([[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижëр, музыка ғылымдарының докторы. 2008 жылдан бастап [[Солтүстік Дакота|Солтүстік Дакотадағы]] Bismarck-Mandan Symphony Orchestra және 20 жылдан астам уақыт бойы Bemidji Symphony Orchestra-ның музыкалық директоры және дирижëрі лауазымдарын атқарады. 2010 жылы The American Prize-тан «Excellence in Music Education» сыйлығымен марапатталды. 2011 жылы дирижëр ДжоАнн Фалеттамен кәсіби дайындықтан өтуге арналған Region 2 Arts / McKnight Career advancement Fellowship стипендиясының алғашқы екі иегерінің бірі атанды. Сонымен қатар, туған қаласы [[Техас]] штатындағы Ваксахачи қаласының Бейнелеу өнері даңқ залына алғашқылардың бірі болып енгізілген. <ref>{{Cite web|title=Beverly Everett - Home page of the official Web Site of Beverly Everett|url=https://www.beverlyeverett.org/#:~:text=Beverly%20Everett%3A%20Music%20Director%20and,Creative%20Pear%20Graphic%20Design%2C%20LLC|accessdate=11.05.2026}}</ref> <span id="В"></span> '''В''' * '''Вероника Борисовна Дударова''' (1916–2009; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]]) – кеңестік және ресейлік дирижëр. [[Гиннесс рекордтар кітабы|Гиннестің рекордтар кітабына]] енген әлемдегі ірі симфониялық оркестрлерді 50 жылдан астам уақыт бойы үзіліссіз басқарған жалғыз әйел дирижёр. 1960—1989 жылдары аралығында Мәскеудің мемлекеттік симфониялық оркестрінде бас дирижёр әрі көркемдік жетекші лауазымдарын атқарған және 1991—2009 жылға дейін Ресейдің симфониялық оркестрдің негізін қалап, өмірдің соңына дейін жетекші қызметін атқарды. 1986 жылы В. Дударованың құрметіне [[астероид]] (9737) «Dudarova» есімі және Бүкілресейлік оркестрлік дирижёрлер байқауы ұйымдастырылып В. Дударованың есімі берілді. <ref>{{Cite web|title=Вероника Дударова из Баку - первая в СССР женщина-дирижер <nowiki>|</nowiki> Вестник Кавказа|url=https://vestikavkaza.ru/articles/veronika-dudarova-iz-baku-pervaa-v-sssr-zensina-dirizer.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Виктория Леонидовна Добровольская''' (1986; [[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 2024 жылы ресейлік-бахрейндік симфониялық оркестрмен бірге [[Бахрейн]] Ұлттық театрында концерт беріп, Бахрейн Корольдігі тарихындағы концерт басқарған алғашқы әйел дирижёр атанды. 2022 жылдан бастап қытайлық дирижёр Тунжо Чжэнмен бірге (РКСО) Ресейлік-қытайлық симфониялық оркестр мен академиялық хордың көркемдік жетекшісі және бас дирижёрі қызметтерін атқарады. Бұл ұжым әлемдегі әртүрлі мемлекеттерден шыққан екі бас дирижёр бірлесіп басқаратын санаулы оркестрлердің бірі болып табылады. 2024 жылы [[Эрмитаж]] театрында «Щелкунчик», «Ромео мен Джульетта» балеттерін дирижёрлеген. <ref>{{Cite web|title=Виктория Добровольская - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/72691/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Валентина Викторовна Голубева''' ([[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 1987 жылы студенттік камералық оркестр негізінде құрылған Вологодск облысындағы жалғыз Череповец симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы, көркемдік жетекшісі және бас дирижёры. Оның кәсіби қалыптасуына профессорлар [[Израиль Гусман]] мен [[Маргарита Саморукова]] ықпал етті. 2001 жылдан бастап оркестрдің қатысуымен «Үміт көктемі» атты ашық қалалық балалар музыкалық фестивалі тұрақты түрде өткізіліп келеді. Фестивальге музыкалық мектептердің үздік оқушылары, Череповец өнер колледжінің және Ресей консерваторияларының студенттері қатысады. <ref>{{Cite web|title=Симфонический оркестр<nowiki>|</nowiki>Концертный центр "Череповец"|url=https://concert-cherepovets.ru/simforkestr|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Валерия Александровна Рыбинская''' ([[Беларусь]]) – белорустық дирижёр. 2021 жылдан бастап Беларусь Республикасының мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрінің дирижёрі қызметін атқарады. Бұған дейін, 2018 жылы аталған оркестрдің ұрмалы аспаптар тобында солист болған. Беларусьтің Үлкен театрында А. Бородиннің «Князь Игорь» операсы және Э. Григтің «Пер Гюнт» балетінің қойылымдарына қатысқан. Сонымен қатар, ұстазы, дирижëр, Беларусьтің Халық әртісі [[Александр Михайлович Анисимов|Александр Михайлович Анисимовтың]] қасында қоюшы ассистент-дирижёрі ретінде қызмет атқарған. <ref>{{Cite web|title=Рыбинская Валерия (дирижёр) <nowiki>|</nowiki> Белорусская государственная филармония|url=https://philharmonic.by/ru/artists/rybinskaya-valeriya-dirizhyor|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Витезслава Капралова''' (1915–1940; [[Чехия]]) – чехиялық дирижёр, сазгер. 1937 жылы авторлық туынды «Military Sinfonietta» симфониеттасымен Чехия филармониясының оркестріне дирижёрлік етіп, аталған ұжыммен өнер көрсеткен алғашқы әйел дирижёр болды. 1938 жылы Лондонда өткен ISCM халықаралық заманауи музыка фестивалінде BBC Orchestra оркестрімен дирижёрлік етті. В. Капралова 25 жасында [[Туберкулез|туберкулёз]] ауруынан қайтыс болды. Соған қарамастан, қысқа ғұмырында шамамен 50 музыкалық шығарма жазып қалдырды. 1946 жылы чех музыкасына қосқан ерекше үлесі үшін Чехия ғылым және өнер академиясының мүшесі болып сайланды. 1998 жылы оның құрметіне [[Торонто|Торонтода]] «Капралова Қоғамы» құрылды. Ұйым әйелдердің музыка өнеріне қосқан үлесін насихаттаумен айналысады және әйел музыканттар туралы ауқымды дерекқорлар жүргізеді. Қоғамның арнайы дерекқорында 600-ден астам әйел дирижёрлер туралы мәліметтер жинақталған. <ref>{{Cite web|title=Витезслава Капралова <nowiki>|</nowiki> Radio Prague International|url=https://ruski.radio.cz/vitezslava-kapralova-8685711|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Виттория (Раффаэлла) Алеотти''' (1575–*1646; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр, сазгер және ерте кезеңдегі әйел дирижёрлердің бірі. Ол [[Сан-Вито]] монастырындағы әйелдер музыкалық ансамблін басқарған және өмірінің соңына дейін монастырьдың музыкалық жетекшісі қызметін атқарған. Замандастары оның [[орган]], [[клавесин]] және үрмелі аспаптардағы шеберлігін жоғары бағалаған. 1593 жылы Сан-Вито монастырының хорына арналған «Sacrae cantiones: quinque, septem, octo & decem vocibus decantande» мотеттер жинағын жариялады. Бұл әйел автор жазған әрі баспадан жарық көрген алғашқы діни музыка шығармаларының бірі саналады. Итальяндық музыкант және ғалым Эрколе Боттригари өз еңбектерінде Алеоттидің музыкалық ансамбльді басқару қабілетін ерекше атап өткен. <ref>{{Cite web|title=Биография Виттории Алеотти <nowiki>|</nowiki> Музыка эпохи Барокко|url=https://baroquemusic.ru/encyclopedia/composers/aleotti-vittoria|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Вирджиния Аллен''' (1953; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық әскери дирижëр, музыка ғылымының докторы. Вест-Пойнттағы Әскери академиясы оркестрінің (U.S. Military Academy Band at West Point), сондай-ақ Cadet Glee Club пен Cadet Band ұжымдарының алғашқы әйел дирижёры болды. Ол Army Bands бағдарламасында 20 жыл қызмет атқарып, лейтенант-полковник әскери шеніне дейін көтерілді. Кейін [[Вашингтон|Вашингтондағы]] АҚШ армиясының оркестрлік қызметі бойынша жауапты офицері ретінде әлемнің әртүрлі елдеріндегі 100-ден астам әскери оркестрдің жұмысын үйлестірді. Сонымен қатар, The Curtis Institute of Music және Columbia University жанындағы Teachers College оқу орындарында дирижёрлік өнер мен музыка тарихынан дәріс берген. 2005 жылы «Woman of Achievement» атағымен марапатталған. <ref>{{Cite web|title=Virginia Allen <nowiki>|</nowiki> composer / arranger - concert band Noten & Partituren - HeBu Musikverlag GmbH|url=https://www.hebu-music.com/en/musician/virginia-allen.31527/|accessdate=05,05,2026}}</ref> * '''Вирджиния Марьяни Кампольетти''' (1869–1941; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр, сазгер. 1892 жылы Дж. Россини атындағы мемлекеттік консерваторияны тәмамдады. 1899 жылы 6 маусымда туған қаласында [[Генуя|Генуяда]] Politeama Genovese театрында «Dal sogno alla vita» (''Түстен өмірге'') атты үш актілі авторлық операсының тұсаукесеріне дирижëрлік етті. Либреттосын жазған ақын [[Фульвио Фульгонио]]. 1900 жылы сәуірде Моден қаласында Storchi театрында операның қойылымын қайта басқарды. 1976 жылы оның ұлы, дирижëр әрі сазгер [[Луиджи Кампольетти]] анасының құрметіне және естелігіне Дж. Россини атындағы консерваториясының кітапханасына шамамен 5000 том кітаптар, партитуралар, музыкалық басылымдарды сыйға тартып, консерватория тарихындағы ірі қайырымдылықтардың бірі саналады. <ref>{{Cite web|title=Virginia Mariani Campolieti Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Virginia_Mariani_Campolieti|accessdate=10.05.2026}}</ref> * '''Вера Францевна Родэ-Чиджавадзе''' (1907–1975; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) – француз текті кеңестік әскери дирижëр. Ресей әскери музыкасы тарихындағы алғашқы әйел әскери дирижëрлердің бірі ретінде белгілі. Мәскеу консерваториясында дирижëрлікте білім алып жүрген кезінде 1941 жылы майданға аттанып, Мәскеу халықтық жасақтарының 4-дивизиясы құрамына қосылды. Соғыс жылдарында оның әскери ұжымы Мәскеуден Шығыс Пруссия мен Кëнигсбергке дейінгі жорықтарға қатысты. Кейін музыкалық взводтың командирі болып тағайындалып, аға лейтенант әскери шенін алды. 1944 жылы «[[Қызыл жұлдыз ордені|Қызыл жұлдыз]]<nowiki/>» орденімен марапатталды. Соғыстан кейін консерваторияны аяқтап, Мәскеу облыстық филармониясының оркестрімен П. Чайковский 5-симфониясының финалын, «Щелкунчиктен» үзінділер, «Половецкие пляски», Евгений Онегин операсынан үзінділерді дирижëрледі. <ref>{{Cite web|title=Родэ Вера Францевна <nowiki>|</nowiki> Официальный портал программы Памяти Московского Народного Ополчения|url=https://mosopolchenie.ru/militiaman/rode-vera-francevna-3941|accessdate=05.05.2026}}{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''Вэнь Чин Лю-Янг''' ([[Малайзия]]) – қытай текті малайзиялық хор дирижëр. 2005 жылдан бастап Young Choral Academy ұйымында хормейстер, пианист және вокалдық оқытушы болып жұмыс істейді. 2022–2023 жылдары [[Иллинойс]] штатында Heritage Chorale хорының көркемдік жетекші әрі бас дирижëрі қызметтерін атқарды. Ол малайзиялық және Оңтүстік-Шығыс Азия хор музыкасын АҚШ-та белсенді насихаттап, музыкалық жобаларға қатысады. 2025 жылдың мамыр айында Нью-Йорктегі «Carnegie Hall» сахнасында Heritage Chorale және басқа хор ұжымдарымен бірге дебют жасады. Сонымен қатар, Малайзиядағы хор байқауларында қазылар алқасының мүшесі ретінде қызмет атқарып, шеберлік сыныптар өткізеді. <ref>{{Cite web|title=Malaysian-born Artistic director for Heritage Chorale chose music over medicine  - Wednesday Journal|url=https://www.oakpark.com/2024/11/12/wen-chin-liu-young-heritage-chorale/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Ванесса Бенелли Мозелл''' (1987; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр. 2018 жылы дирижёр ретінде дебют жасап, француз композитор Жерар Гризенің шығармаларын орындады. 2019 жылы әйел дирижёрлерге арналған алғашқы MAWOMA (Music and Women Maestra) байқауының финалисті болды. Өз мансабында Берлин Концертхаус оркестрі, Бонн филармониясы, Брюссель камералық оркестрі, Милан дивертисменттер ансамблі, Фучжоу оркестрі және Вена оркестрі сияқты көптеген музыкалық ұжымдармен жұмыс істеді. Сонымен қатар Германиядағы Веймар ұлттық театрында Дж. Вердидің «Травиата» және Кобург жер театрында Дж. Россинидің «Севиль шаштаразы» операларының қойылымдарында ассистент-дирижёр қызметін атқарды. <ref>{{Cite web|title=home – Vanessa Benelli Mosell|url=https://www.vanessabenellimosell.com/|accessdate=10.05.2026}}</ref> <span id="Г"></span> '''Г''' * '''[[Гауһар Құрманбекқызы Мырзабекова]]''' (1956; [[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижёр, скрипкашы, профессор, Қазақстанның халық әртісі. 2010 жылы «Құрмет», ал 2016 жылы «Парасат» ордендерімен марапатталған. 1997 жылдан бастап «Қазақстан Камератасы» мемлекеттік классикалық музыка ансамблінің ұйымдастырушысы, директоры және көркемдік жетекшісі қызметтерін атқарады. Камералық оркестр Ұлыбритания, АҚШ, Франция, Үндістан, Германия, Жапония, Түркия, Италия, Қытай, Чехия және басқа да мемлекеттерде гастрольдік сапарлармен өнер көрсеткен. 2004 жылы «EurаAsia» халықаралық скрипкашылар байқауының директоры әрі қазылар алқасының мүшесі болды. Сонымен қатар Францияда дирижёр Михаил (Миша) Леонидович Кац ұйымдастырған шеберлік сыныптарына қатысқан. <ref>{{Cite web|title=Мырзабекова Гаухар Құрманбекқызы - www.conservatoire.kz|url=https://conservatoire.edu.kz/kz/structure/faculties/Gauhar-M/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Галина Михайловна Кривошапко''' (1916–2013; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]]) – кеңестік және ресейлік дирижёр. 1957 жылы Якут АКСР-інің халық әртісі, 1958 жылы РКФСР-дің еңбек сіңірген әртісі, ал 1972 жылы өнер қайраткері атағына ие болды. 1959 жылдан бастап П. А. Ойунский атындағы Якут мемлекеттік музыкалық-драма театрының бас дирижёрі қызметін атқарды. Оның жетекшілігімен 1961 жылы Якутияда алғаш рет П. И. Чайковскийдің «Аққу көлі» балеті сахналанды. Дирижёр Мәскеу, Ленинград, Үлкен театр және басқа да музыкалық ұжымдармен бірлесіп Бүкілодақтық радионың «Алтын қорына» арналған жазбалар жасаған. Сонымен қатар «Музыкальная культура якутского народа» еңбегінің авторы болып табылады. 2013 жылы Саха (Якутия) Республикасының Президенті Якутия мемлекеттік филармониясына Галина Кривошапко есімін беру туралы жарлыққа қол қойды. <ref>{{Cite web|title=Омское музыкальное училище им. В.Я.Шебалина|url=https://shebalina.ru/pages/krivoshapko-galina-mihajlovna|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Галина Викторовна Крутикова (Галь Раше);''' (1960; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Ресей]]) – орыс текті аустриялық дирижёр. «Санкт-Петербург Камерата» камералық оркестрінің және Балтық елдері музыка консерваториялары студенттерінен құралған «Балтийская Академия» жастар симфониялық оркестрінің негізін қалаушылардың бірі әрі директоры. «Санкт-Петербург Камерата» оркестрі 1989 жылы Санкт-Петербург консерваториясы студенттерінен құрылды. Дирижёр ретінде Viennarmonica және Vienna Metropolitan Chamber Orchestra оркестрлерімен өнер көрсетіп, Wiener Konzerthaus пен Musikverein Үлкен залында концерттер өткізді. П. И. Чайковскийдің Анатолий Иванов жасаған соқпалы аспаптар ансамбліне арналған транскрипциясы негізінде жазылған «Балалар альбомы» балетінің сценарийі (либреттосы) авторы. В 1996 жылы бұл музыкаға балалар балеті қойылып, қойылым 1999 жылы Югославияда өткен халықаралық фестиваль лауреаты атанды. <ref>{{Cite web|title=Dirigentin Gal Rasche|url=https://www.galrasche.com/v3/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * '''Гвендолен Эйврил Кольридж-Тейлор''' (1903–1998; [[Англия]]) – ағылшын дирижёр, сазгер. Алғашқы «Қош бол, көбелек» атты шығармасын 12 жасында жазған. Өмірінде 90-нан астам музыкалық шығарманың авторы болды. 1933 жылы Royal Albert Hall оркестрінде дирижёрлік дебютін жасап, H. M. Royal Marines Band (''Корольдік су пехотасының ұжымы'') әскери оркестріне дирижёрлік еткен алғашқы әйел ретінде танылды. Сонымен қатар BBC Symphony Orchestra және London Symphony Orchestra ұжымдарының шақырылған дирижёрі болды. 1941 жылы Coleridge-Taylor Symphony Orchestra оркестрінің және оған қарасты музыкалық қоғамның негізін қалады. Бұл ұйым Ұлы депрессия кезеңінде музыканттарды жұмыспен қамтамасыз ету мақсатында құрылды. Өзінің ең жоғары кезеңінде оркестр құрамында 100-ден астам музыкант болды, олардың 70-і кәсіби орындаушылар, 30-ы арнайы іріктелген ішекті аспаптар әуесқойлары, сондай-ақ 70 дауыстан тұратын хор жұмыс істеді.<ref>{{Cite web|title=Composer Spotlight: Avril Coleridge-Taylor – Classics for Kids|url=https://www.classicsforkids.com/composer-spotlight-avril-coleridge-taylor/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Глория Исабель Рамос Триано''' (1964; [[Испания]]) – венесуэлалық текті испан дирижёр. 2001–2004 жылдары Кордова оркестрінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі қызметін атқарып, концерттік абонемент иелерінің санын 241-ден 519-ға дейін арттыруға ықпал етті. 1995 жылы Безансондағы Халықаралық жас дирижёрлер байқауында «Опера және оратория» аталымы бойынша сыйлықтың лауреаты атанды. Дирижёр ретінде Тенерифе оркестрімен, Галисия симфониялық оркестрімен, Албания ұлттық опера және балет театрының оркестрімен, Лейпциг радиооркестрімен, Вена камералық оркестрімен, Санкт-Петербург оркестрімен, Люцерн оркестрімен, Испания ұлттық оркестрімен, Мадрид оркестрімен және Севилья корольдік симфониялық оркестрімен өнер көрсетті. <ref>{{Cite web|title=DIRIGENTIN <nowiki>|</nowiki> ramostriano.com|url=https://www.ramostriano.com/?lang=en|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Голнуш Халеги''' (1941–2021; [[Иран]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық-ирандық дирижёр. Иранның алғашқы әйел дирижёрі ретінде саналады. 1975–1979 жылдары Тегеранда Иран ұлттық радио және теледидарының «Hamavazan» хорына жетекшілік етті. 1985 жылы АҚШ-тың Вашингтон қаласында әкесі, сазгер Рухолла Халегидің құрметіне оркестр құрып, ұжым парсы классикалық музыкасын диаспора арасында сақтап, насихаттауға үлес қосты. Дирижёрлік білімін Тегерандағы Ұлттық музыка консерваториясында, кейін Аустриядағы Зальцбург қаласындағы Моцартеум академиясында Курт Престель мен Герхард Вимбергерден алды. Сондай-ақ АҚШ-тағы Висконсин университеті мен Оберлин колледжінде дирижёрлік бойынша білім алып, ғылыми дәрежелер иеленді. <ref>{{Cite web|title=WEBSITE OF WORKS BY GOLNOUSH KHALEGHI تارنمای آثار گلنوش خالقی - Home|url=https://golnava.com/index.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Гүлдана Жеңісқызы Баритова''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижёр. 2016–2021 жылдары Астанадағы К. Байсейітова атындағы ҚазҰӨУ, Қазақ Ұлттық өнер университетінде «Оркестр дирижёрі» мамандығы бойынша Ерлан Бейсембаев сыныбы бойынша оқыған. Г. Баритова Қазақстанның Н. Тілендиев, М. Төлебаев, А. Жайымов атындағы Республикалық дирижёрлер байқауларында өнер көрсеткен. Қазіргі уақытта Павлодар музыкалық колледжінде «Дирижёрлеу»,«Оркестрлік партитураларды оқу» пәндері бойынша оқытушы және колледждің студенттік симфониялық оркестрдің дирижёрі ретінде қызметтер атқарады. <ref>{{Cite web|title=Руководство и педагоги отделения|url=https://college.muscomplexpavl.edu.kz/index.php/ru/otdeleniya/otdelenie-muzykalnoe-iskusstvo-estrady/rukovodstvo-i-pedagogi-otdeleniya-emi|accessdate=10.05.2026}}</ref> * '''Грете Педерсен''' (1960; [[Норвегия]]) – норвегиялық дирижёр. 1990–2025 жылдары Norwegian Soloists' Choir хорының көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі болды. Оның жетекшілігімен хор «Gramophone Record of the Year» және «Spellemannprisen» сияқты беделді марапаттарға ие болды. 2022 жылдан бастап АҚШ-тағы Carmel Bach Festival ұжымының бас дирижёрі. 2026 жылдан бастап Yale Schola Cantorum ұжымының бас дирижёрі әрі дирижёрлік практика профессоры. 2019 жылы өнер саласындағы қызметі үшін «Норвегия корольдік Әулие Олав орденінің І дәрежелі рыцары» атағына ие болды. Сондай-ақ Норвегияның музыка өнерінің дамуына қосқан үлесі үшін «Lindemanprisen» сыйлығымен марапатталған. <ref>{{Cite web|title=Artist-Portrait <nowiki>|</nowiki> Konzertdirektion Hörtnagel Berlin|url=https://hoertnagel.com/en/artists/artist-portrait/grete-pedersen|accessdate=11.05.2026}}</ref> <span id="Д"></span> '''Д''' * '''Даяна Айдаровна Гофман''' (1991; [[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 2016 жылдан бастап «Новая Москва» жастар камералық оркестрінің негізін қалаушысы, көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі. Дирижёр ретінде Белград радио және телебайланыс оркестрімен, Ресей Федерациясы Президенттік оркестрімен, «Пазарджик» симфониялық оркестрімен, Мәскеу консерваториясының оркестрімен және басқа да ұжымдармен өнер көрсетті. 2025 жылы АҚШ-та өткен Muffled Voices Festival маусымының бас дирижёрі болып тағайындалды. Сонымен қатар Ливан ұлттық консерваториясы мен филармониясының (LNPO) шақырылған дирижёрі ретінде де қызмет атқарған. <ref>{{Cite web|title=Московская консерватория - персоналии - Гофман Даяна Айдаровна|url=https://www.mosconsv.ru/ru/person.aspx?id=148423|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Дильбар Гулямовна Абдурахманова''' (1936-2018; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Өзбекстан]]) – өзбек дирижёр. Өзбекстандағы алғашқы кәсіби әйел дирижёр ретінде белгілі. 1977 жылы КСРО Халық әртісі атағына ие болды. 1960 жылы Әлішер Науаи атындағы мемлекеттік опера және балет театрының дирижёрі болып тағайындалып, 1974–1990 жылдары театрдың көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі қызметін атқарды. Кейін осы театрда қоюшы дирижёр ретінде шығармашылық қызметін жалғастырды. 1959 жылдан бастап Өзбекстан өнері мен мәдениетінің онкүндіктеріне қатысып, КСРО қалаларында, сондай-ақ Мысыр, Германия, Румыния, Таиланд және Сингапурда гастрольдік сапарларда болды. Шығармашылық жолында 60-тан астам опера және балет қойылымын сахналады. Олардың қатарында «Аида», «Кармен», «Травиата», «Паяцы», «Аққу көлі», «Бақшасарай бұрқағы» және басқа да спектакльдер бар. <ref>{{Cite web|title=Поэтесса дирижерской палочки|url=https://uza.uz/ru/posts/poetessa-dirizherskoy-palochki-05-05-2020|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''ДжоАнн Фаллетта''' (1954; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижёр. 1999 жылдан бастап Buffalo Philharmonic Orchestra (BPO) ұжымының музыкалық директоры әрі бас дирижёрі қызметін атқарады. Төрт мәрте «Грэмми» сыйлығының лауреаты. Атап айтқанда, 2009 жылы Джон Корильяноның Mr. Tambourine Man шығармасының жазбасы үшін, 2019 жылы Лондон оркестрімен бірге Best Classical Compendium, ал 2021 жылы BPO ұжымымен Best Choral Performance аталымдары бойынша марапатталған. Сонымен қатар Naxos дыбыс жазу компаниясына 135-тен астам жазба жасаған. Virginia Symphony Orchestra ұжымымен атқарған жемісті қызметі үшін Norfolk Legends of Music Walk of Fame даңқ аллеясында жұлдызы қойылған. Сондай-ақ Буффало музыкалық даңқ залында есімі мәңгілікке жазылған. <ref>{{Cite web|title=JoAnn Falletta - Biography|url=https://joannfalletta.com/biography.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Джулия Джонс''' (1961; [[Ұлыбритания]]) – британдық дирижёр. 1998–2002 жылдары Базель опера театрының бас дирижёрі болды. 2008–2011 жылдары Лиссабондағы Teatro Nacional de São Carlos театрының бас дирижёрі қызметін атқарды. Кейін Германиядағы Вупперталь операсы мен симфониялық оркестрінің бас музыкалық жетекшісі (Generalmusikdirektor) болып тағайындалып, бұл қызметті атқарған алғашқы әйел дирижёрлердің бірі атанды. Дирижёр Royal Opera House Covent Garden, Oper Frankfurt, Берлин мемлекеттік операсы, Прага ұлттық театры және Дания корольдік операсы сияқты театрлармен қызметтес болды. Сонымен қатар Лондонда «Rigoletto», «Così fan tutte», «Carmen», ал Франкфуртта «Falstaff», «Die Entführung aus dem Serail» және «Alcina» операларына дирижёрлік етті. <ref>{{Cite web|title=Macao Youth Symphony Orchestra Association|url=http://macauyso.org.mo/en/Julia_Jones.php|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Дениола Кураджа''' ([[Албания]]) – албандық дирижёр. Тирандағы Албания ұлттық опера және балет театрының бас музыкалық жетекшісі әрі көркемдік жетекшісі. Сонымен қатар Staatstheater Kassel, Hildesheim Municipal Theatre және Klassische Philharmonie Bonn ұжымдарымен дирижёрлік еткен. Д. Кураджаның репертуарында 70-тен астам опера, сондай-ақ симфониялық, балет және камералық концерттер бар. Сонымен қатар пианист-солист ретінде де концерттік бағдарламалармен өнер көрсеткен. <ref>{{Cite web|title=deniolakuraja.com <nowiki>|</nowiki> Deniola Kuraja Conductor,pianist, vocal coach|url=https://deniolakuraja.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * [[Динара Нұрғисақызы Тілендиева|'''Дінзуһра (Динара) Нұрғисақызы Тілендиева''']] (1985; [[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижёр. 2009 жылдан бастап Қазақ мемлекеттік академиялық фольклорлық-этнографиялық Н. Тілендиев атындағы «[[Отырар сазы]]<nowiki/>» оркестрінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі. 2011 жылы «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» атағына ие болды. 2018 және 2024 жылдары «Құрмет» және «Парасат» ордендерімен марапатталған. 2008 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында «Опера және симфониялық дирижёрлеу» кафедрасында Төлепберген Әбдірәшевтің сыныбын тәмамдап, доцент Нұрлан Жарасовтан сабақтар алған. Д. Нұрғисақызы әкесі [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Атабайұлы Тілендиевтің]] музыкалық-отбасылық дәстүрін жалғастырып келеді. [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]] «[[Отырар сазы]]<nowiki/>» оркестрінің негізін қалаушы әрі алғашқы бас дирижёрі болған. Д. Нұрғисақызы оркестрдің шығармашылық қызметін дамытып, әкесінің музыкалық мұрасын сақтауға және қазақтың халық музыкасы мен қазақстандық заманауи композиторлардың шығармаларын Отанда және шетелдерде насихаттауға үлесін қосып келеді. <ref>{{Cite web|title=Қайталанбас тұлғаның тұяғы <nowiki>|</nowiki> Otbasym|url=https://kz.otbasym.kz/news/bud-zdorov/2016-10-25/aytalanbas-t-l-any-t-ya-y|accessdate=05.05.2026}}{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''Далия Атлас''' (1933; [[Израиль]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – израильдік дирижёр. Израильде соғысқа байланысты кешкі концерттер өткізу мүмкін болмай қалған кезде Д. Атлас Ресейден көшіп келген музыканттардан «Atlas Camerata» оркестрін құрып, онымен гастрольдік сапарларға шығып, музыкалық жазбалар жасаған. Сонымен қатар «Pro Musica Orchestra, Israel» ұжымының негізін қалаған. Халықаралық дирижёрлер байқауларында жеті жүлде жеңіп алып, мұндай жетістікке жеткен Израиль тарихындағы алғашқы әйел дирижёр атанды. Туған қаласы Хайфаның мэрі оған «Хайфаның құрметті азаматы» атағын берген. Дирижёрдің репертуарында 750-ге жуық шығарма бар. Сонымен қатар әлемнің 29-дан астам елінде концерттерде, фестивальдерде, радио мен теледидар бағдарламаларында 82 оркестрге дирижёрлік еткен. <ref>{{Cite web|title=Dalia Atlas|url=https://www.dalia-atlas.com/Biography.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Далия Андреевна Стасевская''' (1984; [[Украина]], [[Финляндия]]) – украин-финдік дирижёр. 2014–2016 жылдары Париж оркестрінде дирижёр Пааво Ярвидің көмекшісі болды. 2015 жылы Лахти симфониялық оркестріне алғаш рет шақырылған дирижёр ретінде өнер көрсетті. 2018 жылы Нобель сыйлығын тапсыру рәсімінде Корольдік Стокгольм филармониялық оркестріне дирижёрлік етіп, бұл салтанатты рәсімде оркестрге дирижёрлік еткен тарихтағы екінші әйел дирижёр атанды. 2019 жылы BBC симфониялық оркестрінің алғашқы шақырылған әйел бас дирижёрі болып тағайындалды. 2020 жылы Лахти симфониялық оркестрінің алғашқы әйел бас дирижёрі атанды. 2021 жылы Украина президенті халықаралық ынтымақтастықты дамытуға және украин мәдениетін насихаттауға қосқан үлесі үшін «ІІІ дәрежелі Княгиня Ольга» орденімен марапаттады. <ref>{{Cite web|title=Conductor Dalia Stasevska <nowiki>|</nowiki> Official Website|url=https://www.daliastasevska.com/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * '''Джухи Бансал''' (1984; [[Үндістан]], [[Гонконг]]) – үнді-америкалық дирижёр, сазгер. Шығармаларының қатарына «Қанаттар» (2007), «Көлеңке жарықты қуған жерде» (2014), «Біз жұлдыздарға қараймыз», сондай-ақ Ада Лавлейс туралы «Сандар сиқыршысы» операсы кіреді. Сазгер ретінде Los Angeles Philharmonic Association, Beth Morrison Projects, New York Virtuoso Singers, Heidi Duckler Dance Theatre, Oakland East Bay Symphony және басқа да ұйымдармен әріптестік орнатқан. «Five Colleges Art Song Competition», Metro Opera және Бостон операсының халықаралық әншілер әрі сазгерлер байқауларында жүлделі орындарға ие болған. Дирижёр ретінде Douglas Moore Fund for American Opera стипендиясының иегері. 2012 жылы Вашингтондағы Seasons Music Festival фестивалінде өзінің «Brush Dark Feathers» (''Қылқаламмен қара қауырсындарға'') атты оркестрлік шығармасының тұсаукесеріне дирижёрлік етті. Сонымен қатар көптеген опералық және концерттік қойылымдарға дирижёрлік еткен. <ref>{{Cite web|title=Juhi Bansal – Composer, Conductor, Teacher|url=https://juhibansal.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Дана Муриева''' (2000; [[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. Сегіз жасында симфониялық оркестрге дирижёрлік етіп, БАҚ-та ең жас қыз дирижёр ретінде танылды. Дирижёр Солтүстік Осетия симфониялық оркестрімен, Мәскеу консерваториясында өткен ұлы дирижёр Вероника Дударованың 100 жылдығына арналған концертте Мариин театрының симфониялық оркестрімен дирижëрлеген. Сонымен қатар Галина Вишневскаяның опера және ән айту орталығының оркестрі сияқты ұжымдармен дирижёрлік еткен. Дирижёр Валентин Урюпиннің ассистенті болған кезінде Дж. Пуччинидің «Мадам Баттерфляй» және Н. А. Римский-Корсаковтың «Патша қалыңдығы» (''Царская невеста'') опералық қойылымдарына дирижёрлік еткен. 2024–2025 жылдары Тольятти мемлекеттік филармониясының дирижёрі болды. 2017 жылы 16 жасында «Минута славы» телебағдарламасына қатысып, Г. Вишневская оркестрімен В. А. Моцарттың «Фигароның үйленуі» операсының увертюрасына дирижёрлеп өнер көрсеткен.<ref>{{Cite web|title=Дана Муриева <nowiki>|</nowiki> Тольяттинская филармония|url=https://filarman.ru/murievad/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Джессика Коттис''' (1979; [[Аустралия]], [[Ұлыбритания]]) – аустралиялық-британдық дирижёр. 2021 жылы Канберра симфониялық оркестрінің алғашқы әйел бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі болып тағайындалды. 2023 жылы Швециядағы Вестерос оркестрінің көркемдік серіктесі атанды. 2024 жылы оркестрдің шығармашылық дамуына елеулі өзгерістер енгізген көркемдік көшбасшылығы үшін Art Music Luminary Award сыйлығына ие болды. Дж. Коттис Корольдік филармониялық қоғамы мен Корольдік опера театрында әйел дирижёрлерге арналған курстар өткізді. Сонымен қатар Tait Memorial Trust қорының төрағасы қызметін атқарады. Дирижёр ретінде «La traviata», «The Handmaid’s Tale», «The Death of Klinghoffer», «The Blue Woman» сияқты опералық және музыкалық қойылымдарға дирижёрлік еткен. <ref>{{Cite web|title=HOME <nowiki>|</nowiki> jessicacottis|url=https://www.jessicacottis.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Джипсс Рут''' (1921–1999; [[Ұлыбритания]]) – британдық дирижёр, сазгер. 1955 жылы London Repertoire Orchestra, ал 1961 жылы Chanticleer Orchestra ұжымдарының негізін қалап, олардың дирижёрі болды. 1981 жылы музыка өнерін дамытуға қосқан үлесі үшін Ұлыбритания патшайымының туған күніне орай берілетін марапат аясында Британ империясы орденінің мүшесі (MBE) атағына ие болды. Сазгер ретінде 100-ден астам шығарманың авторы. Оның ішінде бес симфония, жеті концерт, сондай-ақ камералық және хорға арналған туындылар бар. 1947 жылы 26 жасында музыка саласы бойынша докторлық дәрежесін алған ең жас әйелдердің бірі болды. Сондай-ақ London Symphony Orchestra, Бирмингем қалалық хорымен және басқа да ұжымдармен дирижёрлік еткен.<ref>{{Cite web|title=Gipps, Ruth - Classical Music|url=https://www.classical-music.com/features/composers/gipps-ruth|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Джаннат Музаффаровна Хусейнзода''' (*2006; [[Тәжікстан]]) – тәжік дирижёр, сазгер. Сегіз жасында дирижёрлік тұғырға шығып, Тәжікстандағы ең жас дирижёр ретінде танылды. 2021 жылы 15 жасында Тәжікстан Композиторлар одағының ең жас мүшесі атанды. 17 жасында 200-ден астам музыкалық шығарманың авторы болды. Президенттік стипендияның екі дүркін лауреаты. Душанбе, Кувейт, Бейжің, Мәскеу, Ташкент және басқа да қалаларда концерттер берді. 2016 жылдан бастап Тәжікстан Президенті симфониялық оркестрімен музыкант әрі дирижёр ретінде қызметтес болды. 2022 жылдан бері Брюссель корольдік консерваториясында білім алып келеді. <ref>{{Cite web|title=Первый сольный концерт Джаннат Хусейнзода - Anhor.uz|url=https://anhor.uz/culture/perviy-solyniy-koncert-dzhannat-huseynzoda/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Дебра Чеверино''' (1976; [[Италия]]) – италиялық және оңтүстік африкалық текті америкалық дирижёр. Алғаш рет он бес жасында Калифорнияда өзінің шығармасына дирижёрлік етіп, сахнаға шыққан. 1998 жылы Hartford Civic Orchestra оркестрінің негізін қалап, 1998–2000 жылдары ұжымның концерттері National Public Radio (NPR) радиосында көрсетілді. 2001 жылы Флоренциядағы Халықаралық дирижёрлер байқауында І сыйлықты жеңіп алған алғашқы әйел дирижёр атанды. 2005–2007 жылдары Фулбрайт грантының иегері ретінде Флоренциядағы Maggio Musicale Fiorentino фестивалінде Зубин Метаның көмекшісі болды. Кейін Клаудио Аббадо оның дирижёрлік қабілетін байқап, өзінің Orchestra Mozart жастар оркестрінде бір жыл жұмыс істеуге шақырды. 2018 жылы Фулбрайт бағдарламасының 70 жылдығына орай музыкант ретіндегі жетістіктері үшін АҚШ-тың Италиядағы елшісі Льюис Эйзенбергтің арнайы марапатына ие болды. <ref>{{Cite web|title=Divine Fulbright – Debra Cheverino – Italy 2004 – Fulbright.org|url=https://fulbright.org/2021/05/26/divine-fulbright-debra-cheverino-italy-2004/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Деляна Лазарова''' ([[Болгария]]) – болгариялық дирижёр. 2025–2026 жылдары BBC Шотландия симфониялық оркестрінің және Юта симфониялық оркестрінің шақырылған бас дирижёрі. Siemens Hallé халықаралық дирижёрлер байқауының жеңімпазы атанып, 2020–2023 жылдары сэр Марк Элдердің көмекші дирижёрі ретінде Hallé Orchestra құрамында қызмет атқарды. 2019 жылы NRTA дирижёрлер байқауының жеңімпазы болды және Hallé жастар оркестрінің көркемдік жетекшісі қызметін атқарады. Сонымен қатар Корольдік филармониялық оркестрмен, Берлиндегі Deutsches Symphonie-Orchester Berlin, Нидерланд филармониялық оркестрімен, Мюнхен камералық оркестрімен, Гётеборг симфониялық оркестрімен, Базель симфониялық оркестрімен, Бирмингем симфониялық оркестрі сияқты ұжымдармен дирижёрлік еткен. <ref>{{Cite web|title=Delyana Lazarova|url=https://www.delyanalazarova.com/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * '''Дора Христова''' (1947; [[Болгария]]) – болгариялық хор дирижёр. Аты аңызға айналған «Le Mystère des Voix Bulgares» әйелдерден құралған вокалдық ансамблінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі. Ансамбль әлем бойынша 1250-ден астам концерт беріп, болгар халық музыкасына тән бірегей көпдауысты орындау дәстүрін сақтап, халықаралық деңгейде танытты. 1995 жылы ұжым дәстүрлі халық музыкасы санатында «Grammy» сыйлығына ие болды. Д. Христова «Стара Планина», «Әулие Кирилл мен Мефодий», «Алтын лира», «Хрусталь лира», «Хрусталь алқа» ордендері мен марапаттарының иегері. 1985 жылы музыкатану және музыкалық өнер саласында докторлық ғылыми дәрежесін алды. Сондай-ақ «Искусство фольклорных камерных ансамблей» атты кітаптың авторы. <ref>{{Cite web|title=Дора Христова: Фольклор - это всегда национальная идея - Российская газета|url=https://rg.ru/2006/05/03/hor.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|accessdate=11.05.2026}}</ref> * '''Дина Ардақ''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижёр. Астанадағы К. Байсейітова атындағы Қазақ ұлттық өнер университетінің «Оркестрлік дирижёрлеу» кафедрасының студенті. 2024 жылы Р. Ғабдиев атындағы III Республикалық дирижёрлер байқауында «Дипломант» атағына ие болды, ал 2025 жылы Н. Тілендиев атындағы Республикалық дирижёрлер байқауында «Н. Тілендиев шығармаларын үздік орындағаны үшін» арнайы номинациясының иегері атанды. Дирижёр ретінде Астанадағы Еркеғали Рахмадиев атындағы мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрмен, ҚазҰӨУ жанындағы Еуразия ұлттық симфониялық оркестрімен, Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясының симфониялық оркестрімен, Алматыдағы Нұрғиса Тілендиев атындағы «Отырар сазы» фольклорлы-этнографиялық оркестрімен, Талдықорғандағы М. Төлебаев атындағы және Атыраудағы Д. Нұрпейісова атындағы қазақ халық аспаптары оркестрлерімен жұмыс істеді. Д. Ардақ – Қазақстанның халық әртісі [[Абзал Мұхитдинов|Абзал Мирасбекұлы Мұхитдиновтың]] шәкірті. Сонымен қатар Ренат Салаватов пен Роберто Готтипаверо дирижёрлерінің шеберлік сыныптарына қатысты. <ref>{{Cite web|title=19 қараша күні Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясының сахна төрінде симфониялық оркестрдің концерті өтті.|url=https://fil-akmol.kz/2015-02-19-07-41-59/arkhiv-novostej/47-top-stories/zha-aly-tar/965-19-arasha-k-ni-kili-ybyraj-atynda-y-a-mola-oblysty-filarmoniyasyny-sakhna-t-rinde-simfoniyaly-orkestrdi-kontserti-tti.html|accessdate=13.05.2026}}</ref> <span id="Е"></span> '''Е''' * '''Елизавета Петровна Кудрявцева-Мурина''' (1914–2004; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]]) – кеңестік және ресейлік дирижёр. КСРО тарихындағы кәсіби хор ұжымын басқарған алғашқы әйел дирижёрлердің бірі ретінде белгілі. 1977 жылы РСФСР Халық әртісі атағына ие болды. 1931–1961 жылдары Ленинград академиялық капелласының дирижёрі, кейін бас дирижёрі қызметін атқарды. 1958 жылы Ленинград қаласындағы Хор қоғамы жанынан әуесқой академиялық хор құрып, оны өмірінің соңына дейін шамамен 45 жыл басқарды. 1931–1954 жылдары М. И. Глинка атындағы хор училищесінде және Н. А. Римский-Корсаков атындағы Санкт-Петербург консерваториясында педагогикалық қызмет атқарып, доцент және профессор ғылыми атақтарына ие болды. Оның педагогикалық қызметінің нәтижесінде 1950 жылдардан бастап кеңінен «Кудрявцева» дирижёрлік-хормейстерлік мектеп танылады. Оның шәкірттері арасында музыка мәдениетінің қайраткерлері, дирижёрлер мен хормейстерлер бар. Е. Кудрявцева Ленинград, Мәскеу, Киев, Сібір, Орта Азия, КСРО республикалары мен шетелдерде капелла концерттеріне дирижёрлік етті. Ұлы Отан соғысы жылдарында эвакуация кезінде оның жетекшілігімен капелла әскери бөлімдер мен госпитальдарда 545 концерт өткізді. Сонымен қатар «Мой музыкальный век» атты естелік кітабының авторы. <ref>{{Cite web|title=КУДРЯВЦЕВА, Елизавета Петровна (1914–2004) <nowiki>|</nowiki> Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова|url=https://www.conservatory.ru/esweb/kudryavceva-elizaveta-petrovna-1914-2004|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Елизавета Сергеевна Корнеева''' ([[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. Мәскеудегі «Euphoria Orchestra» симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы, көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі. 2022 жылы оркестр Дягилев фестивалінің білім беру бағдарламасына қатысты. Мәскеу консерваториясының симфониялық оркестрімен, Мәскеудің заманауи музыка ансамблімен, «Студия новой музыки» ұжымымен ынтымақтастық орнатқан, сондай-ақ ГЭС-2 мәдени орталығының тұрақты шақырылған дирижёрлерінің бірі. [[Теодор Курентзис]], [[Сабрие Бекирова]], [[Фёдор Леднёв|Фёдор Леднёвтің]] шеберлік сыныптарына қатысып, musicAeterna ұжымымен жұмыс істеді. 2019 жылы Германияда Лейпцигте [[Георг Зандманн]] және Берлинде [[Кристиан Эвальдтан|Кристиан Эвальд]] дирижёрлерінің шеберлік сыныптарына қатысқан. Оркестр репертуарында симфониялық классика мен қазіргі заман композиторларының шығармалары бар. Олардың ішінде Лидия-Мария Кошева, Ригель Винская, Константин Комольцев, Самира Тимаджи және басқа да қазіргі заман сазгерлерінің туындылары орындалады. Ұжым тарихындағы маңызды жобалардың бірі – Дмитрий Мазуровтың «Поэма горы» open-air операсы, ол Дягилев фестивалінде ұсынылып, 2023 жылы «Золотая маска» театрлық сыйлығының лонг-парағына енді. Е. Корнеева бүгінгі күнге дейін 50-ден астам әлемдік және ресейлік тұсаукесерлерге дирижёрлік еткен. <ref>{{Cite web|title=Special Guest. Дирижер Елизавета Корнеева  «Любовь, Смерть, и..|url=https://aggrego.ru/2024/03/16/special-guest-dirizher-elizaveta-korneeva-lyubov-smert-i/#acceptLicense|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Еп Вин Си''' (1960; [[Қытай]]) – қытайлық дирижёр. 1985 жылы Францияның Безансон қаласында өткен XXXV Халықаралық жас дирижёрлер байқауында І сыйлық пен «Алтын лира» жүлдесін жеңіп алды. 1988 жылы Токиода өткен VIII Халықаралық дирижёрлер байқауының лауреаты атанды. 2002–2020 жылға дейін Гонконг симфониеттасының музыкалық директоры және Гуанчжоу симфониялық оркестрінің бас дирижëрі әрі музыкалық директоры деген біліктілерді атқарып, кейін Гонконг филармониялық оркестрінің тұрақты дирижëрі болған. Дирижёрлік еткен операларының қатарында Го Вэньцзиннің «Ли Бэй ақын», сондай-ақ «Алиса ғажайыптар елінде» және «Суретші» опералары бар. 2013 жылы Гонконг үкіметінің «Bronze Bauhinia Star» мемлекеттік сыйлығымен марапатталды. Сондай-ақ «Hong Kong Women of Excellence in the Six Arts Award», «Chevalier de l'Ordre national du Mérite» және басқа да марапаттардың иегері. <ref>{{Cite web|title=Yip Wing-sie (Chinese conductor) - sin80|url=https://sin80.com/en/artist/yip-wing-sie|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Елена Ивановна Евстратенко''' (1965; [[Қазақстан]]) – қазақстандық әскери дирижёр. Әскери атағы – майор. Қазақстандағы әскери үрмелі оркестрге жетекшілік еткен алғашқы әйел дирижёрлердің бірі ретінде танылады. 1987 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрінде әнші болып қызмет атқарды, ал 1989–1993 жылдары Абай атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық опера және балет театрының опера және симфониялық оркестрінде (ГАТОБ) музыкант әрі әнші болды. 1996 жылдан бастап №7552 әскери бөлім оркестрінде гобойшы әрі оркестр старшинасы қызметін атқарды. 2000 жылдан бері Алматыдағы №5571 әскери бөлім оркестрінің әскери дирижёрі. 2013 жылы Астанада өткен ІІ «Әскери керней» әскери оркестрлер байқауында оның жетекшілігіндегі ұжым Гран-при иеленді. Сондай-ақ «Генерал» ансамблінің негізін қалап, ұжыммен бірге бірнеше мерекелік концерттерге қатысты. Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің мерейтойлық медальдарымен, «Ішкі істер органдарындағы мінсіз қызметі үшін» II және III дәрежелі медальдарымен, «Қайсар» II дәрежелі төсбелгісімен және басқа да марапаттармен марапатталған. Сондай-ақ Қазақстанның рекордтар кітабына алғашқы әрі жалғыз әйел әскери дирижёр ретінде енгені туралы ақпараттар бар.<ref>{{Cite web|title=Единственная в СНГ женщина-дирижер руководит популярным военным оркестром в Казахстане|url=https://almaty.tv/ru/news/obschestvo/1622-kazakstandagy-dgalgyz-askeri-diridger-ayel-30-dgyl-boyy-osy-kyzmettemin|accessdate=05.05.2026}}</ref> <span id="Ë"></span> '''Ë''' * '''Ëко Мацуо''' (1953; [[Жапония]]) – жапондық дирижёр. 1982 жылы Францияның Безансон қаласында өткен Халықаралық дирижёрлер байқауында жеңіске жеткен алғашқы жапон әйел дирижёр атанды. Кейін Aichi Central Symphony Orchestra оркестрінің бас дирижёрі болып тағайындалып, 1999 жылғы салтанатты дебюттік концертін басқарды. NHK Symphony Orchestra, Tokyo Symphony Orchestra, Yomiuri Nippon Symphony Orchestra, Japan Philharmonic Orchestra, Kyoto Symphony Orchestra, Nagoya Philharmonic Orchestra, Osaka Philharmonic Orchestra және басқа да жетекші жапон оркестрлерімен өнер көрсетті. Сонымен қатар «Кармен», «Травиата», «Дон Жуан», «Сиқырлы сыбызғы», «Трубадур», «Аида», «Көңілді жесір» опералары мен оперетталарына дирижёрлік етіп, кейбір қойылымдарда жапонның дәстүрлі Но театрының элементтерін қолданды. Шетелдік ұжымдардың қатарында Monte-Carlo Philharmonic Orchestra және Nordwestdeutsche Philharmonie оркестрімен Concertgebouw залында өнер көрсетті. Сондай-ақ «Muse Smiled at the Conductor» және «Dreams Are Always Fantastic» кітаптарының авторы. <ref>{{Cite web|title=Yoko Matsuo - 松尾 葉子 - KAJIMOTO|url=https://www.kajimotomusic.com/artists-projects/yoko-matsuo/|accessdate=05.05.2026}}</ref> <span id="Ж"></span> '''Ж''' * '''Жанна (Стефани Шевалье) Эврар''' (1893–1984; [[Франция]]) – француздық дирижёр. Франциядағы алғашқы кәсіби әйел дирижёрлердің бірі ретінде танылады. 1920 жылдары камералық музыка концерттерін ұйымдастырып, қайырымдылық шараларында шағын ансамбльдерге дирижёрлік етті. 1930 жылдары Парижде 25 әйел ішекті музыканттан құралған «Orchestre féminin de Paris» әйелдер оркестрінің негізін қалады. Ұжым көне музыкамен қатар өз дәуірінің заманауи шығармаларын орындауға маманданды. Оркестр Франция, Португалия, Испания және Нидерланд елдеріне гастрольдік сапарлар жасап, соңғы концертін 1942 жылы өткізді. Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан оркестр жұмысын тоқтатқаннан кейін Ж. Эврар педагогикалық және дирижёрлік қызметін штаттан тыс негізде жалғастырды. 1970 жылдары «Менің өткеніме көзқарас» атты естелігін жаза бастады. <ref>{{Cite web|title=Jane Evrard, une femme à la baguette <nowiki>|</nowiki> France Musique|url=https://www.radiofrance.fr/francemusique/podcasts/musicopolis/jane-evrard-une-femme-a-la-baguette-8096048|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Жизель Бен-Дор''' (1955; [[Уругвай]], [[Израиль]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – уругвайлық-америкалық-израильдік дирижёр. 1994–2006 жылдары Santa Barbara Symphony оркестрінің музыкалық жетекшісі болып, кейін оның құрметті дирижёрі атанды. 1992–2002 жылдары Нью-Йорк филармониялық оркестрінде Курт Мазурдың ассистенті қызметін атқарды. London Symphony Orchestra, Los Angeles Philharmonic, BBC National Orchestra of Wales, Helsinki Philharmonic Orchestra, Israel Philharmonic Orchestra және басқа да жетекші оркестрлермен өнер көрсетті. Латынамерикалық музыка репертуарын насихаттауға ерекше үлес қосып, 2000 жылы Revueltas Festival фестиваліне қатысты, сондай-ақ аргентиналық сазгер Астор Пьяццолланың 100-жылдығына арналған «Cien Años» альбомын жазды. 2021 жылы АҚШ-тағы Carnegie Corporation ұйымының «Great Immigrants» құрметті тізіміне енгізілді. 2022 жылы Мексикада Самуэль Зиман мен Самуэль Майнестің «Xitle and the Volcano (''Kitlahuatzin'')» операсының қойылымына дирижёрлік етті. <ref>{{Cite web|title=BIOGRAPHY – Gisele Ben-Dor Conductor|url=https://giseleben-dor.com/biography/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Жоанидия Нуньес Содре''' (1903–1975; [[Бразилия]]) – бразилиялық дирижёр, сазгер. 22 жасында Ұлттық музыка институтының гармония пәнінің профессоры атанып, кейін Берлиндегі мемлекеттік консерваторияда білім алу үшін шәкіртақы иеленді. Берлиндегі Неміс операсында дирижёрлік өнерді Игнац Вагхальтердің жетекшілігімен меңгерді. 1930 жылғы 27 наурызда Бонн филармониялық оркестрімен концертке дирижёрлік етіп, бағдарламада Л. ван Бетховен, К. М. фон Вебер, Ж. Бизе және Ж. Сибелиустың шығармалары орындалды. Сол жылдың сәуір айында Берлин филармониялық оркестрімен өнер көрсеткен Латын Америкасынан шыққан алғашқы әйел дирижёр атанды. 1946 жылы Рио-де-Жанейродағы Ұлттық музыка мектебінің алғашқы әйел дирижёрі болып тағайындалып, бұл қызметті 1967 жылға дейін атқарды. Жастар оркестрінің негізін қалап, Бразилия симфониялық концерттер қоғамы оркестрінің алғашқы әйел жетекшілерінің бірі болды. Композитор ретінде хор шығармаларының, ішекті квартеттердің және «Casa Forte» операсының авторы. 1922 жылы журналист әрі ақын Мария Эужения Селсудың сөзіне жазылған Бразилиядағы суфражистік қозғалыстың рәміздерінің бірі саналатын «Hino Feminino» (''Әйелдер'' ''әнұраны'') атты шығарманы жазды. <ref>{{Cite web|title=(PDF) Joanídia Sodré, A Maestra Sufragista - Andrea Huguenin Botelho|url=https://www.academia.edu/79291583/Joanídia_Sodré_A_Maestra_Sufragista_Andrea_Huguenin_Botelho|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Жюльетт Надя Буланже''' (1887–1979; [[Франция]]) – француз дирижёр, сазгер, педагог. 1908 жылы үш дауыс пен оркестрге арналған «Сирена» кантатасы үшін Римдегі Үлкен сыйлықтың (Grand Prix de Rome) екінші жүлдесін иеленді. 1912 жылы өзінің «Русалка» кантатасының үзінділерін және дауыс пен оркестрге арналған «Молитва», «Песня» шығармаларын өзі басқарды. Кейін Париждегі музыка мектебінде жеке концерттер мен музыкалық кештерде дирижёрлік етті. Оның халықаралық деңгейдегі маңызды дебюттерінің бірі 1936 жылы Нью-Йорк қаласындағы Карнеги-холлда Лондон филармониялық оркестрімен бірге өткен концерт болды. Сондай-ақ BBC симфониялық оркестрі, Нью-Йорк филармониялық оркестрі, Бостон симфониялық оркестрі, Филадельфия оркестрі және басқа да жетекші ұжымдарға дирижёрлік етті. И. Стравинский, Аарон Копленд және басқа композиторлардың шығармаларының алғашқы орындалуына жетекшілік жасады. ХХ ғасырдың ең беделді музыкалық педагогтерінің бірі ретінде танылып, 250-ден астам композитор, дирижёр және музыкант тәрбиеледі. Бірқатар халықаралық марапаттардың иегері, соның ішінде Британ империясы ордені (1977 ж), Бельгия Коронасы ордені (1977 ж), Франция институты Бейнелеу өнері академиясының Алтын медалі (1975 ж). 2012 жылы Америкалық классикалық музыка даңқы залына енгізілді. <ref>{{Cite web|title=О Наде Буланже|url=https://mus.academy/articles/o-nade-bulanzhe|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Жуана Карнейру''' (1976; [[Португалия]]) – португалиялық дирижёр. 2009–2018 жылдары АҚШ-тағы Berkeley Symphony оркестрінің музыкалық директоры болды. 2014–2022 жылдары Лиссабондағы Teatro Nacional de São Carlos театрындағы Orquestra Sinfónica Portuguesa оркестрінің бас дирижёрі қызметін атқарды. 2013–2024 жылдары Gulbenkian Youth Orchestra оркестрінің көркемдік жетекшісі болды. Сонымен қатар Real Filharmonía de Galicia оркестрінің шақырылған бас дирижёрі ретінде жұмыс істеді. 2002 жылы Карнеги-холлда өткен Maazel-Vilar дирижёрлер байқауының финалисі атанып, кейін Курт Мазур және Кристоф фон Донаньи сияқты дирижёрлермен жұмыс істеуге, сондай-ақ Лондон филармониялық оркестріне дирижёрлік етуге мүмкіндік алды. Опера саласында English National Opera, Scottish Opera, Danish Opera, Париждегі Opéra Garnier театрларымен ынтымақтастық жасады.<ref>{{Cite web|title=Joana Carneiro <nowiki>|</nowiki> Gulbenkian Orchestra <nowiki>|</nowiki> Gulbenkian Music|url=https://gulbenkian.pt/musica/en/biography/joana-carneiro/|accessdate=11.05.2026}}</ref> <span id="З"></span> '''З''' * '''Зои Зениоди''' (1976; [[Грекия]]) – грек дирижёр. БАҚ-та «Мисс Динамит» лақап атымен танымал. Opera Southwest опера театрында дирижёрлік еткен алғашқы әйел және 2024 жылы Sydney Opera House сахнасында Opera Australia театрымен өнер көрсеткен алғашқы грек әйел дирижёр болды. El Sistema Greece балалар мен жастарға арналған музыкалық білім беру бағдарламасының көркемдік жетекшісі. Сонымен қатар Аргентинаның Театро Колон театрындағы Буэнос-Айрес филармониялық оркестрінің музыкалық жетекшісі әрі бас дирижёрі. 2016 жылы Dallas Opera жанындағы Әйел дирижёрлер институтының бағдарламасына қатысу үшін таңдалып, кейін Taki Alsop Conducting Fellowship (TACF) бағдарламасының стипендиаты атанды. 2022 жылы Парижде өткен «La Maestra» халықаралық әйел дирижёрлер байқауының жартылай финалисі болды. Сондай-ақ 2023 жылы байқауға қатысқан әртүрлі елдерден шыққан бес әйел дирижёрлердің жеке өмірі мен кәсіби жолын баяндайтын «Maestra» деректі фильміне түсті. Бұл фильм дирижëрлікте әйелдер үшін тағы бір «Шыны төбені» бұзу үшін құрылған фильм ретінде түсірілген туынды.<ref>{{Cite web|title=Zoe Zeniodi - Opéra national de Paris|url=https://www.operadeparis.fr/en/artists/zoe-zeniodi|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Захия-Дихия Зиуани''' (1978; [[Франция]]) – француз-алжир дирижёр. Сегіз жасынан мектеп хорына жетекшілік еткен. Кейін Парижде румын дирижёры Серджиу Челибидакенің шәкірті болды. 1998 жылы 70 музыкант пен педагогтан құралған «Divertimento» симфониялық оркестрінің негізін қалады. 2007 жылы Алжир ұлттық симфониялық оркестрінің алғашқы шақырылған дирижёрі болып тағайындалды және сол жылы Алжир елінің музыкалық өміріне үлес қосқаны үшін «Premier Prix de Musique» сыйлығының иегері. 2019 жылы Францияның Ordre national du Mérite орденінің командор дәрежесімен марапатталды. 2023 жылы режиссёр Мари-Кастиль Менсьон-Шаар оның өмірі мен шығармашылығына арналған «Divertimento» көркем фильмін түсірді. 2024 жылғы 11 тамызда Париждегі жазғы Олимпиада ойындарының жабылу салтанатында Stade de France стадионында симфониялық оркестрге дирижёрлік етті. Сонымен қатар «La Chef d'Orchestre» және «Zahia Ziouani, d'une rive à l'autre» атты екі автобиографиялық кітаптың авторы. <ref>{{Cite web|title=Zahia Ziouani|url=https://www.music-cinema.com/en/?view=article&id=558:zahia-ziouani&catid=92|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Зарифа Ахмедпашаевна (Ахмедовна) Абдуллаева''' (1952; [[Дағыстан]]) – дағыстандық дирижёр. 2005 жылдан бастап Татам Мурадов атындағы Дағыстан мемлекеттік филармониясы камералық оркестрінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі қызметін атқарады. Оның жетекшілігімен оркестр Махачқалада және Дағыстаннан тыс жерлерде классикалық, заманауи және дағыстандық композиторлардың шығармаларынан тұратын концерттік бағдарламалармен өнер көрсетіп келеді. Ресейдің еңбек сіңірген әртісі және Дағыстан Республикасының халық әртісі атақтарының иегері. Сондай-ақ Дағыстанның кәсіби музыка мәдениетін дамытуға қосқан үлесі үшін бірқатар мемлекеттік және қоғамдық марапаттарға ие болған <ref>{{Cite web|title=Музыка – она во мне… <nowiki>|</nowiki> ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»|url=https://женщинадагестана.рф/node/3952|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Зарифа Адиба''' ([[Ауғанстан]]) – ауған дирижёр, сазгер, альтші. 2016 жылдан бастап Ауғанстан ұлттық музыка институты (ANIM) жанынан құрылған, тек әйел музыканттардан құралған «Зохра» оркестрінің әйел дирижёрлерінің бірі әрі жетекші альт аспабында орындаушысы болды. 2017 жылы оркестрмен бірге Швейцарияның Давос қаласында өткен Дүниежүзілік экономикалық форумда концертке дирижёрлік етті. Сонымен қатар Цюрих, Женева, Берлин, Веймар және басқа да қалаларда гастрольдік концерттер өткізді. 2018 жылы Қырғызстанның Бішкек қаласында «Spreading My Wings Through Music» тақырыбымен TEDx дәрісін оқыды. 2021 жылы тәліптер билікке келгеннен кейін ANIM оқушылары мен оқытушыларын Португалияға және басқа елдерге эвакуациялауға белсенді қатысып, шетелде ауған музыкалық мұрасын сақтауға үлес қосып келеді. Сонымен қатар Бродвейде Кристен Блоджетттің жетекшілігімен «The Phantom of the Opera» (''Призрак оперы'') мюзиклінің қойылымы бойынша тағылымдамадан өтіп, дирижёрлік өнерін жетілдірген. 2024 жылы «Playing for Freedom: The Journey of a Young Afghan Girl» атты алғашқы кітабын жариялады. Кейін кітап француз, венгр, итальян және басқа тілдерге аударылды. <ref>{{Cite web|title=Zarifa Adiba ⋆ MUSE|url=https://museonline.org/profile/zarifa-adiba/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Зиада Нагиевна Накибаева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық хор дирижёр. 2008 жылдан бастап Алматыдағы П. И. Чайковский атындағы музыкалық колледждің «Алатау» жастар хорының көркемдік жетекшісі әрі дирижёрі. Ахмет Жұбанов атындағы Ақтөбе музыкалық колледжін тәмамдап, кейін Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында доцент Жүніс Жұмабековтің дирижёрлік сыныбында білім алған. Оның жетекшілігімен «Алатау» жастар хоры 2021 жылы Санкт-Петербургте өткен VIII Халықаралық балалар мен жасөспірімдер хор чемпионатында алтын медаль (І орын) жеңіп алып, ТМД елдерінің ішінде 78 ұжымның арасынан үздік хор ретінде танылды, ал З. Накибаева «Чемпионаттың үздік хормейстері» дипломымен марапатталды. 2025 жылы Екатеринбургте өткен «Eurasia Cantat» халықаралық байқауында хор Гран-при мен үш алтын дипломға ие болды. Сол жылы З. Накибаева XXIX С. А. Казачков атындағы Қазақстандық хор ассамблеясында «Педагогикалық шеберлігі үшін» дипломымен марапатталды. 2026 жылы «Алатау» жастар хоры Санкт-Петербургте өткен XI Халықаралық балалар мен жасөспірімдер хор чемпионатында І дәрежелі лауреат атанды. <ref>{{Cite web|title=Интернет штурмуем с музыкой|url=https://kazpravda.kz/n/internet-shturmuem-s-muzykoy/|accessdate=05.05.2026}}</ref> <span id="И"></span> '''И''' * '''Ирис Маргарет Элси Лемар''' (1902–1997; [[Ұлыбритания]]) – британдық дирижёр. Ұлыбританиядағы кәсіби қызмет атқарған алғашқы әйел дирижёрлердің бірі ретінде танылады. 1931 жылы скрипкашы Энн Макнагтен және композитор Элизабет Лютьенспен бірге британдық композиторлардың шығармаларын насихаттауға арналған концерттер циклінің негізін қалады. Концерттер барысында 40-тан астам жаңа шығарма орындалып, жас композиторлар мен музыканттардың шығармашылығын көпшілікке танытуға мүмкіндік берілді. 1935 жылы Поллард опера труппасының дирижёрі болып, 1935–1939 жылдары екі жыл сайын ұйымдастырылған опера фестивальдеріне қатысты. 1937 жылы BBC симфониялық оркестріне дирижёрлік еткен алғашқы әйел атанды. 1940 жылы Солтүстік филармониялық оркестрмен және Oxford Chamber Orchestra ұжымымен жұмыс істеді. 1945 жылы өзінің «Lemar Orchestra» оркестрін құрды. 1970–1984 жылдары Opera Nova опера компаниясында дирижёрлік етіп, жас орындаушыларды қолдауға және жастарды опера өнерімен таныстыруға ерекше көңіл бөлді. <ref>{{Cite web|title=Iris Lemare, Composer – HerStoryYork|url=https://www.herstoryyork.org.uk/iris-lemare-composer/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Инма Шара (Инмакулада Лусия Сарачага);''' (1972; [[Испания]]) – испандық дирижёр. 2008 жылдың желтоқсанында Ватиканда Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясының 60 жылдығына арналған салтанатты концертке дирижёрлік етіп, Рим Папасы Бенедикт XVI мен 7000 көрерменнің алдында өнер көрсеткен алғашқы әйел дирижёр ретінде тарихқа енді. Сонымен қатар Мадридте Испания патшайымы Софияның қатысуымен өткен салтанатты концертке дирижёрлік еткен. И. Шара «European Excellence» сыйлығының иегері әрі «Испания брендінің құрметті елшісі» атағына ие болған. Лондон филармониялық оркестрі, Израиль филармониялық оркестрі, Чехия ұлттық симфониялық оркестрі, Ресей ұлттық оркестрі, Рим симфониялық оркестрі, Корольдік филармониялық оркестрі, Милан симфониялық оркестрі, Украина ұлттық оркестрі, Литва ұлттық симфониялық оркестрі, Испания ұлттық симфониялық оркестрі және басқа да музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. <ref>{{Cite web|title=Inma Shara I Director and composer|url=https://inmashara.com/en/home/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Инджи Ëздиль''' ([[Түркия]]) – түркиялық дирижёр. Түркиядағы кәсіби симфониялық оркестрлерге жетекшілік еткен алғашқы әйел дирижёрлердің бірі ретінде белгілі. 1994 жылы Анталия камералық оркестрінің негізін қалап, кейін бұл ұжым Анталия мемлекеттік симфониялық оркестріне айналды. 1992–1994 жылдары Ыстанбұл мемлекеттік симфониялық оркестрінде дирижёрдің ассистенті қызметін атқарды. Сондай-ақ Анкара мемлекеттік полифониялық хорына және 2009–2013 жылдары Бурса өңірлік мемлекеттік симфониялық оркестріне дирижёрлік етіп, аталған оркестрдің алғашқы әйел бас дирижёрі болды. 2016 жылы Лондондағы Корольдік музыка академиясының (Royal Academy of Music) оркестрлік дирижёрлік өнеріне қосқан үлесі үшін берілетін ARAM құрметті сыйлығымен марапатталды. Дирижёрдің ұстаздарының қатарында сэр Колин Дэвис, Джордж Херст, Хорст Нойман, Колин Меттерс, Джон Кэрью, Карло Мария Джулини және Илья Мусин болды. <ref>{{Cite web|title=Turkish Culture Portal|url=https://turkishculture.org/whoiswho/music/conductor/inci-ozdil-1781.htm|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Ингрид Табита Боргхильд Берглунд''' (1989; [[Норвегия]]) – норвегиялық дирижёр. 2018 жылы Talent Norge ұйымының жас дирижёрлерге арналған екі жылдық «Opptakt» бағдарламасына қабылданып, сол жылы Gstaad Conducting Academy академиясында Неэме Ярви атындағы сыйлықтың иегері атанды. Дирижёр The Hallé Orchestra, Detroit Symphony Orchestra, Dresden Philharmonie, City of Birmingham Symphony Orchestra, Swedish Radio Symphony Orchestra, Gothenburg Symphony Orchestra, Kristiansand Symphony Orchestra, Oslo Philharmonic, Norwegian National Opera and Ballet, Dallas Symphony Orchestra, Houston Symphony, Tokyo Metropolitan Symphony Orchestra, Bamberger Symphoniker, Royal Stockholm Philharmonic Orchestra, Iceland Symphony Orchestra және басқа да жетекші музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. 2026 жылы Bergen Philharmonic Orchestra оркестрінің бас дирижёрі болып тағайындалып, аталған оркестр тарихындағы бұл қызметті атқарған алғашқы әйел болды. '''<ref>{{Cite web|title=Tabita Berglund steps in to conduct at the Festival Internacional de Música y Danza de Granada <nowiki>|</nowiki> HarrisonParrott|url=https://www.harrisonparrott.com/news/2024-06-14/tabita-berglund-steps-in-to-conduct-at-the-festival-internacional|accessdate=05.05.2026}}</ref>''' * '''Иман аль-Джунейди''' ([[Мысыр]]) – мысырлық дирижёр. Мысырдың Саид өңіріндегі алғашқы әйел дирижёр ретінде танылады. 2005–2011 жылдары Бени-Суэйф мәдениет сарайының Ұлттық араб музыкасы ансамблінің көркемдік жетекшісі әрі дирижёрі болып, Мысыр мен Таяу Шығыста бұл қызметті атқарған алғашқы әйел атанды. 2006 жылдан бастап Бени-Суэйф университетінің 25 музыканттан тұратын оркестріне дирижёрлік етеді. Кейін «Al Maestro» оркестрінің негізін қалап, сондай-ақ әйел музыканттар мен әншілерден құралған «Мысыр гүлдері» ансамблін ұйымдастырды. 2010 жылы Каир опера театрында өткен салтанатты рәсімде Мәдениет сарайлары ұйымы оны өнер саласының көрнекті қайраткер әйелдерінің бірі ретінде марапаттады. 2020 жылдың 6 маусымында Халықаралық Адам құқықтары академиясының құрметті докторы атағы берілді. 2021 жылы Каирдегі Құбба сарайында «Мысырдың бірінші ханымы» сыйлығына ие болды. 2025 жылы Гизадағы Ұлы Мысыр мұражайының ашылу салтанатында 120 музыканттан құралған халықаралық симфониялық оркестрге дирижёрлік еткен дирижёрлердің бірі болды.<ref>{{Cite web|title=Exclusive <nowiki>|</nowiki> Iman Al-Junaidi, Egypt’s First Female Maestro on Breaking Barriers, The Grand Egyptian Museum, and a Meeting with President El-Sisi <nowiki>|</nowiki> NileFM <nowiki>|</nowiki> EGYPT'S#1 FOR HIT MUSIC|url=https://nilefm.com/beats/article/13544/exclusive-iman-al-junaidi-egypt-s-first-female-maestro-on-breaking-barriers-the-grand-egyptian-museum-and-a-meeting-with-president-el-sisi|accessdate=05.05.2026}}</ref> <span id="Й"></span> '''Й''' * '''Йоана Мальвиц''' (1986; [[Германия]]) – неміс дирижёр. 2014 жылы Германиядағы Эрфурт театрының бас музыкалық директоры болып тағайындалып, бұл қызметке келген алғашқы әйел дирижёр әрі Германиядағы опера театрының ең жас бас музыкалық директорларының бірі атанды. 2017 жылы Нюрнберг мемлекеттік театрының бас дирижёрі қызметіне тағайындалып, аталған театр тарихындағы алғашқы әйел бас дирижёр болды. 2020 жылы Зальцбург фестивалінде В. А. Моцарттың «Così fan tutte» (''Так поступают все женщины'') операсымен дебют жасап, фестивальдің опералық қойылымына дирижёрлік еткен үшінші әйел атанды. Берлин филармониялық оркестрі, Вена филармониялық оркестрі, Royal Concertgebouw Orchestra, Бостон симфониялық оркестрі, Metropolitan Opera, Los Angeles Philharmonic және басқа да жетекші музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. Қазіргі уақытта Konzerthausorchester Berlin оркестрінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі қызметін атқарып, осы лауазымға тағайындалған алғашқы әйел болып табылады. 2019 жылы Opernwelt журналының нұсқасы бойынша «Жыл дирижёрі» атанды. 2023 жылы Германия Федеративтік Республикасының «Құрмет белгісі» орденімен марапатталды. Сонымен қатар «Deutsche Grammophone» дыбыс жазу компаниясының эксклюзивті әртісі. 2025 жылы «The Kurt Weill Album» альбомы Gramophone Classical Music Awards сыйлығының оркестрлік аталымы бойынша марапатқа ие болды. <ref>{{Cite web|title=Joana Mallwitz - Conductor <nowiki>|</nowiki> Home|url=https://www.joanamallwitz.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Йозефина Аманн Вайнлих''' (1848–1887; [[Аустрия]]) – аустриялық дирижёр, сазгер. 1867 жылы Вена қаласында фортепианода өзі, виолончельде және флейтада әпкелері Элиза және Каролина өнер көрсеткен камералық ансамбль ұйымдастырды. Алғашында ұжым жеке концерттер берген. 1868 жылы музыкант әйелдердің алғашқы көпшілік концерті Neuen Dreher сыраханасында өтті. Кейін ұжым «Жаңа Вена әйелдер оркестрі» (''Neues Wiener Damenorchester'') немесе «Йозефина Вайнлихтің әйелдер оркестрі» деген атаумен танылып, оған Й. Вайнлих дирижёрлік етті. Лейпцигтің «Illustrirte Zeitung» газеті оны «''әр қимылынан қуаты сезілетін туа біткен дирижёр''» деп сипаттаған. Уақыт өте келе оркестр құрамы кеңейіп, әйел музыканттармен қатар бірқатар жасөспірім ұлдар да қабылданды. 1873 жылы оркестр Венадағы Musikverein концерт залында өнер көрсетіп, сондай-ақ Вена дүниежүзілік көрмесінде де концерт берген. Ұжым Дрезден, Лейпциг, Берлин, Париж, Италия, Ұлыбритания, Нидерланд, Скандинавия, АҚШ елдері және Санкт-Петербург қалаларында гастрольдік концерттер өткізді. Репертуарында концерттік увертюралар, Штраустар әулетінің шығармалары және Й. Вайнлихтің авторлық туындылары орындалды. Кейін дирижëр Португалияның Лиссабон қаласындағы Teatro da Trindade қалалық оркестріне және Teatro Nacional de São Carlos театрында бір концерттік маусым бойы дирижёрлік етті. Сонымен қатар жұбайы Эбо Аманн қаржыландырған «Музыкалық газетінің» редакторы болып, басылымда өзінің бірқатар шығармаларын жариялаған. <ref>{{Cite web|title=First Woman Conductor: Josephine Amann-Weinlich Story|url=https://interlude.hk/josephine-weinlich-the-first-major-woman-conductor/|accessdate=05.05.2026}}</ref> <span id="К"></span> '''К''' * '''Камилла Александровна Кольчинская''' (1937–2016; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – кеңестік, америкалық дирижёр. Ленинградтағы (қазіргі Санкт-Петербург) Н.А. Римский-Корсаков атындағы консерваторияда Илья Мусиннің дирижёрлік сыныбында білім алған, сондай-ақ дирижëрлер Игорь Маркевич, Герберт фон Караян және Леонард Бернстайнның шеберлік сабақтарына қатысқан. 1960 жылдан бастап Ленинград консерваториясының студенттік симфониялық оркестріне және опера студиясының симфониялық оркестріне дирижёрлік етіп, «Фауст», «Русалка», «Кармен» және басқа да операларды қойған. 1964 жылы КСРО Үлкен театрының дирижёр ассистенті қызметіне арналған байқауда 32 үміткердің арасынан жеңімпаз атанған жалғыз әйел болды. Кейін Израильге қоныс аударып, дирижëр Зубин Метаның тыңдауынан өтіп, Израиль филармониялық оркестрімен жұмыс істеуге шақырылды. Сонымен қатар Иерусалим симфониялық оркестрімен, Осло филармониялық оркестрімен, Брюссель филармониялық оркестрімен, Солтүстік Германия радиосының симфониялық оркестрімен, Бельгия ұлттық оркестрімен, Лондон оркестрімен, Аустрияның әйелдер камералық оркестрімен және басқа да музыкалық ұжымдармен дирижёрлік еткен. 1970 жылы Ленинград деректі фильмдер студиясы дирижёр туралы «Женщина редкой профессии» атты деректі фильм түсірді. Ал 1987 жылы «Hagafilm» студиясы алты әйел дирижёрлер К. Кольчинская, Дж. Фаллетта, В. Бонд, К. Нерре, О. Манн және В. Дударова туралы «Dirigenterna» деген деректі фильмін шығарды. <ref>{{Cite web|title=simfoniya_sudby_1ch.pdf Камилла Кольчинская|url=https://www.oleg-yurganov.com/sites/default/files/statyi/simfoniya_sudby_1ch.pdf|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Камелия Хоанг (Фам Ча Ми);''' (1997; [[Вьетнам]], [[Ресей]]) – ресейлік-вьетнамдық дирижёр. 2020 жылы камералық симфониялық «Illuminae» солисттер оркестрінің негізін қалап, оның көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі болды. Сонымен қатар оркестрмен пианист ретінде де өнер көрсетеді. Шақырылған дирижёр ретінде Башқұртстан Республикасының мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрімен, Мәскеу консерваториясының камералық және концерттік симфониялық оркестрлерімен жұмыс істеген. 2022 жылы оркестр «Сияние музыки» концерттер циклін ұсынды, онда музыка түрлі-түсті жарықпен үйлестіріліп, жарық партитурасы И. Ньютон, А. Скрябин, У. Римингтон және басқа зерттеушілердің [[синестезия]] тұжырымдамалары негізінде жасалды. 2025 жылы «Озарение» атты концерттік бағдарламаны ұсынып, шығармашылық тұлғаның ішкі психологиялық әлеміне шолуын жүзеге асырды. К. Хоанг Вьетнамның «Жастар мәдениетінің келбеті» мемлекеттік сыйлығының иегері. 2023 жылы дирижёр Ольга Власовамен бірге Стерлитамак қаласында ГАСО Башқұртстан ұжымымен «Орыс симфониялық музыкасының жауһарлары» бағдарламасын дирижёрледі. <ref>{{Cite web|title=Камелия Хоанг|url=https://gasorb.ru/orchestra/artists/guest-artists/kameliya-khoang/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Катарина Морин''' (1994; [[Германия]]) – неміс дирижёр. 2024 жылы әйел дирижёрлерге арналған халықаралық «La Maestra» байқауының III орын лауреаты әрі арнайы «Generation Opera» сыйлығының иегері атанды. Сол жылы хормен дирижёрлік ету саласындағы «Deutscher Preis für Chordirigieren» неміс ұлттық байқауының I орын жеңімпазы болды. Дирижёр Берг симфониялық оркестрі, Мюнхен симфониялық оркестрі, Штутгарт филармониялық оркестрі, Нюрнберг симфониялық оркестрі, Аугсбург мемлекеттік театры, Берлиннің Неміс операсы, Дармштадт мемлекеттік театры және Париж филармониясы сияқты музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. Сонымен қатар Badisches Staatstheater Karlsruhe театрында дирижёр әрі бас музыкалық директордың ассистенті қызметін атқарып, көптеген опера және балет қойылымдарын сахналауға қатысады. <ref>{{Cite web|title=Katharina Morin|url=https://katharinamorin.de/biography/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Катарина Винкор''' (1995; [[Аустрия]]) — аустриялық дирижёр. 2017 жылы италиялық дирижёр Риккардо Мути оны өзінің Итальяндық опера академиясының 5 қатысушысының ішіндегі ең жас қатысушысы ретінде академияға шақырды. Ал 2018 жылы Донателла Флик атындағы LSO дирижёрлер байқауына ең жас қатысушы ретінде қатысты. 2019 жылы 24 жасында дирижёр Фабио Луизи жетекшілік ететін Даллас симфониялық оркестрінің ассистент-дирижёрі қызметіне тағайындалып, осы оркестрмен кәсіби қызметін бастады. 2020 жылы Бамбергтегі Густав Малер атындағы дирижёрлер байқауында III жүлдеге ие болып, дирижёр Иван Фишер жетекшілік ететін Корольдік Концертгебау оркестрімен бірге «Аммодо» шеберлік сыныбына шақырылды. Кейін Иван Фишер оны Будапешт фестивальдік оркестрімен бірнеше жобаға ассистент-дирижёр ретінде шақырды. 2017 жылы Гштаадтағы Menuhin фестивалінде дирижёр Неэме Ярви атындағы сыйлықтың лауреаты атанды. Дирижёр әр жылдары Бирмингем симфониялық оркестрі, Зальцбург Моцартеум оркестрі, BBC концерттік оркестрі, Берлин симфониялық оркестрі, Солтүстік Каролина симфониялық оркестрі, Вена симфониялық оркестрі секілді ұжымдармен ынтымақтастық орнатып, тағы да басқа жетекші музыкалық ұжымдармен жұмыс істеді. Сонымен қатар Мюнхендегі Бавария мемлекеттік операсында сазгер Ганс Вернердің «Die Englische Katze» операсының қойылымына дебют жасады. <ref>{{Cite web|title=Katharina Wincor <nowiki>|</nowiki> conductor|url=https://www.katharinawincor.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Ксения Геннадиевна Жарко''' ([[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 2012 жылы құрылған Әйелдер симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы әрі көркемдік жетекшісі. Ұжымның алғашқы өнер көрсетуі 2012 жылы 1 маусымда «Олимпийский» спорт кешенінде эстрадалық музыка саласындағы Х мерейтойлық марапаттау рәсімінде мыңдаған көрермен мен миллиондаған телевизиялық аудитория алдында өтті. 2018 жылы Ресейде және халықаралық деңгейде венгр классикалық музыкасы мен опереттасын насихаттаудағы елеулі қызметі үшін мемлекеттік марапат – Мажарстанның Күміс құрметті кресті орденінің кавалері атанды. 2002 жылы Харьков қаласында өткен Вахтанг Жордания атындағы халықаралық дирижёрлер байқауының III жүлдесінің лауреаты және 2007 жылы Будапештте өткен Имре Кальман атындағы халықаралық дирижёрлер байқауында дипломант атанып, көрермендер көзайымы жүлдесіне ие болды. 2003–2015 жылдары Мәскеу оперетта театрының жетекші дирижёрі болып, дирижёр ретінде «Цезарь мен Клеопатра», «Сильва», «Менің сұлу ханымым», «Үлкен канкан», «Жарқанат», «Көңілді жесір» және басқа да қойылымдарға дирижёрлік еткен<ref>{{Cite web|title=Ксения Жарко. Официальный сайт.|url=https://ksenia-zharko.ru/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Клер Жибо''' (1945; [[Франция]]) – француздық дирижëр, саясаткер. 2011 жылы Париж Моцарт оркестрін құрды және қазіргі уақытта оркестрмен жылына шамамен 30 концерт өткізеді. 1995 жылы Фабио Ваккидің «La Station Thermale» операсының қойылымы кезінде «Ла Скала» оркестрін басқарған алғашқы әйел дирижёр болды. Сондай-ақ 1997 жылы Вольфганг Римнің «Якоб Ленц» операсын қойып, Берлин филармониясының музыканттарын басқарған алғашқы әйел дирижёр атанды. 2019 жылы Париж филармониясымен серіктестікте әйел дирижёрлерге арналған халықаралық «La Maestra» байқауы мен академиясының негізін қалаушылардың бірі әрі тең директоры болды. К. Жибо Лион операсында Джон Элиот Гардинердің ассистенті болып жұмыс істеді, сондай-ақ «Ла Скала», Вена операсы және Корольдік опера театрында Клаудио Аббадоның ассистенті болды. 2023 жылы «Forbes France» журналының нұсқасы бойынша жылдың ең ықпалды 40 әйелінің қатарына енді және «Chaunet Echo» мәдени сыйлығының бірінші жүлдесіне ие болды. Сонымен қатар Франция үкіметі оны Құрмет легионы орденімен марапаттап, ал елдің Мәдениет министрі оған Өнер және әдебиет орденінің командоры атағын берді. <ref>{{Cite web|title=Клэр Гибо|url=https://alphapedia.ru/w/Claire_Gibault|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Карина Канеллакис''' (1981; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – грек және орыс текті америкалық дирижёр. 2016 жылы сэр Георг Шолти атындағы халықаралық дирижёрлер байқауының жеңімпазы атанды. Осы жеңісінен кейін 2019 жылы Лондонда BBC симфониялық оркестрімен бірге BBC Proms фестивалінің алғашқы концертін басқарған алғашқы әйел дирижёр болды. Сондай-ақ 2018 жылы Корольдік Стокгольм филармониялық оркестрімен бірге Нобель сыйлығын табыстау рәсіміне арналған концертті басқарған алғашқы әйел дирижёр атанды. К. Канеллакис екі жыл бойы Берлин филармониялық оркестрінің Оркестрлік академиясының құрамында скрипкашы ретінде тұрақты өнер көрсетті. Кейін дирижёрлік мансабында дирижëр сэр Саймон Рэттлден қолдау алды. Ол сондай-ақ Нидерланд радио-филармониялық оркестрінің (RFO) алғашқы әйел дирижёрі және Нидерландтағы кез келген оркестрдің бас дирижёрі қызметіне тағайындалған алғашқы әйел дирижёр болды. 2023 жылы осы оркестрмен және «Pentatone» дыбыс жазу студиясымен бірлесіп бірнеше музыкалық альбом жазды. Олардың алғашқы релизі – сазгер Бела Бартоктың «Оркестрге арналған концерт» және «Төрт оркестрлік пьеса» шығармалары – «Грэмми» сыйлығына номинация алды.<ref>{{Cite web|title=Karina Canellakis|url=https://karinacanellakis.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Кристиина Поска''' (1978; [[Эстония]]) – эстондық дирижëр. 2018 жылы Базель театры оны бас музыкалық директор қызметіне тағайындайтынын жариялады. Осылайша ол аталған қызметті атқарған алғашқы әйел дирижёрі болды. 2019 жылы «Symphonieorchester Vlaanderen» оркестрі оны бас дирижёр қызметіне тағайындады. Осы қызметке тағайындалған алғашқы әйел дирижёр атанды. 2021 жылы Латвияның Ұлттық симфониялық оркестрі оны келесі бас шақырылған дирижёрі ретінде тағайындап, оркестр тарихында бұл қызметке тағайындалған алғашқы әйел дирижёр болды. 2023 жылы Француз жастар оркестрі (OFJ) оркестрдің музыкалық жетекшісі қызметіне тағайындалған алғашқы әйел дирижёр атанды. 2007 жылғы мамырда Bergische Symphoniker Female Conductor's Competition V байқауында бірінші жүлдеге ие болды. 2012 жылы Копенгагенде өткен Николай Малько атындағы халықаралық дирижёрлер байқауында үшінші орын алып, көрермендер көзайымы жүлдесіне ие болды. 2013 жылы Германия Музыка кеңесі мен Берлин концерт залының бірлескен бастамасымен берілетін Германия дирижёрлік бойынша сыйлығын иеленді. Сыйлықтың ақшалай жүлдесі 35 000 еуроны құрады. 2015 жылы Bachtrack сайтының мәліметі бойынша, К. Поска әлемдегі ең көп сұранысқа ие әйел дирижёр болды. Сонымен қатар ол танымал «Vogue» журналымен де ынтымақтастық жасады.<ref>{{Cite web|title=Kristiina Poska <nowiki>|</nowiki> Conductor|url=https://www.kristiinaposka.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Каролин Мари (Лина) Коэн''' (1878–1952; [[Франция]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – нидерланд текті франко-америкалық дирижёр. Ол Жорж Бизенің «Кармен» операсын басты рөлде Марта Витковска (Кармен) өнер көрсеткен қойылымда дирижёрлік еткен алғашқы әйел дирижёр болып саналады. Қойылым 1917 жылғы 7 ақпанда Нью-Йорктің Манхэттен ауданындағы «Гарден» театрында Космополитен-опера труппасымен бірге өтті. 1921 жылы Леон М. Крамермен бірлесіп Нью-Йорктегі Лексингтон-авенюде орналасқан опера театрында Еврей-америкалық опера компаниясымен сазгер Фроманталь Галевидің «Жидовка» («''La Juive''») операсына дирижёрлік етті. Гранд-опера Нью-Йоркте алғаш рет идиш тілінде орындалды. 1944 жылы Майами университетінің Музыка мектебі ұсынған Энгельберт Гумпердинктің «Гензель мен Гретель» операсының музыкалық жетекшісі болды. Бұл оның музыкалық жетекші ретінде басқарған үшінші операсы еді.<ref>{{Cite web|title=WOMAN WIELDS THE BATON.; Lina Coen Conducts a Performance of "Carmen" in Garden Theatre. - The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1917/02/08/archives/woman-wields-the-baton-lina-coen-conducts-a-performance-of-carmen.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Катрине Виннес Тревино''' (1977; [[Норвегия]]) – норвегиялық дирижëр. 2013–2015 жылдары Ostgota Blasarsymfoniker оркестрінің бас дирижëрі әрі көркемдік жетекшісі қызметін атқарды. Сонымен қатар, әр жылдары Скандинавия елдерінің кәсіби оркестрлерімен жұмыс істеді. Атап айтқанда: Осло филармониялық оркестрі, Тронхейм симфониялық оркестрі, Норвегия радиохабар тарату оркестрі, Оденсе симфониялық оркестрі, Тампере филармониялық оркестрі, сондай-ақ Оңтүстік Африкадағы Йоханнесбург және Дурбан филармониялық оркестрлерін басқарды. Ол Норвегия операсы және балеті, Швеция корольдік операсы және басқа да театрларда опералық қойылымдарға дирижерлік етті. Дирижëрлік қызметінен бөлек, SVT телеарнасының «Ол ер адам сияқты музыка жазады» (2019) атты сериалының жүргізушісі әрі бағдарламасын әзірлеуші ретінде де танымал болды. Бағдарлама оркестрлік музыка тарихында назардан тыс қалған шығармаларға және оларды жазған әйел композиторларға арналды. Жоба аясында Швеция радиосының симфониялық оркестріне де дирижëрлік етті. 2019 жылы гендерлік теңдікті дамытуға қосқан үлесі үшін Норвегия Композиторлар қауымдастығының сыйлығымен марапатталды. <ref>{{Cite web|title=NMH <nowiki>|</nowiki> Cathrine Winnes|url=https://nmh.no/en/contact-us/employees/cathrine-winnes|accessdate=11.05.2026}}</ref> * '''Каталин Кишш''' (1955; [[Мажарстан]]) – венгриялық хор дирижёр, доктор. 1990 жылы ол «Ars Nova» вокалдық ансамблін құрды. Бірнеше мәрте түрлі марапаттарға ие болған бұл хор венгр хор өнерінің визиттік карточкаларының біріне айналды. Оның жетекшілігімен хор әлемнің көптеген елдерінде жүздеген концерт беріп, Еуропаның беделді байқауларында көптеген бірінші жүлделер мен Гран-при иеленді. К. Кишш көптеген хор шығармаларының тұсаукесерлеріне дирижёрлік етіп, 11 компакт-диск пен аудиожазба шығарды. 1993 жылы ол «Ars Nova Editio» баспасын құрды. Бұл баспа қазіргі венгр хор музыкасын шығаратын ірі баспалардың біріне айналды. Сондай-ақ бүкіл әлемдегі отандас әншілерін ірі ұлттық фестивальдерде біріктіретін Дүниежүзілік венгрлер хорын (World Choir of Hungarians) құрды. Мәдениетке және заманауимузыканы насихаттауға қосқан елеулі үлесі үшін 1996 жылы Йожеф Катона атындағы беделді сыйлықпен марапатталды, ал 2015 жылы Кодай атындағы құрметті сыйлыққа ие болды. К. Кишш сондай-ақ Дүниежүзілік хор кеңесінің құрметті мүшесі. <ref>{{Cite web|title=Katalin Kiss (Conductor) - Convivium Records|url=https://conviviumrecords.co.uk/artist-profile/katalin-kiss/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * '''Кэролайн Б. Никольс''' (1864–1939; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижёр, скрипкашы. Ол АҚШ тарихында музыкалық ұжымдарға дирижёрлік етуде жетістікке жеткен алғашқы әйел дирижёрлердің бірі болып саналады. Б. Никольс Мэрион Осгуд атындағы әйелдер оркестрінің негізін қалаушылардың бірі болды. Төрт жылдан кейін, 1888 жылы, ол тағы бес әйел музыкантпен бірге Фадетт әйелдер оркестрін (''Ұжым Фадетта Бостондықтары деп те аталады'') құрды. Оркестрде алғашында концертмейстер қызметін атқарып жүрді. Кейін 1890 жылы ұжымның дирижёрі болып, 1920 жылға дейін, яғни оркестрді 30 жыл бойы басқарды. Оркестр құрамында ол АҚШ-тың көптеген өңірлерінде өнер көрсетіп, шамамен 6000 концерт берді. Бағдарламада сол ғасырда кең танымал болған музыкалық шығармалармен қатар, Л. Бетховен, Р. Вагнер және басқа да композиторлардың шығармаларын орындады. Б. Никольс музыкант болуға ұмтылған көптеген әйелдерге шабыт беріп, тәлім берді және сол кезеңдегі әйелдердің қаржылық тәуелсіздігін қамтамасыз ету ісіне елеулі үлесін қосты. <ref>{{Cite web|title=The Cambridge Companion to Conducting - Google Книги|url=https://books.google.kz/books?id=rVMiAwAAQBAJ&q=Caroline+B.+Nichols&pg=PT326&redir_esc=y#v=snippet&q=Caroline%20B.%20Nichols&f=false|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Красимира Александрова Костова (1948–2022) [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Болгария]] <ref>{{Cite web|title=Почина Красимира Костова : Черноморски фар - новини от Бургас и региона|url=https://www.faragency.bg/news/16631400888191/pochina-krasimira-kostova|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Куми Нариман Вадиа (Үндістан) <ref>{{Cite web|title=Coomi Nariman Wadia – India’s First Female Conductor of Choral Music - My Words & Thoughts|url=https://mywordsnthoughts.com/coomi-nariman-wadia-indias-first-female-conductor-of-choral-music/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Кэй Джордж Робертс (1950) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Kay George Roberts Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Kay_George_Roberts|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Коллин Пак (Парк) Оңтүстік Корея <ref>{{Cite web|title=Kolleen Park (Kolleen Sue Park) - MyDramaList|url=https://mydramalist.com/people/115437-kolleen-park#:~:text=Kolleen%20Park%20is%20a%20South,Music%20from%20Seoul%20National%20University|accessdate=13.05.2026}}</ref> <span id="Л"></span> '''Л''' * Ламар Элиас ([[Палестина]]) <ref>{{Cite web|title=Lamar Elias - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/lamar-elias/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Людмила Александровна, Павлова-Арбенина (1916–1996; КСРО, Ресей) <ref>{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996|url=https://www.conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Людмила Михайловна Калиновская (Беларусь) <ref>{{Cite web|title=Калиновская Людмила Михайловна - Белорусская государственная академия музыки|url=https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/orkestrovyj/kafedra-strunnyh-smychkovyh-instrumentov/kalinovskaya-lyudmila-mihajlovna/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Людмила Ивановна Ханжова (1956) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Ханжова Людмила Ивановна, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Ханжова,_Людмила_Ивановна|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Летиция Труве (Франция) <ref>{{Cite web|title=Laëtitia Trouvé – Chef d'orchestre|url=https://laetitiatrouve.fr/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лидия Янковская (1986) Ресей, АҚШ <ref>{{Cite web|title=Lidiya Yankovskaya|url=https://lidiyayankovskaya.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лидия Валерьяновна Аксëнова (1923-2019; КСРО, [[Молдова]]) <ref>{{Cite web|title=Аксенова Лидия Валерьяновна|url=https://mus.academy/authors/aksenova-lidiya|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лижия Амадио (1964) Бразилия <ref>{{Cite web|title=Ligia Amadio|url=https://www.ligiaamadio.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лижия О`Риордан (Ирландия, Росиия) <ref>{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/63022/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Любовь Носова (Ресей) <ref>{{Cite web|title=Любовь Носова — Дирижер|url=https://liubov-nosova.com/ru|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лиса Ксантопулу (1968) Грекия <ref>{{Cite web|title=Biography <nowiki>|</nowiki> maestrox|url=https://lisaxanthopoulou.wixsite.com/maestrox/copy-of-biography-1|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лиана Александровна Исакадзе (1946–2024; КСРО, [[Грузия]], Германия) <ref>{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/38124/|accessdate=06.06.2026}}</ref> <span id="М"></span> '''М''' * Марин Олсоп (1956) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Marin Alsop|url=https://www.marinalsop.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Маргарита Дварëнайте (1928–2008) [[Латвия]] <ref>{{Cite web|title=Дварёнайте Маргарита, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Дварёнайте,_Маргарита|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Маргарита Львовна Хейфец (1921–1999; КСРО, Ресей) <ref>{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999|url=https://www.conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Маргарита Александровна Саморукова (1925–2002) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Саморукова Маргарита Александровна, биография — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Саморукова,_Маргарита_Александровна|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Марина Николаевна Третьякова (1969) Беларусь <ref>{{Cite web|title=Третьякова Марина Николаевна - Белорусская государственная академия музыки|url=https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/vokalno-horovoj-fakultet/kafedra-opernoj-podgotovki-i-horeografii/tretyakova-marina-nikolaevna/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мирга Гражините-Тила (1986) [[Литва]] <ref>{{Cite web|title=Mirga Gražinytė-Tyla|url=https://mirgagrazinytetyla.com/index.htm|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мари-Жанна Сереро (Франция) <ref>{{Cite web|title=Marie-Jeanne Serero|url=https://www.mariejeanneserero.fr/Home/view/fr/Marie-Jeanne-Serero.html|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Мария Бадстуэ (1982) [[Дания]] <ref>{{Cite web|title=MARIA BADSTUE|url=https://www.mariabadstue.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Йозефина Агнес Вюрм (Мэри Вурм) (1860–1938) Британия, Германия <ref>{{Cite web|title=Mary Wurm Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Mary_Wurm|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Арманда Матильда де Полиньяк (1876–1962) Франция <ref>{{Cite web|title=Armande de Polignac Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Armande_de_Polignac|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Константиновна Курочкина (1989) Ресей <ref>{{Cite web|title=Московская консерватория - персоналии - Курочкина Мария Константиновна|url=https://www.mosconsv.ru/ru/person/148420|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Александровна Романова (Ресей) <ref>{{Cite web|title=Романова Мария Александровна|url=https://www.unioncomposers.ru/composer/view/?id=978|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Макраки (Греция) <ref>{{Cite web|title=Maria Makraki - Conductor|url=https://www.mariamakraki.com/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Мария Эклунд (1973) Россия <ref>{{Cite web|title=Home Page|url=https://mariaeklund.net/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Марта Реммерт (1853–1941) Германия <ref>{{Cite web|title=Martha Remmert|url=https://www.fembio.org/biographie.php/frau/biographie/martha-remmert/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Марта Линц фон Кригнер (1898–1982) [[Австро-Венгрия|Аустро-Венгрия]] <ref>{{Cite web|title=Marta Linz: Birthday & Death (1898-1982), Age and Zodiac|url=https://happyhappybirthday.net/en/age/marta-linz-person_syxllyfq|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мадлен Тереза Бушери Ле-Фор (1879–1960) Франция <ref>{{Cite web|title=Magdeleine Boucherit Le Faure Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Magdeleine_Boucherit_Le_Faure|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Михаэла Сильвия Рошка (1957–2026) [[Румыния]]<ref>{{Cite web|title=Mihaela Silvia Rosca, Дирижер <nowiki>|</nowiki> Архив, выступления, билеты и видео <nowiki>|</nowiki> Operabase|url=https://www.operabase.com/mihaela-silvia-rosca-a23399/ru|accessdate=06.06.2026}}</ref> * [[Маралжан Мырзақұлова|Маралжан Қазыбекқызы Мырзақұлова]] (1974–2025) Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Мырзақұлова Маралжан Қазбекқызы - KazTheatre|url=https://kaztheatre.kz/priests/мырзақұлова-маралжан-қазбекқызы/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Маргарет Хилис (1921–1998) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Margaret Hillis: University Honors and Awards: Indiana University|url=https://honorsandawards.iu.edu/awards/honoree/94.html|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мун-ëн Хо (1964) КХДР ([[Солтүстік Корея|Корей Халық Демократиялық Республикасы]]) <ref>{{Cite web|title=Heo Moon-young (conductor) - NamuWiki|url=https://en.namu.wiki/w/허문영(지휘자)|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Муборак Бахруллаевна Лутфуллаева (1976) Өзбекстан <ref>{{Cite web|title=Браво, Муборак! - Kultura.uz|url=https://kultura.uz/view_6_r_13941.html|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мишель Рейкерс (майор) АҚШ <ref>{{Cite web|title=— The Cleveland Orchestra|url=https://www.clevelandorchestra.com/people/michelle-rakers|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мойца Лавренчич ([[Словения]]) <ref>{{Cite web|title=MOJCA LAVRENČIČ - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/mojca-lavrencic/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мадинат Магометовна Яндиева (1942) [[Ингушетия]] <ref>{{Cite web|title=Ингушская прима дирижерского искусства Мадинат Яндиева не представляет свою жизнь без музыки <nowiki>|</nowiki> Ингушетия/ГIалгIайче — интернет-газета|url=https://gazetaingush.ru/kultura/ingushskaya-prima-dirizherskogo-iskusstva-madinat-yandieva-ne-predstavlyaet-svoyu-zhizn-bez|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мадина Маратқызы Қабижанова (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Достойный пример|url=https://avestnik.kz/dostojnyj-primer-2/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Маржена Дьякун (1981) [[Польша]] <ref>{{Cite web|title=Marzena Diakun|url=https://www.diakun.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Марлен Урбай (Куба) <ref>{{Cite web|title=Marlene Urbay|url=https://www.facecuba.org/post/marlene-urbay|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Мирует Талапқызы Мұқанова (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Талант, дисциплина и абсолютный слух|url=https://kazpravda.kz/n/talant-distsiplina-i-absolyutnyy-sluh/|accessdate=13.05.2026}}</ref> <span id="Н"></span> '''Н''' * Нил Вендитти (Түркия, Италия) <ref>{{Cite web|title=NILVENDITTI|url=https://www.nilvenditti.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Негин Хпалвак (1997) Ауғанстан <ref>{{Cite web|title=Negin Khpalwak: Afghanistan's Only Female Orchestra Conductor|url=https://www.rejectedprincesses.com/blog/modern-worthies/negin-khpalwak|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нина Дмитриевна Кравченко (1952) КСРО, Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Алматинский Музыкальный Колледж имени П.Чайковского|url=https://music-college.kz/news/46/single/82|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нина Ракич ([[Сербия]]) <ref>{{Cite web|title=Kad umetnost ima ime i prezime: Zašto je važno pomoći Nini Rakić - Ozon Media|url=https://www.ozon.rs/vesti/2025/kad-umetnost-ima-ime-i-prezime-zasto-je-vazno-pomoci-nini-rakic/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ниа Имани Франклин (1993) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Nia Imani Franklin <nowiki>|</nowiki> Winston-Salem Symphony|url=https://www.wssymphony.org/guest-artists/nia-imani-franklin/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Наталья Владимировна Базалева (1958) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Базалева Наталья Владимировна — Рувики: Интернет-энциклопедия|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Базалева,_Наталья_Владимировна|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Наталья Сергеевна Вильянова (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Вильянова Наталья Сергеевна|url=https://filarmonia.kz/?p=1476&lang=ru|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Наталья Борисовна Пономарчук (Украина) <ref>{{Cite web|title=Natalia Ponomarchuk – Official website|url=https://ponomarchuk.org/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Натали Штуцман (1965) Франция <ref>{{Cite web|title=Nathalie Stutzmann, conductor and contralto|url=https://nathaliestutzmann.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нисан Ак (Түркия) <ref>{{Cite web|title=Nisan Ak <nowiki>|</nowiki> Conductor - Home|url=https://nisanak.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нежат Амири ([[Иран]]) <ref>{{Cite web|title=İran’da tabuları yıkan orkestra şefi: Nezhat Amiri - Umut Gazetesi|url=https://umutgazetesi45.org/arsivler/3080|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Назанин Агахани (1980) Аустрия <ref>{{Cite web|title=Nazanin AGHAKHANI Conductor*Composer|url=https://www.nazaninaghakhani.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Николетт Элла Фрайон (1960) Аустралия <ref>{{Cite web|title=Nicolette Fraillon|url=https://www.nicolettefraillon.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Наргиза Курманова ([[Қырғызстан]]) <ref>{{Cite web|title=Наргиза Курманова » Союз Композиторов Кыргызской Республики|url=http://kompozitor.kg/composers/68-nargiza-kurmanova.html|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нурбана Эмин ([[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы|Шыңжаң ұйғыр автономиялық ауданы]]) <ref>{{Cite web|title=Happy Women's Day. This is Xinjiang's first female conductor, Nurbana Emin, a Uyghur lady. : r/MarxistCulture|url=https://www.reddit.com/r/MarxistCulture/comments/1j5ywtn/happy_womens_day_this_is_xinjiangs_first_female/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Наоми Мунаката (1955–2020) Жапония, Бразилия <ref>{{Cite web|title=Мунаката Наоми, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Мунаката,_Наоми|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нварт Андреасян (Армения, Франция) <ref>{{Cite web|title=Нварт Андреасян: «В XXI веке дирижер – деловой человек…» :: Культура / ВЗГЛЯД|url=https://vz.ru/culture/2008/5/8/166305.html|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Нодока Окисава (Жапония) <ref>{{Cite web|title=Nodoka Okisawa — Gallery|url=https://www.nodokaokisawa.com/gallery|accessdate=13.05.2026}}</ref> <span id="О"></span> '''О''' * Ольга Евгеньевна Вольф (1907–1992) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992|url=https://www.conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ольга Максимилиановна Берг (1907–1991) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991|url=https://www.conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ольга Власова (Ресей) <ref>{{Cite web|title=Ольга Власова ▪ Новая Опера / Балет Москва|url=https://novayaopera.ru/theatre-people/dirizhery/olga-vlasova/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ольга Николаевна Полякова ([[Бурятия]]) <ref>{{Cite web|title=Заслуженный работник культуры Российской Федерации - Новости -|url=https://minkultrb.ru/news/news/5111-zasluzhennyy-rabotnik-kultury-rossiyskoy-federatsii/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ольга Матильда Агнес фон Радецки (1858–1933) Латвия, КСРО <ref>{{Cite web|title=Radecki, Olga von - Sophie Drinker Institut|url=https://www.sophie-drinker-institut.de/radecki-olga-von|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Ольга Владимировна Сердюкова (Калмыкия) <ref>{{Cite web|title=Ольга Владимировна Сердюкова — Яндекс: нашлось 190 тыс. результатов|url=https://kalmfil.ru/index.php/kollektivy/khudozhestvennye-rukovoditeli/150-serdyukova-olga-vladimirovna|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Оксана Ярославовна Лынив (1978) [[Украина]] <ref>{{Cite web|title=Oksana Lyniv|url=https://oksanalyniv.com/en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Оксана Кротик (Украина) <ref>{{Cite web|title=Oksana Krotyk - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/oksana-krotyk/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Офенце Дикеледи Кеорапетсе Пице (1992) [[Оңтүстік Африка Республикасы]] <ref>{{Cite web|title=Ofentse Pitse is first black woman to own an all-black orchestra|url=https://iol.co.za/pretoria-news/news/2023-06-05-ofentse-pitse-is-first-black-woman-to-own-an-all-black-orchestra/|accessdate=06.06.2026}}</ref> <span id="П"></span> '''П''' * '''Полина Андреевна Лебедева''' (2001; [[Украина]]) – украиналық дирижёр. 2022 жылғы желтоқсанда Риккардо Мути атындағы әйгілі Италиялық опера академиясының ең жас қатысушысы атанды. 2023 жылғы шілдеде Германияда өткен Г. Малер атындағы беделді дирижёрлер байқауының бес жартылай финалисінің қатарына енді, ал 2024 жылғы маусымда Нидерландтың Роттердам қаласында өткен Халықаралық дирижёрлер байқауының жартылай финалына шықты. 2026 жылы Швейцарияның Цюрих қаласындағы Tonhalle дирижёрлер академиясының Пааво Ярвидің тәлімгерлігімен қатысушысы болды. П. Лебедева сондай-ақ 2026–2028 жылдарға әйел дирижëрлерге арналған Taki Alsop Conducting Fellowship (TACF) бағдарламасының стипендия иегері атанды. 2026 жылы Парижде өткен «La Maestra» халықаралық әйел дирижёрлер байқауына қатысып, ширек финалға шықты. 2026 жылдан бастап Париж ұлттық операсының дирижёр-резиденті қызметін атқарады. <ref>{{Cite web|title=Polina Lebedieva - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/polina-lebedieva/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * '''Паниз Фарьюсефи''' ([[Иран]]) – ирандық дирижёр, скрипкашы. 2025 жылы қарашада Тегеран симфониялық оркестріне дирижёрлік еткен екінші әйел болды және осы оркестрге көпшілікке арналған ашық концерттерде ресми түрде дирижёрлік етуге рұқсат алған алғашқы әйел атанды. Бұл оқиға халықаралық деңгейде тарихи маңызға ие болды. Тегеран филармониялық оркестрінің концертмейстері бола отырып, ол Вахдат залында «Симург жері» атты екі күндік концерттік бағдарламаны басқарды. Бағдарламаға ирандық әйел композиторлар Афтаб Дарвиши мен Гольфам Хайямның шығармаларымен қатар, Ф. Шуберттің №8 «Аяқталмаған симфониясы», Ян Сибелиустың «Ішекті оркестрге арналған экспромты» және А. Хачатурянның «Гаянэ» балетінен «Қылыштармен би» енді. П. Фарьюсефи өзінің жеке тәуелсіз ұжымын – Vivo Orchestra-ны құрды және онымен алғашқы ірі концертін 2024 жылы тамызда өткізді. Сонымен қатар ол «Novak String Quartet» ішекті квартетінің негізін қалаушы әрі жетекшісі. П. Фарьюсефи дирижёрліктен Арам Гарабекян және Станислав Кочановский сияқты шеберлерден білім алды'''.''' <ref>{{Cite web|title=Паниз Фарьюсефи стала первой женщиной-дирижером в истории Тегеранского симфонического оркестра <nowiki>|</nowiki> Музыкальная жизнь|url=https://muzlifemagazine.ru/paniz-faryusefi-stala-pervoy-zhenshhino/|accessdate=06.06.2026}}</ref> <span id="Р"></span> '''Р''' * [[Раиса Құдайбергенқызы Садықова|Раиса Құдайбергенқызы Садықова]] (1944–2020) Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Раиса Садықова|url=https://qazaqculture.com/kk/cultural-objects/246ef525-7a73-4d2e-93d6-45fca37b5dd0|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ребекка Тонг (1985) [[Индонезия]] <ref>{{Cite web|title=Rebecca Tong|url=https://www.rebeccatong.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Рахила Орынқызы Ерғалиева (Құлсариева) Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Дирижер|url=https://dina-orkestr.kz/orkestr-khuramy/dyryzher|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Радосвета Бояджиева (1923–2018) Болгария <ref>{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/18681/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Розмари Йорганджи (Албания) <ref>{{Cite web|title=Rozmari Jorgaqi passed away at the age of 83, the first Albanian Orchestra Conductor|url=https://www.ocnal.com/2020/09/rozmari-jorgaqi-passed-away-at-age-of.html|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Розабел Грейс Уотсон<ref>{{Cite web|title=Watson, Rosabel - Sophie Drinker Institut|url=https://www.sophie-drinker-institut.de/watson-rosabel|accessdate=07.07.2026}}</ref> * Росила Самир (Мысыр) <ref>{{Cite web|title=Alexandria Opera witnesses the birth of the first female maestro in a singing concert .. - Egyptfwd.org|url=https://egyptfwd.org/Article/6/3091/Alexandria-Opera-witnesses-the-birth-of-the-first-female-maestro|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Рут Райнхардт (Германия) <ref>{{Cite web|title=Ruth Reinhardt|url=https://ruth-reinhardt.com/about/#:~:text=Ruth%20Reinhardt%20is%20the%20newly,Paulo%20State%20Symphony%20Orchestra%20(OSESP)|accessdate=11.05.2026}}</ref> <span id="С"></span> '''С''' * Сабрие Искандеровна Бекирова (1965) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Сабрие Бекирова - дирижер|url=https://sabrie-bekirova.ru/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Себрина Мария Альфонсо (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Biography • SFSO|url=https://southfloridasymphony.org/biography/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Сара Колдуэлл (1924–2006) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Sarah Caldwell <nowiki>|</nowiki> Pioneer, Conductor, Producer <nowiki>|</nowiki> Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Sarah-Caldwell|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сильвия Кадуфф (1937) [[Швейцария]] <ref>{{Cite web|title=Caduff, Sylvia (1937—) <nowiki>|</nowiki> Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/women/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/caduff-sylvia-1937|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сиëн Сон (1975) [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] <ref>{{Cite web|title=Seong Siyeon - NamuWiki|url=https://en.namu.wiki/w/성시연|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Селия Томаса Торра (1884–1962) [[Аргентина]] <ref>{{Cite web|title=Celia Torrá Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Celia_Torrá|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Светлана Борисовна Безродная (1934) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Безродная,_Светлана_Борисовна|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Безродная,_Светлана_Борисовна|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сусанна Мялкки (1969) [[Финляндия]] <ref>{{Cite web|title=Susanna Mälkki|url=https://susannamalkki.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Симона Маргарет Янг (1961) Аустралия <ref>{{Cite web|title=Янг Симона, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Янг,_Симона|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Симона Струнгару (Румыния) <ref>{{Cite web|title=Strungaru Simona|url=https://festivalenescu.ro/en/george-enescu-international-festival/artists/all/soloists/strungaru-simona-2028791847#:~:text=Simona%20Strungaru%20is%20a%20versatile,Composers%20and%20Musicologists%20of%20Romania|accessdate=06.06.2026}}</ref> * София Шарлотта Ганноверская (1668–1705) Германия <ref>{{Cite web|title=София Шарлотта Ганноверская — Рувики: Интернет-энциклопедия|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/София_Шарлотта_Ганноверская|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сиан (Шарн) Эдвардс (1959) Ұлыбритания <ref>{{Cite web|title=Sian Edwards (born March 27, 1959), British conductor <nowiki>|</nowiki> World Biographical Encyclopedia|url=https://prabook.com/web/sian.edwards/1889120#:~:text=Sian%20Edwards%20is%20an%20English,National%20Opera%20in%20the%201990s|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сузанна Павловски ([[Колумбия]]) <ref>{{Cite web|title=meet the maestra|url=https://suzannapavlovsky.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Стефани Роудс Рассел (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Conductor <nowiki>|</nowiki> Stephanie Rhodes Russell|url=https://www.stephanierhodesrussell.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Севиль Иншалла кызы Гаджиева (1975) [[Әзербайжан]] <ref>{{Cite web|title=Севиль Гаджиева: Важной составляющей для любого музыкального руководителя является служение исключительно творческим интересам коллектива - ИНТЕРВЬЮ - АЗЕРТАДЖ|url=https://azertag.az/ru/xeber/sevil_gadzhieva_vazhnoi_sostavlyayushchei_dlya_lyubogo_muzykalnogo_rukovoditelya_yavlyaetsya_sluzhenie_isklyuchitelno_tvorcheskim_interesam_kollektiva____intervyu-3653007|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сперанца Скаппуччи (Италия) <ref>{{Cite web|title=Speranza Scappucci|url=https://www.speranzascappucci.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сьюзен Хейг (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Susan Haig - Biography|url=https://susanhaig.com/bio.html|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Сайра Сиверсон (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Знакомьтесь: Сайра Сиверсон <nowiki>|</nowiki> Музыкальный руководитель и дирижер Молодежного симфонического оркестра Сан-Хуана — SHOUTOUT COLORADO|url=https://shoutoutcolorado.com/meet-sayra-siverson-music-director-and-conductor-of-the-san-juan-symphony-youth-orchestra/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Соль Чин (1987) [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] <ref>{{Cite web|title=Conductor Sol Chin|url=https://www.sol-chin.com/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Сун Хи Ньюболд (АҚЩ, Оңтүстік Корея) <ref>{{Cite web|title=Soon Hee Newbold – Telling stories through music|url=https://www.soonheenewbold.com/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Сая Жұмашева (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=ЕЕ ПРИЗВАНИЕ - ДИРИЖЕР|url=https://pricom.kz/obshhestvo/ee-prizvanie-dirizher.html|accessdate=13.05.2026}}</ref> * '''Сәуле Халимқызы Рахымғалиева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижёр, қобызшы. 2018 жылы «Мәдениет саласының үздігі» төсбелгісімен марапатталды, ал 2022 жылы мәдениет және өнер саласындағы Қарағанды облысы әкімінің «Солист-инструменталист» номинациясы бойынша сыйлығының лауреаты атанды. 2017 жылы Қарағанды қаласындағы Қали Байжанов атындағы концерттік бірлестіктің «Шалқыма» концерт залында оның 50 жылдығына арналған мерекелік жеке концерті өтті. Концертте ол солист ретінде ғана емес, дирижёр ретінде де өнер көрсетті. С. Рахымғалиева Тәттімбет атындағы қазақ академиялық оркестріне дирижёрлік етіп, көрермендерге Тәттімбеттің «Былқылдақ» күйін, М. Әубәкіровтің «Талас» күйін, К. Дженкинстің «Палладио» кончерто гроссо шығармасының бірінші бөлімін ұсынды. Сондай-ақ, «Кең дала» жастар хорымен бірге В. Вавиловтың «Ave Maria», П. Чесноковтың «Крестьянская пирушка» және О. Сейтқазының «Қазақстаным менің!» шығармаларын орындады. Сонымен қатар, концертте оның шәкірттерінің бірі, 2023 жылы өткен М. Төлебаев атындағы VI халықаралық дирижёрлер мен вокалисттер байқауының II дәрежелі лауреаты Абай Ракишев Е. Усеновтың «Шыңырау құс» шығармасына дирижёрлік етті. .<ref>{{Cite web|title=Карагандинский оркестр казахских народных инструментов имени Таттимбета даёт концерт|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/490384|accessdate=13.05.2026}}</ref> <span id="Т"></span> '''Т''' * '''Татьяна Михайловна Коломийцева''' (1914–1994; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Беларусь]]) – кеңестік және беларусь дирижёр. Ол КСРО дирижёрлерінің арасында Сергей Танеевтің «Орестея» операсын сахналауға кіріскен жалғыз дирижёр болды. Кеңес Одағы сахнасында алғаш рет опера 1963 жылы Минск қаласында оның жетекшілігімен қойылды. 1977 жылы ол Рихард Вагнердің «Лоэнгрин» операсын Беларусь сахнасында алғаш рет қойды. 1952–1993 жылдар аралығында Минск қаласындағы Беларусь ұлттық опера және балет театрында дирижёр болып жұмыс істеді. Оның Беларусь сахнасында қойған спектакльдерінің қатарында ұлттық опералық қойылымдар да болды: В. Золотарёвтың «Князь озеро», Г. Вагнердің «Подставная невеста», Е. А. Глебовтың «Избранница», «Тиль Уленшпигель» және «Альпийская баллада» шығармалары. Сонымен қатар ол орыс және шетелдік классика туындыларын да қойды: П. И. Чайковскийдің «Пиковая дама», «Лебединое озеро» және «Щелкунчик» балеттері, Дж. Вердидің «Трубадур» операсы және басқа да қойылымдар. 1937 жылдың күзінде Мәскеу және Ленинград филармонияларының мемлекеттік симфониялық оркестрлерінде, сондай-ақ КСРО Мемлекеттік симфониялық оркестрінде дирижёрдің көмекшісі қызметіне арналған Бүкілодақтық байқауға қатысты. 20 қатысушының арасынан бірінші орын алды. Мамандардың айтуынша, ол дирижёрлік таяқшасының алғашқы қимылынан-ақ оркестрді бағындырып, өз еркіне көндіріп, жетекшінің барлық шығармашылық ойын жүзеге асыруға жетелей алған. 1964 жылы оған Беларусьтің халық әртісі атағы берілді. <ref>{{Cite web|title=Женщина-дирижер — Белорусский государственный архив кинофотофонодокументов|url=https://bgakffd.by/exhibition/zhenshhina-dirizher/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * '''Татьяна Перес Эрнандес''' (1990; [[Колумбия]]) – колумбиялық дирижёр. 2024 жылы Франциядағы «La Maestra» халықаралық әйел дирижёрлер байқауының жартылай финалисі болды, ал 2023 жылы Богота филармониялық оркестрі ұйымдастырған Әйел дирижёрлер байқауында бірінші жүлдеге ие болды. Т. Эрнандес Клаус Мякеля, Густаво Дудамель, Пабло Эрас-Касадо және Андрес Ороско-Эстрада сияқты көрнекті дирижёрлердің ассистенті болып жұмыс істеді. 2022 жылы Колумбияның жетекші оркестрлерінің бірі – Медельин филармониялық оркестрінің тұрақты дирижёрі болды. Қазіргі уақытта ол Медельиндегі Полифониялық студияның (''Estudio Polifónico de Medellín'') бас дирижёрі және Медельиндегі Бейнелеу өнері университетінде дирижёрлік пәнінен сабақ береді. <ref>{{Cite web|title=Tatiana Pérez-Hernández - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/tatiana-perez-hernandez/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * '''Татьяна Александровна Шипулина''' (1950–2021; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Татарстан]]) – кеңестік және ресейлік дирижëр, сазгер. 1981 жылдан бастап Омбы филармониясында, кейін Омбы музыкалық театрында дирижёр болып жұмыс істеді. 1985 жылдан өмірінің соңына дейін Воронеж мемлекеттік опера және балет театрында дирижёр қызметін атқарды. Сондай-ақ Воронежде «Классик-оркестр» камералық оркестрін ұйымдастырып, 1995 жылға дейін оның көркемдік жетекшісі болды. 2001 жылы Актерлер үйінде «Музыкалық призма» клубын құрды. Клуб аясында тыңдармандарды Воронеж өлкесі ақындарының шығармашылығымен таныстырды және олардың өлеңдеріне музыка жазды. Воронеж Композиторлар одағында авторлық бағдарламалар циклін жүргізді. 2010 жылы «Воронеж облысының еңбек сіңірген өнер қайраткері» атағына ие болды. 2001 жылдан Ресей Композиторлар одағының Воронеж ұйымының мүшесі болды. 2000 жылы «Әулиелер Кирилл мен Мефодий құрметіне» медалімен және басқа да марапаттауларға ие болған. Ленинград консерваториясында Илья Мусиннің жетекшілігімен опера және симфониялық дирижёрлік мамандығы бойынша білім алды. <ref>{{Cite web|title=Шипулина Татьяна Александровна|url=https://vrnency.ru/vol-2/ve-2-sh/b-00127-sh|accessdate=06.06.2026}}</ref> * '''Тьянли Лу''' ([[Қытай]], [[Жаңа Зеландия]]) – қытай текті жаңа зеландиялық дирижёр. 2019 жылы Уэльс ұлттық операсының алғашқы әйел дирижёр-резиденті атанды. 2020 жылы Италияда өткен «Гвидо Кантелли» халықаралық дирижёрлер байқауында және Германияда өткен сэр Георг Шолти атындағы халықаралық дирижёрлер байқауында бірінші жүлдеге ие болды. 2014 жылы Уэльстегі Сент-Вулос симфониялық оркестрінің бас дирижёрі қызметіне тағайындалды. Сондай-ақ 2017–2018 жылдар маусымында Лос-Анджелес филармониялық оркестрінде Густаво Дудамель атындағы стипендиялық бағдарламаға қатысты. 2024 жылғы тамызда BBC Proms фестивалінде BBC симфониялық оркестріне дирижёрлік етіп, дебют жасады. Бағдарламада композитор Франсиско Коллдың виолончель мен оркестрге арналған концертінің британдық премьерасы орын алды; солист – виолончелистші Соль Габетта. Оның опералық жұмыстарының қатарында Аальто музыкалық театрындағы (Эссен) «Риголетто» операсы (2021) және Базель театрында қойылған «Мария мен Пьер» операсының әлемдік премьерасы (2023) бар. <ref>{{Cite web|title=Tianyi Lu <nowiki>|</nowiki> Conductor|url=https://www.tianyi-lu.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * '''[[Томоми Нисимото]]''' (1970; [[Жапония]]) – жапониялық дирижëр, елші. 2012 жылдан бастап «IlluminArt» симфониялық оркестріне [[Продюсер|продюсерлік]] жұмыс, көркемдік жетекшісі және бас дирижёр лауазымдарын атқарады. 2000-жылдардың ортасынан бастап халықаралық деңгейде белсенді жұмыс істеп, 2004 жылы Вьетнамның Фукуок қаласында өткен 19-шы мәдениет фестивальінде дирижёрлейді. 2006 жылы сазгер П.И. Чайковскийдің «Өмір» (''орысш. Жизнь'') атты аяқталмаған симфониясын Пëтр Климов жалғастырып өңделген нұсқасы бойынша Чайковский қорының орыс симфониялық оркестрімен Жапонияға гастрольдік-сапарлар кезінде орындады. Кейінгі жылдары Венгрия, Прага және Одессадағы опера және балет театрларында өнер көрсетіп, шығармалар қатарында дәстүрлі жапондық «Но» стильіндегі Дж. Пуччинидің «Мадам Баттерфляй» (''Көбелек аруы'') және Юкио Мисиманның пьесасы бойынша қойылған заманауи «Сотоба Комати» (Комати және пагода) опералары бар. 2008 жылы П.И. Чайковскийдің «Щелкунчик» (''Шерткіш'') балетінің толық нұсқасын жапондық филармониялық оркестрімен қойылымын орындаған. 2004 жылы «Newsweek Japan» журналындағы «Әлем құрметтейтін 100 жапондықтар» тізіміне қосылады.<ref>{{Cite web|title=Home <nowiki>|</nowiki> Tomomi Nishimoto|url=https://www.tomomi-n.com/en/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * '''Танатчая (Таня) Чанпханитпорнкит''' ([[Тайланд]]) – тай дирижёр, педагог. Грэмми сыйлығына ие болған Нью-Йорк жастар симфониялық оркестрінде дирижёрдің көмекшісі қызметін атқарған. 2025 жылы Yamaha компаниясының «Музыка саласындағы үздік 40 жас педагог» тізіміне енді және музыкалық білім беру саласындағы Грэмми сыйлығының ширек финалисі атанды. Қазіргі уақытта Ла Гуардия жоғары мектебінде сабақ береді. Ол Манхэттен музыка мектебінің симфониялық оркестрінің дирижёрі және Нью-Йорк жастар симфониялық оркестрінің «Crescendo» оркестрінің музыкалық жетекшісі қызметін атқарады. Жоғары оқу орындарындағы педагогикалық қызметіне Бруклин колледжі, Педагогикалық колледж, Колумбия университеті, Уильям Патерсон университеті және Нью-Джерси колледжі кіреді. Сонымен қатар ол жас әйел дирижёрлерді қолдауға бағытталған коммерциялық емес «Girls Who Conduct» ұйымының тең құрылтайшысы. <ref>{{Cite web|title=Tanatchaya “Tanya” Chanphanitpornkit - Yamaha Music|url=https://yamahaycastg.wpengine.com/music-educators/40-under-40/2025/chanphanitpornkit-tanatchaya/|accessdate=13.05.2026}}</ref> <span id="У"></span> '''У''' * '''Ульяна Созанская''' ([[Украина]]) – украиналық әскери дирижёр әрі әскери қызметші. Ол Украина Қарулы күштеріндегі әскери дирижёр лауазымындағы алғашқы әйел болып табылады. 2014 жылы Львов қаласындағы Петр Сагайдачный атындағы Құрлық әскерлері ұлттық академиясына әскери дирижёрлер кафедрасына оқуға түсті. 2017 жылдан бастап Винница қаласындағы Украина Қарулы күштері Әскери-әуе күштерінің Әскери-музыкалық өнер орталығының әскери оркестрін (шамамен 60 музыкант) басқарды. Ол әскери парадтарда, концерттерде және басқа да өнер көрсетулерде, соның ішінде жауынгерлік іс-қимылдар аймақтарында оркестрге дирижёрлік етті. <ref>{{Cite web|title=От дирижера военного оркестра до десантного подразделения: история Ульяны Созанской - vinnychanka.info|url=https://vinnychanka.info/ru/eternal/ot-dirizhera-voennogo-orkestra-do-desantnogo-podrazdeleniya-istoriya-ulyany-sozanskoj|accessdate=06.06.2026}}</ref> <span id="Ф"></span> '''Ф''' * Фрида Белинфанте (1904–1995) [[Нидерланд]] <ref>{{Cite web|title=Frieda Belinfante|url=https://www.fembio.org/english/biography.php/woman/biography/frieda-belinfante/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Фиона Монбет (1989) Франция, [[Ирландия]] <ref>{{Cite web|title=- Fiona Monbet|url=https://fionamonbet.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Флорика Димитриу (1915–1993) Румыния <ref>{{Cite web|title=Florica Dimitriu Discography: Vinyl, CDs, & More <nowiki>|</nowiki> Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/artist/3341265-Florica-Dimitriu|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Фредерика Петридис (1903–1983) [[Бельгия]], АҚШ <ref>{{Cite web|title=Frédérique Petrides Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Frédérique_Petrides|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Фанни Мендельсон Бартольди (Гензель) (1805–1847) Германия <ref>{{Cite web|title=Мендельсон Фанни, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Мендельсон,_Фанни|accessdate=06.06.2026}}</ref> * [[Фаузия Хәкімбекқызы Тажина|Фаузия Тажина]] (1990; Қазақстан) – Ресейдің Түмен филармониясындағы Батыс Сібірдің ішіндегі жалғыз «Сібір Камератасы» камералық оркестрдің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі.<ref>{{Cite web|title=Знакомьтесь, Фаузия Тажина: оркестр «Камерата Сибири» с новым лицом|url=https://tgf.kto72.ru/news/23417/|accessdate=06.06.2026}}</ref> <span id="Х"></span> '''Х''' * Хан На-Чанг (1982) Оңтүстік Корея <ref>{{Cite web|title=Han-Na Chang Conductor Official Website|url=https://www.hannachangmusic.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хильдегарда Шарлотта Аврора Вернер (1834–1911) Швеция <ref>{{Cite web|title=Hildegard Werner - Discography of American Historical Recordings|url=https://adp.library.ucsb.edu/index.php/mastertalent/detail/115496/Werner_Hildegard|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хильдегарда Бингенская (1098–1179) (шіркеудің хор маэстрасы) [[Рим империясы]] <ref>{{Cite web|title=Хильдегарда Бингенская — день памяти, житие, почитание — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Хильдегарда_Бингенская|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хелен Куач (1940–2013) [[Вьетнам]] <ref>{{Cite web|title=Conductor Helen Quach, dragon lady of the podium; 73 <nowiki>|</nowiki> Lifestyle.INQ <nowiki>|</nowiki> Lifestyle.INQ|url=https://lifestyle.inquirer.net/119611/conductor-helen-quach-dragon-lady-of-the-podium-73/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хелен Мэй Батлер (1867-1957) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Helen May Butler - Wind Repertory Project|url=https://www.windrep.org/Helen_May_Butler|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хелен Л. Вайс (1920–1948) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Helen L. Weiss Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Helen_L._Weiss|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Хелен Ча Пë (Оңтүстік Корея) <ref>{{Cite web|title=О Хелен Ча-Пё, Биография|url=https://www.peoples.ru/art/music/conductor/helen_cha-pyo/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Хатидже Инджи Чайырлы (1935–2021) Түркия <ref>{{Cite web|title=İnci ÇAYIRLI - hatirlatalimdedik.com|url=https://hatirlatalimdedik.com/inci-cayirli|accessdate=10.05.2026}}</ref> <span id="Ц"></span> '''Ц''' * Цзяцзин Лай (Қытай) <ref>{{Cite web|title=Jiajing Lai - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/jiajing-lai-2/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> <span id="Ч"></span> '''Ч''' * Чжэн Сяоин (1929) Қытай <ref>{{Cite web|title=Чжэн Сяоин, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Чжэн_Сяоин|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Чонним Чо (1940) [[Солтүстік Корея|КХДР]] <ref>{{Cite web|title=First Woman Conductor – Paektu Solidarity Alliance|url=https://koreaisone.wordpress.com/2021/04/23/first-woman-conductor/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Чаовэнь Тин (Қытай) <ref>{{Cite web|title=Chaowen Ting - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/chaowen-ting/?lang=en|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Челси Галло (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Chelsea Gallo – Conductor|url=https://chelseagallo.com/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * '''Чанг Бинь Нгуен''' (1933–2025; [[Вьетнам]]) – вьетнамдық дирижëр. Вьетнамның алғашқы кәсіби әйел дирижëрі, еңбек сіңірген әртісі (NSUT). [[Мәскеу|Мәскеудегі]] П.И. Чайковский атындағы мемлекеттік консерваториясын «Хор дирижëрлігі» мамандығы бойынша бітірген. Кейін [[Ханой]] және [[Хошимин]] консерваторияларында оқытушы болып жұмыс істеген әрі композиция және дирижëрлік теориясы кафедрасы меңгерушісінің орынбасары қызметтерін атқарған. Ол хор дирижëрлігі бойынша оқулықтар құрастырды, хорларға арналған шығармаларды өңдеді және симфониялық оркестрлермен концерттер өткізді. <ref>{{Cite web|title=Binh Trang, Vietnam's first female conductor|url=https://www.vietnam.vn/en/nu-nhac-truong-dau-tien-cua-viet-nam-nsut-binh-trang-vua-qua-doi|accessdate=13.05.2026}}</ref> <span id="Ш"></span> '''Ш''' * Шикинья Гонзага Франсиска Эдвижес Невес (1847–1935) Бразилия <ref>{{Cite web|title=Women in Music Weekly Highlight: Chiquinha Gonzaga|url=https://www.yourclassical.org/story/2018/03/30/women-in-music-weekly-highlight-chiquinha-gonzaga|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Шогуфа Сафи (Ауғанстан) <ref>{{Cite web|title=Why Shogufa Safi and Afghanistan's first all-female orchestra have been forced to flee their country - Classical Music|url=https://www.classical-music.com/articles/why-shogufa-safi-and-afghanistans-first-all-female-orchestra-have-been-forced-to-flee-their-country|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Шайма Хусейн (Мысыр) <ref>{{Cite web|title=Egypt’s orchestra for blind women is challenging stereotypes with incredible... - Classic FM|url=https://www.classicfm.com/discover-music/egypt-orchestra-for-blind-women-challenging-stereotypes/|accessdate=06.06.2026}}</ref> <span id="Ы"></span> '''Ы''' * Ын Сон Ким (Оңтүстік Корея) <ref>{{Cite web|title=Eun Sun Kim bio|url=https://www.sfopera.com/about/bios/administration/Eun-Sun-Kim/|accessdate=13.05.2026}}</ref> <span id="Э"></span> '''Э''' * Элим Чан (1986) [[Гонконг|Британдық Гонконг]] <ref>{{Cite web|title=Conductor - Elim Chan - Conductor|url=https://www.elimchan.nl/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Элизабет Йоханна Ламина Кëйпер (1877–1953) Нидерланд <ref>{{Cite web|title=Kuyper, Rediscovering a Dutch Master - Feminae Records|url=https://www.feminaerecords.com/releases/kuyper-rediscovering-a-dutch-master/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Элизабет Уолдо (Энн Денцель, 1917 немесе 1918 – 2026) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Elisabeth Waldo Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Elisabeth_Waldo|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Элизабет Айона Браун (1941–2004) Британия <ref>{{Cite web|title=Браун Элизабет Айона, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Браун,_Элизабет_Айона|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Элизабет А. Бейкер (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=RECORDINGS – The Honourable Elizabeth A. Baker|url=https://elizabethabaker.com/recordings/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Этель Легинска (1886–1970) Британия <ref>{{Cite web|title=Ethel Leginska <nowiki>|</nowiki> Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/ethel-leginska|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Эльфрида Андре (1841–1929) Швеция <ref>{{Cite web|title=Elfrida Andrée Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Elfrida_Andrée|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Эсин Айдингоз (1993) Түркия <ref>{{Cite web|title=Esin Aydingoz <nowiki>|</nowiki> Home|url=https://www.esinaydingoz.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Эмма Роберто Стейнер (1856 –1929) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Conductor, Composer, Philanthropist; the Life of Emma Roberto Steiner|url=https://uafs.edu/academics/academic-resources/symposium/_documents/hayden-melissa.pdf|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Эуджения Калоссо (1878–*1914) Италия <ref>{{Cite web|title=Eugenia Calosso Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Eugenia_Calosso|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Элени Ламбири (1882*1883* немесе 1889–1960) Грекия <ref>{{Cite web|title=Eleni Lambiri Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Eleni_Lambiri|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Элена Шварц (Аустралия, Швейцария) <ref>{{Cite web|title=Elena Swartz - Henry Luce|url=https://lucescholars.org/scholar-directory/elena-swartz/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Энн Ланди (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Conductor: The First African American|url=https://www.quaereliving.com/post/conductors-the-first-african-american|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Эмилия Робертовна Шихрагимова (Дағыстан) <ref>{{Cite web|title=Музыка – мое призвание! <nowiki>|</nowiki> ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»|url=https://женщинадагестана.рф/node/11838|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Элиза Вегас (Вьетнам) <ref>{{Cite web|title=Elisa Vegas <nowiki>|</nowiki> Directora|url=https://www.elisavegas.com/en|accessdate=11.05.2026}}</ref> == Статистика == 2026 жылдың қыркүйек айының статистикасы бойынша тізімде 250 әйел дирижёрлердің есімі берілген. Аздағы уақыттарда тізім жаңа мәліметтермен толықтырылады. == Әдебиет == * '''Орлов, Дмитрий Михайлович'''. Женщины дирижёры - в оркестрах стран мира : [16+] / Д. М. Орлов. — Москва : КнигИздат, 2023. — 273 с. : портр. : 21 см.; <nowiki>ISBN 978-5-4492-0528-5</nowiki>. * Т.Н. Бабич «Женщины-дирижеры симфонических и театральных оркестров: Феномен музыкально исполнительского искуства» 2010 г. * L. Hamer «Women on the Podium - Issues and Strategies of Women Conductors» , Article Version .pdf * KAY LAWSON «Women Conductors: Credibility in a Male-Dominated Profession» 1991 * Jing Zhang «Female Orchestral Conductors: Negotiating Gender And Leadership In The Classical Music World» 2018 г. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан дирижерлері]] [[Санат:Елдер бойынша дирижерлер]] [[Санат:Германия дирижерлері]] [[Санат:Ресей дирижерлері]] [[Санат:Әзербайжан дирижерлері]] 347k7knqqp8esk0kgcdwaaukm6oaobk 3661983 3661580 2026-09-27T10:47:52Z Tuttiorchestra687 173049 3661983 wikitext text/x-wiki {{cleanup}} [[Сурет:Aeolian Ladies' Orchestra.jpg|нобай|Розабель Уотсон басқаратын Эолиялық әйелдер оркестрі,1912 жыл]] '''Әйел дирижёрлер''' — дирижëрлік тарихындағы кәсіби өнер өкілдері. Дирижёрлік өнердің алғашқы белгілері орта ғасырлардағы шіркеулік хор жетекшілері мен регенттердің қызметінен байқалады. Кейбір әйел музыканттар діни хорларды басқарумен, орындаушыларды оқытумен, музыкалық интерпретациямен және ансамбль үйлесімділігін қамтамасыз етумен айналысты. Кейінгі ғасырларда әйел дирижёрлер [[Опера (музыка)|опералық]], [[Балет|балет труппалары]], [[Симфониялық оркестр|симфониялық]], [[камералық]], [[хор]], [[әскери]], [[Үрмелі музыкалық аспаптар оркестрі|үрмелі]], [[Эстрада оркестрі|эстрадалық]] және [[халық аспаптар]] оркестрлерінде қызмет атқарды. Тарихтың әртүрлі кезеңдерінде көптеген әйел дирижёрлер кәсіби шектеулерге, қоғамдық сынға және оркестрлердегі гендерлік теңсіздікке тап болды. Соған қарамастан, олар халықаралық музыка мәдениетінің дамуына елеулі үлес қосты. Олардың қатарында Қазақстандағы кәсіби әйел дирижёрлер буынының көрнекті өкілі [[Раиса Құдайбергенқызы Садықова|Раиса Садықова]] (1944–2020); америкалық дирижёр [[Марин Олсоп]] (1956); ресейлік дирижёр [[Вероника Дударова]] (1916–2009) және қазіргі буынның халықаралық деңгейде танылған дирижёрлердің ішінде [[Элим Чан]] (1986); [[Йоана Мальвиц]] (1986); [[Алондра де ла Парра]] (1980); [[Мирга Гражините-Тила]] (1986) бар. Тізімге [[Еуропа]], [[Солтүстік Америка|Солтүстік]] және [[Оңтүстік Америка]], [[Азия]] және [[Таяу Шығыс]] елдерінің дирижёрлері енгізілген. Мұнда [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Ұлыбритания]], [[Германия]], [[Франция]], [[Италия]], [[Ресей]], [[Қазақстан]], [[Қытай]], [[Жапония]], [[Оңтүстік Кореяның екінші Республикасы|Оңтүстік]] және [[Солтүстік Корея]], [[Аустралия]], [[Түркия]], [[Украина]] және басқа да мемлекеттердің өкілдерімен қатар [[Ауғанстан]], [[Үндістан]], [[Палестина]], [[Иран]], [[Мысыр]], [[Оңтүстік Африка Республикасы]], [[Колумбия]] және өзге де елдерден шыққан дирижёрлер туралы мәліметтер қамтылған. Бұл тізімдегі тұлғалар есімдерінің ресми жазылуына сәйкес алфавиттік тәртіп бойынша орналастырылған және әртүрлі дәуірлерде қызмет атқарған әйел дирижёрлер туралы қысқаша мәліметтерді қамтиды. 2026 жылғы мәлімет бойынша мақалада 250 әйел дирижёр қамтылған және тізім жаңа деректерге байланысты тұрақты түрде толықтырылып отырады. == 2026 жыл бойынша тізім == <div style="position: sticky; top: 0; background: white; padding: 10px; border-bottom: 1px solid #aaa; z-index: 100;"> [[#А|А]] | [[#Ә|Ә]] | [[#Б|Б]] | [[#В|В]] | [[#Г|Г]] | [[#Д|Д]] | [[#Е|Е]] | [[#Ë|Ë]] | [[#Ж|Ж]] | [[#З|З]] | [[#И|И]] | [[#Й|Й]] | [[#К|К]] | [[#Л|Л]] | [[#М|М]] | [[#Н|Н]] | [[#О|О]] | [[#П|П]] | [[#Р|Р]] | [[#С|С]] | [[#Т|Т]] | [[#У|У]] | [[#Ф|Ф]] | [[#Х|Х]] | [[#Ц|Ц]] | [[#Ч|Ч]] | [[#Ш|Ш]] | [[#Ы|Ы]] | [[#Э|Э]] |</div> <span id="А"></span> '''А''' * '''Антония Луиза Брико''' (1902–1989; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – нидерланд текті америкалық [[Дирижер|дирижёр]]. Немістің дирижëрлік мектебінің өкілі әрі философия ғылымдарының докторы [[Карл Мук]] дирижëрлік мектебінің бірегей шәкірті әрі мұрагері. Оның кәсіби дирижëр ретінде халықаралық танылуы 1930 жылы Берлин филармониялық оркестрімен [[Георг Гендель|Г. Гендельдің]] ре минор кончерто гроссосын, [[Роберт Шуманн|Р. Шуманның]] фортепиано мен оркестрге арналған ля минор концертін және [[Антонин Дворжак|А. Дворжактың]] №7 ре минор [[Симфония|симфониясын]] дирижëрлік еткеннен кейін басталды. 1934 жылы [[Нью-Йорк|Нью-Йоркте]] әйел музыканттардан құралған симфониялық оркестр ұйымдастырып, оның концерттерінің біріне АҚШ-тың бірінші ханымы [[Элеонора Рузвельт]] қатысып, дирижëрдің шығармашылығына қолдау білдірген.<ref name=":0">{{Cite web|title=Antonia Brico <nowiki>|</nowiki> American Female Conductor & Musician <nowiki>|</nowiki> Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Antonia-Brico|accessdate=01.05.2026}}</ref> * '''Алевтина Николаевна Иоффе''' (1978; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 2025 жылдан бастап [[Швейцария|Швейцариядағы]] Берн опералық театрының бас дирижëрі және «Staatskapelle Weimar» неміс оркестрінің шақырылған бас дирижëрі. 2011–2023 жылдары Н.И. Сац атындағы балалар музыкалық театрының бас дирижëрі лауазымын атқарған. 2018 жылы «Deutsche Oper Berlin» неміс опералық театрында [[Пётр Ильич Чайковский|Пëтр Ильич Чайковскийдің]] «<nowiki/>[[Аққу көлі]]<nowiki/>» балетімен дебют өткізді.<ref name=":1">{{Cite web|title=Алевтина Иоффе - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/47585/|accessdate=02.05.2026}}</ref> * '''[[Ану Тали]]''' (1972; [[Эстония]]) – эстондық дирижëр. 1997 жылы Кадри Тали егізімен бірге Солтүстік симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы және бас дирижëрі. 2003 жылы оның «Swan Flight» атты дебюттік альбомы Вельо Тормис шығармалары негізінде ECHO Klassik неміс сыйлығында «Young Artist of the Year» аталымын жеңіп алды. 2013–2019 жылдар аралығында АҚШ-тағы «Sarasota Orchestra» симфониялық оркестрінің музыкалық директоры қызметін атқарды.<ref>{{Cite web|title=Anu Tali - Dallas Symphony Orchestra|url=https://www.dallassymphony.org/people/anu-tali/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алондра де ла Парра''' (1980; [[Мексика]]) – мексикалық дирижëр және Мексиканың ресми елшісі. 2004 жылы Philarmonic Orchestra of the Americas (POA) оркестрінің негізін қалаушысы. Оркестрдің «Mi Alma Mexicana» атты альбомы Billboard Classical Charts рейтингінің алғашқы ондығына кіріп, небәрі екі ай ішінде күйтабақ Мексикада платиналы мәртебе алған алғашқы классикалық музыкалық альбомдардың бірі болды. 2024 жылдан бастап Испанияда Orquestra y Coro de la Comunidad de Madrid (ORCAM) оркестрдің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі лауазымын атқарады.<ref>{{Cite web|title=Alondra de la Parra - Mexican Conductor|url=https://alondradelaparra.com/en/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Анастасия Вельт''' (1995; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. Липецк қаласының мемлекеттік филармониясының симфониялық оркестрінде екінші дирижëр қызметін атқарады. Мәскеуде «Жаңа Опера» театры, «Musica Viva» мәскеулік камералық оркестрі, Жаңасібірдің опера және балет театры, «Симфония плюс» камералық оркестрі, Соллертинский атындағы симфониялық оркестрі сынды ұжымдарда дирижëрлік еткен. 2022 жылы Луганск мемлекеттік симфониялық оркестрімен Д. Шостаковичтің «Фашизм мен соғыс құрбандарын еске алу» симфониясын орындап, концерт көрермендер тарапынан эмоционалды қабылданып, филармония тарихындағы есте қалған концерттердің бірі ретінде аталды. <ref>{{Cite web|title=МУЗЫКА ВЕЛИКОЙ ПОБЕДЫ <nowiki>|</nowiki> Липецкая государственная филармония (Унион) Анастасия Вельт|url=https://unionzal.ru/node/952|accessdate=26.04.2026}}{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''Анна Скрылëва''' (1975; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]], [[Германия]]) – Орыс текті неміс дирижëр. 2019–2025 жылдар аралығында Магдебург театрының бас музыкалық директоры қызметін атқарып, опера және балет қойылымдарына жетекшілік етті. 2024 жылы Юджин Энгельдің «Grete Minde» атты ұмыт қалған операсын қайта жаңғыртып, Магдебург филармониялық оркестрімен жазылған жоба үшін «Opus Klassik Award» немістің классикалық сыйлығына ие болды. Әлемнің жетекші симфониялық оркестрлерімен: Deutsches Symphonie-Orchester Berlin, Gewandhausorchester Leipzig, Copenhagen Phil, Royal Swedish Opera, Dallas Opera, La Scala, Sydney Opera House деген музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. <ref>{{Cite web|title=Anna Skryleva - Conductor/Composer - Home|url=https://www.annaskryleva.com/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Анна Семëновна Закирова-Гулишамбарова''' (1976; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Татарстан]]) – ресейлік дирижëр. Дирижëр, ҚазКСР-інің, ТатарАКСР-інің және РФ-ның халық әртісі [[Фуат Шәкірұлы Мансұров|Фуат Шәкірұлы Мансұровтың]] шәкірті болған. 2021 жылы музыка өнерінің дамуына қосқан елеулі үлесі үшін «Татарстан Республикасының Халық әртісі» атағына ие болды. Композитор [[София Губайдулина|София Губайдулинаның]] заманауи музыка орталығының камералық оркестрінде бас дирижëр және көркемдік жетекші қызметтерін атқарған. 2023 жылдан бастап «Жаңа Музыка» атты Жастар симфониялық оркестрдің дирижëрі және көркемдік жетекшісі. <ref>{{Cite web|title=Художественному руководителю и дирижеру оркестра Анне Гулишамбаровой присвоили звание "Народный артист Республики Татарстан"|url=https://mincult.tatarstan.ru/index.htm/news/2028795.htm|accessdate=26.04.2026}}</ref> * [[Анна Ракитина|'''Анна Леонидовна Ракитина''']] (1989; [[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 2017 жылы Кёльн қаласында өткен «Deutscher Dirigentenpreis» халықаралық дирижёрлер байқауының III орын иегері, ал 2018 жылы Копенгагендегі Николай Малько атындағы халықаралық дирижёрлер байқауында II орын алды. 2019–2023 жылдары АҚШ-тағы Бостон симфониялық оркестрінде (BSO) бас дирижёр [[Андрис Нельсонс]] жетекшілігімен ассистенттік қызмет атқарып, оркестр тарихындағы осы лауазымға тағайындалған екінші әйел дирижёр атанды. 2025 жылы классикалық музыка өнеріне қосқан үлесі үшін «European Culture Prize» еуропалық мәдениет сыйлығымен марапатталды. <ref>{{Cite web|title=Anna Rakitina <nowiki>|</nowiki> conductor|url=https://www.annarakitina.com/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Анна-Мария Хельсинг''' (1971; [[Швеция]], [[Финляндия]]) – шведтік-финдік дирижëр. 2010–2013 жылдары Финляндиядағы Oulu Symphony Orchestra оркестрінің бас дирижëрі қызметінде тағайындалған алғашқы әйел дирижëрі болды. 2023 жылдан бастап Ұлыбританиядағы BBC Concert Orchestra оркестрдің алғашқы әйел бас дирижëрі қызметін атқарды. 2025 жылдан бері Финляндияда Vaasa City Orchestra-ның бас дирижëрі. Finnish Radio Symphony, Helsinki Philharmonic, Royal Stockholm Philharmonic, Iceland Symphony, BBC Philharmonic, Barcelona Symphony, Vancouver Symphony сияқты жетекші ұжымдармен жұмыс істеген. <ref>{{Cite web|title=Conductor Anna-Maria Helsing|url=https://www.annamariahelsing.com/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алла Анатольевна Кульбаба''' (1968; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Украина]]) – украиндық дирижëр. 1994 жылы С. Турчак атындағы Бірінші дирижëрлер байқауының III орын иегері атанды. 1999 жылдан бастап Киевтегі Тарас Шевченко атындағы Украинаның Ұлттық опера театрының дирижëрі қызметін атқарады. Театр сахнасында «Евгений Онегин», «Пиковая дама», «Иоланта», «Аида», «Травиата», «Макбет», «Набукко», «Тоска», «Манон Леско», «Мадам Баттерфляй», «Кармен», «Тайный брак», «Фауст», «Кіт у чоботях», «Ромео мен Джульетта», «Севиль шаштаразы», «Щелкунчик», «Махаббат сусыны», «Запорожец за Дунаем» және басқа да көптеген қойылымдарды өткізген. 2019 жылы «Украинаның Халық әртісі» атағына ие болды.<ref>{{Cite web|title=Кульбаба Алла Анатоліївна — Енциклопедія Сучасної України|url=https://esu.com.ua/article-51417|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алëна Грон''' (1993; [[Чехия]]) – чехиялық дирижëр. 2024 жылдан бастап Jihočeská fiharmonie, (Ческе-Будеëвице филармониялық оркестрі) ұжымының бас дирижëрі қызметіне тағайындалған алғашқы кәсіби әйел дирижëр атанды. 2024 жылдан бері АҚШ-та дирижëр Марин Олсоп жетекшілік еткен «TAKI Alsop Conducting Fellowship» халықаралық әйел дирижëрлер бағдарламасының мүшесі болып, Чикаго симфониялық оркестрімен дирижëрлік етті. Чехиялық композитор әрі дирижëр Витезслава Капралованың шығармашылығын насихаттаумен белсенді айналысып, оның оркестрге арналған туындыларын толықтай Janáček Philarmonic Orchestra оркестрімен жазып шықты.<ref>{{Cite web|title=Alena Hron <nowiki>|</nowiki> Taki Alsop Conducting Fellowship|url=https://takialsop.org/fellows/alena-hron/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Агнешка Дучмаль''' (1946; [[Польша]]) – поляк дирижëр. 1968 жылы [[Познань]] қаласында студент кезінде Orkiestra Kameralna Polskiego Radia Amadeus поляк радиосының ресми камералық оркестрдің негізін қалаушысы. 2024 жылы оркестрдің бас дирижëр лауазымын туған дирижëр қызына – Анна Дучмаль Мрожға табыстады. 2021 жылы дирижëрлік өнердегі жетістіктері және поляк музыкасын шетелде танытқаны үшін «Diamentowa Batuta» поляк радиосының сыйлығына ие болды. 2026 жылы «Dama Orderu Orła Białego» атты Польшаның дәрежесі биік сыйлығына марапатталды. <ref>{{Cite web|title=Agnieszka Duczmal (Conductor) - Short Biography|url=https://bach-cantatas.com/Bio/Duczmal-Agnieszka.htm|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Амандин Бейер''' (1974; [[Франция]]) – француздық дирижëр, скрипкашы. 2006 жылы «Gil Incogniti» камералық оркестрдің негізін қалаушысы және көркемдік жетекшісі. Барокко оркестрлерінде: Tafelmusic (Торонто), Freiburger Barockorchester, Akademie für Alte Musik Berlin, European Union Baroque Orchestra, Orchestre Français des Jeunes деген ұжымдармен шақырылған дирижëр ретінде қызмет еткен. 2012 жылы И.С. Бахтың жеке скрипкаға арналған сонаталар мен партиталардың үздік жазбалары үшін Diapason d'Or de l'année, Choc de Classica de l'année, Gramophone Editor's Choise премиялардың иегері болды. <ref>{{Cite web|title=Biography / Amandine Beyer|url=https://amandinebeyer.com/en/bio.html|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алиса Фарнем''' (1970; [[Ұлыбритания]]) – британдық дирижëр. 1997–2000 жылдар арылығында Н. Римский-Корсаков атындағы Санкт-Петербург мемлекеттік консерваториясында дирижëрлеу кафедрасын профессор [[Илья Александрович Мусин|Илья Александрович Мусинның]] сыныбында оқыған. The Royal Ballet, English National Ballet, Birmingham Royal Ballet, BBC Concert Orchestra, Royal Scottish National Orchestra, Longborough Festival Opera сынды музыкалық ұжымдармен концерттер өткізген. 2013 жылдан бері «Women Conductors» Ұлыбританиядағы әйел дирижëрлерді қолдау жобасының көркемдік жетекшісі. 2023 жылы «''In Good Hands: The Making of a Modern Conductor''» деген дирижëрлерге арналған кітапты жазып шығарған. <ref>{{Cite web|title=About - Alice Farnham|url=https://alicefarnham.com/pages/about|accessdate=27.04.2026}}</ref> * '''Аида Кеңесбаевна Абдуллаева''' (1962; [[Қарақалпақстан]]) – қарақалпақтық дирижëр. 1998 жылдан бастап [[Ташкент|Ташкенттегі]] [[Әлішер Науаи атындағы Үлкен театр|Әлішер Науаи атындағы мемлекеттік академиялық Үлкен театрдың]] дирижëрі. 1999 жылы «Қарақалпақстанның Халық әртісі» атағын алды. 2006 жылдары Санкт-Петербургтегі Мариин театрында тағылымдамадан өткен. Дирижëр репертуарында «Иоланта», «Щелкунчик», «Золушка», «Травиата», «Аида», «Бал-маскарад», «Свадьба Фигаро», «Мадам Баттерфляй» сияқты тағы да басқа көптеген опера және балет қойылымдары бар. <ref>{{Cite web|title=Абдуллаева Аида Кенгесбаевна » Бердақ атындағы Қарақалпақ мəмлекетлик академиялық музыкалы театры|url=https://berdax-teatr.uz/522-abdullaeva-aida-kengesbaevna.html|accessdate=27.04.2026}}</ref> * '''Анюта Николаевна Иванова''' ([[Саха Республикасы]], [[Саха Республикасы|Якутия]]) – якутиялық дирижëр. 2008 жылдан бері Сахадағы С.А. Зверев-Кыыл Уола атындағы Ұлттық би театрының халық аспаптар оркестрінің дирижëрі. Ресей, Италия, Швейцария, Франция, Испания мемлекеттердің халықаралық фестивальдеріне қатысқан. Саха Республикасының ұлттық музыкасын Якутияда және шет елдерде насихаттағаны үшін «Саха Республикасының Мәдениет саласының үздігі» лауазымына ие болған. <ref>{{Cite web|title=«Покажу себя с новых сторон»: дирижер Анюта Иванова Театра танца Якутии — о профессии и юбилейном концерте|url=https://sakhatime.ru/culture/65889/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Ася Георгиевна Фурта''' ([[Ресей]]) – ресейлік дирижëр. 1991 жылдан бастап [[Хабаровск|Хабаровсктағы]] өнер колледжінің (ХККИ) студенттік орыс халық аспаптар оркестрінің дирижëрі және дирижëрлеу, арнайы аспап, оркестрлік сынып пәндерінің оқытушысы. 2010–2019 жылдары аралығында Хабаровск өлкесінің филармониясының орыс халық аспаптар оркестрінің бас дирижëрі және оркестрдің көркемдік жетекшісі лауазымдарын атқарған. 2023 жылы наурызда «Хабаровск өлкесінің еңбек сіңірген мәдениет қайраткері» атағын алды.<ref>{{Cite web|title=Без фальши <nowiki>|</nowiki> Словесница Искусств Ася Фурта|url=https://www.slovoart.ru/node/2857|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Ализе Леон''' ([[Франция]]) – француздық дирижëр. 2024 жылы Копенгагенде Николай Малько атындағы Халықаралық жас дирижëрлерге арналған байқауда кезеңнен өтіп, [[Дания|Данияның]] ұлттық симфониялық оркестрімен өнер көрсеткен. [[Гштаадт|Гштаадта]] өткен дирижëр [[Неэме Ярви]] академиясының екінші сыйлықтың иегері. 2026 жылы [[Франция|Францияда]] өткен Халықаралық әйел дирижëрлерге арналған «La Maestra» байқауының III орын иегері және «Prix Generation Opera» арнайы сыйлығының жеңімпазы. Orchestre National de Bordeaux, Orchestre National de Montpellier, Orchestre Colonne, Opera de Tours сынды ұжымдармен дирижëрлік еткен. Францияның «Revelation Chef d'Ochestre» номинациясының дирижëр ретінде лауреаты. <ref>{{Cite web|title=Bio — ALIZE LÉHON|url=https://alizelehon.com/about|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Айгуль Юсуповна Джумашева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр. Дирижëр, ҚР халық әртісі, Герберт фон Караян атындағы дирижëрлер байқауының дипломанты [[Төлепберген Әбдірәшев|Төлепберген Әбдірәшевтің]] шәкірті болған. А. Джумашева [[Орал]] қаласындағы Жастар Мәдениет үйінің орыс халық аспаптар оркестрінің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі. 2018 жылы оркестр ұжымымен бірге Түркияда өткен оркестрлер байқауында I орын және Қазан қаласында өткен Халықаралық байқауда Гран-при жүлдесіне ие болды. 2024 жылы Ресейдің Санкт-Петербург қаласында өткен «Русское чудо» Халықаралық фестиваліне қатысып, Қазақстандағы орыс халық аспаптары оркестрінің кәсіби деңгейін танытты. <ref>{{Cite web|title=«Русское чудо» по-казахски: Айгуль Джумашева о балалайке, традициях и будущем оркестра - FRESH CITY - городской журнал|url=https://freshcity.info/russkoe-chudo-po-kazahski-ajgul-dzhumasheva-o-balalajke-tradicijah-i-budushhem-orkestra/|accessdate=26.04.2026}}</ref> * '''Алия Нурланкызы Сали''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр. Елордадағы Н.Ә. Назарбаев атындағы университеттің «NU Orchestra» студенттік оркестрінің бас дирижёрі және көркемдік жетекшісі. [[Алматы|Алматыдағы]] Нұрғиса Тілендиев атындағы, [[Атырау|Атыраудағы]] Рыспай Ғабдиев атындағы және [[Талдықорған|Талдықорғандағы]] Мұқан Төлебаев атындағы Республикалық дирижёрлер байқауларының жүлдегері әрі қатысушысы. 2026 жылы [[Бейбітшілік және келісім сарайы|Бейбітшілік және келісім сарайында]] өткен «Around the World» (қаз. «Дүниежүзілік саяхат») атты концерттік жоба аясында халық, классикалық және заманауи музыкалық аспаптар бір сахнада үйлесімді тоғысып, 13 мемлекеттің мәдениетін насихаттайтын 24 шығарма орындалды. Концертке 1500 көрермен жиналып, жоба үлкен аншлагпен өтті. <ref>{{Cite web|title=Юбилейная симфония студенческого духа: NU Оркестр отмечает десятилетие <nowiki>|</nowiki> Yestate|url=https://yestate.kz/news/yubilejnaya-simfoniya-studencheskogo-duha-nu-orkestr-otmechaet-desyatiletie|accessdate=10.05.2026}}</ref> * '''Ария Каррильо Сильесар''' ([[Коста-Рика]]) – коста-рикалық дирижëр, скрипкашы. АҚШ-тың [[Миннесота]] штатында Golden Valley Orchestra және Buffalo Community Orchestra ұжымдарының көркемдік жетекшісі және дирижëрі қызметтерін атқарады. Сонымен қатар, [[Оңтүстік Дакота|Оңтүстік Дакотадағы]] симфониялық оркестрінің бірінші скрипкалар тобының тұрақты мүшесі. Қазіргі уақытта Миннесота университетінде оркестрлік дирижëрлеу мамандығы бойынша докторантурада білім алып, дирижëр [[Марк Рассел Смит|Марк Рассел Смиттің]] сыныбында оқуын жалғастыруда. <ref>{{Cite web|title=Aria Carrillo Siliezar’s - Golden Valley Orchestra|url=https://gvomusic.org/about-us/aria-carrillo-siliezar/|accessdate=20.05.2026}}</ref> * '''Ана Эрчулий''' ([[Словения]]) – словениялық дирижëр. 2022 жылы [[Любляна]] қаласындағы Музыкалық академияда оркестрлік дирижëрлеу курсын тәмамдап, шеберлігі үшін академияның Прешерн сыйлығына ие болды. Сонымен қатар, Словенияның Радио және телехабар тарату симфониялық оркестрімен «Imago Sloveniae» фестивалінде әрі композитор және дирижëр Владимир Ловецтің 100-жылдығына арналған Копер театрындағы концерттерде дирижëрлік өткен. 2023 жылы [[Венеция|Венецияда]] [[Падуя]] және Венецияның оркестрлерімен, сондай-ақ [[Дубровник|Дубровниктегі]] симфониялық оркестрмен қызметтестік орнатқан. <ref>{{Cite web|title=Ana Erčulj » SNG Opera in balet Ljubljana|url=https://www.opera.si/sl/kdo-smo/opera/ana-erculj|accessdate=20.05.2026}}</ref> * '''Амина Азатқызы Ибраева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижëр, қобызшы. 2025 жылы Алматыдағы Жамбыл Жабаев атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық филармониясында өткен [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]] атындағы Республикалық дирижëрлер байқауының қатысушысы. Байқауда Н. Тілендиев атындағы «[[Отырар сазы|Отыра]]<nowiki/>[[Отырар сазы|р сазы]]<nowiki/>» академиялық фольклорлық-этнографиялық Қазақ халық аспаптар оркестрімен Н. Тілендиевтің [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев|Мұқағали Мақатаевтың]] өлеңіне жазылғ<nowiki/>ан «[[Кел еркем, Алатауыңа|Ке]]<nowiki/>[[Кел еркем, Алатауыңа|л ерке]]<nowiki/>[[Кел еркем, Алатауыңа|м, Ала]][[Кел еркем, Алатауыңа|тауыңа]]<nowiki/>» және [[Құрманғазы Сағырбайұлы|Құрманғазының]] шығармасын өңд<nowiki/>еген «<nowiki/>[[Қызыл қайың-серпер|Қызыл]] <nowiki/>[[Қызыл қайың-серпер|қайың-]][[Қызыл қайың-серпер|серпер]]<nowiki/>» туындыларына дирижëрлік еткен. <ref>{{Cite web|title=Итоги VІІ республиканского конкурса «Акберен» среди творческих школьников - Новости - Cmrito SKO-Bilim Agartu|url=https://cmrito.sko-bilim.kz/news?lang=ru&pkid=1608046190711750|accessdate=13.05.2026}}</ref> <span id="Ә"></span> '''Ә''' * '''Әлия Жанәбілқызы Темірбекова''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық хор дирижëр. Алматыдағы Абай атындағы ұлттық мемлекеттік академиялық опера және балет театрының (ГАТОБ) бас хормейстері. 2024 жылы 21 маусымда ҚР Мәдениет және өнер қызметкерлерінің мерекесі күнінде мемлекет басшысы [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] «[[Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері]]<nowiki/>» құрметті атағын табыс етті. Ә. Темірбекова бас хормейстер болып жұмыс істеген жылдары хорды әлемнің және қазақ репертуарынан бірқатар ірі шығармаларды, соның ішінде Дж. Вердидің «Риголетто» және «Травиата», Дж. Пуччинидің «Тоска», П. Чайковскийдің «Евгений Онегин» операсы, «Щелкунчик» балеті, Дж. Россинидің «Золушка», қазақ операларынан [[Евгений Григорьевич Брусиловский|Е. Брусиловскийдің]] «Қыз Жібек», [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|А. Ж]]<nowiki/>[[Ахмет Қуанұлы Жұбанов|ұбановтың]], [[Латиф Абдулхайұлы Хамиди|Л. Хамидидың]] «Абай», [[Мұқан Төлебаев|М. Төлебаевтың]] «[[Біржан - Сара (опера)|Біржан-Сара]]<nowiki/>», [[Сыдық Мұхамеджанов|С. Мұхамеджановтың]] «[[Жұмбақ қыз]]<nowiki/>» және басқа да көптеген спектакльдерді орындауға дайындады. <ref>{{Cite web|title=Aliya Temirbekova, Хормейстер <nowiki>|</nowiki> Архив, выступления, билеты и видео <nowiki>|</nowiki> Operabase|url=https://www.operabase.com/aliya-temirbekova-a37714/ru|accessdate=26.04.2026}}{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <span id="Б"></span> '''Б''' * '''Барбара Ханниган''' (1971; [[Канада]]) – канадалық дирижëр, сопрано әнші. 2019 жылдан бастап Швециядағы Göteborgs Symfoniker оркестрдің шақырылған бас дирижëрі. 2025 жылы «Polar Music Prize 2025» музыкалық сыйлығының лауреаты атанды. Б. Ханниган сахнада бір уақытта ән айтып әрі дирижëрлік етуімен танымал. Оның репертуарында «Mysteries of the Macabre», «La Voix humaine», «The Rake's Progress», «Knoxvillie: Summer of 1915» деген шығармалары бар. 2026 жылдан бастап Исландияның симфониялық оркестрдің бас дирижëрі лауазымын атқарады. <ref>{{Cite web|title=Barbara Hannigan|url=https://www.barbarahannigan.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Барбара Поплавска''' ([[Қазақстан]]) – поляк текті қазақстандық дирижëр. Құрманғазы атындағы қазақ ұлттық консерваториясының құрметті профессоры, хор дирижëрі [[Бақыт Тұяқбаева|Бақыт Тұяқбаеваның]] шәкірті. Польшада Вроцлавтағы Кароль Липинский атындағы музыка академиясында (AMKL) опера және симфониялық дирижëрлеу мамандығын [[Марëк Пияровский]] сыныбын тәмамдаған. Үндістанның [[Мумбаи]] қаласындағы білікті кәсіби Symphony Orchestra of India (SOI) оркестрімен дирижëр ретінде қызметтес болған. 2025 жылдан бастап Құрманғазы атындағы ұлттық консерваторияның студенттік симфониялық оркестрдің бас дирижëрі қызметін атқарады. <ref>{{Cite web|title=Classical music has survived war, the pandemic and a lot more: Barbara Poplawska - The Hindu|url=https://www.thehindu.com/entertainment/music/classical-music-has-survived-war-the-pandemic-and-a-lot-more/article69015931.ece|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Барбара Скоукрофт''' ([[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижëр. 1996 жылдан бастап Utah Youth Symphony ұжымының музыкалық директоры және бас дирижëрі қызметтерін атқарады. Оның жетекшілігімен оркестр 2002 жылы Солт-Лейк-Ситиде өткен Қысқы Олимпиада ойындарының мәдени олимпиадасына қатысты. 2006 жылдың сәуірінде Солт-Лейк симфониялық оркестрінің тарихындағы алғашқы әйел дирижëрі болды. 2008 жылы Юта жастар филармониясының негізін қалап, бұл оның жетекшілігімен екінші толық кәсіби оркестрге айналды. <ref>{{Cite web|title=Barbara Scowcroft – Salt Lake Symphony|url=https://saltlakesymphony.org/barbara-scowcroft/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * '''Бар Авни-Палентин''' (1989; [[Израиль]]) – израильдік дирижëр. 2021–2024 жылы Германиядағы Bayer Philarmoniker оркестрінің алғашқы әйел бас дирижëрі. 2024 жылы Парижде өткен La Maestra әйел дирижëрлерге арналған Халықаралық байқаудың I орын жүлдегері және қосымша арнайы сыйлықтардың Echo Prize, Arte Prize, Prize of the Pariz Mozart Orchestra әрі Prize of French concert hall and orchestras иегері. 2026 жылдың ақпанында Orchestre National Bordeaux Aquitaine оркестрімен «Symphonies in 3 Movements» сирек орындалатын шығармалардан тұратын дебюттік альбомын жазып шығарды. <ref>{{Cite web|title=Bar Avni–Pallentin <nowiki>|</nowiki> Malko Competition|url=https://www.malkocompetition.dk/conductor/2021/bar-avni-pallentin|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Бақыт Жұмағалиқызы Тұяқбаева''' (?–2026; [[Қазақстан]]) – қазақстандық хор дирижëр. ҚР Білім беру ісінің үздігі, еңбек ардагері, Әулие София және оның қыздары Вера, Надежда және Любовь орденінің кавалері, қазақстандық сазгерлердің хор жинақтарының құрастырушысы болып табылады, сондай-ақ «Краткий курс лекций по казахской хоровой литературе» оқулығының авторы. 2015 жылы 7 маусымда [[Пётр Ильич Чайковский|Пётр Чайковскийдің]] 175 жылдық мерейтойына арналған іс-шаралар аясында Б. Тұяқбаеваның жетекшілігіндегі П. И. Чайковский атындағы Алматы музыкалық колледжінің «Алатау» жастар хоры Ресейдің Воткинск қаласында өнер көрсетті. Ұжым Благовещенск соборында, Преображенский храмында және Воткинск музыкалық мектебінде концерттер берген. <ref>{{Cite web|title=Митрополичий хор принял участие в концерте известных музыкальных коллективов Алма-Аты - PRS|url=https://prs.kz/press/9816/Mitropolichij-hor-prinyal-uchastie-v-koncerte-izvestnih-muzikalnih-kollektivov-Alma-Ati|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Беверли Эверетт''' ([[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижëр, музыка ғылымдарының докторы. 2008 жылдан бастап [[Солтүстік Дакота|Солтүстік Дакотадағы]] Bismarck-Mandan Symphony Orchestra және 20 жылдан астам уақыт бойы Bemidji Symphony Orchestra-ның музыкалық директоры және дирижëрі лауазымдарын атқарады. 2010 жылы The American Prize-тан «Excellence in Music Education» сыйлығымен марапатталды. 2011 жылы дирижëр ДжоАнн Фалеттамен кәсіби дайындықтан өтуге арналған Region 2 Arts / McKnight Career advancement Fellowship стипендиясының алғашқы екі иегерінің бірі атанды. Сонымен қатар, туған қаласы [[Техас]] штатындағы Ваксахачи қаласының Бейнелеу өнері даңқ залына алғашқылардың бірі болып енгізілген. <ref>{{Cite web|title=Beverly Everett - Home page of the official Web Site of Beverly Everett|url=https://www.beverlyeverett.org/#:~:text=Beverly%20Everett%3A%20Music%20Director%20and,Creative%20Pear%20Graphic%20Design%2C%20LLC|accessdate=11.05.2026}}</ref> <span id="В"></span> '''В''' * '''Вероника Борисовна Дударова''' (1916–2009; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]]) – кеңестік және ресейлік дирижëр. [[Гиннесс рекордтар кітабы|Гиннестің рекордтар кітабына]] енген әлемдегі ірі симфониялық оркестрлерді 50 жылдан астам уақыт бойы үзіліссіз басқарған жалғыз әйел дирижёр. 1960—1989 жылдары аралығында Мәскеудің мемлекеттік симфониялық оркестрінде бас дирижёр әрі көркемдік жетекші лауазымдарын атқарған және 1991—2009 жылға дейін Ресейдің симфониялық оркестрдің негізін қалап, өмірдің соңына дейін жетекші қызметін атқарды. 1986 жылы В. Дударованың құрметіне [[астероид]] (9737) «Dudarova» есімі және Бүкілресейлік оркестрлік дирижёрлер байқауы ұйымдастырылып В. Дударованың есімі берілді. <ref>{{Cite web|title=Вероника Дударова из Баку - первая в СССР женщина-дирижер <nowiki>|</nowiki> Вестник Кавказа|url=https://vestikavkaza.ru/articles/veronika-dudarova-iz-baku-pervaa-v-sssr-zensina-dirizer.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Виктория Леонидовна Добровольская''' (1986; [[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 2024 жылы ресейлік-бахрейндік симфониялық оркестрмен бірге [[Бахрейн]] Ұлттық театрында концерт беріп, Бахрейн Корольдігі тарихындағы концерт басқарған алғашқы әйел дирижёр атанды. 2022 жылдан бастап қытайлық дирижёр Тунжо Чжэнмен бірге (РКСО) Ресейлік-қытайлық симфониялық оркестр мен академиялық хордың көркемдік жетекшісі және бас дирижёрі қызметтерін атқарады. Бұл ұжым әлемдегі әртүрлі мемлекеттерден шыққан екі бас дирижёр бірлесіп басқаратын санаулы оркестрлердің бірі болып табылады. 2024 жылы [[Эрмитаж]] театрында «Щелкунчик», «Ромео мен Джульетта» балеттерін дирижёрлеген. <ref>{{Cite web|title=Виктория Добровольская - Персоны - Санкт-Петербургская академическая филармония имени Д.Д. Шостаковича|url=https://www.philharmonia.spb.ru/persons/biography/72691/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Валентина Викторовна Голубева''' ([[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 1987 жылы студенттік камералық оркестр негізінде құрылған Вологодск облысындағы жалғыз Череповец симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы, көркемдік жетекшісі және бас дирижёры. Оның кәсіби қалыптасуына профессорлар [[Израиль Гусман]] мен [[Маргарита Саморукова]] ықпал етті. 2001 жылдан бастап оркестрдің қатысуымен «Үміт көктемі» атты ашық қалалық балалар музыкалық фестивалі тұрақты түрде өткізіліп келеді. Фестивальге музыкалық мектептердің үздік оқушылары, Череповец өнер колледжінің және Ресей консерваторияларының студенттері қатысады. <ref>{{Cite web|title=Симфонический оркестр<nowiki>|</nowiki>Концертный центр "Череповец"|url=https://concert-cherepovets.ru/simforkestr|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Валерия Александровна Рыбинская''' ([[Беларусь]]) – белорустық дирижёр. 2021 жылдан бастап Беларусь Республикасының мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрінің дирижёрі қызметін атқарады. Бұған дейін, 2018 жылы аталған оркестрдің ұрмалы аспаптар тобында солист болған. Беларусьтің Үлкен театрында А. Бородиннің «Князь Игорь» операсы және Э. Григтің «Пер Гюнт» балетінің қойылымдарына қатысқан. Сонымен қатар, ұстазы, дирижëр, Беларусьтің Халық әртісі [[Александр Михайлович Анисимов|Александр Михайлович Анисимовтың]] қасында қоюшы ассистент-дирижёрі ретінде қызмет атқарған. <ref>{{Cite web|title=Рыбинская Валерия (дирижёр) <nowiki>|</nowiki> Белорусская государственная филармония|url=https://philharmonic.by/ru/artists/rybinskaya-valeriya-dirizhyor|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Витезслава Капралова''' (1915–1940; [[Чехия]]) – чехиялық дирижёр, сазгер. 1937 жылы авторлық туынды «Military Sinfonietta» симфониеттасымен Чехия филармониясының оркестріне дирижёрлік етіп, аталған ұжыммен өнер көрсеткен алғашқы әйел дирижёр болды. 1938 жылы Лондонда өткен ISCM халықаралық заманауи музыка фестивалінде BBC Orchestra оркестрімен дирижёрлік етті. В. Капралова 25 жасында [[Туберкулез|туберкулёз]] ауруынан қайтыс болды. Соған қарамастан, қысқа ғұмырында шамамен 50 музыкалық шығарма жазып қалдырды. 1946 жылы чех музыкасына қосқан ерекше үлесі үшін Чехия ғылым және өнер академиясының мүшесі болып сайланды. 1998 жылы оның құрметіне [[Торонто|Торонтода]] «Капралова Қоғамы» құрылды. Ұйым әйелдердің музыка өнеріне қосқан үлесін насихаттаумен айналысады және әйел музыканттар туралы ауқымды дерекқорлар жүргізеді. Қоғамның арнайы дерекқорында 600-ден астам әйел дирижёрлер туралы мәліметтер жинақталған. <ref>{{Cite web|title=Витезслава Капралова <nowiki>|</nowiki> Radio Prague International|url=https://ruski.radio.cz/vitezslava-kapralova-8685711|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Виттория (Раффаэлла) Алеотти''' (1575–*1646; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр, сазгер және ерте кезеңдегі әйел дирижёрлердің бірі. Ол [[Сан-Вито]] монастырындағы әйелдер музыкалық ансамблін басқарған және өмірінің соңына дейін монастырьдың музыкалық жетекшісі қызметін атқарған. Замандастары оның [[орган]], [[клавесин]] және үрмелі аспаптардағы шеберлігін жоғары бағалаған. 1593 жылы Сан-Вито монастырының хорына арналған «Sacrae cantiones: quinque, septem, octo & decem vocibus decantande» мотеттер жинағын жариялады. Бұл әйел автор жазған әрі баспадан жарық көрген алғашқы діни музыка шығармаларының бірі саналады. Итальяндық музыкант және ғалым Эрколе Боттригари өз еңбектерінде Алеоттидің музыкалық ансамбльді басқару қабілетін ерекше атап өткен. <ref>{{Cite web|title=Биография Виттории Алеотти <nowiki>|</nowiki> Музыка эпохи Барокко|url=https://baroquemusic.ru/encyclopedia/composers/aleotti-vittoria|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Вирджиния Аллен''' (1953; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық әскери дирижëр, музыка ғылымының докторы. Вест-Пойнттағы Әскери академиясы оркестрінің (U.S. Military Academy Band at West Point), сондай-ақ Cadet Glee Club пен Cadet Band ұжымдарының алғашқы әйел дирижёры болды. Ол Army Bands бағдарламасында 20 жыл қызмет атқарып, лейтенант-полковник әскери шеніне дейін көтерілді. Кейін [[Вашингтон|Вашингтондағы]] АҚШ армиясының оркестрлік қызметі бойынша жауапты офицері ретінде әлемнің әртүрлі елдеріндегі 100-ден астам әскери оркестрдің жұмысын үйлестірді. Сонымен қатар, The Curtis Institute of Music және Columbia University жанындағы Teachers College оқу орындарында дирижёрлік өнер мен музыка тарихынан дәріс берген. 2005 жылы «Woman of Achievement» атағымен марапатталған. <ref>{{Cite web|title=Virginia Allen <nowiki>|</nowiki> composer / arranger - concert band Noten & Partituren - HeBu Musikverlag GmbH|url=https://www.hebu-music.com/en/musician/virginia-allen.31527/|accessdate=05,05,2026}}</ref> * '''Вирджиния Марьяни Кампольетти''' (1869–1941; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр, сазгер. 1892 жылы Дж. Россини атындағы мемлекеттік консерваторияны тәмамдады. 1899 жылы 6 маусымда туған қаласында [[Генуя|Генуяда]] Politeama Genovese театрында «Dal sogno alla vita» (''Түстен өмірге'') атты үш актілі авторлық операсының тұсаукесеріне дирижëрлік етті. Либреттосын жазған ақын [[Фульвио Фульгонио]]. 1900 жылы сәуірде Моден қаласында Storchi театрында операның қойылымын қайта басқарды. 1976 жылы оның ұлы, дирижëр әрі сазгер [[Луиджи Кампольетти]] анасының құрметіне және естелігіне Дж. Россини атындағы консерваториясының кітапханасына шамамен 5000 том кітаптар, партитуралар, музыкалық басылымдарды сыйға тартып, консерватория тарихындағы ірі қайырымдылықтардың бірі саналады. <ref>{{Cite web|title=Virginia Mariani Campolieti Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Virginia_Mariani_Campolieti|accessdate=10.05.2026}}</ref> * '''Вера Францевна Родэ-Чиджавадзе''' (1907–1975; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]]) – француз текті кеңестік әскери дирижëр. Ресей әскери музыкасы тарихындағы алғашқы әйел әскери дирижëрлердің бірі ретінде белгілі. Мәскеу консерваториясында дирижëрлікте білім алып жүрген кезінде 1941 жылы майданға аттанып, Мәскеу халықтық жасақтарының 4-дивизиясы құрамына қосылды. Соғыс жылдарында оның әскери ұжымы Мәскеуден Шығыс Пруссия мен Кëнигсбергке дейінгі жорықтарға қатысты. Кейін музыкалық взводтың командирі болып тағайындалып, аға лейтенант әскери шенін алды. 1944 жылы «[[Қызыл жұлдыз ордені|Қызыл жұлдыз]]<nowiki/>» орденімен марапатталды. Соғыстан кейін консерваторияны аяқтап, Мәскеу облыстық филармониясының оркестрімен П. Чайковский 5-симфониясының финалын, «Щелкунчиктен» үзінділер, «Половецкие пляски», Евгений Онегин операсынан үзінділерді дирижëрледі. <ref>{{Cite web|title=Родэ Вера Францевна <nowiki>|</nowiki> Официальный портал программы Памяти Московского Народного Ополчения|url=https://mosopolchenie.ru/militiaman/rode-vera-francevna-3941|accessdate=05.05.2026}}{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''Вэнь Чин Лю-Янг''' ([[Малайзия]]) – қытай текті малайзиялық хор дирижëр. 2005 жылдан бастап Young Choral Academy ұйымында хормейстер, пианист және вокалдық оқытушы болып жұмыс істейді. 2022–2023 жылдары [[Иллинойс]] штатында Heritage Chorale хорының көркемдік жетекші әрі бас дирижëрі қызметтерін атқарды. Ол малайзиялық және Оңтүстік-Шығыс Азия хор музыкасын АҚШ-та белсенді насихаттап, музыкалық жобаларға қатысады. 2025 жылдың мамыр айында Нью-Йорктегі «Carnegie Hall» сахнасында Heritage Chorale және басқа хор ұжымдарымен бірге дебют жасады. Сонымен қатар, Малайзиядағы хор байқауларында қазылар алқасының мүшесі ретінде қызмет атқарып, шеберлік сыныптар өткізеді. <ref>{{Cite web|title=Malaysian-born Artistic director for Heritage Chorale chose music over medicine  - Wednesday Journal|url=https://www.oakpark.com/2024/11/12/wen-chin-liu-young-heritage-chorale/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Ванесса Бенелли Мозелл''' (1987; [[Италия]]) – итальяндық дирижëр. 2018 жылы дирижёр ретінде дебют жасап, француз композитор Жерар Гризенің шығармаларын орындады. 2019 жылы әйел дирижёрлерге арналған алғашқы MAWOMA (Music and Women Maestra) байқауының финалисті болды. Өз мансабында Берлин Концертхаус оркестрі, Бонн филармониясы, Брюссель камералық оркестрі, Милан дивертисменттер ансамблі, Фучжоу оркестрі және Вена оркестрі сияқты көптеген музыкалық ұжымдармен жұмыс істеді. Сонымен қатар Германиядағы Веймар ұлттық театрында Дж. Вердидің «Травиата» және Кобург жер театрында Дж. Россинидің «Севиль шаштаразы» операларының қойылымдарында ассистент-дирижёр қызметін атқарды. <ref>{{Cite web|title=home – Vanessa Benelli Mosell|url=https://www.vanessabenellimosell.com/|accessdate=10.05.2026}}</ref> <span id="Г"></span> '''Г''' * '''[[Гауһар Құрманбекқызы Мырзабекова]]''' (1956; [[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижёр, скрипкашы, профессор, Қазақстанның халық әртісі. 2010 жылы «Құрмет», ал 2016 жылы «Парасат» ордендерімен марапатталған. 1997 жылдан бастап «Қазақстан Камератасы» мемлекеттік классикалық музыка ансамблінің ұйымдастырушысы, директоры және көркемдік жетекшісі қызметтерін атқарады. Камералық оркестр Ұлыбритания, АҚШ, Франция, Үндістан, Германия, Жапония, Түркия, Италия, Қытай, Чехия және басқа да мемлекеттерде гастрольдік сапарлармен өнер көрсеткен. 2004 жылы «EurаAsia» халықаралық скрипкашылар байқауының директоры әрі қазылар алқасының мүшесі болды. Сонымен қатар Францияда дирижёр Михаил (Миша) Леонидович Кац ұйымдастырған шеберлік сыныптарына қатысқан. <ref>{{Cite web|title=Мырзабекова Гаухар Құрманбекқызы - www.conservatoire.kz|url=https://conservatoire.edu.kz/kz/structure/faculties/Gauhar-M/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Галина Михайловна Кривошапко''' (1916–2013; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]]) – кеңестік және ресейлік дирижёр. 1957 жылы Якут АКСР-інің халық әртісі, 1958 жылы РКФСР-дің еңбек сіңірген әртісі, ал 1972 жылы өнер қайраткері атағына ие болды. 1959 жылдан бастап П. А. Ойунский атындағы Якут мемлекеттік музыкалық-драма театрының бас дирижёрі қызметін атқарды. Оның жетекшілігімен 1961 жылы Якутияда алғаш рет П. И. Чайковскийдің «Аққу көлі» балеті сахналанды. Дирижёр Мәскеу, Ленинград, Үлкен театр және басқа да музыкалық ұжымдармен бірлесіп Бүкілодақтық радионың «Алтын қорына» арналған жазбалар жасаған. Сонымен қатар «Музыкальная культура якутского народа» еңбегінің авторы болып табылады. 2013 жылы Саха (Якутия) Республикасының Президенті Якутия мемлекеттік филармониясына Галина Кривошапко есімін беру туралы жарлыққа қол қойды. <ref>{{Cite web|title=Омское музыкальное училище им. В.Я.Шебалина|url=https://shebalina.ru/pages/krivoshapko-galina-mihajlovna|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Галина Викторовна Крутикова (Галь Раше);''' (1960; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]], [[Ресей]]) – орыс текті аустриялық дирижёр. «Санкт-Петербург Камерата» камералық оркестрінің және Балтық елдері музыка консерваториялары студенттерінен құралған «Балтийская Академия» жастар симфониялық оркестрінің негізін қалаушылардың бірі әрі директоры. «Санкт-Петербург Камерата» оркестрі 1989 жылы Санкт-Петербург консерваториясы студенттерінен құрылды. Дирижёр ретінде Viennarmonica және Vienna Metropolitan Chamber Orchestra оркестрлерімен өнер көрсетіп, Wiener Konzerthaus пен Musikverein Үлкен залында концерттер өткізді. П. И. Чайковскийдің Анатолий Иванов жасаған соқпалы аспаптар ансамбліне арналған транскрипциясы негізінде жазылған «Балалар альбомы» балетінің сценарийі (либреттосы) авторы. В 1996 жылы бұл музыкаға балалар балеті қойылып, қойылым 1999 жылы Югославияда өткен халықаралық фестиваль лауреаты атанды. <ref>{{Cite web|title=Dirigentin Gal Rasche|url=https://www.galrasche.com/v3/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * '''Гвендолен Эйврил Кольридж-Тейлор''' (1903–1998; [[Англия]]) – ағылшын дирижёр, сазгер. Алғашқы «Қош бол, көбелек» атты шығармасын 12 жасында жазған. Өмірінде 90-нан астам музыкалық шығарманың авторы болды. 1933 жылы Royal Albert Hall оркестрінде дирижёрлік дебютін жасап, H. M. Royal Marines Band (''Корольдік су пехотасының ұжымы'') әскери оркестріне дирижёрлік еткен алғашқы әйел ретінде танылды. Сонымен қатар BBC Symphony Orchestra және London Symphony Orchestra ұжымдарының шақырылған дирижёрі болды. 1941 жылы Coleridge-Taylor Symphony Orchestra оркестрінің және оған қарасты музыкалық қоғамның негізін қалады. Бұл ұйым Ұлы депрессия кезеңінде музыканттарды жұмыспен қамтамасыз ету мақсатында құрылды. Өзінің ең жоғары кезеңінде оркестр құрамында 100-ден астам музыкант болды, олардың 70-і кәсіби орындаушылар, 30-ы арнайы іріктелген ішекті аспаптар әуесқойлары, сондай-ақ 70 дауыстан тұратын хор жұмыс істеді.<ref>{{Cite web|title=Composer Spotlight: Avril Coleridge-Taylor – Classics for Kids|url=https://www.classicsforkids.com/composer-spotlight-avril-coleridge-taylor/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Глория Исабель Рамос Триано''' (1964; [[Испания]]) – венесуэлалық текті испан дирижёр. 2001–2004 жылдары Кордова оркестрінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі қызметін атқарып, концерттік абонемент иелерінің санын 241-ден 519-ға дейін арттыруға ықпал етті. 1995 жылы Безансондағы Халықаралық жас дирижёрлер байқауында «Опера және оратория» аталымы бойынша сыйлықтың лауреаты атанды. Дирижёр ретінде Тенерифе оркестрімен, Галисия симфониялық оркестрімен, Албания ұлттық опера және балет театрының оркестрімен, Лейпциг радиооркестрімен, Вена камералық оркестрімен, Санкт-Петербург оркестрімен, Люцерн оркестрімен, Испания ұлттық оркестрімен, Мадрид оркестрімен және Севилья корольдік симфониялық оркестрімен өнер көрсетті. <ref>{{Cite web|title=DIRIGENTIN <nowiki>|</nowiki> ramostriano.com|url=https://www.ramostriano.com/?lang=en|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Голнуш Халеги''' (1941–2021; [[Иран]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық-ирандық дирижёр. Иранның алғашқы әйел дирижёрі ретінде саналады. 1975–1979 жылдары Тегеранда Иран ұлттық радио және теледидарының «Hamavazan» хорына жетекшілік етті. 1985 жылы АҚШ-тың Вашингтон қаласында әкесі, сазгер Рухолла Халегидің құрметіне оркестр құрып, ұжым парсы классикалық музыкасын диаспора арасында сақтап, насихаттауға үлес қосты. Дирижёрлік білімін Тегерандағы Ұлттық музыка консерваториясында, кейін Аустриядағы Зальцбург қаласындағы Моцартеум академиясында Курт Престель мен Герхард Вимбергерден алды. Сондай-ақ АҚШ-тағы Висконсин университеті мен Оберлин колледжінде дирижёрлік бойынша білім алып, ғылыми дәрежелер иеленді. <ref>{{Cite web|title=WEBSITE OF WORKS BY GOLNOUSH KHALEGHI تارنمای آثار گلنوش خالقی - Home|url=https://golnava.com/index.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Гүлдана Жеңісқызы Баритова''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижёр. 2016–2021 жылдары Астанадағы К. Байсейітова атындағы ҚазҰӨУ, Қазақ Ұлттық өнер университетінде «Оркестр дирижёрі» мамандығы бойынша Ерлан Бейсембаев сыныбы бойынша оқыған. Г. Баритова Қазақстанның Н. Тілендиев, М. Төлебаев, А. Жайымов атындағы Республикалық дирижёрлер байқауларында өнер көрсеткен. Қазіргі уақытта Павлодар музыкалық колледжінде «Дирижёрлеу»,«Оркестрлік партитураларды оқу» пәндері бойынша оқытушы және колледждің студенттік симфониялық оркестрдің дирижёрі ретінде қызметтер атқарады. <ref>{{Cite web|title=Руководство и педагоги отделения|url=https://college.muscomplexpavl.edu.kz/index.php/ru/otdeleniya/otdelenie-muzykalnoe-iskusstvo-estrady/rukovodstvo-i-pedagogi-otdeleniya-emi|accessdate=10.05.2026}}</ref> * '''Грете Педерсен''' (1960; [[Норвегия]]) – норвегиялық дирижёр. 1990–2025 жылдары Norwegian Soloists' Choir хорының көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі болды. Оның жетекшілігімен хор «Gramophone Record of the Year» және «Spellemannprisen» сияқты беделді марапаттарға ие болды. 2022 жылдан бастап АҚШ-тағы Carmel Bach Festival ұжымының бас дирижёрі. 2026 жылдан бастап Yale Schola Cantorum ұжымының бас дирижёрі әрі дирижёрлік практика профессоры. 2019 жылы өнер саласындағы қызметі үшін «Норвегия корольдік Әулие Олав орденінің І дәрежелі рыцары» атағына ие болды. Сондай-ақ Норвегияның музыка өнерінің дамуына қосқан үлесі үшін «Lindemanprisen» сыйлығымен марапатталған. <ref>{{Cite web|title=Artist-Portrait <nowiki>|</nowiki> Konzertdirektion Hörtnagel Berlin|url=https://hoertnagel.com/en/artists/artist-portrait/grete-pedersen|accessdate=11.05.2026}}</ref> <span id="Д"></span> '''Д''' * '''Даяна Айдаровна Гофман''' (1991; [[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 2016 жылдан бастап «Новая Москва» жастар камералық оркестрінің негізін қалаушысы, көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі. Дирижёр ретінде Белград радио және телебайланыс оркестрімен, Ресей Федерациясы Президенттік оркестрімен, «Пазарджик» симфониялық оркестрімен, Мәскеу консерваториясының оркестрімен және басқа да ұжымдармен өнер көрсетті. 2025 жылы АҚШ-та өткен Muffled Voices Festival маусымының бас дирижёрі болып тағайындалды. Сонымен қатар Ливан ұлттық консерваториясы мен филармониясының (LNPO) шақырылған дирижёрі ретінде де қызмет атқарған. <ref>{{Cite web|title=Московская консерватория - персоналии - Гофман Даяна Айдаровна|url=https://www.mosconsv.ru/ru/person.aspx?id=148423|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Дильбар Гулямовна Абдурахманова''' (1936-2018; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Өзбекстан]]) – өзбек дирижёр. Өзбекстандағы алғашқы кәсіби әйел дирижёр ретінде белгілі. 1977 жылы КСРО Халық әртісі атағына ие болды. 1960 жылы Әлішер Науаи атындағы мемлекеттік опера және балет театрының дирижёрі болып тағайындалып, 1974–1990 жылдары театрдың көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі қызметін атқарды. Кейін осы театрда қоюшы дирижёр ретінде шығармашылық қызметін жалғастырды. 1959 жылдан бастап Өзбекстан өнері мен мәдениетінің онкүндіктеріне қатысып, КСРО қалаларында, сондай-ақ Мысыр, Германия, Румыния, Таиланд және Сингапурда гастрольдік сапарларда болды. Шығармашылық жолында 60-тан астам опера және балет қойылымын сахналады. Олардың қатарында «Аида», «Кармен», «Травиата», «Паяцы», «Аққу көлі», «Бақшасарай бұрқағы» және басқа да спектакльдер бар. <ref>{{Cite web|title=Поэтесса дирижерской палочки|url=https://uza.uz/ru/posts/poetessa-dirizherskoy-palochki-05-05-2020|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''ДжоАнн Фаллетта''' (1954; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижёр. 1999 жылдан бастап Buffalo Philharmonic Orchestra (BPO) ұжымының музыкалық директоры әрі бас дирижёрі қызметін атқарады. Төрт мәрте «Грэмми» сыйлығының лауреаты. Атап айтқанда, 2009 жылы Джон Корильяноның Mr. Tambourine Man шығармасының жазбасы үшін, 2019 жылы Лондон оркестрімен бірге Best Classical Compendium, ал 2021 жылы BPO ұжымымен Best Choral Performance аталымдары бойынша марапатталған. Сонымен қатар Naxos дыбыс жазу компаниясына 135-тен астам жазба жасаған. Virginia Symphony Orchestra ұжымымен атқарған жемісті қызметі үшін Norfolk Legends of Music Walk of Fame даңқ аллеясында жұлдызы қойылған. Сондай-ақ Буффало музыкалық даңқ залында есімі мәңгілікке жазылған. <ref>{{Cite web|title=JoAnn Falletta - Biography|url=https://joannfalletta.com/biography.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Джулия Джонс''' (1961; [[Ұлыбритания]]) – британдық дирижёр. 1998–2002 жылдары Базель опера театрының бас дирижёрі болды. 2008–2011 жылдары Лиссабондағы Teatro Nacional de São Carlos театрының бас дирижёрі қызметін атқарды. Кейін Германиядағы Вупперталь операсы мен симфониялық оркестрінің бас музыкалық жетекшісі (Generalmusikdirektor) болып тағайындалып, бұл қызметті атқарған алғашқы әйел дирижёрлердің бірі атанды. Дирижёр Royal Opera House Covent Garden, Oper Frankfurt, Берлин мемлекеттік операсы, Прага ұлттық театры және Дания корольдік операсы сияқты театрлармен қызметтес болды. Сонымен қатар Лондонда «Rigoletto», «Così fan tutte», «Carmen», ал Франкфуртта «Falstaff», «Die Entführung aus dem Serail» және «Alcina» операларына дирижёрлік етті. <ref>{{Cite web|title=Macao Youth Symphony Orchestra Association|url=http://macauyso.org.mo/en/Julia_Jones.php|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Дениола Кураджа''' ([[Албания]]) – албандық дирижёр. Тирандағы Албания ұлттық опера және балет театрының бас музыкалық жетекшісі әрі көркемдік жетекшісі. Сонымен қатар Staatstheater Kassel, Hildesheim Municipal Theatre және Klassische Philharmonie Bonn ұжымдарымен дирижёрлік еткен. Д. Кураджаның репертуарында 70-тен астам опера, сондай-ақ симфониялық, балет және камералық концерттер бар. Сонымен қатар пианист-солист ретінде де концерттік бағдарламалармен өнер көрсеткен. <ref>{{Cite web|title=deniolakuraja.com <nowiki>|</nowiki> Deniola Kuraja Conductor,pianist, vocal coach|url=https://deniolakuraja.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * [[Динара Нұрғисақызы Тілендиева|'''Дінзуһра (Динара) Нұрғисақызы Тілендиева''']] (1985; [[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижёр. 2009 жылдан бастап Қазақ мемлекеттік академиялық фольклорлық-этнографиялық Н. Тілендиев атындағы «[[Отырар сазы]]<nowiki/>» оркестрінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі. 2011 жылы «Қазақстанның еңбек сіңірген қайраткері» атағына ие болды. 2018 және 2024 жылдары «Құрмет» және «Парасат» ордендерімен марапатталған. 2008 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында «Опера және симфониялық дирижёрлеу» кафедрасында Төлепберген Әбдірәшевтің сыныбын тәмамдап, доцент Нұрлан Жарасовтан сабақтар алған. Д. Нұрғисақызы әкесі [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Атабайұлы Тілендиевтің]] музыкалық-отбасылық дәстүрін жалғастырып келеді. [[Нұрғиса Атабайұлы Тілендиев|Нұрғиса Тілендиев]] «[[Отырар сазы]]<nowiki/>» оркестрінің негізін қалаушы әрі алғашқы бас дирижёрі болған. Д. Нұрғисақызы оркестрдің шығармашылық қызметін дамытып, әкесінің музыкалық мұрасын сақтауға және қазақтың халық музыкасы мен қазақстандық заманауи композиторлардың шығармаларын Отанда және шетелдерде насихаттауға үлесін қосып келеді. <ref>{{Cite web|title=Қайталанбас тұлғаның тұяғы <nowiki>|</nowiki> Otbasym|url=https://kz.otbasym.kz/news/bud-zdorov/2016-10-25/aytalanbas-t-l-any-t-ya-y|accessdate=05.05.2026}}{{Deadlink|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * '''Далия Атлас''' (1933; [[Израиль]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – израильдік дирижёр. Израильде соғысқа байланысты кешкі концерттер өткізу мүмкін болмай қалған кезде Д. Атлас Ресейден көшіп келген музыканттардан «Atlas Camerata» оркестрін құрып, онымен гастрольдік сапарларға шығып, музыкалық жазбалар жасаған. Сонымен қатар «Pro Musica Orchestra, Israel» ұжымының негізін қалаған. Халықаралық дирижёрлер байқауларында жеті жүлде жеңіп алып, мұндай жетістікке жеткен Израиль тарихындағы алғашқы әйел дирижёр атанды. Туған қаласы Хайфаның мэрі оған «Хайфаның құрметті азаматы» атағын берген. Дирижёрдің репертуарында 750-ге жуық шығарма бар. Сонымен қатар әлемнің 29-дан астам елінде концерттерде, фестивальдерде, радио мен теледидар бағдарламаларында 82 оркестрге дирижёрлік еткен. <ref>{{Cite web|title=Dalia Atlas|url=https://www.dalia-atlas.com/Biography.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Далия Андреевна Стасевская''' (1984; [[Украина]], [[Финляндия]]) – украин-финдік дирижёр. 2014–2016 жылдары Париж оркестрінде дирижёр Пааво Ярвидің көмекшісі болды. 2015 жылы Лахти симфониялық оркестріне алғаш рет шақырылған дирижёр ретінде өнер көрсетті. 2018 жылы Нобель сыйлығын тапсыру рәсімінде Корольдік Стокгольм филармониялық оркестріне дирижёрлік етіп, бұл салтанатты рәсімде оркестрге дирижёрлік еткен тарихтағы екінші әйел дирижёр атанды. 2019 жылы BBC симфониялық оркестрінің алғашқы шақырылған әйел бас дирижёрі болып тағайындалды. 2020 жылы Лахти симфониялық оркестрінің алғашқы әйел бас дирижёрі атанды. 2021 жылы Украина президенті халықаралық ынтымақтастықты дамытуға және украин мәдениетін насихаттауға қосқан үлесі үшін «ІІІ дәрежелі Княгиня Ольга» орденімен марапаттады. <ref>{{Cite web|title=Conductor Dalia Stasevska <nowiki>|</nowiki> Official Website|url=https://www.daliastasevska.com/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * '''Джухи Бансал''' (1984; [[Үндістан]], [[Гонконг]]) – үнді-америкалық дирижёр, сазгер. Шығармаларының қатарына «Қанаттар» (2007), «Көлеңке жарықты қуған жерде» (2014), «Біз жұлдыздарға қараймыз», сондай-ақ Ада Лавлейс туралы «Сандар сиқыршысы» операсы кіреді. Сазгер ретінде Los Angeles Philharmonic Association, Beth Morrison Projects, New York Virtuoso Singers, Heidi Duckler Dance Theatre, Oakland East Bay Symphony және басқа да ұйымдармен әріптестік орнатқан. «Five Colleges Art Song Competition», Metro Opera және Бостон операсының халықаралық әншілер әрі сазгерлер байқауларында жүлделі орындарға ие болған. Дирижёр ретінде Douglas Moore Fund for American Opera стипендиясының иегері. 2012 жылы Вашингтондағы Seasons Music Festival фестивалінде өзінің «Brush Dark Feathers» (''Қылқаламмен қара қауырсындарға'') атты оркестрлік шығармасының тұсаукесеріне дирижёрлік етті. Сонымен қатар көптеген опералық және концерттік қойылымдарға дирижёрлік еткен. <ref>{{Cite web|title=Juhi Bansal – Composer, Conductor, Teacher|url=https://juhibansal.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Дана Муриева''' (2000; [[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. Сегіз жасында симфониялық оркестрге дирижёрлік етіп, БАҚ-та ең жас қыз дирижёр ретінде танылды. Дирижёр Солтүстік Осетия симфониялық оркестрімен, Мәскеу консерваториясында өткен ұлы дирижёр Вероника Дударованың 100 жылдығына арналған концертте Мариин театрының симфониялық оркестрімен дирижëрлеген. Сонымен қатар Галина Вишневскаяның опера және ән айту орталығының оркестрі сияқты ұжымдармен дирижёрлік еткен. Дирижёр Валентин Урюпиннің ассистенті болған кезінде Дж. Пуччинидің «Мадам Баттерфляй» және Н. А. Римский-Корсаковтың «Патша қалыңдығы» (''Царская невеста'') опералық қойылымдарына дирижёрлік еткен. 2024–2025 жылдары Тольятти мемлекеттік филармониясының дирижёрі болды. 2017 жылы 16 жасында «Минута славы» телебағдарламасына қатысып, Г. Вишневская оркестрімен В. А. Моцарттың «Фигароның үйленуі» операсының увертюрасына дирижёрлеп өнер көрсеткен.<ref>{{Cite web|title=Дана Муриева <nowiki>|</nowiki> Тольяттинская филармония|url=https://filarman.ru/murievad/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Джессика Коттис''' (1979; [[Аустралия]], [[Ұлыбритания]]) – аустралиялық-британдық дирижёр. 2021 жылы Канберра симфониялық оркестрінің алғашқы әйел бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі болып тағайындалды. 2023 жылы Швециядағы Вестерос оркестрінің көркемдік серіктесі атанды. 2024 жылы оркестрдің шығармашылық дамуына елеулі өзгерістер енгізген көркемдік көшбасшылығы үшін Art Music Luminary Award сыйлығына ие болды. Дж. Коттис Корольдік филармониялық қоғамы мен Корольдік опера театрында әйел дирижёрлерге арналған курстар өткізді. Сонымен қатар Tait Memorial Trust қорының төрағасы қызметін атқарады. Дирижёр ретінде «La traviata», «The Handmaid’s Tale», «The Death of Klinghoffer», «The Blue Woman» сияқты опералық және музыкалық қойылымдарға дирижёрлік еткен. <ref>{{Cite web|title=HOME <nowiki>|</nowiki> jessicacottis|url=https://www.jessicacottis.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Джипсс Рут''' (1921–1999; [[Ұлыбритания]]) – британдық дирижёр, сазгер. 1955 жылы London Repertoire Orchestra, ал 1961 жылы Chanticleer Orchestra ұжымдарының негізін қалап, олардың дирижёрі болды. 1981 жылы музыка өнерін дамытуға қосқан үлесі үшін Ұлыбритания патшайымының туған күніне орай берілетін марапат аясында Британ империясы орденінің мүшесі (MBE) атағына ие болды. Сазгер ретінде 100-ден астам шығарманың авторы. Оның ішінде бес симфония, жеті концерт, сондай-ақ камералық және хорға арналған туындылар бар. 1947 жылы 26 жасында музыка саласы бойынша докторлық дәрежесін алған ең жас әйелдердің бірі болды. Сондай-ақ London Symphony Orchestra, Бирмингем қалалық хорымен және басқа да ұжымдармен дирижёрлік еткен.<ref>{{Cite web|title=Gipps, Ruth - Classical Music|url=https://www.classical-music.com/features/composers/gipps-ruth|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Джаннат Музаффаровна Хусейнзода''' (*2006; [[Тәжікстан]]) – тәжік дирижёр, сазгер. Сегіз жасында дирижёрлік тұғырға шығып, Тәжікстандағы ең жас дирижёр ретінде танылды. 2021 жылы 15 жасында Тәжікстан Композиторлар одағының ең жас мүшесі атанды. 17 жасында 200-ден астам музыкалық шығарманың авторы болды. Президенттік стипендияның екі дүркін лауреаты. Душанбе, Кувейт, Бейжің, Мәскеу, Ташкент және басқа да қалаларда концерттер берді. 2016 жылдан бастап Тәжікстан Президенті симфониялық оркестрімен музыкант әрі дирижёр ретінде қызметтес болды. 2022 жылдан бері Брюссель корольдік консерваториясында білім алып келеді. <ref>{{Cite web|title=Первый сольный концерт Джаннат Хусейнзода - Anhor.uz|url=https://anhor.uz/culture/perviy-solyniy-koncert-dzhannat-huseynzoda/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Дебра Чеверино''' (1976; [[Италия]]) – италиялық және оңтүстік африкалық текті америкалық дирижёр. Алғаш рет он бес жасында Калифорнияда өзінің шығармасына дирижёрлік етіп, сахнаға шыққан. 1998 жылы Hartford Civic Orchestra оркестрінің негізін қалап, 1998–2000 жылдары ұжымның концерттері National Public Radio (NPR) радиосында көрсетілді. 2001 жылы Флоренциядағы Халықаралық дирижёрлер байқауында І сыйлықты жеңіп алған алғашқы әйел дирижёр атанды. 2005–2007 жылдары Фулбрайт грантының иегері ретінде Флоренциядағы Maggio Musicale Fiorentino фестивалінде Зубин Метаның көмекшісі болды. Кейін Клаудио Аббадо оның дирижёрлік қабілетін байқап, өзінің Orchestra Mozart жастар оркестрінде бір жыл жұмыс істеуге шақырды. 2018 жылы Фулбрайт бағдарламасының 70 жылдығына орай музыкант ретіндегі жетістіктері үшін АҚШ-тың Италиядағы елшісі Льюис Эйзенбергтің арнайы марапатына ие болды. <ref>{{Cite web|title=Divine Fulbright – Debra Cheverino – Italy 2004 – Fulbright.org|url=https://fulbright.org/2021/05/26/divine-fulbright-debra-cheverino-italy-2004/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Деляна Лазарова''' ([[Болгария]]) – болгариялық дирижёр. 2025–2026 жылдары BBC Шотландия симфониялық оркестрінің және Юта симфониялық оркестрінің шақырылған бас дирижёрі. Siemens Hallé халықаралық дирижёрлер байқауының жеңімпазы атанып, 2020–2023 жылдары сэр Марк Элдердің көмекші дирижёрі ретінде Hallé Orchestra құрамында қызмет атқарды. 2019 жылы NRTA дирижёрлер байқауының жеңімпазы болды және Hallé жастар оркестрінің көркемдік жетекшісі қызметін атқарады. Сонымен қатар Корольдік филармониялық оркестрмен, Берлиндегі Deutsches Symphonie-Orchester Berlin, Нидерланд филармониялық оркестрімен, Мюнхен камералық оркестрімен, Гётеборг симфониялық оркестрімен, Базель симфониялық оркестрімен, Бирмингем симфониялық оркестрі сияқты ұжымдармен дирижёрлік еткен. <ref>{{Cite web|title=Delyana Lazarova|url=https://www.delyanalazarova.com/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * '''Дора Христова''' (1947; [[Болгария]]) – болгариялық хор дирижёр. Аты аңызға айналған «Le Mystère des Voix Bulgares» әйелдерден құралған вокалдық ансамблінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі. Ансамбль әлем бойынша 1250-ден астам концерт беріп, болгар халық музыкасына тән бірегей көпдауысты орындау дәстүрін сақтап, халықаралық деңгейде танытты. 1995 жылы ұжым дәстүрлі халық музыкасы санатында «Grammy» сыйлығына ие болды. Д. Христова «Стара Планина», «Әулие Кирилл мен Мефодий», «Алтын лира», «Хрусталь лира», «Хрусталь алқа» ордендері мен марапаттарының иегері. 1985 жылы музыкатану және музыкалық өнер саласында докторлық ғылыми дәрежесін алды. Сондай-ақ «Искусство фольклорных камерных ансамблей» атты кітаптың авторы. <ref>{{Cite web|title=Дора Христова: Фольклор - это всегда национальная идея - Российская газета|url=https://rg.ru/2006/05/03/hor.html?utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.kz%2F|accessdate=11.05.2026}}</ref> * '''Дина Ардақ''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижёр. Астанадағы К. Байсейітова атындағы Қазақ ұлттық өнер университетінің «Оркестрлік дирижёрлеу» кафедрасының студенті. 2024 жылы Р. Ғабдиев атындағы III Республикалық дирижёрлер байқауында «Дипломант» атағына ие болды, ал 2025 жылы Н. Тілендиев атындағы Республикалық дирижёрлер байқауында «Н. Тілендиев шығармаларын үздік орындағаны үшін» арнайы номинациясының иегері атанды. Дирижёр ретінде Астанадағы Еркеғали Рахмадиев атындағы мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрмен, ҚазҰӨУ жанындағы Еуразия ұлттық симфониялық оркестрімен, Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясының симфониялық оркестрімен, Алматыдағы Нұрғиса Тілендиев атындағы «Отырар сазы» фольклорлы-этнографиялық оркестрімен, Талдықорғандағы М. Төлебаев атындағы және Атыраудағы Д. Нұрпейісова атындағы қазақ халық аспаптары оркестрлерімен жұмыс істеді. Д. Ардақ – Қазақстанның халық әртісі [[Абзал Мұхитдинов|Абзал Мирасбекұлы Мұхитдиновтың]] шәкірті. Сонымен қатар Ренат Салаватов пен Роберто Готтипаверо дирижёрлерінің шеберлік сыныптарына қатысты. <ref>{{Cite web|title=19 қараша күні Үкілі Ыбырай атындағы Ақмола облыстық филармониясының сахна төрінде симфониялық оркестрдің концерті өтті.|url=https://fil-akmol.kz/2015-02-19-07-41-59/arkhiv-novostej/47-top-stories/zha-aly-tar/965-19-arasha-k-ni-kili-ybyraj-atynda-y-a-mola-oblysty-filarmoniyasyny-sakhna-t-rinde-simfoniyaly-orkestrdi-kontserti-tti.html|accessdate=13.05.2026}}</ref> <span id="Е"></span> '''Е''' * '''Елизавета Петровна Кудрявцева-Мурина''' (1914–2004; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]]) – кеңестік және ресейлік дирижёр. КСРО тарихындағы кәсіби хор ұжымын басқарған алғашқы әйел дирижёрлердің бірі ретінде белгілі. 1977 жылы РСФСР Халық әртісі атағына ие болды. 1931–1961 жылдары Ленинград академиялық капелласының дирижёрі, кейін бас дирижёрі қызметін атқарды. 1958 жылы Ленинград қаласындағы Хор қоғамы жанынан әуесқой академиялық хор құрып, оны өмірінің соңына дейін шамамен 45 жыл басқарды. 1931–1954 жылдары М. И. Глинка атындағы хор училищесінде және Н. А. Римский-Корсаков атындағы Санкт-Петербург консерваториясында педагогикалық қызмет атқарып, доцент және профессор ғылыми атақтарына ие болды. Оның педагогикалық қызметінің нәтижесінде 1950 жылдардан бастап кеңінен «Кудрявцева» дирижёрлік-хормейстерлік мектеп танылады. Оның шәкірттері арасында музыка мәдениетінің қайраткерлері, дирижёрлер мен хормейстерлер бар. Е. Кудрявцева Ленинград, Мәскеу, Киев, Сібір, Орта Азия, КСРО республикалары мен шетелдерде капелла концерттеріне дирижёрлік етті. Ұлы Отан соғысы жылдарында эвакуация кезінде оның жетекшілігімен капелла әскери бөлімдер мен госпитальдарда 545 концерт өткізді. Сонымен қатар «Мой музыкальный век» атты естелік кітабының авторы. <ref>{{Cite web|title=КУДРЯВЦЕВА, Елизавета Петровна (1914–2004) <nowiki>|</nowiki> Санкт-Петербургская государственная консерватория имени Н. А. Римского-Корсакова|url=https://www.conservatory.ru/esweb/kudryavceva-elizaveta-petrovna-1914-2004|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Елизавета Сергеевна Корнеева''' ([[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. Мәскеудегі «Euphoria Orchestra» симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы, көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі. 2022 жылы оркестр Дягилев фестивалінің білім беру бағдарламасына қатысты. Мәскеу консерваториясының симфониялық оркестрімен, Мәскеудің заманауи музыка ансамблімен, «Студия новой музыки» ұжымымен ынтымақтастық орнатқан, сондай-ақ ГЭС-2 мәдени орталығының тұрақты шақырылған дирижёрлерінің бірі. [[Теодор Курентзис]], [[Сабрие Бекирова]], [[Фёдор Леднёв|Фёдор Леднёвтің]] шеберлік сыныптарына қатысып, musicAeterna ұжымымен жұмыс істеді. 2019 жылы Германияда Лейпцигте [[Георг Зандманн]] және Берлинде [[Кристиан Эвальдтан|Кристиан Эвальд]] дирижёрлерінің шеберлік сыныптарына қатысқан. Оркестр репертуарында симфониялық классика мен қазіргі заман композиторларының шығармалары бар. Олардың ішінде Лидия-Мария Кошева, Ригель Винская, Константин Комольцев, Самира Тимаджи және басқа да қазіргі заман сазгерлерінің туындылары орындалады. Ұжым тарихындағы маңызды жобалардың бірі – Дмитрий Мазуровтың «Поэма горы» open-air операсы, ол Дягилев фестивалінде ұсынылып, 2023 жылы «Золотая маска» театрлық сыйлығының лонг-парағына енді. Е. Корнеева бүгінгі күнге дейін 50-ден астам әлемдік және ресейлік тұсаукесерлерге дирижёрлік еткен. <ref>{{Cite web|title=Special Guest. Дирижер Елизавета Корнеева  «Любовь, Смерть, и..|url=https://aggrego.ru/2024/03/16/special-guest-dirizher-elizaveta-korneeva-lyubov-smert-i/#acceptLicense|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Еп Вин Си''' (1960; [[Қытай]]) – қытайлық дирижёр. 1985 жылы Францияның Безансон қаласында өткен XXXV Халықаралық жас дирижёрлер байқауында І сыйлық пен «Алтын лира» жүлдесін жеңіп алды. 1988 жылы Токиода өткен VIII Халықаралық дирижёрлер байқауының лауреаты атанды. 2002–2020 жылға дейін Гонконг симфониеттасының музыкалық директоры және Гуанчжоу симфониялық оркестрінің бас дирижëрі әрі музыкалық директоры деген біліктілерді атқарып, кейін Гонконг филармониялық оркестрінің тұрақты дирижëрі болған. Дирижёрлік еткен операларының қатарында Го Вэньцзиннің «Ли Бэй ақын», сондай-ақ «Алиса ғажайыптар елінде» және «Суретші» опералары бар. 2013 жылы Гонконг үкіметінің «Bronze Bauhinia Star» мемлекеттік сыйлығымен марапатталды. Сондай-ақ «Hong Kong Women of Excellence in the Six Arts Award», «Chevalier de l'Ordre national du Mérite» және басқа да марапаттардың иегері. <ref>{{Cite web|title=Yip Wing-sie (Chinese conductor) - sin80|url=https://sin80.com/en/artist/yip-wing-sie|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Елена Ивановна Евстратенко''' (1965; [[Қазақстан]]) – қазақстандық әскери дирижёр. Әскери атағы – майор. Қазақстандағы әскери үрмелі оркестрге жетекшілік еткен алғашқы әйел дирижёрлердің бірі ретінде танылады. 1987 жылы Құрманғазы атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық халық аспаптар оркестрінде әнші болып қызмет атқарды, ал 1989–1993 жылдары Абай атындағы Қазақ мемлекеттік академиялық опера және балет театрының опера және симфониялық оркестрінде (ГАТОБ) музыкант әрі әнші болды. 1996 жылдан бастап №7552 әскери бөлім оркестрінде гобойшы әрі оркестр старшинасы қызметін атқарды. 2000 жылдан бері Алматыдағы №5571 әскери бөлім оркестрінің әскери дирижёрі. 2013 жылы Астанада өткен ІІ «Әскери керней» әскери оркестрлер байқауында оның жетекшілігіндегі ұжым Гран-при иеленді. Сондай-ақ «Генерал» ансамблінің негізін қалап, ұжыммен бірге бірнеше мерекелік концерттерге қатысты. Қазақстан Республикасы Қарулы Күштерінің мерейтойлық медальдарымен, «Ішкі істер органдарындағы мінсіз қызметі үшін» II және III дәрежелі медальдарымен, «Қайсар» II дәрежелі төсбелгісімен және басқа да марапаттармен марапатталған. Сондай-ақ Қазақстанның рекордтар кітабына алғашқы әрі жалғыз әйел әскери дирижёр ретінде енгені туралы ақпараттар бар.<ref>{{Cite web|title=Единственная в СНГ женщина-дирижер руководит популярным военным оркестром в Казахстане|url=https://almaty.tv/ru/news/obschestvo/1622-kazakstandagy-dgalgyz-askeri-diridger-ayel-30-dgyl-boyy-osy-kyzmettemin|accessdate=05.05.2026}}</ref> <span id="Ë"></span> '''Ë''' * '''Ëко Мацуо''' (1953; [[Жапония]]) – жапондық дирижёр. 1982 жылы Францияның Безансон қаласында өткен Халықаралық дирижёрлер байқауында жеңіске жеткен алғашқы жапон әйел дирижёр атанды. Кейін Aichi Central Symphony Orchestra оркестрінің бас дирижёрі болып тағайындалып, 1999 жылғы салтанатты дебюттік концертін басқарды. NHK Symphony Orchestra, Tokyo Symphony Orchestra, Yomiuri Nippon Symphony Orchestra, Japan Philharmonic Orchestra, Kyoto Symphony Orchestra, Nagoya Philharmonic Orchestra, Osaka Philharmonic Orchestra және басқа да жетекші жапон оркестрлерімен өнер көрсетті. Сонымен қатар «Кармен», «Травиата», «Дон Жуан», «Сиқырлы сыбызғы», «Трубадур», «Аида», «Көңілді жесір» опералары мен оперетталарына дирижёрлік етіп, кейбір қойылымдарда жапонның дәстүрлі Но театрының элементтерін қолданды. Шетелдік ұжымдардың қатарында Monte-Carlo Philharmonic Orchestra және Nordwestdeutsche Philharmonie оркестрімен Concertgebouw залында өнер көрсетті. Сондай-ақ «Muse Smiled at the Conductor» және «Dreams Are Always Fantastic» кітаптарының авторы. <ref>{{Cite web|title=Yoko Matsuo - 松尾 葉子 - KAJIMOTO|url=https://www.kajimotomusic.com/artists-projects/yoko-matsuo/|accessdate=05.05.2026}}</ref> <span id="Ж"></span> '''Ж''' * '''Жанна (Стефани Шевалье) Эврар''' (1893–1984; [[Франция]]) – француздық дирижёр. Франциядағы алғашқы кәсіби әйел дирижёрлердің бірі ретінде танылады. 1920 жылдары камералық музыка концерттерін ұйымдастырып, қайырымдылық шараларында шағын ансамбльдерге дирижёрлік етті. 1930 жылдары Парижде 25 әйел ішекті музыканттан құралған «Orchestre féminin de Paris» әйелдер оркестрінің негізін қалады. Ұжым көне музыкамен қатар өз дәуірінің заманауи шығармаларын орындауға маманданды. Оркестр Франция, Португалия, Испания және Нидерланд елдеріне гастрольдік сапарлар жасап, соңғы концертін 1942 жылы өткізді. Екінші дүниежүзілік соғыс салдарынан оркестр жұмысын тоқтатқаннан кейін Ж. Эврар педагогикалық және дирижёрлік қызметін штаттан тыс негізде жалғастырды. 1970 жылдары «Менің өткеніме көзқарас» атты естелігін жаза бастады. <ref>{{Cite web|title=Jane Evrard, une femme à la baguette <nowiki>|</nowiki> France Musique|url=https://www.radiofrance.fr/francemusique/podcasts/musicopolis/jane-evrard-une-femme-a-la-baguette-8096048|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Жизель Бен-Дор''' (1955; [[Уругвай]], [[Израиль]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – уругвайлық-америкалық-израильдік дирижёр. 1994–2006 жылдары Santa Barbara Symphony оркестрінің музыкалық жетекшісі болып, кейін оның құрметті дирижёрі атанды. 1992–2002 жылдары Нью-Йорк филармониялық оркестрінде Курт Мазурдың ассистенті қызметін атқарды. London Symphony Orchestra, Los Angeles Philharmonic, BBC National Orchestra of Wales, Helsinki Philharmonic Orchestra, Israel Philharmonic Orchestra және басқа да жетекші оркестрлермен өнер көрсетті. Латынамерикалық музыка репертуарын насихаттауға ерекше үлес қосып, 2000 жылы Revueltas Festival фестиваліне қатысты, сондай-ақ аргентиналық сазгер Астор Пьяццолланың 100-жылдығына арналған «Cien Años» альбомын жазды. 2021 жылы АҚШ-тағы Carnegie Corporation ұйымының «Great Immigrants» құрметті тізіміне енгізілді. 2022 жылы Мексикада Самуэль Зиман мен Самуэль Майнестің «Xitle and the Volcano (''Kitlahuatzin'')» операсының қойылымына дирижёрлік етті. <ref>{{Cite web|title=BIOGRAPHY – Gisele Ben-Dor Conductor|url=https://giseleben-dor.com/biography/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Жоанидия Нуньес Содре''' (1903–1975; [[Бразилия]]) – бразилиялық дирижёр, сазгер. 22 жасында Ұлттық музыка институтының гармония пәнінің профессоры атанып, кейін Берлиндегі мемлекеттік консерваторияда білім алу үшін шәкіртақы иеленді. Берлиндегі Неміс операсында дирижёрлік өнерді Игнац Вагхальтердің жетекшілігімен меңгерді. 1930 жылғы 27 наурызда Бонн филармониялық оркестрімен концертке дирижёрлік етіп, бағдарламада Л. ван Бетховен, К. М. фон Вебер, Ж. Бизе және Ж. Сибелиустың шығармалары орындалды. Сол жылдың сәуір айында Берлин филармониялық оркестрімен өнер көрсеткен Латын Америкасынан шыққан алғашқы әйел дирижёр атанды. 1946 жылы Рио-де-Жанейродағы Ұлттық музыка мектебінің алғашқы әйел дирижёрі болып тағайындалып, бұл қызметті 1967 жылға дейін атқарды. Жастар оркестрінің негізін қалап, Бразилия симфониялық концерттер қоғамы оркестрінің алғашқы әйел жетекшілерінің бірі болды. Композитор ретінде хор шығармаларының, ішекті квартеттердің және «Casa Forte» операсының авторы. 1922 жылы журналист әрі ақын Мария Эужения Селсудың сөзіне жазылған Бразилиядағы суфражистік қозғалыстың рәміздерінің бірі саналатын «Hino Feminino» (''Әйелдер'' ''әнұраны'') атты шығарманы жазды. <ref>{{Cite web|title=(PDF) Joanídia Sodré, A Maestra Sufragista - Andrea Huguenin Botelho|url=https://www.academia.edu/79291583/Joanídia_Sodré_A_Maestra_Sufragista_Andrea_Huguenin_Botelho|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Жюльетт Надя Буланже''' (1887–1979; [[Франция]]) – француз дирижёр, сазгер, педагог. 1908 жылы үш дауыс пен оркестрге арналған «Сирена» кантатасы үшін Римдегі Үлкен сыйлықтың (Grand Prix de Rome) екінші жүлдесін иеленді. 1912 жылы өзінің «Русалка» кантатасының үзінділерін және дауыс пен оркестрге арналған «Молитва», «Песня» шығармаларын өзі басқарды. Кейін Париждегі музыка мектебінде жеке концерттер мен музыкалық кештерде дирижёрлік етті. Оның халықаралық деңгейдегі маңызды дебюттерінің бірі 1936 жылы Нью-Йорк қаласындағы Карнеги-холлда Лондон филармониялық оркестрімен бірге өткен концерт болды. Сондай-ақ BBC симфониялық оркестрі, Нью-Йорк филармониялық оркестрі, Бостон симфониялық оркестрі, Филадельфия оркестрі және басқа да жетекші ұжымдарға дирижёрлік етті. И. Стравинский, Аарон Копленд және басқа композиторлардың шығармаларының алғашқы орындалуына жетекшілік жасады. ХХ ғасырдың ең беделді музыкалық педагогтерінің бірі ретінде танылып, 250-ден астам композитор, дирижёр және музыкант тәрбиеледі. Бірқатар халықаралық марапаттардың иегері, соның ішінде Британ империясы ордені (1977 ж), Бельгия Коронасы ордені (1977 ж), Франция институты Бейнелеу өнері академиясының Алтын медалі (1975 ж). 2012 жылы Америкалық классикалық музыка даңқы залына енгізілді. <ref>{{Cite web|title=О Наде Буланже|url=https://mus.academy/articles/o-nade-bulanzhe|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Жуана Карнейру''' (1976; [[Португалия]]) – португалиялық дирижёр. 2009–2018 жылдары АҚШ-тағы Berkeley Symphony оркестрінің музыкалық директоры болды. 2014–2022 жылдары Лиссабондағы Teatro Nacional de São Carlos театрындағы Orquestra Sinfónica Portuguesa оркестрінің бас дирижёрі қызметін атқарды. 2013–2024 жылдары Gulbenkian Youth Orchestra оркестрінің көркемдік жетекшісі болды. Сонымен қатар Real Filharmonía de Galicia оркестрінің шақырылған бас дирижёрі ретінде жұмыс істеді. 2002 жылы Карнеги-холлда өткен Maazel-Vilar дирижёрлер байқауының финалисі атанып, кейін Курт Мазур және Кристоф фон Донаньи сияқты дирижёрлермен жұмыс істеуге, сондай-ақ Лондон филармониялық оркестріне дирижёрлік етуге мүмкіндік алды. Опера саласында English National Opera, Scottish Opera, Danish Opera, Париждегі Opéra Garnier театрларымен ынтымақтастық жасады.<ref>{{Cite web|title=Joana Carneiro <nowiki>|</nowiki> Gulbenkian Orchestra <nowiki>|</nowiki> Gulbenkian Music|url=https://gulbenkian.pt/musica/en/biography/joana-carneiro/|accessdate=11.05.2026}}</ref> <span id="З"></span> '''З''' * '''Зои Зениоди''' (1976; [[Грекия]]) – грек дирижёр. БАҚ-та «Мисс Динамит» лақап атымен танымал. Opera Southwest опера театрында дирижёрлік еткен алғашқы әйел және 2024 жылы Sydney Opera House сахнасында Opera Australia театрымен өнер көрсеткен алғашқы грек әйел дирижёр болды. El Sistema Greece балалар мен жастарға арналған музыкалық білім беру бағдарламасының көркемдік жетекшісі. Сонымен қатар Аргентинаның Театро Колон театрындағы Буэнос-Айрес филармониялық оркестрінің музыкалық жетекшісі әрі бас дирижёрі. 2016 жылы Dallas Opera жанындағы Әйел дирижёрлер институтының бағдарламасына қатысу үшін таңдалып, кейін Taki Alsop Conducting Fellowship (TACF) бағдарламасының стипендиаты атанды. 2022 жылы Парижде өткен «La Maestra» халықаралық әйел дирижёрлер байқауының жартылай финалисі болды. Сондай-ақ 2023 жылы байқауға қатысқан әртүрлі елдерден шыққан бес әйел дирижёрлердің жеке өмірі мен кәсіби жолын баяндайтын «Maestra» деректі фильміне түсті. Бұл фильм дирижëрлікте әйелдер үшін тағы бір «Шыны төбені» бұзу үшін құрылған фильм ретінде түсірілген туынды.<ref>{{Cite web|title=Zoe Zeniodi - Opéra national de Paris|url=https://www.operadeparis.fr/en/artists/zoe-zeniodi|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Захия-Дихия Зиуани''' (1978; [[Франция]]) – француз-алжир дирижёр. Сегіз жасынан мектеп хорына жетекшілік еткен. Кейін Парижде румын дирижёры Серджиу Челибидакенің шәкірті болды. 1998 жылы 70 музыкант пен педагогтан құралған «Divertimento» симфониялық оркестрінің негізін қалады. 2007 жылы Алжир ұлттық симфониялық оркестрінің алғашқы шақырылған дирижёрі болып тағайындалды және сол жылы Алжир елінің музыкалық өміріне үлес қосқаны үшін «Premier Prix de Musique» сыйлығының иегері. 2019 жылы Францияның Ordre national du Mérite орденінің командор дәрежесімен марапатталды. 2023 жылы режиссёр Мари-Кастиль Менсьон-Шаар оның өмірі мен шығармашылығына арналған «Divertimento» көркем фильмін түсірді. 2024 жылғы 11 тамызда Париждегі жазғы Олимпиада ойындарының жабылу салтанатында Stade de France стадионында симфониялық оркестрге дирижёрлік етті. Сонымен қатар «La Chef d'Orchestre» және «Zahia Ziouani, d'une rive à l'autre» атты екі автобиографиялық кітаптың авторы. <ref>{{Cite web|title=Zahia Ziouani|url=https://www.music-cinema.com/en/?view=article&id=558:zahia-ziouani&catid=92|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Зарифа Ахмедпашаевна (Ахмедовна) Абдуллаева''' (1952; [[Дағыстан]]) – дағыстандық дирижёр. 2005 жылдан бастап Татам Мурадов атындағы Дағыстан мемлекеттік филармониясы камералық оркестрінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі қызметін атқарады. Оның жетекшілігімен оркестр Махачқалада және Дағыстаннан тыс жерлерде классикалық, заманауи және дағыстандық композиторлардың шығармаларынан тұратын концерттік бағдарламалармен өнер көрсетіп келеді. Ресейдің еңбек сіңірген әртісі және Дағыстан Республикасының халық әртісі атақтарының иегері. Сондай-ақ Дағыстанның кәсіби музыка мәдениетін дамытуға қосқан үлесі үшін бірқатар мемлекеттік және қоғамдық марапаттарға ие болған <ref>{{Cite web|title=Музыка – она во мне… <nowiki>|</nowiki> ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»|url=https://женщинадагестана.рф/node/3952|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Зарифа Адиба''' ([[Ауғанстан]]) – ауған дирижёр, сазгер, альтші. 2016 жылдан бастап Ауғанстан ұлттық музыка институты (ANIM) жанынан құрылған, тек әйел музыканттардан құралған «Зохра» оркестрінің әйел дирижёрлерінің бірі әрі жетекші альт аспабында орындаушысы болды. 2017 жылы оркестрмен бірге Швейцарияның Давос қаласында өткен Дүниежүзілік экономикалық форумда концертке дирижёрлік етті. Сонымен қатар Цюрих, Женева, Берлин, Веймар және басқа да қалаларда гастрольдік концерттер өткізді. 2018 жылы Қырғызстанның Бішкек қаласында «Spreading My Wings Through Music» тақырыбымен TEDx дәрісін оқыды. 2021 жылы тәліптер билікке келгеннен кейін ANIM оқушылары мен оқытушыларын Португалияға және басқа елдерге эвакуациялауға белсенді қатысып, шетелде ауған музыкалық мұрасын сақтауға үлес қосып келеді. Сонымен қатар Бродвейде Кристен Блоджетттің жетекшілігімен «The Phantom of the Opera» (''Призрак оперы'') мюзиклінің қойылымы бойынша тағылымдамадан өтіп, дирижёрлік өнерін жетілдірген. 2024 жылы «Playing for Freedom: The Journey of a Young Afghan Girl» атты алғашқы кітабын жариялады. Кейін кітап француз, венгр, итальян және басқа тілдерге аударылды. <ref>{{Cite web|title=Zarifa Adiba ⋆ MUSE|url=https://museonline.org/profile/zarifa-adiba/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Зиада Нагиевна Накибаева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық хор дирижёр. 2008 жылдан бастап Алматыдағы П. И. Чайковский атындағы музыкалық колледждің «Алатау» жастар хорының көркемдік жетекшісі әрі дирижёрі. Ахмет Жұбанов атындағы Ақтөбе музыкалық колледжін тәмамдап, кейін Құрманғазы атындағы Қазақ ұлттық консерваториясында доцент Жүніс Жұмабековтің дирижёрлік сыныбында білім алған. Оның жетекшілігімен «Алатау» жастар хоры 2021 жылы Санкт-Петербургте өткен VIII Халықаралық балалар мен жасөспірімдер хор чемпионатында алтын медаль (І орын) жеңіп алып, ТМД елдерінің ішінде 78 ұжымның арасынан үздік хор ретінде танылды, ал З. Накибаева «Чемпионаттың үздік хормейстері» дипломымен марапатталды. 2025 жылы Екатеринбургте өткен «Eurasia Cantat» халықаралық байқауында хор Гран-при мен үш алтын дипломға ие болды. Сол жылы З. Накибаева XXIX С. А. Казачков атындағы Қазақстандық хор ассамблеясында «Педагогикалық шеберлігі үшін» дипломымен марапатталды. 2026 жылы «Алатау» жастар хоры Санкт-Петербургте өткен XI Халықаралық балалар мен жасөспірімдер хор чемпионатында І дәрежелі лауреат атанды. <ref>{{Cite web|title=Интернет штурмуем с музыкой|url=https://kazpravda.kz/n/internet-shturmuem-s-muzykoy/|accessdate=05.05.2026}}</ref> <span id="И"></span> '''И''' * '''Ирис Маргарет Элси Лемар''' (1902–1997; [[Ұлыбритания]]) – британдық дирижёр. Ұлыбританиядағы кәсіби қызмет атқарған алғашқы әйел дирижёрлердің бірі ретінде танылады. 1931 жылы скрипкашы Энн Макнагтен және композитор Элизабет Лютьенспен бірге британдық композиторлардың шығармаларын насихаттауға арналған концерттер циклінің негізін қалады. Концерттер барысында 40-тан астам жаңа шығарма орындалып, жас композиторлар мен музыканттардың шығармашылығын көпшілікке танытуға мүмкіндік берілді. 1935 жылы Поллард опера труппасының дирижёрі болып, 1935–1939 жылдары екі жыл сайын ұйымдастырылған опера фестивальдеріне қатысты. 1937 жылы BBC симфониялық оркестріне дирижёрлік еткен алғашқы әйел атанды. 1940 жылы Солтүстік филармониялық оркестрмен және Oxford Chamber Orchestra ұжымымен жұмыс істеді. 1945 жылы өзінің «Lemar Orchestra» оркестрін құрды. 1970–1984 жылдары Opera Nova опера компаниясында дирижёрлік етіп, жас орындаушыларды қолдауға және жастарды опера өнерімен таныстыруға ерекше көңіл бөлді. <ref>{{Cite web|title=Iris Lemare, Composer – HerStoryYork|url=https://www.herstoryyork.org.uk/iris-lemare-composer/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Инма Шара (Инмакулада Лусия Сарачага);''' (1972; [[Испания]]) – испандық дирижёр. 2008 жылдың желтоқсанында Ватиканда Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясының 60 жылдығына арналған салтанатты концертке дирижёрлік етіп, Рим Папасы Бенедикт XVI мен 7000 көрерменнің алдында өнер көрсеткен алғашқы әйел дирижёр ретінде тарихқа енді. Сонымен қатар Мадридте Испания патшайымы Софияның қатысуымен өткен салтанатты концертке дирижёрлік еткен. И. Шара «European Excellence» сыйлығының иегері әрі «Испания брендінің құрметті елшісі» атағына ие болған. Лондон филармониялық оркестрі, Израиль филармониялық оркестрі, Чехия ұлттық симфониялық оркестрі, Ресей ұлттық оркестрі, Рим симфониялық оркестрі, Корольдік филармониялық оркестрі, Милан симфониялық оркестрі, Украина ұлттық оркестрі, Литва ұлттық симфониялық оркестрі, Испания ұлттық симфониялық оркестрі және басқа да музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. <ref>{{Cite web|title=Inma Shara I Director and composer|url=https://inmashara.com/en/home/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Инджи Ëздиль''' ([[Түркия]]) – түркиялық дирижёр. Түркиядағы кәсіби симфониялық оркестрлерге жетекшілік еткен алғашқы әйел дирижёрлердің бірі ретінде белгілі. 1994 жылы Анталия камералық оркестрінің негізін қалап, кейін бұл ұжым Анталия мемлекеттік симфониялық оркестріне айналды. 1992–1994 жылдары Ыстанбұл мемлекеттік симфониялық оркестрінде дирижёрдің ассистенті қызметін атқарды. Сондай-ақ Анкара мемлекеттік полифониялық хорына және 2009–2013 жылдары Бурса өңірлік мемлекеттік симфониялық оркестріне дирижёрлік етіп, аталған оркестрдің алғашқы әйел бас дирижёрі болды. 2016 жылы Лондондағы Корольдік музыка академиясының (Royal Academy of Music) оркестрлік дирижёрлік өнеріне қосқан үлесі үшін берілетін ARAM құрметті сыйлығымен марапатталды. Дирижёрдің ұстаздарының қатарында сэр Колин Дэвис, Джордж Херст, Хорст Нойман, Колин Меттерс, Джон Кэрью, Карло Мария Джулини және Илья Мусин болды. <ref>{{Cite web|title=Turkish Culture Portal|url=https://turkishculture.org/whoiswho/music/conductor/inci-ozdil-1781.htm|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Ингрид Табита Боргхильд Берглунд''' (1989; [[Норвегия]]) – норвегиялық дирижёр. 2018 жылы Talent Norge ұйымының жас дирижёрлерге арналған екі жылдық «Opptakt» бағдарламасына қабылданып, сол жылы Gstaad Conducting Academy академиясында Неэме Ярви атындағы сыйлықтың иегері атанды. Дирижёр The Hallé Orchestra, Detroit Symphony Orchestra, Dresden Philharmonie, City of Birmingham Symphony Orchestra, Swedish Radio Symphony Orchestra, Gothenburg Symphony Orchestra, Kristiansand Symphony Orchestra, Oslo Philharmonic, Norwegian National Opera and Ballet, Dallas Symphony Orchestra, Houston Symphony, Tokyo Metropolitan Symphony Orchestra, Bamberger Symphoniker, Royal Stockholm Philharmonic Orchestra, Iceland Symphony Orchestra және басқа да жетекші музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. 2026 жылы Bergen Philharmonic Orchestra оркестрінің бас дирижёрі болып тағайындалып, аталған оркестр тарихындағы бұл қызметті атқарған алғашқы әйел болды. '''<ref>{{Cite web|title=Tabita Berglund steps in to conduct at the Festival Internacional de Música y Danza de Granada <nowiki>|</nowiki> HarrisonParrott|url=https://www.harrisonparrott.com/news/2024-06-14/tabita-berglund-steps-in-to-conduct-at-the-festival-internacional|accessdate=05.05.2026}}</ref>''' * '''Иман аль-Джунейди''' ([[Мысыр]]) – мысырлық дирижёр. Мысырдың Саид өңіріндегі алғашқы әйел дирижёр ретінде танылады. 2005–2011 жылдары Бени-Суэйф мәдениет сарайының Ұлттық араб музыкасы ансамблінің көркемдік жетекшісі әрі дирижёрі болып, Мысыр мен Таяу Шығыста бұл қызметті атқарған алғашқы әйел атанды. 2006 жылдан бастап Бени-Суэйф университетінің 25 музыканттан тұратын оркестріне дирижёрлік етеді. Кейін «Al Maestro» оркестрінің негізін қалап, сондай-ақ әйел музыканттар мен әншілерден құралған «Мысыр гүлдері» ансамблін ұйымдастырды. 2010 жылы Каир опера театрында өткен салтанатты рәсімде Мәдениет сарайлары ұйымы оны өнер саласының көрнекті қайраткер әйелдерінің бірі ретінде марапаттады. 2020 жылдың 6 маусымында Халықаралық Адам құқықтары академиясының құрметті докторы атағы берілді. 2021 жылы Каирдегі Құбба сарайында «Мысырдың бірінші ханымы» сыйлығына ие болды. 2025 жылы Гизадағы Ұлы Мысыр мұражайының ашылу салтанатында 120 музыканттан құралған халықаралық симфониялық оркестрге дирижёрлік еткен дирижёрлердің бірі болды.<ref>{{Cite web|title=Exclusive <nowiki>|</nowiki> Iman Al-Junaidi, Egypt’s First Female Maestro on Breaking Barriers, The Grand Egyptian Museum, and a Meeting with President El-Sisi <nowiki>|</nowiki> NileFM <nowiki>|</nowiki> EGYPT'S#1 FOR HIT MUSIC|url=https://nilefm.com/beats/article/13544/exclusive-iman-al-junaidi-egypt-s-first-female-maestro-on-breaking-barriers-the-grand-egyptian-museum-and-a-meeting-with-president-el-sisi|accessdate=05.05.2026}}</ref> <span id="Й"></span> '''Й''' * '''Йоана Мальвиц''' (1986; [[Германия]]) – неміс дирижёр. 2014 жылы Германиядағы Эрфурт театрының бас музыкалық директоры болып тағайындалып, бұл қызметке келген алғашқы әйел дирижёр әрі Германиядағы опера театрының ең жас бас музыкалық директорларының бірі атанды. 2017 жылы Нюрнберг мемлекеттік театрының бас дирижёрі қызметіне тағайындалып, аталған театр тарихындағы алғашқы әйел бас дирижёр болды. 2020 жылы Зальцбург фестивалінде В. А. Моцарттың «Così fan tutte» (''Так поступают все женщины'') операсымен дебют жасап, фестивальдің опералық қойылымына дирижёрлік еткен үшінші әйел атанды. Берлин филармониялық оркестрі, Вена филармониялық оркестрі, Royal Concertgebouw Orchestra, Бостон симфониялық оркестрі, Metropolitan Opera, Los Angeles Philharmonic және басқа да жетекші музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. Қазіргі уақытта Konzerthausorchester Berlin оркестрінің бас дирижёрі әрі көркемдік жетекшісі қызметін атқарып, осы лауазымға тағайындалған алғашқы әйел болып табылады. 2019 жылы Opernwelt журналының нұсқасы бойынша «Жыл дирижёрі» атанды. 2023 жылы Германия Федеративтік Республикасының «Құрмет белгісі» орденімен марапатталды. Сонымен қатар «Deutsche Grammophone» дыбыс жазу компаниясының эксклюзивті әртісі. 2025 жылы «The Kurt Weill Album» альбомы Gramophone Classical Music Awards сыйлығының оркестрлік аталымы бойынша марапатқа ие болды. <ref>{{Cite web|title=Joana Mallwitz - Conductor <nowiki>|</nowiki> Home|url=https://www.joanamallwitz.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Йозефина Аманн Вайнлих''' (1848–1887; [[Аустрия]]) – аустриялық дирижёр, сазгер. 1867 жылы Вена қаласында фортепианода өзі, виолончельде және флейтада әпкелері Элиза және Каролина өнер көрсеткен камералық ансамбль ұйымдастырды. Алғашында ұжым жеке концерттер берген. 1868 жылы музыкант әйелдердің алғашқы көпшілік концерті Neuen Dreher сыраханасында өтті. Кейін ұжым «Жаңа Вена әйелдер оркестрі» (''Neues Wiener Damenorchester'') немесе «Йозефина Вайнлихтің әйелдер оркестрі» деген атаумен танылып, оған Й. Вайнлих дирижёрлік етті. Лейпцигтің «Illustrirte Zeitung» газеті оны «''әр қимылынан қуаты сезілетін туа біткен дирижёр''» деп сипаттаған. Уақыт өте келе оркестр құрамы кеңейіп, әйел музыканттармен қатар бірқатар жасөспірім ұлдар да қабылданды. 1873 жылы оркестр Венадағы Musikverein концерт залында өнер көрсетіп, сондай-ақ Вена дүниежүзілік көрмесінде де концерт берген. Ұжым Дрезден, Лейпциг, Берлин, Париж, Италия, Ұлыбритания, Нидерланд, Скандинавия, АҚШ елдері және Санкт-Петербург қалаларында гастрольдік концерттер өткізді. Репертуарында концерттік увертюралар, Штраустар әулетінің шығармалары және Й. Вайнлихтің авторлық туындылары орындалды. Кейін дирижëр Португалияның Лиссабон қаласындағы Teatro da Trindade қалалық оркестріне және Teatro Nacional de São Carlos театрында бір концерттік маусым бойы дирижёрлік етті. Сонымен қатар жұбайы Эбо Аманн қаржыландырған «Музыкалық газетінің» редакторы болып, басылымда өзінің бірқатар шығармаларын жариялаған. <ref>{{Cite web|title=First Woman Conductor: Josephine Amann-Weinlich Story|url=https://interlude.hk/josephine-weinlich-the-first-major-woman-conductor/|accessdate=05.05.2026}}</ref> <span id="К"></span> '''К''' * '''Камилла Александровна Кольчинская''' (1937–2016; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – кеңестік, америкалық дирижёр. Ленинградтағы (қазіргі Санкт-Петербург) Н.А. Римский-Корсаков атындағы консерваторияда Илья Мусиннің дирижёрлік сыныбында білім алған, сондай-ақ дирижëрлер Игорь Маркевич, Герберт фон Караян және Леонард Бернстайнның шеберлік сабақтарына қатысқан. 1960 жылдан бастап Ленинград консерваториясының студенттік симфониялық оркестріне және опера студиясының симфониялық оркестріне дирижёрлік етіп, «Фауст», «Русалка», «Кармен» және басқа да операларды қойған. 1964 жылы КСРО Үлкен театрының дирижёр ассистенті қызметіне арналған байқауда 32 үміткердің арасынан жеңімпаз атанған жалғыз әйел болды. Кейін Израильге қоныс аударып, дирижëр Зубин Метаның тыңдауынан өтіп, Израиль филармониялық оркестрімен жұмыс істеуге шақырылды. Сонымен қатар Иерусалим симфониялық оркестрімен, Осло филармониялық оркестрімен, Брюссель филармониялық оркестрімен, Солтүстік Германия радиосының симфониялық оркестрімен, Бельгия ұлттық оркестрімен, Лондон оркестрімен, Аустрияның әйелдер камералық оркестрімен және басқа да музыкалық ұжымдармен дирижёрлік еткен. 1970 жылы Ленинград деректі фильмдер студиясы дирижёр туралы «Женщина редкой профессии» атты деректі фильм түсірді. Ал 1987 жылы «Hagafilm» студиясы алты әйел дирижёрлер К. Кольчинская, Дж. Фаллетта, В. Бонд, К. Нерре, О. Манн және В. Дударова туралы «Dirigenterna» деген деректі фильмін шығарды. <ref>{{Cite web|title=simfoniya_sudby_1ch.pdf Камилла Кольчинская|url=https://www.oleg-yurganov.com/sites/default/files/statyi/simfoniya_sudby_1ch.pdf|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Камелия Хоанг (Фам Ча Ми);''' (1997; [[Вьетнам]], [[Ресей]]) – ресейлік-вьетнамдық дирижёр. 2020 жылы камералық симфониялық «Illuminae» солисттер оркестрінің негізін қалап, оның көркемдік жетекшісі әрі бас дирижёрі болды. Сонымен қатар оркестрмен пианист ретінде де өнер көрсетеді. Шақырылған дирижёр ретінде Башқұртстан Республикасының мемлекеттік академиялық симфониялық оркестрімен, Мәскеу консерваториясының камералық және концерттік симфониялық оркестрлерімен жұмыс істеген. 2022 жылы оркестр «Сияние музыки» концерттер циклін ұсынды, онда музыка түрлі-түсті жарықпен үйлестіріліп, жарық партитурасы И. Ньютон, А. Скрябин, У. Римингтон және басқа зерттеушілердің [[синестезия]] тұжырымдамалары негізінде жасалды. 2025 жылы «Озарение» атты концерттік бағдарламаны ұсынып, шығармашылық тұлғаның ішкі психологиялық әлеміне шолуын жүзеге асырды. К. Хоанг Вьетнамның «Жастар мәдениетінің келбеті» мемлекеттік сыйлығының иегері. 2023 жылы дирижёр Ольга Власовамен бірге Стерлитамак қаласында ГАСО Башқұртстан ұжымымен «Орыс симфониялық музыкасының жауһарлары» бағдарламасын дирижёрледі. <ref>{{Cite web|title=Камелия Хоанг|url=https://gasorb.ru/orchestra/artists/guest-artists/kameliya-khoang/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Катарина Морин''' (1994; [[Германия]]) – неміс дирижёр. 2024 жылы әйел дирижёрлерге арналған халықаралық «La Maestra» байқауының III орын лауреаты әрі арнайы «Generation Opera» сыйлығының иегері атанды. Сол жылы хормен дирижёрлік ету саласындағы «Deutscher Preis für Chordirigieren» неміс ұлттық байқауының I орын жеңімпазы болды. Дирижёр Берг симфониялық оркестрі, Мюнхен симфониялық оркестрі, Штутгарт филармониялық оркестрі, Нюрнберг симфониялық оркестрі, Аугсбург мемлекеттік театры, Берлиннің Неміс операсы, Дармштадт мемлекеттік театры және Париж филармониясы сияқты музыкалық ұжымдармен жұмыс істеген. Сонымен қатар Badisches Staatstheater Karlsruhe театрында дирижёр әрі бас музыкалық директордың ассистенті қызметін атқарып, көптеген опера және балет қойылымдарын сахналауға қатысады. <ref>{{Cite web|title=Katharina Morin|url=https://katharinamorin.de/biography/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Катарина Винкор''' (1995; [[Аустрия]]) — аустриялық дирижёр. 2017 жылы италиялық дирижёр Риккардо Мути оны өзінің Итальяндық опера академиясының 5 қатысушысының ішіндегі ең жас қатысушысы ретінде академияға шақырды. Ал 2018 жылы Донателла Флик атындағы LSO дирижёрлер байқауына ең жас қатысушы ретінде қатысты. 2019 жылы 24 жасында дирижёр Фабио Луизи жетекшілік ететін Даллас симфониялық оркестрінің ассистент-дирижёрі қызметіне тағайындалып, осы оркестрмен кәсіби қызметін бастады. 2020 жылы Бамбергтегі Густав Малер атындағы дирижёрлер байқауында III жүлдеге ие болып, дирижёр Иван Фишер жетекшілік ететін Корольдік Концертгебау оркестрімен бірге «Аммодо» шеберлік сыныбына шақырылды. Кейін Иван Фишер оны Будапешт фестивальдік оркестрімен бірнеше жобаға ассистент-дирижёр ретінде шақырды. 2017 жылы Гштаадтағы Menuhin фестивалінде дирижёр Неэме Ярви атындағы сыйлықтың лауреаты атанды. Дирижёр әр жылдары Бирмингем симфониялық оркестрі, Зальцбург Моцартеум оркестрі, BBC концерттік оркестрі, Берлин симфониялық оркестрі, Солтүстік Каролина симфониялық оркестрі, Вена симфониялық оркестрі секілді ұжымдармен ынтымақтастық орнатып, тағы да басқа жетекші музыкалық ұжымдармен жұмыс істеді. Сонымен қатар Мюнхендегі Бавария мемлекеттік операсында сазгер Ганс Вернердің «Die Englische Katze» операсының қойылымына дебют жасады. <ref>{{Cite web|title=Katharina Wincor <nowiki>|</nowiki> conductor|url=https://www.katharinawincor.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Ксения Геннадиевна Жарко''' ([[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Ресей]]) – ресейлік дирижёр. 2012 жылы құрылған Әйелдер симфониялық оркестрінің негізін қалаушысы әрі көркемдік жетекшісі. Ұжымның алғашқы өнер көрсетуі 2012 жылы 1 маусымда «Олимпийский» спорт кешенінде эстрадалық музыка саласындағы Х мерейтойлық марапаттау рәсімінде мыңдаған көрермен мен миллиондаған телевизиялық аудитория алдында өтті. 2018 жылы Ресейде және халықаралық деңгейде венгр классикалық музыкасы мен опереттасын насихаттаудағы елеулі қызметі үшін мемлекеттік марапат – Мажарстанның Күміс құрметті кресті орденінің кавалері атанды. 2002 жылы Харьков қаласында өткен Вахтанг Жордания атындағы халықаралық дирижёрлер байқауының III жүлдесінің лауреаты және 2007 жылы Будапештте өткен Имре Кальман атындағы халықаралық дирижёрлер байқауында дипломант атанып, көрермендер көзайымы жүлдесіне ие болды. 2003–2015 жылдары Мәскеу оперетта театрының жетекші дирижёрі болып, дирижёр ретінде «Цезарь мен Клеопатра», «Сильва», «Менің сұлу ханымым», «Үлкен канкан», «Жарқанат», «Көңілді жесір» және басқа да қойылымдарға дирижёрлік еткен<ref>{{Cite web|title=Ксения Жарко. Официальный сайт.|url=https://ksenia-zharko.ru/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Клер Жибо''' (1945; [[Франция]]) – француздық дирижëр, саясаткер. 2011 жылы Париж Моцарт оркестрін құрды және қазіргі уақытта оркестрмен жылына шамамен 30 концерт өткізеді. 1995 жылы Фабио Ваккидің «La Station Thermale» операсының қойылымы кезінде «Ла Скала» оркестрін басқарған алғашқы әйел дирижёр болды. Сондай-ақ 1997 жылы Вольфганг Римнің «Якоб Ленц» операсын қойып, Берлин филармониясының музыканттарын басқарған алғашқы әйел дирижёр атанды. 2019 жылы Париж филармониясымен серіктестікте әйел дирижёрлерге арналған халықаралық «La Maestra» байқауы мен академиясының негізін қалаушылардың бірі әрі тең директоры болды. К. Жибо Лион операсында Джон Элиот Гардинердің ассистенті болып жұмыс істеді, сондай-ақ «Ла Скала», Вена операсы және Корольдік опера театрында Клаудио Аббадоның ассистенті болды. 2023 жылы «Forbes France» журналының нұсқасы бойынша жылдың ең ықпалды 40 әйелінің қатарына енді және «Chaunet Echo» мәдени сыйлығының бірінші жүлдесіне ие болды. Сонымен қатар Франция үкіметі оны Құрмет легионы орденімен марапаттап, ал елдің Мәдениет министрі оған Өнер және әдебиет орденінің командоры атағын берді. <ref>{{Cite web|title=Клэр Гибо|url=https://alphapedia.ru/w/Claire_Gibault|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Карина Канеллакис''' (1981; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – грек және орыс текті америкалық дирижёр. 2016 жылы сэр Георг Шолти атындағы халықаралық дирижёрлер байқауының жеңімпазы атанды. Осы жеңісінен кейін 2019 жылы Лондонда BBC симфониялық оркестрімен бірге BBC Proms фестивалінің алғашқы концертін басқарған алғашқы әйел дирижёр болды. Сондай-ақ 2018 жылы Корольдік Стокгольм филармониялық оркестрімен бірге Нобель сыйлығын табыстау рәсіміне арналған концертті басқарған алғашқы әйел дирижёр атанды. К. Канеллакис екі жыл бойы Берлин филармониялық оркестрінің Оркестрлік академиясының құрамында скрипкашы ретінде тұрақты өнер көрсетті. Кейін дирижёрлік мансабында дирижëр сэр Саймон Рэттлден қолдау алды. Ол сондай-ақ Нидерланд радио-филармониялық оркестрінің (RFO) алғашқы әйел дирижёрі және Нидерландтағы кез келген оркестрдің бас дирижёрі қызметіне тағайындалған алғашқы әйел дирижёр болды. 2023 жылы осы оркестрмен және «Pentatone» дыбыс жазу студиясымен бірлесіп бірнеше музыкалық альбом жазды. Олардың алғашқы релизі – сазгер Бела Бартоктың «Оркестрге арналған концерт» және «Төрт оркестрлік пьеса» шығармалары – «Грэмми» сыйлығына номинация алды.<ref>{{Cite web|title=Karina Canellakis|url=https://karinacanellakis.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Кристиина Поска''' (1978; [[Эстония]]) – эстондық дирижëр. 2018 жылы Базель театры оны бас музыкалық директор қызметіне тағайындайтынын жариялады. Осылайша ол аталған қызметті атқарған алғашқы әйел дирижёрі болды. 2019 жылы «Symphonieorchester Vlaanderen» оркестрі оны бас дирижёр қызметіне тағайындады. Осы қызметке тағайындалған алғашқы әйел дирижёр атанды. 2021 жылы Латвияның Ұлттық симфониялық оркестрі оны келесі бас шақырылған дирижёрі ретінде тағайындап, оркестр тарихында бұл қызметке тағайындалған алғашқы әйел дирижёр болды. 2023 жылы Француз жастар оркестрі (OFJ) оркестрдің музыкалық жетекшісі қызметіне тағайындалған алғашқы әйел дирижёр атанды. 2007 жылғы мамырда Bergische Symphoniker Female Conductor's Competition V байқауында бірінші жүлдеге ие болды. 2012 жылы Копенгагенде өткен Николай Малько атындағы халықаралық дирижёрлер байқауында үшінші орын алып, көрермендер көзайымы жүлдесіне ие болды. 2013 жылы Германия Музыка кеңесі мен Берлин концерт залының бірлескен бастамасымен берілетін Германия дирижёрлік бойынша сыйлығын иеленді. Сыйлықтың ақшалай жүлдесі 35 000 еуроны құрады. 2015 жылы Bachtrack сайтының мәліметі бойынша, К. Поска әлемдегі ең көп сұранысқа ие әйел дирижёр болды. Сонымен қатар ол танымал «Vogue» журналымен де ынтымақтастық жасады.<ref>{{Cite web|title=Kristiina Poska <nowiki>|</nowiki> Conductor|url=https://www.kristiinaposka.com/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Каролин Мари (Лина) Коэн''' (1878–1952; [[Франция]], [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – нидерланд текті франко-америкалық дирижёр. Ол Жорж Бизенің «Кармен» операсын басты рөлде Марта Витковска (Кармен) өнер көрсеткен қойылымда дирижёрлік еткен алғашқы әйел дирижёр болып саналады. Қойылым 1917 жылғы 7 ақпанда Нью-Йорктің Манхэттен ауданындағы «Гарден» театрында Космополитен-опера труппасымен бірге өтті. 1921 жылы Леон М. Крамермен бірлесіп Нью-Йорктегі Лексингтон-авенюде орналасқан опера театрында Еврей-америкалық опера компаниясымен сазгер Фроманталь Галевидің «Жидовка» («''La Juive''») операсына дирижёрлік етті. Гранд-опера Нью-Йоркте алғаш рет идиш тілінде орындалды. 1944 жылы Майами университетінің Музыка мектебі ұсынған Энгельберт Гумпердинктің «Гензель мен Гретель» операсының музыкалық жетекшісі болды. Бұл оның музыкалық жетекші ретінде басқарған үшінші операсы еді.<ref>{{Cite web|title=WOMAN WIELDS THE BATON.; Lina Coen Conducts a Performance of "Carmen" in Garden Theatre. - The New York Times|url=https://www.nytimes.com/1917/02/08/archives/woman-wields-the-baton-lina-coen-conducts-a-performance-of-carmen.html|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Катрине Виннес Тревино''' (1977; [[Норвегия]]) – норвегиялық дирижëр. 2013–2015 жылдары Ostgota Blasarsymfoniker оркестрінің бас дирижëрі әрі көркемдік жетекшісі қызметін атқарды. Сонымен қатар, әр жылдары Скандинавия елдерінің кәсіби оркестрлерімен жұмыс істеді. Атап айтқанда: Осло филармониялық оркестрі, Тронхейм симфониялық оркестрі, Норвегия радиохабар тарату оркестрі, Оденсе симфониялық оркестрі, Тампере филармониялық оркестрі, сондай-ақ Оңтүстік Африкадағы Йоханнесбург және Дурбан филармониялық оркестрлерін басқарды. Ол Норвегия операсы және балеті, Швеция корольдік операсы және басқа да театрларда опералық қойылымдарға дирижерлік етті. Дирижëрлік қызметінен бөлек, SVT телеарнасының «Ол ер адам сияқты музыка жазады» (2019) атты сериалының жүргізушісі әрі бағдарламасын әзірлеуші ретінде де танымал болды. Бағдарлама оркестрлік музыка тарихында назардан тыс қалған шығармаларға және оларды жазған әйел композиторларға арналды. Жоба аясында Швеция радиосының симфониялық оркестріне де дирижëрлік етті. 2019 жылы гендерлік теңдікті дамытуға қосқан үлесі үшін Норвегия Композиторлар қауымдастығының сыйлығымен марапатталды. <ref>{{Cite web|title=NMH <nowiki>|</nowiki> Cathrine Winnes|url=https://nmh.no/en/contact-us/employees/cathrine-winnes|accessdate=11.05.2026}}</ref> * '''Каталин Кишш''' (1955; [[Мажарстан]]) – венгриялық хор дирижёр, доктор. 1990 жылы ол «Ars Nova» вокалдық ансамблін құрды. Бірнеше мәрте түрлі марапаттарға ие болған бұл хор венгр хор өнерінің визиттік карточкаларының біріне айналды. Оның жетекшілігімен хор әлемнің көптеген елдерінде жүздеген концерт беріп, Еуропаның беделді байқауларында көптеген бірінші жүлделер мен Гран-при иеленді. К. Кишш көптеген хор шығармаларының тұсаукесерлеріне дирижёрлік етіп, 11 компакт-диск пен аудиожазба шығарды. 1993 жылы ол «Ars Nova Editio» баспасын құрды. Бұл баспа қазіргі венгр хор музыкасын шығаратын ірі баспалардың біріне айналды. Сондай-ақ бүкіл әлемдегі отандас әншілерін ірі ұлттық фестивальдерде біріктіретін Дүниежүзілік венгрлер хорын (World Choir of Hungarians) құрды. Мәдениетке және заманауимузыканы насихаттауға қосқан елеулі үлесі үшін 1996 жылы Йожеф Катона атындағы беделді сыйлықпен марапатталды, ал 2015 жылы Кодай атындағы құрметті сыйлыққа ие болды. К. Кишш сондай-ақ Дүниежүзілік хор кеңесінің құрметті мүшесі. <ref>{{Cite web|title=Katalin Kiss (Conductor) - Convivium Records|url=https://conviviumrecords.co.uk/artist-profile/katalin-kiss/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * '''Кэролайн Б. Никольс''' (1864–1939; [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]) – америкалық дирижёр, скрипкашы. Ол АҚШ тарихында музыкалық ұжымдарға дирижёрлік етуде жетістікке жеткен алғашқы әйел дирижёрлердің бірі болып саналады. Б. Никольс Мэрион Осгуд атындағы әйелдер оркестрінің негізін қалаушылардың бірі болды. Төрт жылдан кейін, 1888 жылы, ол тағы бес әйел музыкантпен бірге Фадетт әйелдер оркестрін (''Ұжым Фадетта Бостондықтары деп те аталады'') құрды. Оркестрде алғашында концертмейстер қызметін атқарып жүрді. Кейін 1890 жылы ұжымның дирижёрі болып, 1920 жылға дейін, яғни оркестрді 30 жыл бойы басқарды. Оркестр құрамында ол АҚШ-тың көптеген өңірлерінде өнер көрсетіп, шамамен 6000 концерт берді. Бағдарламада сол ғасырда кең танымал болған музыкалық шығармалармен қатар, Л. Бетховен, Р. Вагнер және басқа да композиторлардың шығармаларын орындады. Б. Никольс музыкант болуға ұмтылған көптеген әйелдерге шабыт беріп, тәлім берді және сол кезеңдегі әйелдердің қаржылық тәуелсіздігін қамтамасыз ету ісіне елеулі үлесін қосты. <ref>{{Cite web|title=The Cambridge Companion to Conducting - Google Книги|url=https://books.google.kz/books?id=rVMiAwAAQBAJ&q=Caroline+B.+Nichols&pg=PT326&redir_esc=y#v=snippet&q=Caroline%20B.%20Nichols&f=false|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Красимира Александрова Костова''' (1948–2022; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Болгария]]) – кеңестік және болгариялық дирижёр. Көп жылдар бойы Болгариядағы Бургас мемлекеттік операсының бас дирижёрі әрі директоры қызметін атқарды. Оның репертуарында Дж. Пуччинидің «Тоска», П. Чайковскийдің «Евгений Онегин», Дж. Вердидің «Бал-маскарад», В. Моцарттың «Фигароның үйленуі», «Дон Жуан», Ж. Оффенбахтың «Прекрасная Елена» және басқа да қойылымдары болған. Н. А. Римский-Корсаков атындағы Санкт-Петербург мемлекеттік консерваториясының мұрағаттық деректеріне сәйкес, К. Костова 1970 жылы опералық-симфониялық дирижёрлік мамандығына оқуға түсіп, 1975 жылы толық оқу курсын аяқтады. И. А. Мусин профессордың сыныбында білім алды. Оның мінездемесінде консерваторияның опера студиясындағы қызметі туралы да мәліметтер келтірілген. Ол Дж. Вердидің «Травиата» операсына дирижёрлік етіп, опералық қойылымды басқару техникасын жақсы меңгергенін, орындаушылар арасында ансамбль мен үйлесімділікке қол жеткізе алатынын көрсетті. Сонымен қатар мінездемеде оның филармония немесе опера театрының кәсіби дирижёрі қызметіне толық дайын екені атап өтілген. Сондай-ақ оған белгілі бір уақыт бойы жоғары кәсіби деңгейдегі оркестрде дирижёр-стажёр ретінде жұмыс істеу арқылы жинақтаған дағдыларын бекітіп, одан әрі дамыту мүмкіндігін беру орынды әрі қажет екені көрсетілген. <ref>{{Cite web|title=Почина Красимира Костова : Черноморски фар - новини от Бургас и региона|url=https://www.faragency.bg/news/16631400888191/pochina-krasimira-kostova|accessdate=05.05.2026}}</ref> * '''Куми Нариман Вадиа''' (1933; [[Үндістан]]) – үндістандық хор дирижёр. Кейбір деректерде ол Үндістандағы алғашқы әйел дирижёр ретінде аталады. Алғашында К. Вадиа Мумбайдағы доктор Виктор Паранджоти негізін қалаған Паранджоти академиясының хорының (PAC) құрамына сопрано ретінде қосылды. Оның жетекшілігімен көптеген концерттерде ән айтып, 1967 жылы Паранджоти қайтыс болғанға дейін одан білім алады. Паранджоти қайтыс болғаннан кейін К. Вадиа хор дирижёрі қызметіне кірісті. Осы уақыт ішінде хор әлемнің 23 елінде гастрольдік сапармен өнер көрсетті. Ұжым Ватиканда Рим папасы Иоанн Павел II-ге арналған концертте өнер көрсетіп, Қасиетті Далай-ламаның шақыруымен Дүниежүзілік рухани музыка фестиваліне қатысты, сондай-ақ Раштрапати-Бхавандағы Рождестволық концерттерде өнер көрсетті. 2017 жылғы қарашада 84 жастағы К. Вадиа хордың бас дирижёрыі қызметіндегі 50 жылдығына арналған мерейтойлық концерт өткізді. Концерт Мумбайдағы NCPA өнер орталығында орналасқан әйгілі Tata Theatre орталығында өтті. К. Вадианың жетекшілігімен хор Үндістан камералық оркестрімен (SOI Chamber Orchestra) бірге В. Моцарттың екі әйгілі шығармасын – «Реквием» мен «Тәж кию месcасын» орындады. 2024 жылы Үндістан үкіметі өнер саласына қосқан үлесін мойындап, оған беделді азаматтық сыйақы – Падма Шри орденін берді.<ref>{{Cite web|title=Coomi Nariman Wadia – India’s First Female Conductor of Choral Music - My Words & Thoughts|url=https://mywordsnthoughts.com/coomi-nariman-wadia-indias-first-female-conductor-of-choral-music/|accessdate=05.05.2026}}</ref> * Кэй Джордж Робертс (1950) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Kay George Roberts Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Kay_George_Roberts|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Коллин Пак (Парк) Оңтүстік Корея <ref>{{Cite web|title=Kolleen Park (Kolleen Sue Park) - MyDramaList|url=https://mydramalist.com/people/115437-kolleen-park#:~:text=Kolleen%20Park%20is%20a%20South,Music%20from%20Seoul%20National%20University|accessdate=13.05.2026}}</ref> <span id="Л"></span> '''Л''' * Ламар Элиас ([[Палестина]]) <ref>{{Cite web|title=Lamar Elias - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/lamar-elias/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Людмила Александровна, Павлова-Арбенина (1916–1996; КСРО, Ресей) <ref>{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996|url=https://www.conservatory.ru/esweb/pavlova-arbenina-lyudmila-aleksandrovna-1916-1996|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Людмила Михайловна Калиновская (Беларусь) <ref>{{Cite web|title=Калиновская Людмила Михайловна - Белорусская государственная академия музыки|url=https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/orkestrovyj/kafedra-strunnyh-smychkovyh-instrumentov/kalinovskaya-lyudmila-mihajlovna/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Людмила Ивановна Ханжова (1956) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Ханжова Людмила Ивановна, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Ханжова,_Людмила_Ивановна|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Летиция Труве (Франция) <ref>{{Cite web|title=Laëtitia Trouvé – Chef d'orchestre|url=https://laetitiatrouve.fr/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лидия Янковская (1986) Ресей, АҚШ <ref>{{Cite web|title=Lidiya Yankovskaya|url=https://lidiyayankovskaya.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лидия Валерьяновна Аксëнова (1923-2019; КСРО, [[Молдова]]) <ref>{{Cite web|title=Аксенова Лидия Валерьяновна|url=https://mus.academy/authors/aksenova-lidiya|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лижия Амадио (1964) Бразилия <ref>{{Cite web|title=Ligia Amadio|url=https://www.ligiaamadio.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лижия О`Риордан (Ирландия, Росиия) <ref>{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/63022/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Любовь Носова (Ресей) <ref>{{Cite web|title=Любовь Носова — Дирижер|url=https://liubov-nosova.com/ru|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лиса Ксантопулу (1968) Грекия <ref>{{Cite web|title=Biography <nowiki>|</nowiki> maestrox|url=https://lisaxanthopoulou.wixsite.com/maestrox/copy-of-biography-1|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Лиана Александровна Исакадзе (1946–2024; КСРО, [[Грузия]], Германия) <ref>{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/38124/|accessdate=06.06.2026}}</ref> <span id="М"></span> '''М''' * Марин Олсоп (1956) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Marin Alsop|url=https://www.marinalsop.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Маргарита Дварëнайте (1928–2008) [[Латвия]] <ref>{{Cite web|title=Дварёнайте Маргарита, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Дварёнайте,_Маргарита|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Маргарита Львовна Хейфец (1921–1999; КСРО, Ресей) <ref>{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999|url=https://www.conservatory.ru/esweb/kheyfec-margarita-lvovna-1921-1999|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Маргарита Александровна Саморукова (1925–2002) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Саморукова Маргарита Александровна, биография — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Саморукова,_Маргарита_Александровна|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Марина Николаевна Третьякова (1969) Беларусь <ref>{{Cite web|title=Третьякова Марина Николаевна - Белорусская государственная академия музыки|url=https://bgam.by/struktura-akademii/fakultety-i-kafedry/vokalno-horovoj-fakultet/kafedra-opernoj-podgotovki-i-horeografii/tretyakova-marina-nikolaevna/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мирга Гражините-Тила (1986) [[Литва]] <ref>{{Cite web|title=Mirga Gražinytė-Tyla|url=https://mirgagrazinytetyla.com/index.htm|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мари-Жанна Сереро (Франция) <ref>{{Cite web|title=Marie-Jeanne Serero|url=https://www.mariejeanneserero.fr/Home/view/fr/Marie-Jeanne-Serero.html|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Мария Бадстуэ (1982) [[Дания]] <ref>{{Cite web|title=MARIA BADSTUE|url=https://www.mariabadstue.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Йозефина Агнес Вюрм (Мэри Вурм) (1860–1938) Британия, Германия <ref>{{Cite web|title=Mary Wurm Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Mary_Wurm|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Арманда Матильда де Полиньяк (1876–1962) Франция <ref>{{Cite web|title=Armande de Polignac Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Armande_de_Polignac|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Константиновна Курочкина (1989) Ресей <ref>{{Cite web|title=Московская консерватория - персоналии - Курочкина Мария Константиновна|url=https://www.mosconsv.ru/ru/person/148420|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Александровна Романова (Ресей) <ref>{{Cite web|title=Романова Мария Александровна|url=https://www.unioncomposers.ru/composer/view/?id=978|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мария Макраки (Греция) <ref>{{Cite web|title=Maria Makraki - Conductor|url=https://www.mariamakraki.com/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Мария Эклунд (1973) Россия <ref>{{Cite web|title=Home Page|url=https://mariaeklund.net/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Марта Реммерт (1853–1941) Германия <ref>{{Cite web|title=Martha Remmert|url=https://www.fembio.org/biographie.php/frau/biographie/martha-remmert/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Марта Линц фон Кригнер (1898–1982) [[Австро-Венгрия|Аустро-Венгрия]] <ref>{{Cite web|title=Marta Linz: Birthday & Death (1898-1982), Age and Zodiac|url=https://happyhappybirthday.net/en/age/marta-linz-person_syxllyfq|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мадлен Тереза Бушери Ле-Фор (1879–1960) Франция <ref>{{Cite web|title=Magdeleine Boucherit Le Faure Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Magdeleine_Boucherit_Le_Faure|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Михаэла Сильвия Рошка (1957–2026) [[Румыния]]<ref>{{Cite web|title=Mihaela Silvia Rosca, Дирижер <nowiki>|</nowiki> Архив, выступления, билеты и видео <nowiki>|</nowiki> Operabase|url=https://www.operabase.com/mihaela-silvia-rosca-a23399/ru|accessdate=06.06.2026}}</ref> * [[Маралжан Мырзақұлова|Маралжан Қазыбекқызы Мырзақұлова]] (1974–2025) Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Мырзақұлова Маралжан Қазбекқызы - KazTheatre|url=https://kaztheatre.kz/priests/мырзақұлова-маралжан-қазбекқызы/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Маргарет Хилис (1921–1998) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Margaret Hillis: University Honors and Awards: Indiana University|url=https://honorsandawards.iu.edu/awards/honoree/94.html|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мун-ëн Хо (1964) КХДР ([[Солтүстік Корея|Корей Халық Демократиялық Республикасы]]) <ref>{{Cite web|title=Heo Moon-young (conductor) - NamuWiki|url=https://en.namu.wiki/w/허문영(지휘자)|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Муборак Бахруллаевна Лутфуллаева (1976) Өзбекстан <ref>{{Cite web|title=Браво, Муборак! - Kultura.uz|url=https://kultura.uz/view_6_r_13941.html|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мишель Рейкерс (майор) АҚШ <ref>{{Cite web|title=— The Cleveland Orchestra|url=https://www.clevelandorchestra.com/people/michelle-rakers|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мойца Лавренчич ([[Словения]]) <ref>{{Cite web|title=MOJCA LAVRENČIČ - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/mojca-lavrencic/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мадинат Магометовна Яндиева (1942) [[Ингушетия]] <ref>{{Cite web|title=Ингушская прима дирижерского искусства Мадинат Яндиева не представляет свою жизнь без музыки <nowiki>|</nowiki> Ингушетия/ГIалгIайче — интернет-газета|url=https://gazetaingush.ru/kultura/ingushskaya-prima-dirizherskogo-iskusstva-madinat-yandieva-ne-predstavlyaet-svoyu-zhizn-bez|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Мадина Маратқызы Қабижанова (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Достойный пример|url=https://avestnik.kz/dostojnyj-primer-2/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Маржена Дьякун (1981) [[Польша]] <ref>{{Cite web|title=Marzena Diakun|url=https://www.diakun.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Марлен Урбай (Куба) <ref>{{Cite web|title=Marlene Urbay|url=https://www.facecuba.org/post/marlene-urbay|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Мирует Талапқызы Мұқанова (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Талант, дисциплина и абсолютный слух|url=https://kazpravda.kz/n/talant-distsiplina-i-absolyutnyy-sluh/|accessdate=13.05.2026}}</ref> <span id="Н"></span> '''Н''' * Нил Вендитти (Түркия, Италия) <ref>{{Cite web|title=NILVENDITTI|url=https://www.nilvenditti.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Негин Хпалвак (1997) Ауғанстан <ref>{{Cite web|title=Negin Khpalwak: Afghanistan's Only Female Orchestra Conductor|url=https://www.rejectedprincesses.com/blog/modern-worthies/negin-khpalwak|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нина Дмитриевна Кравченко (1952) КСРО, Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Алматинский Музыкальный Колледж имени П.Чайковского|url=https://music-college.kz/news/46/single/82|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нина Ракич ([[Сербия]]) <ref>{{Cite web|title=Kad umetnost ima ime i prezime: Zašto je važno pomoći Nini Rakić - Ozon Media|url=https://www.ozon.rs/vesti/2025/kad-umetnost-ima-ime-i-prezime-zasto-je-vazno-pomoci-nini-rakic/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ниа Имани Франклин (1993) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Nia Imani Franklin <nowiki>|</nowiki> Winston-Salem Symphony|url=https://www.wssymphony.org/guest-artists/nia-imani-franklin/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Наталья Владимировна Базалева (1958) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Базалева Наталья Владимировна — Рувики: Интернет-энциклопедия|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Базалева,_Наталья_Владимировна|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Наталья Сергеевна Вильянова (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=Вильянова Наталья Сергеевна|url=https://filarmonia.kz/?p=1476&lang=ru|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Наталья Борисовна Пономарчук (Украина) <ref>{{Cite web|title=Natalia Ponomarchuk – Official website|url=https://ponomarchuk.org/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Натали Штуцман (1965) Франция <ref>{{Cite web|title=Nathalie Stutzmann, conductor and contralto|url=https://nathaliestutzmann.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нисан Ак (Түркия) <ref>{{Cite web|title=Nisan Ak <nowiki>|</nowiki> Conductor - Home|url=https://nisanak.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нежат Амири ([[Иран]]) <ref>{{Cite web|title=İran’da tabuları yıkan orkestra şefi: Nezhat Amiri - Umut Gazetesi|url=https://umutgazetesi45.org/arsivler/3080|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Назанин Агахани (1980) Аустрия <ref>{{Cite web|title=Nazanin AGHAKHANI Conductor*Composer|url=https://www.nazaninaghakhani.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Николетт Элла Фрайон (1960) Аустралия <ref>{{Cite web|title=Nicolette Fraillon|url=https://www.nicolettefraillon.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Наргиза Курманова ([[Қырғызстан]]) <ref>{{Cite web|title=Наргиза Курманова » Союз Композиторов Кыргызской Республики|url=http://kompozitor.kg/composers/68-nargiza-kurmanova.html|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нурбана Эмин ([[Шыңжаң Ұйғыр автономиялық ауданы|Шыңжаң ұйғыр автономиялық ауданы]]) <ref>{{Cite web|title=Happy Women's Day. This is Xinjiang's first female conductor, Nurbana Emin, a Uyghur lady. : r/MarxistCulture|url=https://www.reddit.com/r/MarxistCulture/comments/1j5ywtn/happy_womens_day_this_is_xinjiangs_first_female/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Наоми Мунаката (1955–2020) Жапония, Бразилия <ref>{{Cite web|title=Мунаката Наоми, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Мунаката,_Наоми|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Нварт Андреасян (Армения, Франция) <ref>{{Cite web|title=Нварт Андреасян: «В XXI веке дирижер – деловой человек…» :: Культура / ВЗГЛЯД|url=https://vz.ru/culture/2008/5/8/166305.html|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Нодока Окисава (Жапония) <ref>{{Cite web|title=Nodoka Okisawa — Gallery|url=https://www.nodokaokisawa.com/gallery|accessdate=13.05.2026}}</ref> <span id="О"></span> '''О''' * Ольга Евгеньевна Вольф (1907–1992) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992|url=https://www.conservatory.ru/esweb/volf-olga-evgenevna-1907-1992|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ольга Максимилиановна Берг (1907–1991) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991|url=https://www.conservatory.ru/esweb/berg-olga-maksimilianovna-1907-1991|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ольга Власова (Ресей) <ref>{{Cite web|title=Ольга Власова ▪ Новая Опера / Балет Москва|url=https://novayaopera.ru/theatre-people/dirizhery/olga-vlasova/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ольга Николаевна Полякова ([[Бурятия]]) <ref>{{Cite web|title=Заслуженный работник культуры Российской Федерации - Новости -|url=https://minkultrb.ru/news/news/5111-zasluzhennyy-rabotnik-kultury-rossiyskoy-federatsii/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ольга Матильда Агнес фон Радецки (1858–1933) Латвия, КСРО <ref>{{Cite web|title=Radecki, Olga von - Sophie Drinker Institut|url=https://www.sophie-drinker-institut.de/radecki-olga-von|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Ольга Владимировна Сердюкова (Калмыкия) <ref>{{Cite web|title=Ольга Владимировна Сердюкова — Яндекс: нашлось 190 тыс. результатов|url=https://kalmfil.ru/index.php/kollektivy/khudozhestvennye-rukovoditeli/150-serdyukova-olga-vladimirovna|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Оксана Ярославовна Лынив (1978) [[Украина]] <ref>{{Cite web|title=Oksana Lyniv|url=https://oksanalyniv.com/en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Оксана Кротик (Украина) <ref>{{Cite web|title=Oksana Krotyk - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/oksana-krotyk/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Офенце Дикеледи Кеорапетсе Пице (1992) [[Оңтүстік Африка Республикасы]] <ref>{{Cite web|title=Ofentse Pitse is first black woman to own an all-black orchestra|url=https://iol.co.za/pretoria-news/news/2023-06-05-ofentse-pitse-is-first-black-woman-to-own-an-all-black-orchestra/|accessdate=06.06.2026}}</ref> <span id="П"></span> '''П''' * '''Полина Андреевна Лебедева''' (2001; [[Украина]]) – украиналық дирижёр. 2022 жылғы желтоқсанда Риккардо Мути атындағы әйгілі Италиялық опера академиясының ең жас қатысушысы атанды. 2023 жылғы шілдеде Германияда өткен Г. Малер атындағы беделді дирижёрлер байқауының бес жартылай финалисінің қатарына енді, ал 2024 жылғы маусымда Нидерландтың Роттердам қаласында өткен Халықаралық дирижёрлер байқауының жартылай финалына шықты. 2026 жылы Швейцарияның Цюрих қаласындағы Tonhalle дирижёрлер академиясының Пааво Ярвидің тәлімгерлігімен қатысушысы болды. П. Лебедева сондай-ақ 2026–2028 жылдарға әйел дирижëрлерге арналған Taki Alsop Conducting Fellowship (TACF) бағдарламасының стипендия иегері атанды. 2026 жылы Парижде өткен «La Maestra» халықаралық әйел дирижёрлер байқауына қатысып, ширек финалға шықты. 2026 жылдан бастап Париж ұлттық операсының дирижёр-резиденті қызметін атқарады. <ref>{{Cite web|title=Polina Lebedieva - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/polina-lebedieva/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * '''Паниз Фарьюсефи''' ([[Иран]]) – ирандық дирижёр, скрипкашы. 2025 жылы қарашада Тегеран симфониялық оркестріне дирижёрлік еткен екінші әйел болды және осы оркестрге көпшілікке арналған ашық концерттерде ресми түрде дирижёрлік етуге рұқсат алған алғашқы әйел атанды. Бұл оқиға халықаралық деңгейде тарихи маңызға ие болды. Тегеран филармониялық оркестрінің концертмейстері бола отырып, ол Вахдат залында «Симург жері» атты екі күндік концерттік бағдарламаны басқарды. Бағдарламаға ирандық әйел композиторлар Афтаб Дарвиши мен Гольфам Хайямның шығармаларымен қатар, Ф. Шуберттің №8 «Аяқталмаған симфониясы», Ян Сибелиустың «Ішекті оркестрге арналған экспромты» және А. Хачатурянның «Гаянэ» балетінен «Қылыштармен би» енді. П. Фарьюсефи өзінің жеке тәуелсіз ұжымын – Vivo Orchestra-ны құрды және онымен алғашқы ірі концертін 2024 жылы тамызда өткізді. Сонымен қатар ол «Novak String Quartet» ішекті квартетінің негізін қалаушы әрі жетекшісі. П. Фарьюсефи дирижёрліктен Арам Гарабекян және Станислав Кочановский сияқты шеберлерден білім алды'''.''' <ref>{{Cite web|title=Паниз Фарьюсефи стала первой женщиной-дирижером в истории Тегеранского симфонического оркестра <nowiki>|</nowiki> Музыкальная жизнь|url=https://muzlifemagazine.ru/paniz-faryusefi-stala-pervoy-zhenshhino/|accessdate=06.06.2026}}</ref> <span id="Р"></span> '''Р''' * [[Раиса Құдайбергенқызы Садықова|Раиса Құдайбергенқызы Садықова]] (1944–2020) Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Раиса Садықова|url=https://qazaqculture.com/kk/cultural-objects/246ef525-7a73-4d2e-93d6-45fca37b5dd0|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Ребекка Тонг (1985) [[Индонезия]] <ref>{{Cite web|title=Rebecca Tong|url=https://www.rebeccatong.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Рахила Орынқызы Ерғалиева (Құлсариева) Қазақстан <ref>{{Cite web|title=Дирижер|url=https://dina-orkestr.kz/orkestr-khuramy/dyryzher|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Радосвета Бояджиева (1923–2018) Болгария <ref>{{Cite web|title=Персоны|url=https://100philharmonia.spb.ru/persons/18681/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Розмари Йорганджи (Албания) <ref>{{Cite web|title=Rozmari Jorgaqi passed away at the age of 83, the first Albanian Orchestra Conductor|url=https://www.ocnal.com/2020/09/rozmari-jorgaqi-passed-away-at-age-of.html|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Розабел Грейс Уотсон<ref>{{Cite web|title=Watson, Rosabel - Sophie Drinker Institut|url=https://www.sophie-drinker-institut.de/watson-rosabel|accessdate=07.07.2026}}</ref> * Росила Самир (Мысыр) <ref>{{Cite web|title=Alexandria Opera witnesses the birth of the first female maestro in a singing concert .. - Egyptfwd.org|url=https://egyptfwd.org/Article/6/3091/Alexandria-Opera-witnesses-the-birth-of-the-first-female-maestro|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Рут Райнхардт (Германия) <ref>{{Cite web|title=Ruth Reinhardt|url=https://ruth-reinhardt.com/about/#:~:text=Ruth%20Reinhardt%20is%20the%20newly,Paulo%20State%20Symphony%20Orchestra%20(OSESP)|accessdate=11.05.2026}}</ref> <span id="С"></span> '''С''' * Сабрие Искандеровна Бекирова (1965) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=Сабрие Бекирова - дирижер|url=https://sabrie-bekirova.ru/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Себрина Мария Альфонсо (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Biography • SFSO|url=https://southfloridasymphony.org/biography/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Сара Колдуэлл (1924–2006) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Sarah Caldwell <nowiki>|</nowiki> Pioneer, Conductor, Producer <nowiki>|</nowiki> Britannica|url=https://www.britannica.com/biography/Sarah-Caldwell|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сильвия Кадуфф (1937) [[Швейцария]] <ref>{{Cite web|title=Caduff, Sylvia (1937—) <nowiki>|</nowiki> Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/women/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/caduff-sylvia-1937|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сиëн Сон (1975) [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] <ref>{{Cite web|title=Seong Siyeon - NamuWiki|url=https://en.namu.wiki/w/성시연|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Селия Томаса Торра (1884–1962) [[Аргентина]] <ref>{{Cite web|title=Celia Torrá Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Celia_Torrá|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Светлана Борисовна Безродная (1934) КСРО, Ресей <ref>{{Cite web|title=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Безродная,_Светлана_Борисовна|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Безродная,_Светлана_Борисовна|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сусанна Мялкки (1969) [[Финляндия]] <ref>{{Cite web|title=Susanna Mälkki|url=https://susannamalkki.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Симона Маргарет Янг (1961) Аустралия <ref>{{Cite web|title=Янг Симона, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Янг,_Симона|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Симона Струнгару (Румыния) <ref>{{Cite web|title=Strungaru Simona|url=https://festivalenescu.ro/en/george-enescu-international-festival/artists/all/soloists/strungaru-simona-2028791847#:~:text=Simona%20Strungaru%20is%20a%20versatile,Composers%20and%20Musicologists%20of%20Romania|accessdate=06.06.2026}}</ref> * София Шарлотта Ганноверская (1668–1705) Германия <ref>{{Cite web|title=София Шарлотта Ганноверская — Рувики: Интернет-энциклопедия|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/София_Шарлотта_Ганноверская|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сиан (Шарн) Эдвардс (1959) Ұлыбритания <ref>{{Cite web|title=Sian Edwards (born March 27, 1959), British conductor <nowiki>|</nowiki> World Biographical Encyclopedia|url=https://prabook.com/web/sian.edwards/1889120#:~:text=Sian%20Edwards%20is%20an%20English,National%20Opera%20in%20the%201990s|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сузанна Павловски ([[Колумбия]]) <ref>{{Cite web|title=meet the maestra|url=https://suzannapavlovsky.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Стефани Роудс Рассел (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Conductor <nowiki>|</nowiki> Stephanie Rhodes Russell|url=https://www.stephanierhodesrussell.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Севиль Иншалла кызы Гаджиева (1975) [[Әзербайжан]] <ref>{{Cite web|title=Севиль Гаджиева: Важной составляющей для любого музыкального руководителя является служение исключительно творческим интересам коллектива - ИНТЕРВЬЮ - АЗЕРТАДЖ|url=https://azertag.az/ru/xeber/sevil_gadzhieva_vazhnoi_sostavlyayushchei_dlya_lyubogo_muzykalnogo_rukovoditelya_yavlyaetsya_sluzhenie_isklyuchitelno_tvorcheskim_interesam_kollektiva____intervyu-3653007|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сперанца Скаппуччи (Италия) <ref>{{Cite web|title=Speranza Scappucci|url=https://www.speranzascappucci.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Сьюзен Хейг (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Susan Haig - Biography|url=https://susanhaig.com/bio.html|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Сайра Сиверсон (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Знакомьтесь: Сайра Сиверсон <nowiki>|</nowiki> Музыкальный руководитель и дирижер Молодежного симфонического оркестра Сан-Хуана — SHOUTOUT COLORADO|url=https://shoutoutcolorado.com/meet-sayra-siverson-music-director-and-conductor-of-the-san-juan-symphony-youth-orchestra/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Соль Чин (1987) [[Корея Республикасы|Оңтүстік Корея]] <ref>{{Cite web|title=Conductor Sol Chin|url=https://www.sol-chin.com/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Сун Хи Ньюболд (АҚЩ, Оңтүстік Корея) <ref>{{Cite web|title=Soon Hee Newbold – Telling stories through music|url=https://www.soonheenewbold.com/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Сая Жұмашева (Қазақстан) <ref>{{Cite web|title=ЕЕ ПРИЗВАНИЕ - ДИРИЖЕР|url=https://pricom.kz/obshhestvo/ee-prizvanie-dirizher.html|accessdate=13.05.2026}}</ref> * '''Сәуле Халимқызы Рахымғалиева''' ([[Қазақстан]]) – қазақстандық дирижёр, қобызшы. 2018 жылы «Мәдениет саласының үздігі» төсбелгісімен марапатталды, ал 2022 жылы мәдениет және өнер саласындағы Қарағанды облысы әкімінің «Солист-инструменталист» номинациясы бойынша сыйлығының лауреаты атанды. 2017 жылы Қарағанды қаласындағы Қали Байжанов атындағы концерттік бірлестіктің «Шалқыма» концерт залында оның 50 жылдығына арналған мерекелік жеке концерті өтті. Концертте ол солист ретінде ғана емес, дирижёр ретінде де өнер көрсетті. С. Рахымғалиева Тәттімбет атындағы қазақ академиялық оркестріне дирижёрлік етіп, көрермендерге Тәттімбеттің «Былқылдақ» күйін, М. Әубәкіровтің «Талас» күйін, К. Дженкинстің «Палладио» кончерто гроссо шығармасының бірінші бөлімін ұсынды. Сондай-ақ, «Кең дала» жастар хорымен бірге В. Вавиловтың «Ave Maria», П. Чесноковтың «Крестьянская пирушка» және О. Сейтқазының «Қазақстаным менің!» шығармаларын орындады. Сонымен қатар, концертте оның шәкірттерінің бірі, 2023 жылы өткен М. Төлебаев атындағы VI халықаралық дирижёрлер мен вокалисттер байқауының II дәрежелі лауреаты Абай Ракишев Е. Усеновтың «Шыңырау құс» шығармасына дирижёрлік етті. .<ref>{{Cite web|title=Карагандинский оркестр казахских народных инструментов имени Таттимбета даёт концерт|url=https://www.gov.kz/memleket/entities/karaganda/press/news/details/490384|accessdate=13.05.2026}}</ref> <span id="Т"></span> '''Т''' * '''Татьяна Михайловна Коломийцева''' (1914–1994; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Беларусь]]) – кеңестік және беларусь дирижёр. Ол КСРО дирижёрлерінің арасында Сергей Танеевтің «Орестея» операсын сахналауға кіріскен жалғыз дирижёр болды. Кеңес Одағы сахнасында алғаш рет опера 1963 жылы Минск қаласында оның жетекшілігімен қойылды. 1977 жылы ол Рихард Вагнердің «Лоэнгрин» операсын Беларусь сахнасында алғаш рет қойды. 1952–1993 жылдар аралығында Минск қаласындағы Беларусь ұлттық опера және балет театрында дирижёр болып жұмыс істеді. Оның Беларусь сахнасында қойған спектакльдерінің қатарында ұлттық опералық қойылымдар да болды: В. Золотарёвтың «Князь озеро», Г. Вагнердің «Подставная невеста», Е. А. Глебовтың «Избранница», «Тиль Уленшпигель» және «Альпийская баллада» шығармалары. Сонымен қатар ол орыс және шетелдік классика туындыларын да қойды: П. И. Чайковскийдің «Пиковая дама», «Лебединое озеро» және «Щелкунчик» балеттері, Дж. Вердидің «Трубадур» операсы және басқа да қойылымдар. 1937 жылдың күзінде Мәскеу және Ленинград филармонияларының мемлекеттік симфониялық оркестрлерінде, сондай-ақ КСРО Мемлекеттік симфониялық оркестрінде дирижёрдің көмекшісі қызметіне арналған Бүкілодақтық байқауға қатысты. 20 қатысушының арасынан бірінші орын алды. Мамандардың айтуынша, ол дирижёрлік таяқшасының алғашқы қимылынан-ақ оркестрді бағындырып, өз еркіне көндіріп, жетекшінің барлық шығармашылық ойын жүзеге асыруға жетелей алған. 1964 жылы оған Беларусьтің халық әртісі атағы берілді. <ref>{{Cite web|title=Женщина-дирижер — Белорусский государственный архив кинофотофонодокументов|url=https://bgakffd.by/exhibition/zhenshhina-dirizher/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * '''Татьяна Перес Эрнандес''' (1990; [[Колумбия]]) – колумбиялық дирижёр. 2024 жылы Франциядағы «La Maestra» халықаралық әйел дирижёрлер байқауының жартылай финалисі болды, ал 2023 жылы Богота филармониялық оркестрі ұйымдастырған Әйел дирижёрлер байқауында бірінші жүлдеге ие болды. Т. Эрнандес Клаус Мякеля, Густаво Дудамель, Пабло Эрас-Касадо және Андрес Ороско-Эстрада сияқты көрнекті дирижёрлердің ассистенті болып жұмыс істеді. 2022 жылы Колумбияның жетекші оркестрлерінің бірі – Медельин филармониялық оркестрінің тұрақты дирижёрі болды. Қазіргі уақытта ол Медельиндегі Полифониялық студияның (''Estudio Polifónico de Medellín'') бас дирижёрі және Медельиндегі Бейнелеу өнері университетінде дирижёрлік пәнінен сабақ береді. <ref>{{Cite web|title=Tatiana Pérez-Hernández - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/tatiana-perez-hernandez/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> * '''Татьяна Александровна Шипулина''' (1950–2021; [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]], [[Татарстан]]) – кеңестік және ресейлік дирижëр, сазгер. 1981 жылдан бастап Омбы филармониясында, кейін Омбы музыкалық театрында дирижёр болып жұмыс істеді. 1985 жылдан өмірінің соңына дейін Воронеж мемлекеттік опера және балет театрында дирижёр қызметін атқарды. Сондай-ақ Воронежде «Классик-оркестр» камералық оркестрін ұйымдастырып, 1995 жылға дейін оның көркемдік жетекшісі болды. 2001 жылы Актерлер үйінде «Музыкалық призма» клубын құрды. Клуб аясында тыңдармандарды Воронеж өлкесі ақындарының шығармашылығымен таныстырды және олардың өлеңдеріне музыка жазды. Воронеж Композиторлар одағында авторлық бағдарламалар циклін жүргізді. 2010 жылы «Воронеж облысының еңбек сіңірген өнер қайраткері» атағына ие болды. 2001 жылдан Ресей Композиторлар одағының Воронеж ұйымының мүшесі болды. 2000 жылы «Әулиелер Кирилл мен Мефодий құрметіне» медалімен және басқа да марапаттауларға ие болған. Ленинград консерваториясында Илья Мусиннің жетекшілігімен опера және симфониялық дирижёрлік мамандығы бойынша білім алды. <ref>{{Cite web|title=Шипулина Татьяна Александровна|url=https://vrnency.ru/vol-2/ve-2-sh/b-00127-sh|accessdate=06.06.2026}}</ref> * '''Тьянли Лу''' ([[Қытай]], [[Жаңа Зеландия]]) – қытай текті жаңа зеландиялық дирижёр. 2019 жылы Уэльс ұлттық операсының алғашқы әйел дирижёр-резиденті атанды. 2020 жылы Италияда өткен «Гвидо Кантелли» халықаралық дирижёрлер байқауында және Германияда өткен сэр Георг Шолти атындағы халықаралық дирижёрлер байқауында бірінші жүлдеге ие болды. 2014 жылы Уэльстегі Сент-Вулос симфониялық оркестрінің бас дирижёрі қызметіне тағайындалды. Сондай-ақ 2017–2018 жылдар маусымында Лос-Анджелес филармониялық оркестрінде Густаво Дудамель атындағы стипендиялық бағдарламаға қатысты. 2024 жылғы тамызда BBC Proms фестивалінде BBC симфониялық оркестріне дирижёрлік етіп, дебют жасады. Бағдарламада композитор Франсиско Коллдың виолончель мен оркестрге арналған концертінің британдық премьерасы орын алды; солист – виолончелистші Соль Габетта. Оның опералық жұмыстарының қатарында Аальто музыкалық театрындағы (Эссен) «Риголетто» операсы (2021) және Базель театрында қойылған «Мария мен Пьер» операсының әлемдік премьерасы (2023) бар. <ref>{{Cite web|title=Tianyi Lu <nowiki>|</nowiki> Conductor|url=https://www.tianyi-lu.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * '''[[Томоми Нисимото]]''' (1970; [[Жапония]]) – жапониялық дирижëр, елші. 2012 жылдан бастап «IlluminArt» симфониялық оркестріне [[Продюсер|продюсерлік]] жұмыс, көркемдік жетекшісі және бас дирижёр лауазымдарын атқарады. 2000-жылдардың ортасынан бастап халықаралық деңгейде белсенді жұмыс істеп, 2004 жылы Вьетнамның Фукуок қаласында өткен 19-шы мәдениет фестивальінде дирижёрлейді. 2006 жылы сазгер П.И. Чайковскийдің «Өмір» (''орысш. Жизнь'') атты аяқталмаған симфониясын Пëтр Климов жалғастырып өңделген нұсқасы бойынша Чайковский қорының орыс симфониялық оркестрімен Жапонияға гастрольдік-сапарлар кезінде орындады. Кейінгі жылдары Венгрия, Прага және Одессадағы опера және балет театрларында өнер көрсетіп, шығармалар қатарында дәстүрлі жапондық «Но» стильіндегі Дж. Пуччинидің «Мадам Баттерфляй» (''Көбелек аруы'') және Юкио Мисиманның пьесасы бойынша қойылған заманауи «Сотоба Комати» (Комати және пагода) опералары бар. 2008 жылы П.И. Чайковскийдің «Щелкунчик» (''Шерткіш'') балетінің толық нұсқасын жапондық филармониялық оркестрімен қойылымын орындаған. 2004 жылы «Newsweek Japan» журналындағы «Әлем құрметтейтін 100 жапондықтар» тізіміне қосылады.<ref>{{Cite web|title=Home <nowiki>|</nowiki> Tomomi Nishimoto|url=https://www.tomomi-n.com/en/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * '''Танатчая (Таня) Чанпханитпорнкит''' ([[Тайланд]]) – тай дирижёр, педагог. Грэмми сыйлығына ие болған Нью-Йорк жастар симфониялық оркестрінде дирижёрдің көмекшісі қызметін атқарған. 2025 жылы Yamaha компаниясының «Музыка саласындағы үздік 40 жас педагог» тізіміне енді және музыкалық білім беру саласындағы Грэмми сыйлығының ширек финалисі атанды. Қазіргі уақытта Ла Гуардия жоғары мектебінде сабақ береді. Ол Манхэттен музыка мектебінің симфониялық оркестрінің дирижёрі және Нью-Йорк жастар симфониялық оркестрінің «Crescendo» оркестрінің музыкалық жетекшісі қызметін атқарады. Жоғары оқу орындарындағы педагогикалық қызметіне Бруклин колледжі, Педагогикалық колледж, Колумбия университеті, Уильям Патерсон университеті және Нью-Джерси колледжі кіреді. Сонымен қатар ол жас әйел дирижёрлерді қолдауға бағытталған коммерциялық емес «Girls Who Conduct» ұйымының тең құрылтайшысы. <ref>{{Cite web|title=Tanatchaya “Tanya” Chanphanitpornkit - Yamaha Music|url=https://yamahaycastg.wpengine.com/music-educators/40-under-40/2025/chanphanitpornkit-tanatchaya/|accessdate=13.05.2026}}</ref> <span id="У"></span> '''У''' * '''Ульяна Созанская''' ([[Украина]]) – украиналық әскери дирижёр әрі әскери қызметші. Ол Украина Қарулы күштеріндегі әскери дирижёр лауазымындағы алғашқы әйел болып табылады. 2014 жылы Львов қаласындағы Петр Сагайдачный атындағы Құрлық әскерлері ұлттық академиясына әскери дирижёрлер кафедрасына оқуға түсті. 2017 жылдан бастап Винница қаласындағы Украина Қарулы күштері Әскери-әуе күштерінің Әскери-музыкалық өнер орталығының әскери оркестрін (шамамен 60 музыкант) басқарды. Ол әскери парадтарда, концерттерде және басқа да өнер көрсетулерде, соның ішінде жауынгерлік іс-қимылдар аймақтарында оркестрге дирижёрлік етті. <ref>{{Cite web|title=От дирижера военного оркестра до десантного подразделения: история Ульяны Созанской - vinnychanka.info|url=https://vinnychanka.info/ru/eternal/ot-dirizhera-voennogo-orkestra-do-desantnogo-podrazdeleniya-istoriya-ulyany-sozanskoj|accessdate=06.06.2026}}</ref> <span id="Ф"></span> '''Ф''' * Фрида Белинфанте (1904–1995) [[Нидерланд]] <ref>{{Cite web|title=Frieda Belinfante|url=https://www.fembio.org/english/biography.php/woman/biography/frieda-belinfante/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Фиона Монбет (1989) Франция, [[Ирландия]] <ref>{{Cite web|title=- Fiona Monbet|url=https://fionamonbet.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Флорика Димитриу (1915–1993) Румыния <ref>{{Cite web|title=Florica Dimitriu Discography: Vinyl, CDs, & More <nowiki>|</nowiki> Discogs|url=https://www.discogs.com/ru/artist/3341265-Florica-Dimitriu|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Фредерика Петридис (1903–1983) [[Бельгия]], АҚШ <ref>{{Cite web|title=Frédérique Petrides Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Frédérique_Petrides|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Фанни Мендельсон Бартольди (Гензель) (1805–1847) Германия <ref>{{Cite web|title=Мендельсон Фанни, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Мендельсон,_Фанни|accessdate=06.06.2026}}</ref> * [[Фаузия Хәкімбекқызы Тажина|Фаузия Тажина]] (1990; Қазақстан) – Ресейдің Түмен филармониясындағы Батыс Сібірдің ішіндегі жалғыз «Сібір Камератасы» камералық оркестрдің бас дирижëрі және көркемдік жетекшісі.<ref>{{Cite web|title=Знакомьтесь, Фаузия Тажина: оркестр «Камерата Сибири» с новым лицом|url=https://tgf.kto72.ru/news/23417/|accessdate=06.06.2026}}</ref> <span id="Х"></span> '''Х''' * Хан На-Чанг (1982) Оңтүстік Корея <ref>{{Cite web|title=Han-Na Chang Conductor Official Website|url=https://www.hannachangmusic.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хильдегарда Шарлотта Аврора Вернер (1834–1911) Швеция <ref>{{Cite web|title=Hildegard Werner - Discography of American Historical Recordings|url=https://adp.library.ucsb.edu/index.php/mastertalent/detail/115496/Werner_Hildegard|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хильдегарда Бингенская (1098–1179) (шіркеудің хор маэстрасы) [[Рим империясы]] <ref>{{Cite web|title=Хильдегарда Бингенская — день памяти, житие, почитание — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Хильдегарда_Бингенская|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хелен Куач (1940–2013) [[Вьетнам]] <ref>{{Cite web|title=Conductor Helen Quach, dragon lady of the podium; 73 <nowiki>|</nowiki> Lifestyle.INQ <nowiki>|</nowiki> Lifestyle.INQ|url=https://lifestyle.inquirer.net/119611/conductor-helen-quach-dragon-lady-of-the-podium-73/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хелен Мэй Батлер (1867-1957) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Helen May Butler - Wind Repertory Project|url=https://www.windrep.org/Helen_May_Butler|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Хелен Л. Вайс (1920–1948) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Helen L. Weiss Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Helen_L._Weiss|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Хелен Ча Пë (Оңтүстік Корея) <ref>{{Cite web|title=О Хелен Ча-Пё, Биография|url=https://www.peoples.ru/art/music/conductor/helen_cha-pyo/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Хатидже Инджи Чайырлы (1935–2021) Түркия <ref>{{Cite web|title=İnci ÇAYIRLI - hatirlatalimdedik.com|url=https://hatirlatalimdedik.com/inci-cayirli|accessdate=10.05.2026}}</ref> <span id="Ц"></span> '''Ц''' * Цзяцзин Лай (Қытай) <ref>{{Cite web|title=Jiajing Lai - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/jiajing-lai-2/?lang=en|accessdate=06.06.2026}}</ref> <span id="Ч"></span> '''Ч''' * Чжэн Сяоин (1929) Қытай <ref>{{Cite web|title=Чжэн Сяоин, биография и музыкальное творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Чжэн_Сяоин|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Чонним Чо (1940) [[Солтүстік Корея|КХДР]] <ref>{{Cite web|title=First Woman Conductor – Paektu Solidarity Alliance|url=https://koreaisone.wordpress.com/2021/04/23/first-woman-conductor/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Чаовэнь Тин (Қытай) <ref>{{Cite web|title=Chaowen Ting - La Maestra Paris|url=https://lamaestra-paris.com/chaowen-ting/?lang=en|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Челси Галло (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Chelsea Gallo – Conductor|url=https://chelseagallo.com/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * '''Чанг Бинь Нгуен''' (1933–2025; [[Вьетнам]]) – вьетнамдық дирижëр. Вьетнамның алғашқы кәсіби әйел дирижëрі, еңбек сіңірген әртісі (NSUT). [[Мәскеу|Мәскеудегі]] П.И. Чайковский атындағы мемлекеттік консерваториясын «Хор дирижëрлігі» мамандығы бойынша бітірген. Кейін [[Ханой]] және [[Хошимин]] консерваторияларында оқытушы болып жұмыс істеген әрі композиция және дирижëрлік теориясы кафедрасы меңгерушісінің орынбасары қызметтерін атқарған. Ол хор дирижëрлігі бойынша оқулықтар құрастырды, хорларға арналған шығармаларды өңдеді және симфониялық оркестрлермен концерттер өткізді. <ref>{{Cite web|title=Binh Trang, Vietnam's first female conductor|url=https://www.vietnam.vn/en/nu-nhac-truong-dau-tien-cua-viet-nam-nsut-binh-trang-vua-qua-doi|accessdate=13.05.2026}}</ref> <span id="Ш"></span> '''Ш''' * Шикинья Гонзага Франсиска Эдвижес Невес (1847–1935) Бразилия <ref>{{Cite web|title=Women in Music Weekly Highlight: Chiquinha Gonzaga|url=https://www.yourclassical.org/story/2018/03/30/women-in-music-weekly-highlight-chiquinha-gonzaga|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Шогуфа Сафи (Ауғанстан) <ref>{{Cite web|title=Why Shogufa Safi and Afghanistan's first all-female orchestra have been forced to flee their country - Classical Music|url=https://www.classical-music.com/articles/why-shogufa-safi-and-afghanistans-first-all-female-orchestra-have-been-forced-to-flee-their-country|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Шайма Хусейн (Мысыр) <ref>{{Cite web|title=Egypt’s orchestra for blind women is challenging stereotypes with incredible... - Classic FM|url=https://www.classicfm.com/discover-music/egypt-orchestra-for-blind-women-challenging-stereotypes/|accessdate=06.06.2026}}</ref> <span id="Ы"></span> '''Ы''' * Ын Сон Ким (Оңтүстік Корея) <ref>{{Cite web|title=Eun Sun Kim bio|url=https://www.sfopera.com/about/bios/administration/Eun-Sun-Kim/|accessdate=13.05.2026}}</ref> <span id="Э"></span> '''Э''' * Элим Чан (1986) [[Гонконг|Британдық Гонконг]] <ref>{{Cite web|title=Conductor - Elim Chan - Conductor|url=https://www.elimchan.nl/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Элизабет Йоханна Ламина Кëйпер (1877–1953) Нидерланд <ref>{{Cite web|title=Kuyper, Rediscovering a Dutch Master - Feminae Records|url=https://www.feminaerecords.com/releases/kuyper-rediscovering-a-dutch-master/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Элизабет Уолдо (Энн Денцель, 1917 немесе 1918 – 2026) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Elisabeth Waldo Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Elisabeth_Waldo|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Элизабет Айона Браун (1941–2004) Британия <ref>{{Cite web|title=Браун Элизабет Айона, биография и творчество — РУВИКИ|url=https://ru.ruwiki.ru/wiki/Браун,_Элизабет_Айона|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Элизабет А. Бейкер (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=RECORDINGS – The Honourable Elizabeth A. Baker|url=https://elizabethabaker.com/recordings/|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Этель Легинска (1886–1970) Британия <ref>{{Cite web|title=Ethel Leginska <nowiki>|</nowiki> Encyclopedia.com|url=https://www.encyclopedia.com/history/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/ethel-leginska|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Эльфрида Андре (1841–1929) Швеция <ref>{{Cite web|title=Elfrida Andrée Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Elfrida_Andrée|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Эсин Айдингоз (1993) Түркия <ref>{{Cite web|title=Esin Aydingoz <nowiki>|</nowiki> Home|url=https://www.esinaydingoz.com/|accessdate=06.06.2026}}</ref> * Эмма Роберто Стейнер (1856 –1929) АҚШ <ref>{{Cite web|title=Conductor, Composer, Philanthropist; the Life of Emma Roberto Steiner|url=https://uafs.edu/academics/academic-resources/symposium/_documents/hayden-melissa.pdf|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Эуджения Калоссо (1878–*1914) Италия <ref>{{Cite web|title=Eugenia Calosso Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Eugenia_Calosso|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Элени Ламбири (1882*1883* немесе 1889–1960) Грекия <ref>{{Cite web|title=Eleni Lambiri Facts for Kids|url=https://kids.kiddle.co/Eleni_Lambiri|accessdate=10.05.2026}}</ref> * Элена Шварц (Аустралия, Швейцария) <ref>{{Cite web|title=Elena Swartz - Henry Luce|url=https://lucescholars.org/scholar-directory/elena-swartz/|accessdate=13.05.2026}}</ref> * Энн Ланди (АҚШ) <ref>{{Cite web|title=Conductor: The First African American|url=https://www.quaereliving.com/post/conductors-the-first-african-american|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Эмилия Робертовна Шихрагимова (Дағыстан) <ref>{{Cite web|title=Музыка – мое призвание! <nowiki>|</nowiki> ГБУ РД «Редакция республиканского журнала «Женщина Дагестана»|url=https://женщинадагестана.рф/node/11838|accessdate=11.05.2026}}</ref> * Элиза Вегас (Вьетнам) <ref>{{Cite web|title=Elisa Vegas <nowiki>|</nowiki> Directora|url=https://www.elisavegas.com/en|accessdate=11.05.2026}}</ref> == Статистика == 2026 жылдың қыркүйек айының статистикасы бойынша тізімде 250 әйел дирижёрлердің есімі берілген. Аздағы уақыттарда тізім жаңа мәліметтермен толықтырылады. == Әдебиет == * '''Орлов, Дмитрий Михайлович'''. Женщины дирижёры - в оркестрах стран мира : [16+] / Д. М. Орлов. — Москва : КнигИздат, 2023. — 273 с. : портр. : 21 см.; <nowiki>ISBN 978-5-4492-0528-5</nowiki>. * Т.Н. Бабич «Женщины-дирижеры симфонических и театральных оркестров: Феномен музыкально исполнительского искуства» 2010 г. * L. Hamer «Women on the Podium - Issues and Strategies of Women Conductors» , Article Version .pdf * KAY LAWSON «Women Conductors: Credibility in a Male-Dominated Profession» 1991 * Jing Zhang «Female Orchestral Conductors: Negotiating Gender And Leadership In The Classical Music World» 2018 г. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан дирижерлері]] [[Санат:Елдер бойынша дирижерлер]] [[Санат:Германия дирижерлері]] [[Санат:Ресей дирижерлері]] [[Санат:Әзербайжан дирижерлері]] fl6pjs41t5zyw4tn5z2sml4w9eh53dy 4 780876 3661555 3660887 2026-09-26T15:00:43Z ArystanbekBot 33174 Bot: Деректерді жаңарту 3661555 wikitext text/x-wiki {{StatInfo}} <!-- BOT:START --> Бұл тізім Wikimedia Statistics деректері негізінде жаңартылады. Дерек күні: '''2026-09-25'''. {| class="standard sortable ts-stickytableheader" ! N ! Бет ! Қаралу саны |- | data-sort-value="1" | 1 | [[Арнайы:Іздеу]] | data-sort-value="9051" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%86%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%83 9 051] |- | data-sort-value="2" | 2 | [[Басты бет]] | data-sort-value="2334" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B1%D0%B5%D1%82 2 334] |- | data-sort-value="3" | 3 | [[Қазақстандағы ұлттық аза тұту күндері]] | data-sort-value="980" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0_%D1%82%D2%B1%D1%82%D1%83_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 980] |- | data-sort-value="4" | 4 | [[Абай Құнанбайұлы]] | data-sort-value="588" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 588] |- | data-sort-value="5" | 5 | [[Арнайы:Жуықтағы өзгерістер]] | data-sort-value="382" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D1%8B%3A%D0%96%D1%83%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D0%B7%D0%B3%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80 382] |- | data-sort-value="6" | 6 | [[Каспий теңізі]] | data-sort-value="323" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 323] |- | data-sort-value="7" | 7 | [[Сақшы]] | data-sort-value="314" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 314] |- | data-sort-value="8" | 8 | [[Қожа Ахмет Ясауи]] | data-sort-value="231" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8 231] |- | data-sort-value="9" | 9 | [[Әйтеке би]] | data-sort-value="227" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 227] |- | data-sort-value="10" | 10 | [[Қазақстан халық кеңесі]] | data-sort-value="213" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96 213] |- | data-sort-value="11" | 11 | [[Ахмет Байтұрсынұлы]] | data-sort-value="211" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 211] |- | data-sort-value="12" | 12 | [[Жасанды интеллект]] | data-sort-value="193" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82 193] |- | data-sort-value="13" | 13 | [[Қазақстан]] | data-sort-value="192" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 192] |- | data-sort-value="14" | 14 | [[Қазақ хандығы]] | data-sort-value="184" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 184] |- | data-sort-value="15" | 15 | [[Ермұхан Бекмаханұлы Бекмаханов]] | data-sort-value="183" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 183] |- | data-sort-value="16" | 16 | [[Байқоңыр (ғарыш айлағы)]] | data-sort-value="183" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D2%93%D1%8B%29 183] |- | data-sort-value="17" | 17 | [[Шахмұрат Мүтәліп]] | data-sort-value="180" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9C%D2%AF%D1%82%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF 180] |- | data-sort-value="18" | 18 | [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов]] | data-sort-value="176" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D3%99%D1%83%D1%80%D0%B5%D0%BD_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 176] |- | data-sort-value="19" | 19 | [[Қазыбек би]] | data-sort-value="171" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B1%D0%B8 171] |- | data-sort-value="20" | 20 | [[Қазақстан қорықтарының тізімі]] | data-sort-value="168" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 168] |- | data-sort-value="21" | 21 | [[Түрік қағанаты]] | data-sort-value="167" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 167] |- | data-sort-value="22" | 22 | [[Әбу Насыр Әл-Фараби]] | data-sort-value="164" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%83_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80_%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B8 164] |- | data-sort-value="23" | 23 | [[Махат Төрәлі]] | data-sort-value="164" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D3%99%D0%BB%D1%96 164] |- | data-sort-value="24" | 24 | [[Жазғы Азия ойындары 2026]] | data-sort-value="161" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B7%D2%93%D1%8B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_2026 161] |- | data-sort-value="25" | 25 | [[Оғыз мемлекеті]] | data-sort-value="159" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 159] |- | data-sort-value="26" | 26 | [[Ақтамберді Сарыұлы]] | data-sort-value="157" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B 157] |- | data-sort-value="27" | 27 | [[Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] | data-sort-value="156" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 156] |- | data-sort-value="28" | 28 | [[Медғат Кәрімұлы Құлжанов]] | data-sort-value="152" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 152] |- | data-sort-value="29" | 29 | [[Алматы]] | data-sort-value="143" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 143] |- | data-sort-value="30" | 30 | [[Арқанкерген оқиғасы]] | data-sort-value="142" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 142] |- | data-sort-value="31" | 31 | [[Бауыржан Момышұлы]] | data-sort-value="141" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BC%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 141] |- | data-sort-value="32" | 32 | [[Көне түркі жазбалары]] | data-sort-value="141" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 141] |- | data-sort-value="33" | 33 | [[Диуани хикмет]] | data-sort-value="135" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%BC%D0%B5%D1%82 135] |- | data-sort-value="34" | 34 | [[Семей полигоны]] | data-sort-value="134" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%B9_%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D0%BD%D1%8B 134] |- | data-sort-value="35" | 35 | [[Уикипедия:Уикипедия туралы]] | data-sort-value="132" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B 132] |- | data-sort-value="36" | 36 | [[Ботай мәдениеті]] | data-sort-value="131" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 131] |- | data-sort-value="37" | 37 | [[Шыңғыс хан]] | data-sort-value="129" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D1%85%D0%B0%D0%BD 129] |- | data-sort-value="38" | 38 | [[Ыбырай Алтынсарин]] | data-sort-value="127" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 127] |- | data-sort-value="39" | 39 | [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі]] | data-sort-value="127" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 127] |- | data-sort-value="40" | 40 | [[Төле би]] | data-sort-value="126" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5_%D0%B1%D0%B8 126] |- | data-sort-value="41" | 41 | [[Қаһар]] | data-sort-value="122" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80 122] |- | data-sort-value="42" | 42 | [[Қазақстан Республикасының Конституциясы]] | data-sort-value="116" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 116] |- | data-sort-value="43" | 43 | [[Шаһид]] | data-sort-value="109" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D2%BB%D0%B8%D0%B4 109] |- | data-sort-value="44" | 44 | [[Ұлы Жібек жолы]] | data-sort-value="104" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 104] |- | data-sort-value="45" | 45 | [[Сақтар]] | data-sort-value="104" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 104] |- | data-sort-value="46" | 46 | [[Жетіқарақшы]] | data-sort-value="104" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%88%D1%8B 104] |- | data-sort-value="47" | 47 | [[Шоқан Шыңғысұлы Уәлиханов]] | data-sort-value="103" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 103] |- | data-sort-value="48" | 48 | [[Қазақ ұлттық киімдері]] | data-sort-value="102" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 102] |- | data-sort-value="49" | 49 | [[Махамбет Өтемісұлы]] | data-sort-value="100" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 100] |- | data-sort-value="50" | 50 | [[Санау жүйесі]] | data-sort-value="100" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 100] |- | data-sort-value="51" | 51 | [[Қарлұқ қағанаты]] | data-sort-value="95" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 95] |- | data-sort-value="52" | 52 | [[Мұхтар Омарханұлы Әуезов]] | data-sort-value="94" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%B2 94] |- | data-sort-value="53" | 53 | [[Мемлекет астаналары тізімі]] | data-sort-value="94" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 94] |- | data-sort-value="54" | 54 | [[Қорқыт ата]] | data-sort-value="91" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0 91] |- | data-sort-value="55" | 55 | [[Талас шайқасы]] | data-sort-value="91" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 91] |- | data-sort-value="56" | 56 | [[Қазақстанның биік тау шыңдары]] | data-sort-value="90" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%83_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 90] |- | data-sort-value="57" | 57 | [[Қазақстандағы саяси партиялар]] | data-sort-value="87" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 87] |- | data-sort-value="58" | 58 | [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев]] | data-sort-value="86" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 86] |- | data-sort-value="59" | 59 | [[Алтын Орда]] | data-sort-value="86" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0 86] |- | data-sort-value="60" | 60 | [[Қазақстан қазақтарының туған жылдар бойынша есімдер тізімі]] | data-sort-value="86" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 86] |- | data-sort-value="61" | 61 | [[Шәкәрім Құдайбердіұлы]] | data-sort-value="85" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 85] |- | data-sort-value="62" | 62 | [[Қимақ қағанаты]] | data-sort-value="84" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 84] |- | data-sort-value="63" | 63 | [[Қаңлылар]] | data-sort-value="81" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%A3%D0%BB%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 81] |- | data-sort-value="64" | 64 | [[Батыс Түрік қағанаты]] | data-sort-value="78" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 78] |- | data-sort-value="65" | 65 | [[Қызыл кітап]] | data-sort-value="77" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 77] |- | data-sort-value="66" | 66 | [[Моңғол империясы]] | data-sort-value="77" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 77] |- | data-sort-value="67" | 67 | [[Уикипедия:Форум]] | data-sort-value="76" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC 76] |- | data-sort-value="68" | 68 | [[Әлихан Нұрмұхамедұлы Бөкейханов]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 75] |- | data-sort-value="69" | 69 | [[Түргеш қағанаты]] | data-sort-value="75" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%B3%D0%B5%D1%88_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 75] |- | data-sort-value="70" | 70 | [[Тас дәуірі]] | data-sort-value="74" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%81_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 74] |- | data-sort-value="71" | 71 | [[Әлемнің жеті кереметі]] | data-sort-value="74" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 74] |- | data-sort-value="72" | 72 | [[Үйсін мемлекеті]] | data-sort-value="73" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%B9%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 73] |- | data-sort-value="73" | 73 | [[Аза тұту]] | data-sort-value="73" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0_%D1%82%D2%B1%D1%82%D1%83 73] |- | data-sort-value="74" | 74 | [[Кенесары хан]] | data-sort-value="73" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 73] |- | data-sort-value="75" | 75 | [[Қазақстан тарихы]] | data-sort-value="72" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 72] |- | data-sort-value="76" | 76 | [[Қожа Ахмет Ясауи кесенесі]] | data-sort-value="72" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%AF%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%B8_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 72] |- | data-sort-value="77" | 77 | [[Көксерек (әңгіме)]] | data-sort-value="70" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 70] |- | data-sort-value="78" | 78 | [[Астана]] | data-sort-value="70" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0 70] |- | data-sort-value="79" | 79 | [[IP мекенжайы]] | data-sort-value="70" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=IP_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D0%B9%D1%8B 70] |- | data-sort-value="80" | 80 | [[Мәшһүр Жүсіп Көпейұлы]] | data-sort-value="69" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%88%D2%BB%D2%AF%D1%80_%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 69] |- | data-sort-value="81" | 81 | [[Модаль сөздер]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8C_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 68] |- | data-sort-value="82" | 82 | [[Мөңке би Тілеуұлы]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 68] |- | data-sort-value="83" | 83 | [[Жеті жарғы]] | data-sort-value="68" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 68] |- | data-sort-value="84" | 84 | [[Компьютер]] | data-sort-value="67" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80 67] |- | data-sort-value="85" | 85 | [[Қаныш Имантайұлы Сәтбаев]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 66] |- | data-sort-value="86" | 86 | [[Қарахан мемлекеті]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 66] |- | data-sort-value="87" | 87 | [[Персептрон]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD 66] |- | data-sort-value="88" | 88 | [[Руслан Фатихұлы Жақсылықов]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D1%83%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%BE%D0%B2 66] |- | data-sort-value="89" | 89 | [[25 қыркүйек]] | data-sort-value="66" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=25_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 66] |- | data-sort-value="90" | 90 | [[Қола дәуірі]] | data-sort-value="65" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 65] |- | data-sort-value="91" | 91 | [[Қазақстан халық кеңесінің мүшелері]] | data-sort-value="64" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 64] |- | data-sort-value="92" | 92 | [[Қазақтың салт-дәстүрлері (тізім)]] | data-sort-value="64" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96_%28%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%29 64] |- | data-sort-value="93" | 93 | [[Ғұндар]] | data-sort-value="64" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 64] |- | data-sort-value="94" | 94 | [[КешYOU]] | data-sort-value="64" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%88YOU 64] |- | data-sort-value="95" | 95 | [[Мағжан Бекенұлы Жұмабаев]] | data-sort-value="64" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 64] |- | data-sort-value="96" | 96 | [[:Санат:Қазақтың ұлттық ойындары|Санат:Қазақтың ұлттық ойындары]] | data-sort-value="63" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 63] |- | data-sort-value="97" | 97 | [[Тұран ойпаты]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 62] |- | data-sort-value="98" | 98 | [[Болыс болдым, мінеки...]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%BC%2C_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B8... 62] |- | data-sort-value="99" | 99 | [[Абылай хан]] | data-sort-value="62" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 62] |- | data-sort-value="100" | 100 | [[Қызылағаш оқиғасы]] | data-sort-value="61" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%88_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 61] |- | data-sort-value="101" | 101 | [[Акула]] | data-sort-value="61" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B0 61] |- | data-sort-value="102" | 102 | [[Әлеуметтік медиа]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D0%B0 60] |- | data-sort-value="103" | 103 | [[Күлтегін ескерткіші]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%96 60] |- | data-sort-value="104" | 104 | [[Міржақып Дулатұлы]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 60] |- | data-sort-value="105" | 105 | [[Оғыздар]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80 60] |- | data-sort-value="106" | 106 | [[Қазақ әліпбиі]] | data-sort-value="60" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 60] |- | data-sort-value="107" | 107 | [[Қазақ халқының ұлттық тағам түрлері]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 58] |- | data-sort-value="108" | 108 | [[Жасуша]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%83%D1%88%D0%B0 58] |- | data-sort-value="109" | 109 | [[Ғабиден Мұстафин]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B8%D0%BD 58] |- | data-sort-value="110" | 110 | [[Ақ Орда (мемлекет)]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0_%28%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%29 58] |- | data-sort-value="111" | 111 | [[Мұқағали Сүлейменұлы Мақатаев]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B5%D0%B2 58] |- | data-sort-value="112" | 112 | [[Абай жолы (роман)]] | data-sort-value="58" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 58] |- | data-sort-value="113" | 113 | [[Қазақстан Республикасы әскери-теңіз күштері]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8-%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7_%D0%BA%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 57] |- | data-sort-value="114" | 114 | [[Қобыланды Тоқтарбайұлы]] | data-sort-value="57" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 57] |- | data-sort-value="115" | 115 | [[Қасым хан]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 56] |- | data-sort-value="116" | 116 | [[Уикипедия:Жауапкершіліктен бас тарту]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%96%D0%B0%D1%83%D0%B0%D0%BF%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D1%81_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 56] |- | data-sort-value="117" | 117 | [[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%D0%90%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%BE%D0%B7%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 56] |- | data-sort-value="118" | 118 | [[ДНҚ]] | data-sort-value="56" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A 56] |- | data-sort-value="119" | 119 | [[Екпін]] | data-sort-value="55" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D0%BF%D1%96%D0%BD 55] |- | data-sort-value="120" | 120 | [[Дилемма]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%BC%D0%B0 54] |- | data-sort-value="121" | 121 | [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 54] |- | data-sort-value="122" | 122 | [[Көңіл толқыны (күй)]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%82%D0%BE%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%8B_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 54] |- | data-sort-value="123" | 123 | [[Қазақ батырлар тізімі]] | data-sort-value="54" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 54] |- | data-sort-value="124" | 124 | [[Қазақша жыл санау]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83 53] |- | data-sort-value="125" | 125 | [[2022 жылғы Қазақстандағы наразылық шаралары]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 53] |- | data-sort-value="126" | 126 | [[Бердібек Ыдырысұлы Соқпақбаев]] | data-sort-value="53" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%AB%D0%B4%D1%8B%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%BE%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 53] |- | data-sort-value="127" | 127 | [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81 52] |- | data-sort-value="128" | 128 | [[Әбілқайыр хан (Кіші жүз)]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%28%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%29 52] |- | data-sort-value="129" | 129 | [[Жер]] | data-sort-value="52" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80 52] |- | data-sort-value="130" | 130 | [[Дина Кенжеқызы Нұрпейісова]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BF%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0 50] |- | data-sort-value="131" | 131 | [[Конституция]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F 50] |- | data-sort-value="132" | 132 | [[Қарғын (роман)]] | data-sort-value="50" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 50] |- | data-sort-value="133" | 133 | [[Компьютер жадысы]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%81%D1%8B 49] |- | data-sort-value="134" | 134 | [[Шығыс Түрік қағанаты]] | data-sort-value="49" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B 49] |- | data-sort-value="135" | 135 | [[Лай суға май бітпес қой өткенге...]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D1%83%D2%93%D0%B0_%D0%BC%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D1%96%D1%82%D0%BF%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D0%B9_%D3%A9%D1%82%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5... 48] |- | data-sort-value="136" | 136 | [[Қазақстан астанасы]] | data-sort-value="48" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 48] |- | data-sort-value="137" | 137 | [[Абайдың қара сөздері]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 47] |- | data-sort-value="138" | 138 | [[Қазақ хандары]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 47] |- | data-sort-value="139" | 139 | [[Қыз Жібек]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA 47] |- | data-sort-value="140" | 140 | [[Компьютерлік желі]] | data-sort-value="47" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BC%D0%BF%D1%8C%D1%8E%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 47] |- | data-sort-value="141" | 141 | [[Мұстафа Шоқай]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B9 46] |- | data-sort-value="142" | 142 | [[Ақсу-Жабағылы қорығы]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D1%83-%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 46] |- | data-sort-value="143" | 143 | [[Геодезия]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F 46] |- | data-sort-value="144" | 144 | [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев]] | data-sort-value="46" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 46] |- | data-sort-value="145" | 145 | [[Қазтуған Сүйінішұлы]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D1%96%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B 45] |- | data-sort-value="146" | 146 | [[Қыпшақтар]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 45] |- | data-sort-value="147" | 147 | [[Күлтегін]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%BD 45] |- | data-sort-value="148" | 148 | [[Қазақ рулары]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 45] |- | data-sort-value="149" | 149 | [[Алаш партиясы]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 45] |- | data-sort-value="150" | 150 | [[Қазақстанның Қызыл кітабы]] | data-sort-value="45" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 45] |- | data-sort-value="151" | 151 | [[Едіге]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%B3%D0%B5 44] |- | data-sort-value="152" | 152 | [[Төрехан Айдарханұлы Сабырхан]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD 44] |- | data-sort-value="153" | 153 | [[Қазақстан Құрылтайы]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9%D1%8B 44] |- | data-sort-value="154" | 154 | [[Майқы би]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D1%8B_%D0%B1%D0%B8 44] |- | data-sort-value="155" | 155 | [[Ас қорыту жүйесі]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D1%82%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 44] |- | data-sort-value="156" | 156 | [[Ақбілек (роман)]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BA_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 44] |- | data-sort-value="157" | 157 | [[Коллоквиум]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B2%D0%B8%D1%83%D0%BC 44] |- | data-sort-value="158" | 158 | [[Тұрар Рысқұлов]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%A0%D1%8B%D1%81%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2 44] |- | data-sort-value="159" | 159 | [[Әл-Кәһф сүресі]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%9A%D3%99%D2%BB%D1%84_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 44] |- | data-sort-value="160" | 160 | [[Мұхаммед]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4 44] |- | data-sort-value="161" | 161 | [[Наймандар]] | data-sort-value="44" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 44] |- | data-sort-value="162" | 162 | [[Қазақстан Республикасы Қарулы Күштері]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 42] |- | data-sort-value="163" | 163 | [[Естірту]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82%D1%83 42] |- | data-sort-value="164" | 164 | [[Маңғыстау облысы]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 42] |- | data-sort-value="165" | 165 | [[Қазақстан Республикасының Мемлекеттік Әнұраны]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D3%98%D0%BD%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%8B 42] |- | data-sort-value="166" | 166 | [[Жарғаққанаттылар]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D2%93%D0%B0%D2%9B%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80 42] |- | data-sort-value="167" | 167 | [[Әмір Темір]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80 42] |- | data-sort-value="168" | 168 | [[Сәкен Сейфуллин]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%84%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD 42] |- | data-sort-value="169" | 169 | [[Мұхтар Шаханов]] | data-sort-value="42" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 42] |- | data-sort-value="170" | 170 | [[Түркістан облысы]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 41] |- | data-sort-value="171" | 171 | [[Жер аумағы бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%83%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 41] |- | data-sort-value="172" | 172 | [[Жүйелік блок]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA 41] |- | data-sort-value="173" | 173 | [[Әлкей Хақанұлы Марғұлан]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%BA%D0%B5%D0%B9_%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D1%80%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 41] |- | data-sort-value="174" | 174 | [[Дауыссыз дыбыстар]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 41] |- | data-sort-value="175" | 175 | [[Қорғансыздың күні (әңгіме)]] | data-sort-value="41" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%81%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BC%D0%B5%29 41] |- | data-sort-value="176" | 176 | [[Ұшқан ұя]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D1%8F 40] |- | data-sort-value="177" | 177 | [[Мүшел жас]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D1%81 40] |- | data-sort-value="178" | 178 | [[Қоңырат]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%82 40] |- | data-sort-value="179" | 179 | [[Шалкиіз Тіленшіұлы]] | data-sort-value="40" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB%D0%BA%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D0%A2%D1%96%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D1%88%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 40] |- | data-sort-value="180" | 180 | [[Жылқы малының атаулары]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 39] |- | data-sort-value="181" | 181 | [[Уикипедия:Анықтама]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 39] |- | data-sort-value="182" | 182 | [[:Сурет:Female and male anus.jpg|Сурет:Female and male anus.jpg]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFemale_and_male_anus.jpg 39] |- | data-sort-value="183" | 183 | [[Жүсіп Баласағұни]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BD%D0%B8 39] |- | data-sort-value="184" | 184 | [[Қожа]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0 39] |- | data-sort-value="185" | 185 | [[Алғашқы ұстаз (кітап)]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%88%D2%9B%D1%8B_%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B7_%28%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%29 39] |- | data-sort-value="186" | 186 | [[Қорықтар]] | data-sort-value="39" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 39] |- | data-sort-value="187" | 187 | [[Жамбыл Жабайұлы]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%96%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 38] |- | data-sort-value="188" | 188 | [[Шыңғыс Төреқұлұлы Айтматов]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D1%82%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 38] |- | data-sort-value="189" | 189 | [[Салауат]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B0%D1%82 38] |- | data-sort-value="190" | 190 | [[Ежелгі дәуірдегі Қазақстан]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 38] |- | data-sort-value="191" | 191 | [[Дыбыс үндестігі]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 38] |- | data-sort-value="192" | 192 | [[Ұлттар Лигасы]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 38] |- | data-sort-value="193" | 193 | [[Қадыр Мырза Әлі]] | data-sort-value="38" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B4%D1%8B%D1%80_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0_%D3%98%D0%BB%D1%96 38] |- | data-sort-value="194" | 194 | [[Қабанбай батыр]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 37] |- | data-sort-value="195" | 195 | [[Қазақстан көлдері]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 37] |- | data-sort-value="196" | 196 | [[Қазақ тіліндегі жыл айларының атауларының мағынасы]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%B6%D1%8B%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 37] |- | data-sort-value="197" | 197 | [[Қазақ ұлттық университеті]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 37] |- | data-sort-value="198" | 198 | [[:Санат:Алфавит бойынша өзендер|Санат:Алфавит бойынша өзендер]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 37] |- | data-sort-value="199" | 199 | [[Жеке батыр]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 37] |- | data-sort-value="200" | 200 | [[Портал:Абай Құнанбайұлы/Қыс өлеңі]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B%2F%D2%9A%D1%8B%D1%81_%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D1%96 37] |- | data-sort-value="201" | 201 | [[Бесін намазы]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD_%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B7%D1%8B 37] |- | data-sort-value="202" | 202 | [[Қазақстан мерекелері]] | data-sort-value="37" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 37] |- | data-sort-value="203" | 203 | [[Мәтін]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%82%D1%96%D0%BD 36] |- | data-sort-value="204" | 204 | [[Махмұд Қашқари]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B8 36] |- | data-sort-value="205" | 205 | [[Байқоңыр (қала)]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%BE%D2%A3%D1%8B%D1%80_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 36] |- | data-sort-value="206" | 206 | [[Жүсіпбек Аймауытов]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%82%D0%BE%D0%B2 36] |- | data-sort-value="207" | 207 | [[Еуропа]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0 36] |- | data-sort-value="208" | 208 | [[Тұрсынғали Тұрымұлы Алагөзов]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2 36] |- | data-sort-value="209" | 209 | [[Мемлекет]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 36] |- | data-sort-value="210" | 210 | [[Уикипедия:Қауым порталы]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D2%9A%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC_%D0%BF%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B 36] |- | data-sort-value="211" | 211 | [[Болмыс (философия)]] | data-sort-value="36" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%29 36] |- | data-sort-value="212" | 212 | [[Халық саны бойынша мемлекеттер және тәуелді аймақтар тізімі]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 35] |- | data-sort-value="213" | 213 | [[Бәйтерек (монумент)]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BC%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%29 35] |- | data-sort-value="214" | 214 | [[Ұлттық аза тұту]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D0%B7%D0%B0_%D1%82%D2%B1%D1%82%D1%83 35] |- | data-sort-value="215" | 215 | [[Әл-Фатиха сүресі]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A4%D0%B0%D1%82%D0%B8%D1%85%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 35] |- | data-sort-value="216" | 216 | [[Мәңгілік бала бейне]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D0%B1%D0%B5%D0%B9%D0%BD%D0%B5 35] |- | data-sort-value="217" | 217 | [[Қыпшақ хандығы]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%BF%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 35] |- | data-sort-value="218" | 218 | [[Дінмұхамед Ахметұлы Қонаев]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 35] |- | data-sort-value="219" | 219 | [[Санжар Керімбай]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D0%9A%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9 35] |- | data-sort-value="220" | 220 | [[Бұлшық ет]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%88%D1%8B%D2%9B_%D0%B5%D1%82 35] |- | data-sort-value="221" | 221 | [[Ақтөбедегі лаңкестік]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 35] |- | data-sort-value="222" | 222 | [[Қырғи қабақ соғысы]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D0%B8_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 35] |- | data-sort-value="223" | 223 | [[Саңырауқұлақтар]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 35] |- | data-sort-value="224" | 224 | [[Несие]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D0%B8%D0%B5 35] |- | data-sort-value="225" | 225 | [[Баскетбол]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 35] |- | data-sort-value="226" | 226 | [[Маслоудың қажетсіну пирамидасы]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D0%BB%D0%BE%D1%83%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D0%B6%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%83_%D0%BF%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 35] |- | data-sort-value="227" | 227 | [[Алып Ер Тоңа]] | data-sort-value="35" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%8B%D0%BF_%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%BE%D2%A3%D0%B0 35] |- | data-sort-value="228" | 228 | [[Шерхан Мұртазаұлы Мұртаза]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%B7%D0%B0 34] |- | data-sort-value="229" | 229 | [[Моғолстан]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%93%D0%BE%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 34] |- | data-sort-value="230" | 230 | [[Өсімдіктер]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 34] |- | data-sort-value="231" | 231 | [[Құрманғазы Сағырбайұлы]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 34] |- | data-sort-value="232" | 232 | [[Серік Ғазизұлы Сұлтанғабиев]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BA_%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B7%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D0%B2 34] |- | data-sort-value="233" | 233 | [[Қазақ жүздері]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 34] |- | data-sort-value="234" | 234 | [[Ақпарат-коммуникация технологиясы]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82-%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 34] |- | data-sort-value="235" | 235 | [[Ғарыш]] | data-sort-value="34" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%88 34] |- | data-sort-value="236" | 236 | [[Сегізаяқ (өлең)]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B0%D1%8F%D2%9B_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 33] |- | data-sort-value="237" | 237 | [[Ілияс Есенберлин]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BB%D0%B8%D0%BD 33] |- | data-sort-value="238" | 238 | [[Вабальнинкас]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%BA%D0%B0%D1%81 33] |- | data-sort-value="239" | 239 | [[Тоқтар Оңғарбайұлы Әубәкіров]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%83%D0%B1%D3%99%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 33] |- | data-sort-value="240" | 240 | [[Ескендір (поэма)]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%80_%28%D0%BF%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0%29 33] |- | data-sort-value="241" | 241 | [[Жошы хан]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 33] |- | data-sort-value="242" | 242 | [[Дауысты дыбыстар]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B_%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80 33] |- | data-sort-value="243" | 243 | [[1916 жылғы Қазақстандағы ұлт-азаттық көтеріліс]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81 33] |- | data-sort-value="244" | 244 | [[Ноғай]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9 33] |- | data-sort-value="245" | 245 | [[Қазақ тілі]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 33] |- | data-sort-value="246" | 246 | [[Оралхан Бөкей]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%B9 33] |- | data-sort-value="247" | 247 | [[Қазақстан қазақтарының ер есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 33] |- | data-sort-value="248" | 248 | [[Қазақстан аудандары]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 33] |- | data-sort-value="249" | 249 | [[Азаматтық құқық]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 33] |- | data-sort-value="250" | 250 | [[Жусан иісі (повесть)]] | data-sort-value="33" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%B8%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 33] |- | data-sort-value="251" | 251 | [[Ресей]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9 32] |- | data-sort-value="252" | 252 | [[Әбіш Кекілбайұлы]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D1%88_%D0%9A%D0%B5%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 32] |- | data-sort-value="253" | 253 | [[Арыстанбаб]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B1 32] |- | data-sort-value="254" | 254 | [[Ілияс Жансүгіров]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B8%D1%8F%D1%81_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%AF%D0%B3%D1%96%D1%80%D0%BE%D0%B2 32] |- | data-sort-value="255" | 255 | [[Арғын]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD 32] |- | data-sort-value="256" | 256 | [[Қазақстан әкімшілік бірліктері]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 32] |- | data-sort-value="257" | 257 | [[Әлімхан Әбеуұлы Ермеков]] | data-sort-value="32" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 32] |- | data-sort-value="258" | 258 | [[Қазақстан теңгесі]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%81%D1%96 31] |- | data-sort-value="259" | 259 | [[Шымкент қаласының маңындағы әуе апаты (25 желтоқсан 2012)]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%99%D1%83%D0%B5_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B_%2825_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_2012%29 31] |- | data-sort-value="260" | 260 | [[Ұлытау облысы]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 31] |- | data-sort-value="261" | 261 | [[Қазақстандағы COVID-19 пандемиясы]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_COVID-19_%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 31] |- | data-sort-value="262" | 262 | [[Сөйлем мүшелері]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%BC%D2%AF%D1%88%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 31] |- | data-sort-value="263" | 263 | [[Әділет (партия)]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 31] |- | data-sort-value="264" | 264 | [[Есептеуіш техника тарихы]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BF%D1%82%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%88_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 31] |- | data-sort-value="265" | 265 | [[Сырым Датұлы]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BC_%D0%94%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 31] |- | data-sort-value="266" | 266 | [[Ерлан Жақанұлы Қошанов]] | data-sort-value="31" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 31] |- | data-sort-value="267" | 267 | [[Жеті ата]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D0%B0%D1%82%D0%B0 30] |- | data-sort-value="268" | 268 | [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BA%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 30] |- | data-sort-value="269" | 269 | [[Қызыл жебе (роман)]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B5_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 30] |- | data-sort-value="270" | 270 | [[Процессор]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%80%D0%BE%D1%86%D0%B5%D1%81%D1%81%D0%BE%D1%80 30] |- | data-sort-value="271" | 271 | [[Ақуыз]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%83%D1%8B%D0%B7 30] |- | data-sort-value="272" | 272 | [[Тоғыз-құмалақ]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D2%93%D1%8B%D0%B7-%D2%9B%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 30] |- | data-sort-value="273" | 273 | [[Бактериялар]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 30] |- | data-sort-value="274" | 274 | [[Шығыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="30" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 30] |- | data-sort-value="275" | 275 | [[Әбді Омаров]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2 29] |- | data-sort-value="276" | 276 | [[Елена Андреевна Рыбакина]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B0_%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%A0%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B0 29] |- | data-sort-value="277" | 277 | [[Аңырақай шайқасы]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D1%88%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 29] |- | data-sort-value="278" | 278 | [[Уикипедия:Telegram]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3ATelegram 29] |- | data-sort-value="279" | 279 | [[Дінмұхаммед Қанатұлы Құдайбергенов]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 29] |- | data-sort-value="280" | 280 | [[Сәкен Кәрімұлы Тұрысбеков]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 29] |- | data-sort-value="281" | 281 | [[Ақпан төңкерісі]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D3%A9%D2%A3%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%81%D1%96 29] |- | data-sort-value="282" | 282 | [[Солтүстік Америка]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 29] |- | data-sort-value="283" | 283 | [[Неолит]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 29] |- | data-sort-value="284" | 284 | [[Тәуелдік жалғау]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 29] |- | data-sort-value="285" | 285 | [[Атмосфера]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D0%BC%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 29] |- | data-sort-value="286" | 286 | [[Домендік атау жүйесі]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 29] |- | data-sort-value="287" | 287 | [[Желтоқсан көтерілісі]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%BB%D1%82%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81%D1%96 29] |- | data-sort-value="288" | 288 | [[Қазақша Уикипедия]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0_%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 29] |- | data-sort-value="289" | 289 | [[Мұрат Кәрібайұлы Бектанов]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%9A%D3%99%D1%80%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 29] |- | data-sort-value="290" | 290 | [[Күн жүйесі]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 29] |- | data-sort-value="291" | 291 | [[Матай (ру бірлестігі)]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%28%D1%80%D1%83_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96%29 29] |- | data-sort-value="292" | 292 | [[:Санат:Қазақстан әншілері|Санат:Қазақстан әншілері]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%99%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 29] |- | data-sort-value="293" | 293 | [[Айбек Арқабайұлы Дәдебай]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9 29] |- | data-sort-value="294" | 294 | [[Жеті қазына]] | data-sort-value="29" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D0%BD%D0%B0 29] |- | data-sort-value="295" | 295 | [[Киіз үй]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9 28] |- | data-sort-value="296" | 296 | [[Қазақстан Республикасының Конституциясы (1995)]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B_%281995%29 28] |- | data-sort-value="297" | 297 | [[Мезолит]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B7%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 28] |- | data-sort-value="298" | 298 | [[Ақпарат]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82 28] |- | data-sort-value="299" | 299 | [[Қазіргі қызметтегі мемлекет және үкімет басшылары]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B3%D1%96_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 28] |- | data-sort-value="300" | 300 | [[Рәбиға Сәтіғалиқызы Сыздық]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D3%99%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D0%A1%D3%99%D1%82%D1%96%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B 28] |- | data-sort-value="301" | 301 | [[Гана]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0 28] |- | data-sort-value="302" | 302 | [[Костенко шахтасындағы апат]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BA%D0%BE_%D1%88%D0%B0%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82 28] |- | data-sort-value="303" | 303 | [[Дулат]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 28] |- | data-sort-value="304" | 304 | [[Үлгі:ПозКарта Қазақстан]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 28] |- | data-sort-value="305" | 305 | [[Баланы қырқынан шығару]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D1%8B%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%83 28] |- | data-sort-value="306" | 306 | [[Сұлтан Бейбарыс]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%91%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81 28] |- | data-sort-value="307" | 307 | [[Қазақстан Республикасының заңдары]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 28] |- | data-sort-value="308" | 308 | [[Қорқыт ата кітабы]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D1%8B%D1%82_%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B 28] |- | data-sort-value="309" | 309 | [[Құқықтық мемлекет]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82 28] |- | data-sort-value="310" | 310 | [[Барыс (жануар)]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%8B%D1%81_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%29 28] |- | data-sort-value="311" | 311 | [[Әнет би]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD%D0%B5%D1%82_%D0%B1%D0%B8 28] |- | data-sort-value="312" | 312 | [[Зат есім]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%82_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 28] |- | data-sort-value="313" | 313 | [[Дархан Амангелдіұлы Сатыбалды]] | data-sort-value="28" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D1%8B 28] |- | data-sort-value="314" | 314 | [[Қазақ билері]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 27] |- | data-sort-value="315" | 315 | [[Ноғай Ордасы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%B9_%D0%9E%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B 27] |- | data-sort-value="316" | 316 | [[Мұхаметжан Тынышбайұлы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%88%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 27] |- | data-sort-value="317" | 317 | [[Ақсақ құлан]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D0%B0%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD 27] |- | data-sort-value="318" | 318 | [[Жандарбек Сәдуұлы Жанзақов]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A1%D3%99%D0%B4%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 27] |- | data-sort-value="319" | 319 | [[Ақпараттың өлшем бірліктері]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D3%A9%D0%BB%D1%88%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 27] |- | data-sort-value="320" | 320 | [[Айша бибі кесенесі]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 27] |- | data-sort-value="321" | 321 | [[Жалғау]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 27] |- | data-sort-value="322" | 322 | [[Уикипедия:Видео сабақтар]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%92%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BE_%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 27] |- | data-sort-value="323" | 323 | [[Әбілқайыр хандығы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 27] |- | data-sort-value="324" | 324 | [[Қалың елім, қазағым, қайран жұртым (өлең)]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BC%2C_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%93%D1%8B%D0%BC%2C_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BC_%28%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%29 27] |- | data-sort-value="325" | 325 | [[Есімдік]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA 27] |- | data-sort-value="326" | 326 | [[Философия]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 27] |- | data-sort-value="327" | 327 | [[Қосөзен (өркениет)]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD_%28%D3%A9%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%29 27] |- | data-sort-value="328" | 328 | [[Қазақстан Республикасының Тіл туралы Заңы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D1%96%D0%BB_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%97%D0%B0%D2%A3%D1%8B 27] |- | data-sort-value="329" | 329 | [[Қорғалжын қорығы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D1%8B%D0%BD_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 27] |- | data-sort-value="330" | 330 | [[Қазақстанның мемлекеттік құрылымы]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 27] |- | data-sort-value="331" | 331 | [[Соңғы көш (роман)]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D2%A3%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%88_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 27] |- | data-sort-value="332" | 332 | [[Қарлұқтар]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D2%B1%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 27] |- | data-sort-value="333" | 333 | [[Әнет Баба]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BD%D0%B5%D1%82_%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0 27] |- | data-sort-value="334" | 334 | [[Қазақстан Республикасы Ұлттық қауіпсіздік комитеті]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 27] |- | data-sort-value="335" | 335 | [[Өзбекәлі Жәнібеков]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D3%99%D0%BB%D1%96_%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 27] |- | data-sort-value="336" | 336 | [[Менің атым Қожа (хикаят)]] | data-sort-value="27" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%85%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%8F%D1%82%29 27] |- | data-sort-value="337" | 337 | [[Андроново мәдениеті]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 26] |- | data-sort-value="338" | 338 | [[Ғаламшар]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80 26] |- | data-sort-value="339" | 339 | [[:Санат:Қазақстан суретшілері|Санат:Қазақстан суретшілері]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 26] |- | data-sort-value="340" | 340 | [[Қазақстан ұлттық футбол құрамасы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 26] |- | data-sort-value="341" | 341 | [[Қазақстанның Қызыл кітабына тіркелген бірінші санатты жануарлар]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 26] |- | data-sort-value="342" | 342 | [[Қазақстан қалалары]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 26] |- | data-sort-value="343" | 343 | [[Моңғол шапқыншылығы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 26] |- | data-sort-value="344" | 344 | [[Сәрсен Аманжолұлы Аманжолов]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%80%D1%81%D0%B5%D0%BD_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 26] |- | data-sort-value="345" | 345 | [[Уикипедия:Форум/Қателер туралы хабарлау]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A4%D0%BE%D1%80%D1%83%D0%BC%2F%D2%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%83 26] |- | data-sort-value="346" | 346 | [[Қазақстан Республикасының Қарулы Күштеріндегі әскери атақтар]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D2%AF%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%99%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 26] |- | data-sort-value="347" | 347 | [[Жаңаөзен оқиғасы (2011)]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B_%282011%29 26] |- | data-sort-value="348" | 348 | [[Байлар-Жандар]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80-%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 26] |- | data-sort-value="349" | 349 | [[Таз руы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B7_%D1%80%D1%83%D1%8B 26] |- | data-sort-value="350" | 350 | [[Абай облысындағы өрт]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82 26] |- | data-sort-value="351" | 351 | [[Әлімұлы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B 26] |- | data-sort-value="352" | 352 | [[Хан Тәңірі шыңы]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BD_%D0%A2%D3%99%D2%A3%D1%96%D1%80%D1%96_%D1%88%D1%8B%D2%A3%D1%8B 26] |- | data-sort-value="353" | 353 | [[Психология]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 26] |- | data-sort-value="354" | 354 | [[Елгезек Әзбергенов]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D0%B3%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 26] |- | data-sort-value="355" | 355 | [[Сақиналар әміршісі (роман)]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D3%99%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%88%D1%96%D1%81%D1%96_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 26] |- | data-sort-value="356" | 356 | [[Құдайберген Қуанұлы Жұбанов]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 26] |- | data-sort-value="357" | 357 | [[Қарақытай мемлекеті]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 26] |- | data-sort-value="358" | 358 | [[Мөлдір Әуелбекова]] | data-sort-value="26" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D1%96%D1%80_%D3%98%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%B0 26] |- | data-sort-value="359" | 359 | [[Кенен Әзірбаев]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B7%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 25] |- | data-sort-value="360" | 360 | [[Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%96%D0%BF%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 25] |- | data-sort-value="361" | 361 | [[Литосфера]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D1%82%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 25] |- | data-sort-value="362" | 362 | [[Сұңғыла]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D2%A3%D2%93%D1%8B%D0%BB%D0%B0 25] |- | data-sort-value="363" | 363 | [[Энеолит]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BD%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 25] |- | data-sort-value="364" | 364 | [[Кіші жүз]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%88%D1%96_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 25] |- | data-sort-value="365" | 365 | [[Ерте темір дәуірі]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D0%B5_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 25] |- | data-sort-value="366" | 366 | [[Несиенің мәні және қызметтері]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D1%81%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D3%99%D0%BD%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 25] |- | data-sort-value="367" | 367 | [[Қаһарлы күндер]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D1%80%D0%BB%D1%8B_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 25] |- | data-sort-value="368" | 368 | [[Шәмші Қалдаяқов]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BC%D1%88%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D0%BE%D0%B2 25] |- | data-sort-value="369" | 369 | [[Еркебұлан Ролланұлы Мырзабек]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA 25] |- | data-sort-value="370" | 370 | [[Жасанды интелектің қолданылуы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 25] |- | data-sort-value="371" | 371 | [[Наурызбай батыр]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 25] |- | data-sort-value="372" | 372 | [[Сабырсыз, арсыз, еріншек...]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%B7%2C_%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%B7%2C_%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA... 25] |- | data-sort-value="373" | 373 | [[Адам эволюциясының негізгі кезеңдері]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D1%8D%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96%D0%B7%D0%B3%D1%96_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 25] |- | data-sort-value="374" | 374 | [[Қасым Аманжолов]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC_%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B2 25] |- | data-sort-value="375" | 375 | [[Ақтөбе облысы]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 25] |- | data-sort-value="376" | 376 | [[Арал теңізі]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB_%D1%82%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%B7%D1%96 25] |- | data-sort-value="377" | 377 | [[Ақтабан шұбырынды]] | data-sort-value="25" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%88%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B 25] |- | data-sort-value="378" | 378 | [[Махаббат, қызық мол жылдар]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%B1%D0%B1%D0%B0%D1%82%2C_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%BE%D0%BB_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80 24] |- | data-sort-value="379" | 379 | [[Жетісу]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83 24] |- | data-sort-value="380" | 380 | [[Жамбыл облысындағы оқ-дәрі қоймасындағы өрт пен жарылыс]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B-%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%BE%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D3%A9%D1%80%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81 24] |- | data-sort-value="381" | 381 | [[Дарын республикалық ғылыми-практикалық орталығы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8-%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 24] |- | data-sort-value="382" | 382 | [[Қазақстанның табиғаты]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%8B 24] |- | data-sort-value="383" | 383 | [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 24] |- | data-sort-value="384" | 384 | [[Табиғат]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D2%93%D0%B0%D1%82 24] |- | data-sort-value="385" | 385 | [[Ғабит Әбдімажитұлы Сыздықбеков]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B1%D0%B8%D1%82_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BC%D0%B0%D0%B6%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 24] |- | data-sort-value="386" | 386 | [[Алматы қорығы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 24] |- | data-sort-value="387" | 387 | [[Әйелдер теннис қауымдастығы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80_%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D1%81_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 24] |- | data-sort-value="388" | 388 | [[Ғылым]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC 24] |- | data-sort-value="389" | 389 | [[Тәнеке Нұралы Дөсетұлы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D3%A9%D1%81%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 24] |- | data-sort-value="390" | 390 | [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D2%A3%D2%93%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%80%D1%96%D0%BD%D0%BE%D0%B2 24] |- | data-sort-value="391" | 391 | [[Құнанбай Өскенбайұлы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 24] |- | data-sort-value="392" | 392 | [[Ғұндар мемлекеті]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%96 24] |- | data-sort-value="393" | 393 | [[Жасанды нейронды желі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BD%D0%B5%D0%B9%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96 24] |- | data-sort-value="394" | 394 | [[Қарағанды облысы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 24] |- | data-sort-value="395" | 395 | [[Керей хан]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 24] |- | data-sort-value="396" | 396 | [[Ақ сүйек (ойын)]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 24] |- | data-sort-value="397" | 397 | [[Атырау]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 24] |- | data-sort-value="398" | 398 | [[Танымал қазақтардың тізімі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 24] |- | data-sort-value="399" | 399 | [[Тыныс алу жүйесі]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81_%D0%B0%D0%BB%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 24] |- | data-sort-value="400" | 400 | [[Макаров тапаншасы]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%BE%D0%B2_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D1%88%D0%B0%D1%81%D1%8B 24] |- | data-sort-value="401" | 401 | [[Фариза Оңғарсынова]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%9E%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 24] |- | data-sort-value="402" | 402 | [[Қаракесек (Арғын)]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BA_%28%D0%90%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%BD%29 24] |- | data-sort-value="403" | 403 | [[Республика күні (Қазақстан)]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96_%28%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 24] |- | data-sort-value="404" | 404 | [[Балқаш]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D1%88 24] |- | data-sort-value="405" | 405 | [[PHP]] | data-sort-value="24" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=PHP 24] |- | data-sort-value="406" | 406 | [[Перифраз]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%84%D1%80%D0%B0%D0%B7 23] |- | data-sort-value="407" | 407 | [[Азия]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 23] |- | data-sort-value="408" | 408 | [[Ахмет Қуанұлы Жұбанов]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 23] |- | data-sort-value="409" | 409 | [[1930—1933 жылдардағы Қазақстандағы ашаршылық]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1930%E2%80%941933_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 23] |- | data-sort-value="410" | 410 | [[Шешендік өнер]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D3%A9%D0%BD%D0%B5%D1%80 23] |- | data-sort-value="411" | 411 | [[Септік жалғау]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 23] |- | data-sort-value="412" | 412 | [[Әлеуметтану]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 23] |- | data-sort-value="413" | 413 | [[Ақбөкен]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B1%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BD 23] |- | data-sort-value="414" | 414 | [[Бейімбет Жармағамбетұлы Майлин]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B8%D0%BD 23] |- | data-sort-value="415" | 415 | [[Республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштерінің мемлекеттік тізімі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 23] |- | data-sort-value="416" | 416 | [[Уәлибек Әбдірайымов]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D0%BE%D0%B2 23] |- | data-sort-value="417" | 417 | [[:Сурет:Қазақстан картасы.png|Сурет:Қазақстан картасы.png]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B.png 23] |- | data-sort-value="418" | 418 | [[Жиде]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B4%D0%B5 23] |- | data-sort-value="419" | 419 | [[Ерзат Дулат]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82 23] |- | data-sort-value="420" | 420 | [[Моңғолия]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%8F 23] |- | data-sort-value="421" | 421 | [[Метонимия]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F 23] |- | data-sort-value="422" | 422 | [[Түркістан (қала)]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%28%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%29 23] |- | data-sort-value="423" | 423 | [[Ұлы жүз]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 23] |- | data-sort-value="424" | 424 | [[Портал:Астрономия/Күн жүйесінің ғаламшарлары]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F%2F%D0%9A%D2%AF%D0%BD_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23] |- | data-sort-value="425" | 425 | [[Мысық]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B 23] |- | data-sort-value="426" | 426 | [[Юпитер]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AE%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80 23] |- | data-sort-value="427" | 427 | [[Қазақстан ұлттық парктерінің тізімі]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 23] |- | data-sort-value="428" | 428 | [[ФИФА]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%98%D0%A4%D0%90 23] |- | data-sort-value="429" | 429 | [[Қазақстан жол белгілері]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B6%D0%BE%D0%BB_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 23] |- | data-sort-value="430" | 430 | [[Асқар Сүлейменов]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 23] |- | data-sort-value="431" | 431 | [[2012 жылғы Жазғы Олимпиада ойындары]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2012_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%B7%D2%93%D1%8B_%D0%9E%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%B0%D0%B4%D0%B0_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 23] |- | data-sort-value="432" | 432 | [[Виктор Федорович Зайберт]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D0%BA%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%A4%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%97%D0%B0%D0%B9%D0%B1%D0%B5%D1%80%D1%82 23] |- | data-sort-value="433" | 433 | [[Сиыр малының атаулары]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D1%8B%D1%80_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 23] |- | data-sort-value="434" | 434 | [[Bek Air ұшақ апаты (2019)]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Bek_Air_%D2%B1%D1%88%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B_%282019%29 23] |- | data-sort-value="435" | 435 | [[Дулат Исабеков]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%98%D1%81%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 23] |- | data-sort-value="436" | 436 | [[Көңіл айту]] | data-sort-value="23" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%83 23] |- | data-sort-value="437" | 437 | [[Экономика]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 22] |- | data-sort-value="438" | 438 | [[Ақсүйек (ойын)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA_%28%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%29 22] |- | data-sort-value="439" | 439 | [[Владислав Челах]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2_%D0%A7%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%85 22] |- | data-sort-value="440" | 440 | [[Жәнібек хан]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D0%BD%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22] |- | data-sort-value="441" | 441 | [[Батыс Қазақстан облысы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 22] |- | data-sort-value="442" | 442 | [[Құндылық]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%9B 22] |- | data-sort-value="443" | 443 | [[Аманат (партия)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82_%28%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%29 22] |- | data-sort-value="444" | 444 | [[Алланың есімдері]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 22] |- | data-sort-value="445" | 445 | [[Өркениет]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 22] |- | data-sort-value="446" | 446 | [[2013 жылы 29 қаңтарда Алматы маңында болған Bombardier CRJ 200 әуе апаты]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2013_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_29_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0_%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0_%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BD_Bombardier_CRJ_200_%D3%99%D1%83%D0%B5_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 22] |- | data-sort-value="447" | 447 | [[Біржан Қожағұлұлы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 22] |- | data-sort-value="448" | 448 | [[Бұрындық хан]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 22] |- | data-sort-value="449" | 449 | [[Қабдеш Жұмаділов]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B1%D0%B4%D0%B5%D1%88_%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%BE%D0%B2 22] |- | data-sort-value="450" | 450 | [[Анаға апарар жол]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D2%93%D0%B0_%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB 22] |- | data-sort-value="451" | 451 | [[:Сурет:Sura18.pdf|Сурет:Sura18.pdf]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ASura18.pdf 22] |- | data-sort-value="452" | 452 | [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B_%D0%B0%D1%81%D1%81%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%BB%D0%B5%D1%8F%D1%81%D1%8B 22] |- | data-sort-value="453" | 453 | [[Қазақстан туы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D1%83%D1%8B 22] |- | data-sort-value="454" | 454 | [[Раушан Жаңабергенқызы Қажыбаева]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D1%83%D1%88%D0%B0%D0%BD_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 22] |- | data-sort-value="455" | 455 | [[Әпке (драма)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BF%D0%BA%D0%B5_%28%D0%B4%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%29 22] |- | data-sort-value="456" | 456 | [[Қазақстан Республикасының Тәуелсіздік күні]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D1%81%D1%96%D0%B7%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D2%AF%D0%BD%D1%96 22] |- | data-sort-value="457" | 457 | [[Геодезияның дамуы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%83%D1%8B 22] |- | data-sort-value="458" | 458 | [[Жапония]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F 22] |- | data-sort-value="459" | 459 | [[Жай сөйлем және оның түрлері]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D3%A9%D0%B9%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 22] |- | data-sort-value="460" | 460 | [[Адай]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B9 22] |- | data-sort-value="461" | 461 | [[Қалқаман Айымғазыұлы Сарин]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD 22] |- | data-sort-value="462" | 462 | [[Орталық Қазақстан]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 22] |- | data-sort-value="463" | 463 | [[Көмірсулар]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D1%81%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 22] |- | data-sort-value="464" | 464 | [[Экология]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BA%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 22] |- | data-sort-value="465" | 465 | [[Жіктік жалғау]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 22] |- | data-sort-value="466" | 466 | [[Жетісу облысы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%82%D1%96%D1%81%D1%83_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 22] |- | data-sort-value="467" | 467 | [[Қытай]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9 22] |- | data-sort-value="468" | 468 | [[Мәдениет]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82 22] |- | data-sort-value="469" | 469 | [[Қазақстан географиясы]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 22] |- | data-sort-value="470" | 470 | [[Қазақстан мемлекеттік рәміздері]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%80%D3%99%D0%BC%D1%96%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 22] |- | data-sort-value="471" | 471 | [[Дермене (повесть)]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B5%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B5_%28%D0%BF%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%29 22] |- | data-sort-value="472" | 472 | [[Қазақ газеті]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 22] |- | data-sort-value="473" | 473 | [[Липидтер]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B8%D0%BF%D0%B8%D0%B4%D1%82%D0%B5%D1%80 22] |- | data-sort-value="474" | 474 | [[Оқас би]] | data-sort-value="22" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%9B%D0%B0%D1%81_%D0%B1%D0%B8 22] |- | data-sort-value="475" | 475 | [[Есік Алтын адамы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC%D1%8B 21] |- | data-sort-value="476" | 476 | [[Ежелгі Мысыр]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%9C%D1%8B%D1%81%D1%8B%D1%80 21] |- | data-sort-value="477" | 477 | [[Қазақстан Республикасының Ұлттық ұланы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B 21] |- | data-sort-value="478" | 478 | [[Ахмед Иүгінеки]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%98%D2%AF%D0%B3%D1%96%D0%BD%D0%B5%D0%BA%D0%B8 21] |- | data-sort-value="479" | 479 | [[Тырнақша]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%80%D0%BD%D0%B0%D2%9B%D1%88%D0%B0 21] |- | data-sort-value="480" | 480 | [[Ислам]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC 21] |- | data-sort-value="481" | 481 | [[Албан руы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D1%80%D1%83%D1%8B 21] |- | data-sort-value="482" | 482 | [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80_%D0%9E%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 21] |- | data-sort-value="483" | 483 | [[Теміреткі]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%BA%D1%96 21] |- | data-sort-value="484" | 484 | [[Пысықтауыш]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D1%8B%D1%81%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 21] |- | data-sort-value="485" | 485 | [[Жануарлар]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%83%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 21] |- | data-sort-value="486" | 486 | [[Беғазы-Дәндібай мәдениеті]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%B7%D1%8B-%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 21] |- | data-sort-value="487" | 487 | [[Халел Досмұхамедов]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BB_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%B2 21] |- | data-sort-value="488" | 488 | [[Фонетика]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 21] |- | data-sort-value="489" | 489 | [[Оңтүстік Америка]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 21] |- | data-sort-value="490" | 490 | [[Байұлы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21] |- | data-sort-value="491" | 491 | [[Тәуке хан]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5_%D1%85%D0%B0%D0%BD 21] |- | data-sort-value="492" | 492 | [[Сығанақ]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D2%9B 21] |- | data-sort-value="493" | 493 | [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%B4%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%82_%D0%98%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B8%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9 21] |- | data-sort-value="494" | 494 | [[Хақназар хан]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D2%9B%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD 21] |- | data-sort-value="495" | 495 | [[Интернет]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D1%82 21] |- | data-sort-value="496" | 496 | [[Етістік]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%82%D1%96%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 21] |- | data-sort-value="497" | 497 | [[ДНҚ репликациясы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%9D%D2%9A_%D1%80%D0%B5%D0%BF%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 21] |- | data-sort-value="498" | 498 | [[Ұлықбек Истамұлы Бақаев]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%98%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2 21] |- | data-sort-value="499" | 499 | [[Қасым-Жомарт Тоқаев отбасы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC-%D0%96%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%80%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B0%D0%B5%D0%B2_%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B 21] |- | data-sort-value="500" | 500 | [[Ұлпан (роман)]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BD_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD%29 21] |- | data-sort-value="501" | 501 | [[Шортанбай Қанайұлы]] | data-sort-value="21" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 21] |- | data-sort-value="502" | 502 | [[Мотивация]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%BE%D1%82%D0%B8%D0%B2%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F 20] |- | data-sort-value="503" | 503 | [[Қарағанды]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B 20] |- | data-sort-value="504" | 504 | [[Қазақстан қазақтарының әйел есімдерінің тізімі]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D3%99%D0%B9%D0%B5%D0%BB_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 20] |- | data-sort-value="505" | 505 | [[Созақ]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B0%D2%9B 20] |- | data-sort-value="506" | 506 | [[Ербол Дәненұлы Адаев]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%B5%D0%B2 20] |- | data-sort-value="507" | 507 | [[Оңтүстік Қазақстан]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 20] |- | data-sort-value="508" | 508 | [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82_%D1%81%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B_%282026%29 20] |- | data-sort-value="509" | 509 | [[83 жыл]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=83_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 20] |- | data-sort-value="510" | 510 | [[Қатысушы:Qarakesek]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3AQarakesek 20] |- | data-sort-value="511" | 511 | [[Данагүл]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B3%D2%AF%D0%BB 20] |- | data-sort-value="512" | 512 | [[Хәрри Поттер мен пәлсапа тас]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D3%99%D1%80%D1%80%D0%B8_%D0%9F%D0%BE%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BF%D3%99%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%BF%D0%B0_%D1%82%D0%B0%D1%81 20] |- | data-sort-value="513" | 513 | [[Ұлыбритания]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D1%80%D0%B8%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 20] |- | data-sort-value="514" | 514 | [[Абай облысы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="515" | 515 | [[Туыстық атаулары]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 20] |- | data-sort-value="516" | 516 | [[Тыуа]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D1%83%D0%B0 20] |- | data-sort-value="517" | 517 | [[Мұхтар Мұқанұлы Мағауин]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9C%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%83%D0%B8%D0%BD 20] |- | data-sort-value="518" | 518 | [[Жамбыл облысы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="519" | 519 | [[Доспамбет жырау]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 20] |- | data-sort-value="520" | 520 | [[:Санат:Бавария елді мекендері|Санат:Бавария елді мекендері]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%91%D0%B0%D0%B2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 20] |- | data-sort-value="521" | 521 | [[Threads (әлеуметтік желі)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Threads_%28%D3%99%D0%BB%D0%B5%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D1%96%29 20] |- | data-sort-value="522" | 522 | [[Қайым Мұқамедханов]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BC_%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 20] |- | data-sort-value="523" | 523 | [[Қазақстан президенті]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%96 20] |- | data-sort-value="524" | 524 | [[Домалақ ана]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0 20] |- | data-sort-value="525" | 525 | [[Ақтөбе]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D3%A9%D0%B1%D0%B5 20] |- | data-sort-value="526" | 526 | [[Таған]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 20] |- | data-sort-value="527" | 527 | [[Қырғызстан]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B7%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 20] |- | data-sort-value="528" | 528 | [[Сын есім]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 20] |- | data-sort-value="529" | 529 | [[Ысты]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D1%81%D1%82%D1%8B 20] |- | data-sort-value="530" | 530 | [[Шара Баймолдақызы Жиенқұлова]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 20] |- | data-sort-value="531" | 531 | [[Асық ойыны]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%8B 20] |- | data-sort-value="532" | 532 | [[Қыз Жібек (фильм)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 20] |- | data-sort-value="533" | 533 | [[Алтай таулары]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 20] |- | data-sort-value="534" | 534 | [[Африка]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0 20] |- | data-sort-value="535" | 535 | [[Үстеу]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%83 20] |- | data-sort-value="536" | 536 | [[Қажымұқан Мұңайтпасұлы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B6%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D2%A3%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%BF%D0%B0%D1%81%D2%B1%D0%BB%D1%8B 20] |- | data-sort-value="537" | 537 | [[:Сурет:Михаил Гнесин.jpg|Сурет:Михаил Гнесин.jpg]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D0%9C%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB_%D0%93%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B8%D0%BD.jpg 20] |- | data-sort-value="538" | 538 | [[Ақпаратты өлшеу]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B_%D3%A9%D0%BB%D1%88%D0%B5%D1%83 20] |- | data-sort-value="539" | 539 | [[Академик Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды университеті]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D0%BA_%D0%95.%D0%90._%D0%91%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 20] |- | data-sort-value="540" | 540 | [[Шымкент]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BC%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 20] |- | data-sort-value="541" | 541 | [[Америка Құрама Штаттары]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BC%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0_%D0%A8%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 20] |- | data-sort-value="542" | 542 | [[Дүние жүзінің саяси картасы]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B8_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%8B 20] |- | data-sort-value="543" | 543 | [[Гидросфера]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B8%D0%B4%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%84%D0%B5%D1%80%D0%B0 20] |- | data-sort-value="544" | 544 | [[Метафора]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%BE%D1%80%D0%B0 20] |- | data-sort-value="545" | 545 | [[Қан мен тер]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D1%80 20] |- | data-sort-value="546" | 546 | [[Ел тізімі (жалпы қабылданған атаулар)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96_%28%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D1%8B_%D2%9B%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%29 20] |- | data-sort-value="547" | 547 | [[Мейірім Жоламанұлы Қалауи]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BC_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83%D0%B8 20] |- | data-sort-value="548" | 548 | [[Геодезияның ғылыми тұрғыдағы анықтамасы және оның міндеттері]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B4%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D1%8F%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D0%B8_%D1%82%D2%B1%D1%80%D2%93%D1%8B%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 20] |- | data-sort-value="549" | 549 | [[Қобыланды батыр (жыр)]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 20] |- | data-sort-value="550" | 550 | [[Бөгенбай батыр]] | data-sort-value="20" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%A9%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80 20] |- | data-sort-value="551" | 551 | [[Наурыз би]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%8B%D0%B7_%D0%B1%D0%B8 19] |- | data-sort-value="552" | 552 | [[Мансұр би]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D0%BD%D1%81%D2%B1%D1%80_%D0%B1%D0%B8 19] |- | data-sort-value="553" | 553 | [[Ойпат]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82 19] |- | data-sort-value="554" | 554 | [[Шежіре]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5 19] |- | data-sort-value="555" | 555 | [[Жанар Асылбекқызы Дұғалова]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19] |- | data-sort-value="556" | 556 | [[Үш Жүз партиясы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%88_%D0%96%D2%AF%D0%B7_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="557" | 557 | [[Шөмекей]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%A9%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%B9 19] |- | data-sort-value="558" | 558 | [[Үлгі:Жарияланым]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D0%BC 19] |- | data-sort-value="559" | 559 | [[Барсакелмес қорығы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D1%81_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 19] |- | data-sort-value="560" | 560 | [[Арыс трагедиясы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%B3%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="561" | 561 | [[Химиялық элементтердің периодтық жүйесі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%B4%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 19] |- | data-sort-value="562" | 562 | [[Еріншектер Елі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%95%D0%BB%D1%96 19] |- | data-sort-value="563" | 563 | [[Әлия Нұрмұхамедқызы Молдағұлова]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B8%D1%8F_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0 19] |- | data-sort-value="564" | 564 | [[Олжас Омарұлы Сүлейменов]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D2%AF%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 19] |- | data-sort-value="565" | 565 | [[Сыбайлас жемқорлық]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D0%B6%D0%B5%D0%BC%D2%9B%D0%BE%D1%80%D0%BB%D1%8B%D2%9B 19] |- | data-sort-value="566" | 566 | [[Қазақстанның ең ірі көлдерінің тізімі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D2%A3_%D1%96%D1%80%D1%96_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 19] |- | data-sort-value="567" | 567 | [[УЕФА Ұлттар Лигасы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%95%D0%A4%D0%90_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%9B%D0%B8%D0%B3%D0%B0%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="568" | 568 | [[Вирусқа қарсы бағдарламалық жасақтама]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%B8%D1%80%D1%83%D1%81%D2%9B%D0%B0_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D0%B0%D1%81%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BC%D0%B0 19] |- | data-sort-value="569" | 569 | [[SCAT]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=SCAT 19] |- | data-sort-value="570" | 570 | [[Қазақтың ұлттық ою-өрнегі]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BE%D1%8E-%D3%A9%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%B3%D1%96 19] |- | data-sort-value="571" | 571 | [[Бас сүйек]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 19] |- | data-sort-value="572" | 572 | [[Тақия]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D1%8F 19] |- | data-sort-value="573" | 573 | [[Волейбол]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%B9%D0%B1%D0%BE%D0%BB 19] |- | data-sort-value="574" | 574 | [[Медеу]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D1%83 19] |- | data-sort-value="575" | 575 | [[Сарматтар]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80 19] |- | data-sort-value="576" | 576 | [[Конституциялық құқық]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 19] |- | data-sort-value="577" | 577 | [[Уикипедия:Талқылау легі/Flow]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83_%D0%BB%D0%B5%D0%B3%D1%96%2FFlow 19] |- | data-sort-value="578" | 578 | [[Қазақстан климаты]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 19] |- | data-sort-value="579" | 579 | [[Батыс Сібір жазығы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D1%8B%D2%93%D1%8B 19] |- | data-sort-value="580" | 580 | [[Алматы облысы]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 19] |- | data-sort-value="581" | 581 | [[Арқан тарту]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%83 19] |- | data-sort-value="582" | 582 | [[Сырдария]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D1%80%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F 19] |- | data-sort-value="583" | 583 | [[Асқазан аурулары]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 19] |- | data-sort-value="584" | 584 | [[Педагогика]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0 19] |- | data-sort-value="585" | 585 | [[Ғази би]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%B8_%D0%B1%D0%B8 19] |- | data-sort-value="586" | 586 | [[Қатысушы:Natomi Namikaze/зертхана]] | data-sort-value="19" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ANatomi_Namikaze%2F%D0%B7%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0 19] |- | data-sort-value="587" | 587 | [[Бәйдібек Қарашаұлы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D3%99%D0%B9%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%88%D0%B0%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18] |- | data-sort-value="588" | 588 | [[Ботбай]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D1%82%D0%B1%D0%B0%D0%B9 18] |- | data-sort-value="589" | 589 | [[Өзін-өзі өлтіру]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D1%96%D0%BD-%D3%A9%D0%B7%D1%96_%D3%A9%D0%BB%D1%82%D1%96%D1%80%D1%83 18] |- | data-sort-value="590" | 590 | [[Лақ]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D2%9B 18] |- | data-sort-value="591" | 591 | [[:Санат:Алфавит бойынша елді мекендер|Санат:Алфавит бойынша елді мекендер]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 18] |- | data-sort-value="592" | 592 | [[Гёппинген]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%91%D0%BF%D0%BF%D0%B8%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD 18] |- | data-sort-value="593" | 593 | [[Оғызнама]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D1%8B%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BC%D0%B0 18] |- | data-sort-value="594" | 594 | [[Сұлтанмахмұт Торайғыров]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BC%D0%B0%D1%85%D0%BC%D2%B1%D1%82_%D0%A2%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B%D1%80%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="595" | 595 | [[Пиза мұнарасы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B8%D0%B7%D0%B0_%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="596" | 596 | [[Құтадғу білік]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%82%D0%B0%D0%B4%D2%93%D1%83_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA 18] |- | data-sort-value="597" | 597 | [[Төлен Әбдік]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%BA 18] |- | data-sort-value="598" | 598 | [[Батыс Қазақстан]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="599" | 599 | [[Каспий маңы ойпаты]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B8%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D2%A3%D1%8B_%D0%BE%D0%B9%D0%BF%D0%B0%D1%82%D1%8B 18] |- | data-sort-value="600" | 600 | [[Азаматтық қоғам]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B7%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 18] |- | data-sort-value="601" | 601 | [[Еуразия]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F 18] |- | data-sort-value="602" | 602 | [[Қазақстан демографиясы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="603" | 603 | [[Базаршы хан]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%80%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="604" | 604 | [[Жерді қашықтықтан зондтау]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D1%88%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B7%D0%BE%D0%BD%D0%B4%D1%82%D0%B0%D1%83 18] |- | data-sort-value="605" | 605 | [[Көкшетау]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%88%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%83 18] |- | data-sort-value="606" | 606 | [[Кірме сөздер]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%80%D0%BC%D0%B5_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80 18] |- | data-sort-value="607" | 607 | [[Аристотель]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8C 18] |- | data-sort-value="608" | 608 | [[Менің атым Қожа (фильм)]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BC_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 18] |- | data-sort-value="609" | 609 | [[Темір дәуірі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B4%D3%99%D1%83%D1%96%D1%80%D1%96 18] |- | data-sort-value="610" | 610 | [[Орталық Азия]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F 18] |- | data-sort-value="611" | 611 | [[Шапырашты]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BF%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B 18] |- | data-sort-value="612" | 612 | [[Қағбаның салынуы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D2%93%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%81%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%83%D1%8B 18] |- | data-sort-value="613" | 613 | [[Күнделік.кз]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BA.%D0%BA%D0%B7 18] |- | data-sort-value="614" | 614 | [[Шұғаның белгісі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96%D1%81%D1%96 18] |- | data-sort-value="615" | 615 | [[Жоңғар шапқыншылығы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%88%D0%B0%D0%BF%D2%9B%D1%8B%D0%BD%D1%88%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D2%93%D1%8B 18] |- | data-sort-value="616" | 616 | [[Кейкі Көкембайұлы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%B9%D0%BA%D1%96_%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18] |- | data-sort-value="617" | 617 | [[География]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F 18] |- | data-sort-value="618" | 618 | [[Көңіл шай]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D2%A3%D1%96%D0%BB_%D1%88%D0%B0%D0%B9 18] |- | data-sort-value="619" | 619 | [[Мәңгілік ел қақпасы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%B5%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%81%D1%8B 18] |- | data-sort-value="620" | 620 | [[Үлгі:Әлем халықтары]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 18] |- | data-sort-value="621" | 621 | [[Қазақстан темір жолы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80_%D0%B6%D0%BE%D0%BB%D1%8B 18] |- | data-sort-value="622" | 622 | [[Селеу]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%83 18] |- | data-sort-value="623" | 623 | [[Олжас Абайұлы Бектенов]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%81_%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 18] |- | data-sort-value="624" | 624 | [[Сын есімнің шырайлары]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%8B%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 18] |- | data-sort-value="625" | 625 | [[Sadraddin]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Sadraddin 18] |- | data-sort-value="626" | 626 | [[Жедел жады]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BB_%D0%B6%D0%B0%D0%B4%D1%8B 18] |- | data-sort-value="627" | 627 | [[Мекемтас Мырзахметұлы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18] |- | data-sort-value="628" | 628 | [[Сұлу қаған]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 18] |- | data-sort-value="629" | 629 | [[Мұхит]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 18] |- | data-sort-value="630" | 630 | [[Әміре Қашаубаев]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B5_%D2%9A%D0%B0%D1%88%D0%B0%D1%83%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 18] |- | data-sort-value="631" | 631 | [[Бурабай ұлттық паркі]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%BA%D1%96 18] |- | data-sort-value="632" | 632 | [[Мата атаулары мен түрлері]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 18] |- | data-sort-value="633" | 633 | [[Айтыс]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81 18] |- | data-sort-value="634" | 634 | [[Асан қайғы Сәбитұлы]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D2%93%D1%8B_%D0%A1%D3%99%D0%B1%D0%B8%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B 18] |- | data-sort-value="635" | 635 | [[Көзімнің қарасы...]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%B7%D1%96%D0%BC%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B... 18] |- | data-sort-value="636" | 636 | [[Жалайыр]] | data-sort-value="18" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80 18] |- | data-sort-value="637" | 637 | [[Ағылшын тілі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BB%D1%88%D1%8B%D0%BD_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 17] |- | data-sort-value="638" | 638 | [[Орта жүз]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%B6%D2%AF%D0%B7 17] |- | data-sort-value="639" | 639 | [[Сүйінбай Аронұлы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%B9%D1%96%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D1%80%D0%BE%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17] |- | data-sort-value="640" | 640 | [[Ақмола облысы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BC%D0%BE%D0%BB%D0%B0_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="641" | 641 | [[Палеолит]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82 17] |- | data-sort-value="642" | 642 | [[Баян Мақсатқызы Алагөзова]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D1%81%D0%B0%D1%82%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%B3%D3%A9%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0 17] |- | data-sort-value="643" | 643 | [[Мақала]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0 17] |- | data-sort-value="644" | 644 | [[Жер қыртысы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D1%8B%D1%80%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="645" | 645 | [[Герольд Карлович Бельгер]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B4_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D1%8C%D0%B3%D0%B5%D1%80 17] |- | data-sort-value="646" | 646 | [[Жер құрылымы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D0%BC%D1%8B 17] |- | data-sort-value="647" | 647 | [[Қоғам]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D2%93%D0%B0%D0%BC 17] |- | data-sort-value="648" | 648 | [[Жыныстық қатынас]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81 17] |- | data-sort-value="649" | 649 | [[Қуандық]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 17] |- | data-sort-value="650" | 650 | [[Орталық жүйке жүйесі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 17] |- | data-sort-value="651" | 651 | [[Қазақстан Республикасының мемлекеттік шекарасы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D1%88%D0%B5%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="652" | 652 | [[Рибонуклеин қышқылы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B8%D0%B1%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BA%D0%BB%D0%B5%D0%B8%D0%BD_%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 17] |- | data-sort-value="653" | 653 | [[Нептун (ғаламшар)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B5%D0%BF%D1%82%D1%83%D0%BD_%28%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%80%29 17] |- | data-sort-value="654" | 654 | [[Фарер аралдары]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%B0%D1%80%D0%B5%D1%80_%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 17] |- | data-sort-value="655" | 655 | [[1917 жылғы екі революция кезеңіндегі Қазақстан]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1917_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D0%B5%D0%BA%D1%96_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 17] |- | data-sort-value="656" | 656 | [[Сібір хандығы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D0%B1%D1%96%D1%80_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 17] |- | data-sort-value="657" | 657 | [[Ақиқат пен аңыз (роман-диалог)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%B8%D2%9B%D0%B0%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D0%BD_%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D0%B7_%28%D1%80%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BD-%D0%B4%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%BE%D0%B3%29 17] |- | data-sort-value="658" | 658 | [[Билік]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BB%D1%96%D0%BA 17] |- | data-sort-value="659" | 659 | [[Қалқаман – Мамыр]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%E2%80%93_%D0%9C%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D1%80 17] |- | data-sort-value="660" | 660 | [[Қазақ тіліндегі өсімдік атауларының тізімі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17] |- | data-sort-value="661" | 661 | [[Шерліғұл діни–тұрмыстық кешені]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BB%D1%96%D2%93%D2%B1%D0%BB_%D0%B4%D1%96%D0%BD%D0%B8%E2%80%93%D1%82%D2%B1%D1%80%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D1%96 17] |- | data-sort-value="662" | 662 | [[Нирвана]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B8%D1%80%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B0 17] |- | data-sort-value="663" | 663 | [[Қызылорда]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0 17] |- | data-sort-value="664" | 664 | [[Қазақстан өзендері]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 17] |- | data-sort-value="665" | 665 | [[Сәләфия]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D0%BB%D3%99%D1%84%D0%B8%D1%8F 17] |- | data-sort-value="666" | 666 | [[Халиулла Өскенбаев]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B0_%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 17] |- | data-sort-value="667" | 667 | [[Мұхамеджан Сералин]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 17] |- | data-sort-value="668" | 668 | [[Еуропа мемлекеттерінің және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17] |- | data-sort-value="669" | 669 | [[Көшпенділер (трилогия)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%28%D1%82%D1%80%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%29 17] |- | data-sort-value="670" | 670 | [[Дамыған елдер]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80 17] |- | data-sort-value="671" | 671 | [[Химиялық элементтер тізімі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 17] |- | data-sort-value="672" | 672 | [[Зигмунд Фрейд]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B8%D0%B3%D0%BC%D1%83%D0%BD%D0%B4_%D0%A4%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%B4 17] |- | data-sort-value="673" | 673 | [[Ұлы Отан соғысы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%8B 17] |- | data-sort-value="674" | 674 | [[Тоныкөк]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BD%D1%8B%D0%BA%D3%A9%D0%BA 17] |- | data-sort-value="675" | 675 | [[Сан есім]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD_%D0%B5%D1%81%D1%96%D0%BC 17] |- | data-sort-value="676" | 676 | [[Арыстан баб кесенесі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B1%D0%B0%D0%B1_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 17] |- | data-sort-value="677" | 677 | [[Шанышқылы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D1%8B 17] |- | data-sort-value="678" | 678 | [[Табын]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD 17] |- | data-sort-value="679" | 679 | [[Қошмұхамбет Дүйсебайұлы Кемеңгеров]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%88%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D0%B5%D1%80%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="680" | 680 | [[Әскери шен]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D1%88%D0%B5%D0%BD 17] |- | data-sort-value="681" | 681 | [[Ер Тоңға (жыр)]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0_%28%D0%B6%D1%8B%D1%80%29 17] |- | data-sort-value="682" | 682 | [[Сіргелі]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%96%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D1%96 17] |- | data-sort-value="683" | 683 | [[:Санат:Жылдар туралы аяқталмаған мақалалар|Санат:Жылдар туралы аяқталмаған мақалалар]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%96%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 17] |- | data-sort-value="684" | 684 | [[Түркілер]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 17] |- | data-sort-value="685" | 685 | [[Том Сойердің басынан кешкендері]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BC_%D0%A1%D0%BE%D0%B9%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 17] |- | data-sort-value="686" | 686 | [[Саясаттану]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%8F%D1%81%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 17] |- | data-sort-value="687" | 687 | [[Еңлік-Кебек]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D2%A3%D0%BB%D1%96%D0%BA-%D0%9A%D0%B5%D0%B1%D0%B5%D0%BA 17] |- | data-sort-value="688" | 688 | [[Мұғалжар тауы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B6%D0%B0%D1%80_%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B 17] |- | data-sort-value="689" | 689 | [[Математика]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%82%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0 17] |- | data-sort-value="690" | 690 | [[Ағза]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%93%D0%B7%D0%B0 17] |- | data-sort-value="691" | 691 | [[Бақытсыз Жамал]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D1%82%D1%81%D1%8B%D0%B7_%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BB 17] |- | data-sort-value="692" | 692 | [[Ақша]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%B0 17] |- | data-sort-value="693" | 693 | [[Қытай тарихы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D1%82%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85%D1%8B 17] |- | data-sort-value="694" | 694 | [[Исатай Тайманұлы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0%D1%82%D0%B0%D0%B9_%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 17] |- | data-sort-value="695" | 695 | [[Төлеңгіттер]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D0%BB%D0%B5%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 17] |- | data-sort-value="696" | 696 | [[Сайын Мұратбеков]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BD_%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2 17] |- | data-sort-value="697" | 697 | [[Түркістан Уәлаятының Газеті]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A3%D3%99%D0%BB%D0%B0%D1%8F%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%93%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 17] |- | data-sort-value="698" | 698 | [[Тарих]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%85 17] |- | data-sort-value="699" | 699 | [[Қатысушы талқылауы:Kasymov]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3AKasymov 17] |- | data-sort-value="700" | 700 | [[Жаныс]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81 17] |- | data-sort-value="701" | 701 | [[Шанхай ынтымақтастық ұйымы]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BD%D1%85%D0%B0%D0%B9_%D1%8B%D0%BD%D1%82%D1%8B%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%B1%D0%B9%D1%8B%D0%BC%D1%8B 17] |- | data-sort-value="702" | 702 | [[Талақ]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B 17] |- | data-sort-value="703" | 703 | [[Климаттық белдеулер]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BB%D0%B8%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%83%D0%BB%D0%B5%D1%80 17] |- | data-sort-value="704" | 704 | [[Тұрсын хан]] | data-sort-value="17" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%80%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BD 17] |- | data-sort-value="705" | 705 | [[Тұсаукесер]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D1%81%D0%B0%D1%83%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D1%80 16] |- | data-sort-value="706" | 706 | [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%9A%D0%B5%D2%A3%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A1%D0%BE%D1%86%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="707" | 707 | [[Туберкулез]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%83%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%B7 16] |- | data-sort-value="708" | 708 | [[Тайқазан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="709" | 709 | [[Жанартау]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83 16] |- | data-sort-value="710" | 710 | [[Жай сан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9_%D1%81%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="711" | 711 | [[Көптік жалғау]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BF%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%B6%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%83 16] |- | data-sort-value="712" | 712 | [[Ақ кеме (кітап)]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5_%28%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%29 16] |- | data-sort-value="713" | 713 | [[Әліби Тоқжанұлы Жангелдин]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD 16] |- | data-sort-value="714" | 714 | [[Калашников автоматы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%82%D1%8B 16] |- | data-sort-value="715" | 715 | [[Мәулен Сағатханұлы Әшімбаев]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D1%83%D0%BB%D0%B5%D0%BD_%D0%A1%D0%B0%D2%93%D0%B0%D1%82%D1%85%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D3%98%D1%88%D1%96%D0%BC%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 16] |- | data-sort-value="716" | 716 | [[Ақтау]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 16] |- | data-sort-value="717" | 717 | [[Ясин сүресі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AF%D1%81%D0%B8%D0%BD_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 16] |- | data-sort-value="718" | 718 | [[Тобықты]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%B1%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B 16] |- | data-sort-value="719" | 719 | [[Исламдағы жыныстық өмір әдебі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D1%96 16] |- | data-sort-value="720" | 720 | [[Ақпараттық технологиялар]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80 16] |- | data-sort-value="721" | 721 | [[Жәңгір-Керей хан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D3%99%D2%A3%D0%B3%D1%96%D1%80-%D0%9A%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B9_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="722" | 722 | [[Микроскоп]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%BF 16] |- | data-sort-value="723" | 723 | [[Береке Көшенов]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B5_%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 16] |- | data-sort-value="724" | 724 | [[Қозы Көрпеш – Баян Сұлу]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B7%D1%8B_%D0%9A%D3%A9%D1%80%D0%BF%D0%B5%D1%88_%E2%80%93_%D0%91%D0%B0%D1%8F%D0%BD_%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%83 16] |- | data-sort-value="725" | 725 | [[Ұйқас]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%B9%D2%9B%D0%B0%D1%81 16] |- | data-sort-value="726" | 726 | [[Балғабек Қыдырбекұлы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D1%8B%D0%B4%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="727" | 727 | [[Ми]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B8 16] |- | data-sort-value="728" | 728 | [[Географиялық ақпараттық жүйе]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B0%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5 16] |- | data-sort-value="729" | 729 | [[Жер сілкіну]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%80_%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%BA%D1%96%D0%BD%D1%83 16] |- | data-sort-value="730" | 730 | [[Алакөл қорығы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BA%D3%A9%D0%BB_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 16] |- | data-sort-value="731" | 731 | [[Үлгі:ПозКарта Таяу және Орталық Шығыс]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9F%D0%BE%D0%B7%D0%9A%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0_%D0%A2%D0%B0%D1%8F%D1%83_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D0%9E%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%A8%D1%8B%D2%93%D1%8B%D1%81 16] |- | data-sort-value="732" | 732 | [[Құран]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="733" | 733 | [[Диуани лұғат ат-түрк]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BB%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%B0%D1%82-%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA 16] |- | data-sort-value="734" | 734 | [[Қ]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A 16] |- | data-sort-value="735" | 735 | [[Катовице]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%86%D0%B5 16] |- | data-sort-value="736" | 736 | [[Темірбек Қожакеев]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B5%D0%B2 16] |- | data-sort-value="737" | 737 | [[Африка мемлекеттері және тәуелді аймақтарының тізімі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%84%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%82%D3%99%D1%83%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D1%96_%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16] |- | data-sort-value="738" | 738 | [[Франция президенттерінің тізімі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%BF%D1%80%D0%B5%D0%B7%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16] |- | data-sort-value="739" | 739 | [[Бокстан Азия чемпионаты 2026]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D1%87%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%B0%D1%82%D1%8B_2026 16] |- | data-sort-value="740" | 740 | [[Жаңаөзен]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B0%D3%A9%D0%B7%D0%B5%D0%BD 16] |- | data-sort-value="741" | 741 | [[Орысқазған газ-мұнай кен орны]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%B3%D0%B0%D0%B7-%D0%BC%D2%B1%D0%BD%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%BE%D1%80%D0%BD%D1%8B 16] |- | data-sort-value="742" | 742 | [[Солтүстік Қазақстан облысы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%BE%D0%BB%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="743" | 743 | [[Географиялық карта]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B5%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0 16] |- | data-sort-value="744" | 744 | [[Мұрат Есжан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D0%95%D1%81%D0%B6%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="745" | 745 | [[Қазақстан Республикасының ұлттық кітапханасы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%8B 16] |- | data-sort-value="746" | 746 | [[Қайып хан]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D0%BF_%D1%85%D0%B0%D0%BD 16] |- | data-sort-value="747" | 747 | [[Домалақ ана кесенесі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%9B_%D0%B0%D0%BD%D0%B0_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 16] |- | data-sort-value="748" | 748 | [[Абдрахман Асылбек]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B4%D1%80%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%B1%D0%B5%D0%BA 16] |- | data-sort-value="749" | 749 | [[Беріш]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D1%80%D1%96%D1%88 16] |- | data-sort-value="750" | 750 | [[:Сурет:Түйеқұс.jpg|Сурет:Түйеқұс.jpg]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3A%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D2%9B%D2%B1%D1%81.jpg 16] |- | data-sort-value="751" | 751 | [[Мәншүк Жиенғалиқызы Мәметова]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%BD%D1%88%D2%AF%D0%BA_%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9C%D3%99%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 16] |- | data-sort-value="752" | 752 | [[Кек алушылар: Финал]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D0%BB%D1%83%D1%88%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%80%3A_%D0%A4%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D0%BB 16] |- | data-sort-value="753" | 753 | [[Жұбан Молдағалиев ауылы]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD_%D0%9C%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%B2_%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB%D1%8B 16] |- | data-sort-value="754" | 754 | [[АҚШ штаттарының тізімі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9A%D0%A8_%D1%88%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 16] |- | data-sort-value="755" | 755 | [[Сәукеле]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%99%D1%83%D0%BA%D0%B5%D0%BB%D0%B5 16] |- | data-sort-value="756" | 756 | [[Эпитет]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BF%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82 16] |- | data-sort-value="757" | 757 | [[Буын үндестігі]] | data-sort-value="16" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%83%D1%8B%D0%BD_%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%96%D0%B3%D1%96 16] |- | data-sort-value="758" | 758 | [[Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D2%B1%D1%81%D1%8B%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D0%B4%D1%96%D0%BD%D0%B8_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="759" | 759 | [[:Санат:Алфавит бойынша тұлғалар|Санат:Алфавит бойынша тұлғалар]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D0%BB%D1%84%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 15] |- | data-sort-value="760" | 760 | [[Әлем елдерінің тізімі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15] |- | data-sort-value="761" | 761 | [[1916 жылғы көтеріліс туралы жырлар]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1916_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D0%BA%D3%A9%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BB%D1%96%D1%81_%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 15] |- | data-sort-value="762" | 762 | [[Анықтауыш]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 15] |- | data-sort-value="763" | 763 | [[Толықтауыш]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%BE%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%8B%D1%88 15] |- | data-sort-value="764" | 764 | [[Вьетнам]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D1%8C%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D0%BC 15] |- | data-sort-value="765" | 765 | [[Күләш Ділдәқызы Ахметова]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%BB%D3%99%D1%88_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D3%99%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2%D0%B0 15] |- | data-sort-value="766" | 766 | [[Күз]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D2%AF%D0%B7 15] |- | data-sort-value="767" | 767 | [[Қазақ хандығының құрылуы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%83%D1%8B 15] |- | data-sort-value="768" | 768 | [[Ашина]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%88%D0%B8%D0%BD%D0%B0 15] |- | data-sort-value="769" | 769 | [[Есім хан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D1%96%D0%BC_%D1%85%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="770" | 770 | [[Кемел Ақышұлы Ақышев]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D2%9B%D1%8B%D1%88%D0%B5%D0%B2 15] |- | data-sort-value="771" | 771 | [[Инфляция]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BD%D1%84%D0%BB%D1%8F%D1%86%D0%B8%D1%8F 15] |- | data-sort-value="772" | 772 | [[Абайтану]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 15] |- | data-sort-value="773" | 773 | [[Көкнәр]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D0%BD%D3%99%D1%80 15] |- | data-sort-value="774" | 774 | [[Міржақып. Оян, Қазақ (фильм, 2023)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D1%96%D1%80%D0%B6%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF._%D0%9E%D1%8F%D0%BD%2C_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2023%29 15] |- | data-sort-value="775" | 775 | [[:Сурет:Caspar David Friedrich - Wanderer above the sea of fog.jpg|Сурет:Caspar David Friedrich - Wanderer above the sea of fog.jpg]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3ACaspar_David_Friedrich_-_Wanderer_above_the_sea_of_fog.jpg 15] |- | data-sort-value="776" | 776 | [[Еуропа одағы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B0_%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 15] |- | data-sort-value="777" | 777 | [[Хаммурапи заңдары]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BF%D0%B8_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B 15] |- | data-sort-value="778" | 778 | [[Өскемен]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%81%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD 15] |- | data-sort-value="779" | 779 | [[Қатысушы талқылауы:Nick jan]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B_%D1%82%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BB%D0%B0%D1%83%D1%8B%3ANick_jan 15] |- | data-sort-value="780" | 780 | [[Сұлтанбек Қожанұлы Қожанов]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%B1%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="781" | 781 | [[Сөз тіркесі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D1%96%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%96 15] |- | data-sort-value="782" | 782 | [[Уикипедия:Ережелер мен нұсқаулар]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F%3A%D0%95%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D0%BD%D2%B1%D1%81%D2%9B%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 15] |- | data-sort-value="783" | 783 | [[25 тамыз]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=25_%D1%82%D0%B0%D0%BC%D1%8B%D0%B7 15] |- | data-sort-value="784" | 784 | [[Нәзира]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D3%99%D0%B7%D0%B8%D1%80%D0%B0 15] |- | data-sort-value="785" | 785 | [[Білге қаған]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D0%B3%D0%B5_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="786" | 786 | [[Ерке сылқым (күй)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BA%D0%B5_%D1%81%D1%8B%D0%BB%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 15] |- | data-sort-value="787" | 787 | [[Семирамида аспалы бағы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%B4%D0%B0_%D0%B0%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D1%8B 15] |- | data-sort-value="788" | 788 | [[Жүрек]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA 15] |- | data-sort-value="789" | 789 | [[Испания]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F 15] |- | data-sort-value="790" | 790 | [[Қазақ-жоңғар соғыстары]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D0%B6%D0%BE%D2%A3%D2%93%D0%B0%D1%80_%D1%81%D0%BE%D2%93%D1%8B%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 15] |- | data-sort-value="791" | 791 | [[Бүкіл әлемдік тартылыс заңы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D0%BA%D1%96%D0%BB_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA_%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%82%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%B7%D0%B0%D2%A3%D1%8B 15] |- | data-sort-value="792" | 792 | [[Өт айдайтын дәрілер]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B4%D3%99%D1%80%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 15] |- | data-sort-value="793" | 793 | [[Әбілхан Қастеев]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B5%D0%B5%D0%B2 15] |- | data-sort-value="794" | 794 | [[Тынық мұхит]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%9B_%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B8%D1%82 15] |- | data-sort-value="795" | 795 | [[Биология]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 15] |- | data-sort-value="796" | 796 | [[Жүйке жүйесі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D0%B9%D0%BA%D0%B5_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 15] |- | data-sort-value="797" | 797 | [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BB%D1%8B%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9C%D0%B0%D1%88%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15] |- | data-sort-value="798" | 798 | [[Үлгі:Мемлекеттік қайраткер/Түс 1]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BB%D0%B3%D1%96%3A%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9B%D0%B0%D0%B9%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%BA%D0%B5%D1%80%2F%D0%A2%D2%AF%D1%81_1 15] |- | data-sort-value="799" | 799 | [[Ғазиз Әбдібекұлы Байтасов]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%92%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%B7_%D3%98%D0%B1%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D1%81%D0%BE%D0%B2 15] |- | data-sort-value="800" | 800 | [[Жұқпалы аурулар]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D2%9B%D0%BF%D0%B0%D0%BB%D1%8B_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 15] |- | data-sort-value="801" | 801 | [[Құрылтай]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%82%D0%B0%D0%B9 15] |- | data-sort-value="802" | 802 | [[Ресей империясы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9_%D0%B8%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 15] |- | data-sort-value="803" | 803 | [[Қазақ шежірелерінің тізімі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%88%D0%B5%D0%B6%D1%96%D1%80%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 15] |- | data-sort-value="804" | 804 | [[Қатысушы:1nter pares]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A1nter_pares 15] |- | data-sort-value="805" | 805 | [[Қатысушы:Russavia]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3ARussavia 15] |- | data-sort-value="806" | 806 | [[Орхон жазба ескерткіштері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%85%D0%BE%D0%BD_%D0%B6%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0_%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%BA%D1%96%D1%88%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="807" | 807 | [[Кибербуллинг]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D0%B1%D0%B5%D1%80%D0%B1%D1%83%D0%BB%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%B3 15] |- | data-sort-value="808" | 808 | [[Заңды тұлға]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%D1%82%D2%B1%D0%BB%D2%93%D0%B0 15] |- | data-sort-value="809" | 809 | [[Уикипедия]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A3%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%8F 15] |- | data-sort-value="810" | 810 | [[Әшірбек Төребайұлы Сығай]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%88%D1%96%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D1%8B%D2%93%D0%B0%D0%B9 15] |- | data-sort-value="811" | 811 | [[Масғұт (дастан)]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%81%D2%93%D2%B1%D1%82_%28%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%29 15] |- | data-sort-value="812" | 812 | [[Синтаксис]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B0%D0%BA%D1%81%D0%B8%D1%81 15] |- | data-sort-value="813" | 813 | [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D0%9E%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D2%9A%D1%8B%D1%80%D1%8B%D2%9B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 15] |- | data-sort-value="814" | 814 | [[:Санат:Өзендер|Санат:Өзендер]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D3%A8%D0%B7%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80 15] |- | data-sort-value="815" | 815 | [[Владислав Валерьевич Челах]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B0%D0%B2_%D0%92%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A7%D0%B5%D0%BB%D0%B0%D1%85 15] |- | data-sort-value="816" | 816 | [[Ленин атындағы шахтадағы жарылыс және өрт]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%88%D0%B0%D1%85%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%A9%D1%80%D1%82 15] |- | data-sort-value="817" | 817 | [[Қазақтың боғауыз сөздері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%BE%D2%93%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%B7_%D1%81%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="818" | 818 | [[Қазақстанның ерте орта ғасырлардағы мемлекеттері]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B5_%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0_%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BC%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80%D1%96 15] |- | data-sort-value="819" | 819 | [[Үндістан]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D0%BD%D0%B4%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD 15] |- | data-sort-value="820" | 820 | [[Қазақ этногенезінің түркілік кезеңі]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%8D%D1%82%D0%BD%D0%BE%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D0%B5%D2%A3%D1%96 15] |- | data-sort-value="821" | 821 | [[Жүрек аурулары]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%80%D0%B5%D0%BA_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 15] |- | data-sort-value="822" | 822 | [[Қарауыл руы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BB_%D1%80%D1%83%D1%8B 15] |- | data-sort-value="823" | 823 | [[Футбол]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB 15] |- | data-sort-value="824" | 824 | [[Бекет Мырзағұлұлы]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82_%D0%9C%D1%8B%D1%80%D0%B7%D0%B0%D2%93%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 15] |- | data-sort-value="825" | 825 | [[Сөз таптары]] | data-sort-value="15" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7_%D1%82%D0%B0%D0%BF%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B 15] |- | data-sort-value="826" | 826 | [[Құбылу (Кафка)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D1%83_%28%D0%9A%D0%B0%D1%84%D0%BA%D0%B0%29 14] |- | data-sort-value="827" | 827 | [[Эммануэль Макрон]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AD%D0%BC%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D1%83%D1%8D%D0%BB%D1%8C_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D1%80%D0%BE%D0%BD 14] |- | data-sort-value="828" | 828 | [[Археология]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D1%85%D0%B5%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 14] |- | data-sort-value="829" | 829 | [[Түркия]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D1%80%D0%BA%D0%B8%D1%8F 14] |- | data-sort-value="830" | 830 | [[Қыркүйек]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D1%8B%D1%80%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BA 14] |- | data-sort-value="831" | 831 | [[Талғат Жақыпбекұлы Бигелдинов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BB%D2%93%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BF%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%91%D0%B8%D0%B3%D0%B5%D0%BB%D0%B4%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="832" | 832 | [[Хиуаз Қайырқызы Доспанова]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B8%D1%83%D0%B0%D0%B7_%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%94%D0%BE%D1%81%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B0 14] |- | data-sort-value="833" | 833 | [[1917 жыл]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=1917_%D0%B6%D1%8B%D0%BB 14] |- | data-sort-value="834" | 834 | [[Айша бибі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B9%D1%88%D0%B0_%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D1%96 14] |- | data-sort-value="835" | 835 | [[Қайтадан (фильм, 2025)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%2C_2025%29 14] |- | data-sort-value="836" | 836 | [[Кітап]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%BF 14] |- | data-sort-value="837" | 837 | [[Сексеуіл]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%83%D1%96%D0%BB 14] |- | data-sort-value="838" | 838 | [[Бұқар жырау Қалқаманұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83_%D2%9A%D0%B0%D0%BB%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="839" | 839 | [[Телеуіттер]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%83%D1%96%D1%82%D1%82%D0%B5%D1%80 14] |- | data-sort-value="840" | 840 | [[Шахмардан Есенұлы Есенов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%85%D0%BC%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%95%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="841" | 841 | [[Темперамент]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82 14] |- | data-sort-value="842" | 842 | [[Қатысушы:Әлинұр/Қорапшалар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%83%D1%88%D1%8B%3A%D3%98%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D2%B1%D1%80%2F%D2%9A%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%BF%D1%88%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="843" | 843 | [[Әскери жарғы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80%D0%B8_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D2%93%D1%8B 14] |- | data-sort-value="844" | 844 | [[Қой малының атаулары]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D0%B9_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14] |- | data-sort-value="845" | 845 | [[Қазақстан ірі қалалары әкімдерінің тізімі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%96%D1%80%D1%96_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14] |- | data-sort-value="846" | 846 | [[Төртуыл]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D1%82%D1%83%D1%8B%D0%BB 14] |- | data-sort-value="847" | 847 | [[Болмыс философиясы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%BE%D0%BB%D0%BC%D1%8B%D1%81_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 14] |- | data-sort-value="848" | 848 | [[Жеуге жарамды және улы саңырауқұлақтар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B5%D1%83%D0%B3%D0%B5_%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B4%D1%8B_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D1%83%D0%BB%D1%8B_%D1%81%D0%B0%D2%A3%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="849" | 849 | [[Қайыңды (көл)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%A3%D0%B4%D1%8B_%28%D0%BA%D3%A9%D0%BB%29 14] |- | data-sort-value="850" | 850 | [[Қазақтың би-шешендері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B8-%D1%88%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="851" | 851 | [[Қазақтың 500 ән-күйі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%A3_500_%D3%99%D0%BD-%D0%BA%D2%AF%D0%B9%D1%96 14] |- | data-sort-value="852" | 852 | [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B_%D0%86%D1%88%D0%BA%D1%96_%D1%96%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80_%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%82%D1%80%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 14] |- | data-sort-value="853" | 853 | [[Мұхтар Қапашұлы Алтынбаев]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%85%D1%82%D0%B0%D1%80_%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B0%D1%88%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14] |- | data-sort-value="854" | 854 | [[:Санат:Ғасырлар|Санат:Ғасырлар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%92%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="855" | 855 | [[Жұмабек Ахметұлы Тәшенов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BC%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D3%99%D1%88%D0%B5%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="856" | 856 | [[Тараз]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B7 14] |- | data-sort-value="857" | 857 | [[Есет Көтібарұлы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%81%D0%B5%D1%82_%D0%9A%D3%A9%D1%82%D1%96%D0%B1%D0%B0%D1%80%D2%B1%D0%BB%D1%8B 14] |- | data-sort-value="858" | 858 | [[Қазақстан аудандары әкімдерінің тізімі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D3%99%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%96%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14] |- | data-sort-value="859" | 859 | [[Дала уәлаятының газеті]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BB%D0%B0_%D1%83%D3%99%D0%BB%D0%B0%D1%8F%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B3%D0%B0%D0%B7%D0%B5%D1%82%D1%96 14] |- | data-sort-value="860" | 860 | [[Аустралия]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%83%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D1%8F 14] |- | data-sort-value="861" | 861 | [[Зарина Кармен]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%97%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BD 14] |- | data-sort-value="862" | 862 | [[Ұлттық рух]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%80%D1%83%D1%85 14] |- | data-sort-value="863" | 863 | [[Домбыра]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0 14] |- | data-sort-value="864" | 864 | [[Жоқтау]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%83 14] |- | data-sort-value="865" | 865 | [[Нұртас Дәндібайұлы Оңдасынов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%D0%94%D3%99%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9E%D2%A3%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="866" | 866 | [[II Омар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=II_%D0%9E%D0%BC%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="867" | 867 | [[Мұрат Әбуғалиұлы Нұртілеу]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D3%98%D0%B1%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83 14] |- | data-sort-value="868" | 868 | [[Бүркіт]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%AF%D1%80%D0%BA%D1%96%D1%82 14] |- | data-sort-value="869" | 869 | [[Франция қалаларының тізімі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14] |- | data-sort-value="870" | 870 | [[Дос-Мұқасан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%BE%D1%81-%D0%9C%D2%B1%D2%9B%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="871" | 871 | [[Алуа Ернарқызы Нұрман]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D1%83%D0%B0_%D0%95%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%80%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D1%8B_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D0%BC%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="872" | 872 | [[Ошақты]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%88%D0%B0%D2%9B%D1%82%D1%8B 14] |- | data-sort-value="873" | 873 | [[:Сурет:Flag of Denmark.svg|Сурет:Flag of Denmark.svg]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D1%83%D1%80%D0%B5%D1%82%3AFlag_of_Denmark.svg 14] |- | data-sort-value="874" | 874 | [[ALEM (Ninety One)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=ALEM_%28Ninety_One%29 14] |- | data-sort-value="875" | 875 | [[Мұстафа Өзтүрiк]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D2%B1%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%84%D0%B0_%D3%A8%D0%B7%D1%82%D2%AF%D1%80i%D0%BA 14] |- | data-sort-value="876" | 876 | [[Ермек Бекмұхамедұлы Серкебаев]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D0%BA%D0%BC%D2%B1%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14] |- | data-sort-value="877" | 877 | [[Көксерек (фильм)]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BA%D1%81%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 14] |- | data-sort-value="878" | 878 | [[Хасан Алпысбаев]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D1%81%D0%B0%D0%BD_%D0%90%D0%BB%D0%BF%D1%8B%D1%81%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14] |- | data-sort-value="879" | 879 | [[Кәсіби теннисшілер қауымдастығы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D1%81%D1%96%D0%B1%D0%B8_%D1%82%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B8%D1%81%D1%88%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D2%9B%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%93%D1%8B 14] |- | data-sort-value="880" | 880 | [[Әбілмәмбет хан]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%B1%D1%96%D0%BB%D0%BC%D3%99%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D1%85%D0%B0%D0%BD 14] |- | data-sort-value="881" | 881 | [[Дін]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D1%96%D0%BD 14] |- | data-sort-value="882" | 882 | [[Оңтүстік Қазақстан педагогикалық университеті]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%A3%D1%82%D2%AF%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 14] |- | data-sort-value="883" | 883 | [[Қазақ әдебиеті]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 14] |- | data-sort-value="884" | 884 | [[Әл-Уақиға сүресі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%A3%D0%B0%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="885" | 885 | [[Иса Байзақов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D1%81%D0%B0_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="886" | 886 | [[Жұлдыз]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7 14] |- | data-sort-value="887" | 887 | [[Тұқым қуалайтын аурулар]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D0%BC_%D2%9B%D1%83%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D0%B0%D1%83%D1%80%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80 14] |- | data-sort-value="888" | 888 | [[Шәкен Кенжетайұлы Айманов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D3%99%D0%BA%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="889" | 889 | [[Жаһандану]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D1%83 14] |- | data-sort-value="890" | 890 | [[Екілік санау жүйесі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BA%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BA_%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%83_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="891" | 891 | [[Аддикция]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B4%D0%B8%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F 14] |- | data-sort-value="892" | 892 | [[:Санат:Қазақ батырлары|Санат:Қазақ батырлары]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D0%B1%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 14] |- | data-sort-value="893" | 893 | [[Футбол ережелері]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB_%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 14] |- | data-sort-value="894" | 894 | [[Иманғали Нұрғалиұлы Тасмағамбетов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BC%D0%B0%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%9D%D2%B1%D1%80%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%B0%D1%81%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="895" | 895 | [[Бата]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%82%D0%B0 14] |- | data-sort-value="896" | 896 | [[Найман хандығы]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D0%BC%D0%B0%D0%BD_%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%93%D1%8B 14] |- | data-sort-value="897" | 897 | [[Баба түкті Шашты Әзіз]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%B1%D0%B0_%D1%82%D2%AF%D0%BA%D1%82%D1%96_%D0%A8%D0%B0%D1%88%D1%82%D1%8B_%D3%98%D0%B7%D1%96%D0%B7 14] |- | data-sort-value="898" | 898 | [[Жошы хан кесенесі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%BE%D1%88%D1%8B_%D1%85%D0%B0%D0%BD_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D1%96 14] |- | data-sort-value="899" | 899 | [[Сүндет той]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D2%AF%D0%BD%D0%B4%D0%B5%D1%82_%D1%82%D0%BE%D0%B9 14] |- | data-sort-value="900" | 900 | [[Шоқжұлдыздар бойынша жұлдыздар тізімі]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%BE%D2%9B%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%B1%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D1%88%D0%B0_%D0%B6%D2%B1%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 14] |- | data-sort-value="901" | 901 | [[Сарайшық]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B9%D1%88%D1%8B%D2%9B 14] |- | data-sort-value="902" | 902 | [[Даниал Кенжетайұлы Ахметов]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%94%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B0%D0%BB_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D1%82%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BE%D0%B2 14] |- | data-sort-value="903" | 903 | [[Жүсіп Ақшораев]] | data-sort-value="14" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%AF%D1%81%D1%96%D0%BF_%D0%90%D2%9B%D1%88%D0%BE%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2 14] |- | data-sort-value="904" | 904 | [[Бейсенбай Кенжебаев]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%B9%D1%81%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B6%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13] |- | data-sort-value="905" | 905 | [[Қазақтар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%82%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="906" | 906 | [[Құқық]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D2%B1%D2%9B%D1%8B%D2%9B 13] |- | data-sort-value="907" | 907 | [[Алаш партиясының бағдарламасы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BB%D0%B0%D1%88_%D0%BF%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D2%93%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="908" | 908 | [[Кәмшат Жолдыбаева]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%99%D0%BC%D1%88%D0%B0%D1%82_%D0%96%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D1%8B%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B0 13] |- | data-sort-value="909" | 909 | [[Евгений Григорьевич Брусиловский]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B2%D0%B3%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B9_%D0%93%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%91%D1%80%D1%83%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9 13] |- | data-sort-value="910" | 910 | [[Қапез Байғабылұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%BF%D0%B5%D0%B7_%D0%91%D0%B0%D0%B9%D2%93%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="911" | 911 | [[Гиппократ серті]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B8%D0%BF%D0%BF%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="912" | 912 | [[Білім]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC 13] |- | data-sort-value="913" | 913 | [[Көшпелілер рухани мәдениеті]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BB%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80_%D1%80%D1%83%D1%85%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D0%BC%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="914" | 914 | [[Грейг қызғалдағы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D1%80%D0%B5%D0%B9%D0%B3_%D2%9B%D1%8B%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B 13] |- | data-sort-value="915" | 915 | [[Поэма]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%8D%D0%BC%D0%B0 13] |- | data-sort-value="916" | 916 | [[Анатомия]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%8F 13] |- | data-sort-value="917" | 917 | [[Отырар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%82%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="918" | 918 | [[Жайық]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D1%8B%D2%9B 13] |- | data-sort-value="919" | 919 | [[Киіз үй құрылысы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B8%D1%96%D0%B7_%D2%AF%D0%B9_%D2%9B%D2%B1%D1%80%D1%8B%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="920" | 920 | [[Qazaqstan (телеарна)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Qazaqstan_%28%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B0%D1%80%D0%BD%D0%B0%29 13] |- | data-sort-value="921" | 921 | [[Әл-Ихлас сүресі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D0%BB-%D0%98%D1%85%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%81%D2%AF%D1%80%D0%B5%D1%81%D1%96 13] |- | data-sort-value="922" | 922 | [[Еуразия ұлттық университеті]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="923" | 923 | [[Қазақ халықаралық қатынастар және әлем тілдері университеті]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80_%D0%B6%D3%99%D0%BD%D0%B5_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="924" | 924 | [[Шынболат Ділдебайұлы Ділдебаев]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D1%8B%D0%BD%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D1%82_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%94%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13] |- | data-sort-value="925" | 925 | [[Портал:Ағымдағы оқиғалар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%BE%D1%80%D1%82%D0%B0%D0%BB%3A%D0%90%D2%93%D1%8B%D0%BC%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%BE%D2%9B%D0%B8%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="926" | 926 | [[Ақ аю]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D2%9B_%D0%B0%D1%8E 13] |- | data-sort-value="927" | 927 | [[АХЖ-10 кластарының тізімі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%A5%D0%96-10_%D0%BA%D0%BB%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13] |- | data-sort-value="928" | 928 | [[Қайнар діни-тұрмыстық кешені]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D0%BD%D0%B0%D1%80_%D0%B4%D1%96%D0%BD%D0%B8-%D1%82%D2%B1%D1%80%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D1%96 13] |- | data-sort-value="929" | 929 | [[:Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер|Санат:Қазақстанның Қызыл кітабына енген өсімдіктер]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%9A%D1%8B%D0%B7%D1%8B%D0%BB_%D0%BA%D1%96%D1%82%D0%B0%D0%B1%D1%8B%D0%BD%D0%B0_%D0%B5%D0%BD%D0%B3%D0%B5%D0%BD_%D3%A9%D1%81%D1%96%D0%BC%D0%B4%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D1%80 13] |- | data-sort-value="930" | 930 | [[Шал (фильм)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D0%BB_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 13] |- | data-sort-value="931" | 931 | [[Ермек Өтетілеуұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D0%BC%D0%B5%D0%BA_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%83%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="932" | 932 | [[Кенесары Қасымұлы бастаған ұлт-азаттық қозғалыс]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D1%81%D0%B0%D1%80%D1%8B_%D2%9A%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BC%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%B1%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D2%B1%D0%BB%D1%82-%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%BE%D0%B7%D2%93%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D1%81 13] |- | data-sort-value="933" | 933 | [[Жайлау]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D1%83 13] |- | data-sort-value="934" | 934 | [[Төреғали Төреəліұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D0%A2%D3%A9%D1%80%D0%B5%C9%99%D0%BB%D1%96%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="935" | 935 | [[Бисенғали Ғизатов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%93%D0%B0%D0%BB%D0%B8_%D2%92%D0%B8%D0%B7%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="936" | 936 | [[Еділ Терекбайұлы Жаңбыршин]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D0%A2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%96%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D1%8B%D1%80%D1%88%D0%B8%D0%BD 13] |- | data-sort-value="937" | 937 | [[Жиембет жырау]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B8%D0%B5%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B6%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83 13] |- | data-sort-value="938" | 938 | [[Түменбай Қуандық]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B9_%D2%9A%D1%83%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%8B%D2%9B 13] |- | data-sort-value="939" | 939 | [[Асхат Сергеевич Ниязов]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%81%D1%85%D0%B0%D1%82_%D0%A1%D0%B5%D1%80%D0%B3%D0%B5%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%9D%D0%B8%D1%8F%D0%B7%D0%BE%D0%B2 13] |- | data-sort-value="940" | 940 | [[Оғаш дүниелер]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D2%93%D0%B0%D1%88_%D0%B4%D2%AF%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 13] |- | data-sort-value="941" | 941 | [[Барақ хан]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D1%80%D0%B0%D2%9B_%D1%85%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="942" | 942 | [[Әскер]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%98%D1%81%D0%BA%D0%B5%D1%80 13] |- | data-sort-value="943" | 943 | [[Көлсай көлдері]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D0%BB%D1%81%D0%B0%D0%B9_%D0%BA%D3%A9%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 13] |- | data-sort-value="944" | 944 | [[Биліктің шығу тегі мен функциялары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B8%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D1%96%D2%A3_%D1%88%D1%8B%D2%93%D1%83_%D1%82%D0%B5%D0%B3%D1%96_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D1%84%D1%83%D0%BD%D0%BA%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="945" | 945 | [[Рақымжан Қошқарбаев]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A0%D0%B0%D2%9B%D1%8B%D0%BC%D0%B6%D0%B0%D0%BD_%D2%9A%D0%BE%D1%88%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13] |- | data-sort-value="946" | 946 | [[Бұлтты технология]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D2%B1%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B_%D1%82%D0%B5%D1%85%D0%BD%D0%BE%D0%BB%D0%BE%D0%B3%D0%B8%D1%8F 13] |- | data-sort-value="947" | 947 | [[Жаппас]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BF%D0%BF%D0%B0%D1%81 13] |- | data-sort-value="948" | 948 | [[Еділ қаған]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B4%D1%96%D0%BB_%D2%9B%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD 13] |- | data-sort-value="949" | 949 | [[Колибри]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D0%B1%D1%80%D0%B8 13] |- | data-sort-value="950" | 950 | [[Антикалық философия]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%BD%D1%82%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D1%84%D0%B8%D0%BB%D0%BE%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D1%8F 13] |- | data-sort-value="951" | 951 | [[Халықаралық қазақ-түрік университеті]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A5%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D2%9B%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B-%D1%82%D2%AF%D1%80%D1%96%D0%BA_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="952" | 952 | [[:Санат:Аяқталмаған мақалалар|Санат:Аяқталмаған мақалалар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A%D0%90%D1%8F%D2%9B%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D2%93%D0%B0%D0%BD_%D0%BC%D0%B0%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="953" | 953 | [[Жаркент]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D1%80%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D1%82 13] |- | data-sort-value="954" | 954 | [[Балбырауын (күй)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B0%D0%BB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D1%83%D1%8B%D0%BD_%28%D0%BA%D2%AF%D0%B9%29 13] |- | data-sort-value="955" | 955 | [[Орыс тілі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D1%80%D1%8B%D1%81_%D1%82%D1%96%D0%BB%D1%96 13] |- | data-sort-value="956" | 956 | [[Қайталау]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%83 13] |- | data-sort-value="957" | 957 | [[Операциялық жүйелер]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9E%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%D0%BB%D1%8B%D2%9B_%D0%B6%D2%AF%D0%B9%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 13] |- | data-sort-value="958" | 958 | [[Intel]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=Intel 13] |- | data-sort-value="959" | 959 | [[Латын әліпбиі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9B%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD_%D3%99%D0%BB%D1%96%D0%BF%D0%B1%D0%B8%D1%96 13] |- | data-sort-value="960" | 960 | [[Қазақстан Ресейдегі 1905-1907 жылдардағы революция кезінде]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%B5%D0%B9%D0%B4%D0%B5%D0%B3%D1%96_1905-1907_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D1%80%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F_%D0%BA%D0%B5%D0%B7%D1%96%D0%BD%D0%B4%D0%B5 13] |- | data-sort-value="961" | 961 | [[:Санат:1859 жылы туғандар|Санат:1859 жылы туғандар]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D1%82%3A1859_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D1%8B_%D1%82%D1%83%D2%93%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80 13] |- | data-sort-value="962" | 962 | [[Бірінші Мемлекеттік Дума]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96_%D0%9C%D0%B5%D0%BC%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D0%B5%D1%82%D1%82%D1%96%D0%BA_%D0%94%D1%83%D0%BC%D0%B0 13] |- | data-sort-value="963" | 963 | [[Елтаңба]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%BB%D1%82%D0%B0%D2%A3%D0%B1%D0%B0 13] |- | data-sort-value="964" | 964 | [[Өкпе]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%BA%D0%BF%D0%B5 13] |- | data-sort-value="965" | 965 | [[Сөздердің байланысу тәсілдері]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D3%A9%D0%B7%D0%B4%D0%B5%D1%80%D0%B4%D1%96%D2%A3_%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%81%D1%83_%D1%82%D3%99%D1%81%D1%96%D0%BB%D0%B4%D0%B5%D1%80%D1%96 13] |- | data-sort-value="966" | 966 | [[Ер Төстік]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80_%D0%A2%D3%A9%D1%81%D1%82%D1%96%D0%BA 13] |- | data-sort-value="967" | 967 | [[Жалаңтөс Баһадүр Сейітқұлұлы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D2%A3%D1%82%D3%A9%D1%81_%D0%91%D0%B0%D2%BB%D0%B0%D0%B4%D2%AF%D1%80_%D0%A1%D0%B5%D0%B9%D1%96%D1%82%D2%9B%D2%B1%D0%BB%D2%B1%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="968" | 968 | [[2022 жылғы Азия ойындарының медальдар кестесі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=2022_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D0%90%D0%B7%D0%B8%D1%8F_%D0%BE%D0%B9%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0%D0%BB%D1%8C%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BA%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%81%D1%96 13] |- | data-sort-value="969" | 969 | [[Түйе малының атаулары]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D2%AF%D0%B9%D0%B5_%D0%BC%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B 13] |- | data-sort-value="970" | 970 | [[Қорқай дұғасы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%BE%D1%80%D2%9B%D0%B0%D0%B9_%D0%B4%D2%B1%D2%93%D0%B0%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="971" | 971 | [[Жылдам пернелер]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D1%8B%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D1%80 13] |- | data-sort-value="972" | 972 | [[Кемел адам]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BB_%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D0%BC 13] |- | data-sort-value="973" | 973 | [[Аралас экономика]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D1%80%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%81_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 13] |- | data-sort-value="974" | 974 | [[Шарын шатқалы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD_%D1%88%D0%B0%D1%82%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D1%8B 13] |- | data-sort-value="975" | 975 | [[Өзбекстан қалаларының тізімі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D3%A8%D0%B7%D0%B1%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D2%9B%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D1%80%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D1%82%D1%96%D0%B7%D1%96%D0%BC%D1%96 13] |- | data-sort-value="976" | 976 | [[Адам қаңқасы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%90%D0%B4%D0%B0%D0%BC_%D2%9B%D0%B0%D2%A3%D2%9B%D0%B0%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="977" | 977 | [[Салт-дәстүр]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A1%D0%B0%D0%BB%D1%82-%D0%B4%D3%99%D1%81%D1%82%D2%AF%D1%80 13] |- | data-sort-value="978" | 978 | [[Футболдан 2026 жылғы әлем біріншілігі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B4%D0%B0%D0%BD_2026_%D0%B6%D1%8B%D0%BB%D2%93%D1%8B_%D3%99%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D0%B1%D1%96%D1%80%D1%96%D0%BD%D1%88%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%B3%D1%96 13] |- | data-sort-value="979" | 979 | [[Көшпенділер]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9A%D3%A9%D1%88%D0%BF%D0%B5%D0%BD%D0%B4%D1%96%D0%BB%D0%B5%D1%80 13] |- | data-sort-value="980" | 980 | [[Фонема]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D0%BE%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0 13] |- | data-sort-value="981" | 981 | [[Қазақстанның автомобиль нөмірлері]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BC%D0%BE%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C_%D0%BD%D3%A9%D0%BC%D1%96%D1%80%D0%BB%D0%B5%D1%80%D1%96 13] |- | data-sort-value="982" | 982 | [[Ежелгі Рим]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D0%B6%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D1%96_%D0%A0%D0%B8%D0%BC 13] |- | data-sort-value="983" | 983 | [[Павлодар облысы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%80_%D0%BE%D0%B1%D0%BB%D1%8B%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="984" | 984 | [[Ыбырай Алтынсарин атындағы Ұлттық білім академиясы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%AB%D0%B1%D1%8B%D1%80%D0%B0%D0%B9_%D0%90%D0%BB%D1%82%D1%8B%D0%BD%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D2%B0%D0%BB%D1%82%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D0%B1%D1%96%D0%BB%D1%96%D0%BC_%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BC%D0%B8%D1%8F%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="985" | 985 | [[Мәдениеттану]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D3%99%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%D1%82%D1%82%D0%B0%D0%BD%D1%83 13] |- | data-sort-value="986" | 986 | [[Махамбет Өтемісов атындағы Батыс Қазақстан университеті]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9C%D0%B0%D1%85%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D3%A8%D1%82%D0%B5%D0%BC%D1%96%D1%81%D0%BE%D0%B2_%D0%B0%D1%82%D1%8B%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D2%93%D1%8B_%D0%91%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%81_%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D1%83%D0%BD%D0%B8%D0%B2%D0%B5%D1%80%D1%81%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="987" | 987 | [[Бекіре]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%91%D0%B5%D0%BA%D1%96%D1%80%D0%B5 13] |- | data-sort-value="988" | 988 | [[Франция]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D0%B8%D1%8F 13] |- | data-sort-value="989" | 989 | [[Қазақстан Республикасының Үкіметі]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%9A%D0%B0%D0%B7%D0%B0%D2%9B%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD_%D0%A0%D0%B5%D1%81%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD%D1%8B%D2%A3_%D2%AE%D0%BA%D1%96%D0%BC%D0%B5%D1%82%D1%96 13] |- | data-sort-value="990" | 990 | [[Жантақ]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BD%D1%82%D0%B0%D2%9B 13] |- | data-sort-value="991" | 991 | [[Нарықтық экономика]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%9D%D0%B0%D1%80%D1%8B%D2%9B%D1%82%D1%8B%D2%9B_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0 13] |- | data-sort-value="992" | 992 | [[Тама]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A2%D0%B0%D0%BC%D0%B0 13] |- | data-sort-value="993" | 993 | [[Иосиф Виссарионович Сталин]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%98%D0%BE%D1%81%D0%B8%D1%84_%D0%92%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87_%D0%A1%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B8%D0%BD 13] |- | data-sort-value="994" | 994 | [[Жұбаныш Жексенұлы Тоқсанбаев]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D2%B1%D0%B1%D0%B0%D0%BD%D1%8B%D1%88_%D0%96%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B5%D0%BD%D2%B1%D0%BB%D1%8B_%D0%A2%D0%BE%D2%9B%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B1%D0%B0%D0%B5%D0%B2 13] |- | data-sort-value="995" | 995 | [[Жамбыл мен Құлмамбет айтысы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%96%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D1%8B%D0%BB_%D0%BC%D0%B5%D0%BD_%D2%9A%D2%B1%D0%BB%D0%BC%D0%B0%D0%BC%D0%B1%D0%B5%D1%82_%D0%B0%D0%B9%D1%82%D1%8B%D1%81%D1%8B 13] |- | data-sort-value="996" | 996 | [[Шеркеш]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%A8%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B5%D1%88 13] |- | data-sort-value="997" | 997 | [[Іле]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%86%D0%BB%D0%B5 13] |- | data-sort-value="998" | 998 | [[Ертіс]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%95%D1%80%D1%82%D1%96%D1%81 13] |- | data-sort-value="999" | 999 | [[Гауһартас (фильм)]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D0%93%D0%B0%D1%83%D2%BB%D0%B0%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%81_%28%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%29 13] |- | data-sort-value="1000" | 1000 | [[Үстірт қорығы]] | data-sort-value="13" | [https://pageviews.wmcloud.org/?project=kk.wikipedia.org&platform=all-access&agent=user&redirects=0&range=latest-90&pages=%D2%AE%D1%81%D1%82%D1%96%D1%80%D1%82_%D2%9B%D0%BE%D1%80%D1%8B%D2%93%D1%8B 13] |} <!-- BOT:END --> {{Wikistats}} ob46x0a4pdj8a1utp2ymqxycdb7b548 0 781747 3661526 3620808 2026-09-26T13:38:37Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 3661526 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен-Ресей |статусы = Қала |қазақша атауы = Көміртау |шынайы атауы = {{lang-ba|Күмертау}} |сурет = Центр - panoramio - Александр Сергеев (5).jpg |сурет атауы = |елтаңба = Coat of Arms of Kumertau (Bashkortostan).png |ту = Flag of Kumertau.svg |елтаңба сипаттамасы = Елтаңба |ту сипаттамасы = Ту |елтаңба ені = 68 |ту ені = 126 |lat_dir =N|lat_deg= 52|lat_min= 46|lat_sec= 0 |lon_dir =E|lon_deg=55|lon_min=47|lon_sec=22 |CoordAddon = |CoordScale = |ел картасы = |аймақ картасы = |аудан картасы = |ел картасының өлшемi = |аймақ картасының өлшемi = |аудан картасының өлшемi = |аймағы = Башқұртстан |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = Көміртау қалалық әкімдігі |кестедегі аудан = |мекен түрі = |мекені = |кестедегі мекен = |ішкі бөлінісі = |басшының түрi = |басшысы = Олег Астахов |құрылған уақыты = [[1947 жыл]], [[9 қыркүйек]] |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = [[1953 жыл]] |жер аумағы = 170 |биiктiктiң түрi = Теңіз деңгейінен биіктігі |орталығының биiктігі = 310 |климаты = қоңыржай континентальды |тұрғыны = 56 748<ref name="RESEI FEDERASIYASYNYN ARBYR OBLYS RESPUBLICALARYNYN HALYQ SANY 2025 JYL 1 QANTARGY SANAQ BOIYNSHA">{{cite web |url = https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2025.xlsx |title = 2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша муниципалитеттердің Ресей Федерациясының тұрақты халқы. |website = rosstat.gov.ru |access-date = 2025.01.02 }}</ref> |санақ жылы = 2025 |тығыздығы = 331,4 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = [[башқұрттар]], [[татарлар]], [[орыстар]], [[чуваштар]] |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |телефон коды = |пошта индексі = 453300<ref>[https://index.kodifikant.ru/ru/0200000700000 Ресей Федерациясы Башқұртстан Күмертау қаласының пошталық индексі]</ref> |пошта индекстері = |автомобиль коды = |сандық идентификаторы = 80423000000<ref>[https://classinform.ru/okato/80423000000.html Күмертау — ОКАТО коды]</ref> |ортаққордағы санаты = Kumertau |сайты = https://admkumertau.ru/ |сайт тілі = ru |сайт тілі 2 = |сайт тілі 3 = |сайт тілі 4 = |сайт тілі 5 = |add1n = Ресми тілі |add1 = [[башқұрт тілі]], [[орыс тілі]] |add2n = |add2 = |add3n = |add3 = }} '''Көміртау''' ({{lang-ba|Күмертау}}) — [[Ресей|Ресей Федерациясының]]ның [[Башқұртстан|Башқұртстан Республикасы]]нда орналасқан қала. Көпіртау қалалық әкімдігі орталығы. Халқы — 56 748 адам ([[2025 жыл|2025]]).<ref name="RESEI FEDERASIYASYNYN ARBYR OBLYS RESPUBLICALARYNYN HALYQ SANY 2025 JYL 1 QANTARGY SANAQ BOIYNSHA">{{cite web |url = https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2025.xlsx |title = 2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша муниципалитеттердің Ресей Федерациясының тұрақты халқы. |website = rosstat.gov.ru |access-date = 2025.01.02 }}</ref> == Орналасуы == [[Ресей]]дің Еуропалық бөлігінде орналасқан. [[Башқұртстан]]ның [[Үфі]] қаласынан 218 шақырым қашықтықта, ал мемлекет елордасы — [[Мәскеу]] қаласынан 1221 шақырым қашықтықта жатыр. Қала маңайында «Көмір шахтасы» атты көл бар. == Тарихы == Аңыз бойынша, ертеде Башқұрт жерінде дана Орал батыр өмір сүрген екен. Оның үш ұлы болған. Үлкені Тимер ең күштісі болған. Ортаншы ұлы Алтын ең айлакер және тапқыр болған. Кіші ұлы Күмер айлакер де, күшті де емес еді, бірақ мейірімді және адамдарды жақсы көретін. Ұлы Орал батырдың қайтыс болатын уақыты келгенде, ол ұлдарына сыйлықтар берген. Үлкен ұлы Тимерге темір кесегін беріп: «Темір саған өз күшін береді», - деген. Ортаншы ұлы Алтынға алтын кесегін беріп: «Алтын саған байлық пен практикалық даналық береді», - деген. Кіші ұлы Күмерге қара тас беріп: «Оны отқа таста, сонда адамдар оған келеді; ол оларға тамақ пен жылу береді», - деген. <ref name="RESEI FEDERASIYASYNYN KUMERTAU QALASYNYN TARIHY">{{cite web |url = https://kumertau-archive.ru/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/867-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83.html |title = Күміртау қаласының тарихы |website = kumertau-archive.ru |access-date = 2021.02.16 }}</ref> Содан бері көп жылдар өтті, бірақ бүгінгі күнге дейін Тимер мен Алтынның ұрпақтары адамдарға металдардан механизмдер мен машиналар жасауды үйретеді. Күмер алғашқы от жаққан жерде Орал батырдың сыйы сияқты сансыз қара тастарға толы тау пайда болды. Ал сол тауға келгендердің барлығына ол өзінің жылуын — Көмер жылуын таратты. Көмір туралы 1734–1737 жылдардағы Орынбор экспедициясының есептерінде айтылады, оның мақсаты Қазақстанмен шекарада бекіністер мен қалалар салу болды. Геолог және земство бастығы Дмитрий Николаевич Соколов пен геолог А. Почаевтың [[1900 жыл]]ғы есебінде Башқұртстанның оңтүстігінде көмір кен орындарының бар екендігі көрсетілген. Геологтар Ермолаево ауылының маңындағы Юшатыр-баш өзенінде көмір белгілері бар аймақ байқалғанын хабарлады.<ref name="RESEI FEDERASIYASYNYN KUMERTAU QALASYNYN TARIHY">{{cite web |url = https://kumertau-archive.ru/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/867-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83.html |title = Күміртау қаласының тарихы |website = kumertau-archive.ru |access-date = 2021.02.16 }}</ref> Революцияға дейінгі кезеңде Ермолаевкада орналасқан жер иесі И.Д. Шотт көмірді спирт өндіру үшін пайдаланған. Қазан төңкерісінен кейін республикада мақсатты геологиялық барлау жұмыстары басталды. Алғашқы зерттеушілер Михаил Эдуардович Наинский, Николай Павлович Герасимов, Георгий Васильевич Вахрушев, Александра Павловна Тяжева, Виктор Алексеевич Чердынцев, А. В. Мартова, А. И. Водянников, В. И. Тихвинская және басқалар болды. [[1926 жыл]]ы қоңыр көмір кен орындарын анықтаған Г. В. Вахрушевтің бастамасымен жер иесі И. Д. Шотттың ескі кен орындарындағы Куюргазинское кен орнында барлау басталды. [[1933 жыл]]ы Куяныш және Юшатырбаш өзен аңғарларында барлау басталды.<ref name="RESEI FEDERASIYASYNYN KUMERTAU QALASYNYN TARIHY">{{cite web |url = https://kumertau-archive.ru/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/867-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83.html |title = Күміртау қаласының тарихы |website = kumertau-archive.ru |access-date = 2021.02.16 }}</ref> [[1942 жыл]]ы Куюргазинское кен орнында Л.Ф. Сосницкая Верхне-Бабаев көмірлі аймағын ашты, ал Александр Тимофеевич Пономаренко егжей-тегжейлі барлау жұмыстарын жүргізді. Ол және оның әріптестері бір жылға жуық табанды жұмыс істеді, содан кейін Александр Тимофеевич бұл аймақ көмір кен орындарына бай деген сенімді қорытындыға келді. Ол: «Бабаевское қоңыр көмір кен орны ерекше, жер бетіндегі қалың көмір қабаттары бар бірнеше кен орындарының бірі», - деп жазды.<ref name="RESEI FEDERASIYASYNYN KUMERTAU QALASYNYN TARIHY">{{cite web |url = https://kumertau-archive.ru/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/867-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83.html |title = Күміртау қаласының тарихы |website = kumertau-archive.ru |access-date = 2021.02.16 }}</ref> Пономаренконың бұйрығымен [[1942 жыл]]ы Бабай өзенінің жанындағы ойпатта ұңғыма бұрғыланды, одан алғашқы көмір алынды. Бұл ұңғыма қолмен бұрғыланды, содан кейін механикалық ұңғыма орнатылды. Бабаевское көмір кен орнын барлағаны үшін А.Т. Пономаренко КСРО Мемлекеттік сыйлығымен және [[Қызыл Ту ордені]]мен марапатталды. [[1944 жыл]]дан [[1946 жыл]]ға дейін келесі көмір кен орындары ашылды: Михайловское, Ворошиловское, Суракайское, Тугузтимирское, Михелевское және Маячинское. Башқұртстанның көмір қорларына назар аудару көптеген факторларға байланысты болды. <ref name="RESEI FEDERASIYASYNYN KUMERTAU QALASYNYN TARIHY">{{cite web |url = https://kumertau-archive.ru/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/867-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83.html |title = Күміртау қаласының тарихы |website = kumertau-archive.ru |access-date = 2021.02.16 }}</ref> Соғысқа дейін болған көмір өндіру орталықтары негізінен [[Украина]]да орналасқан. Орал мен Сібірдің өнеркәсіптік аймақтарының жанында отын базасы қажет болды. Ашылған Бабаевское, Маячинское және басқа да кен орындарында таяз қабаттар болды және арзан ашық әдіспен өнеркәсіптік көлемде қоңыр көмір өндіруді бастауға мүмкіндік берді. Кеншілер қонысының құрылысы алғашқы құрылысшылар көптеген қиындықтарды жеңуге мәжбүр болды. [[1946 жыл]]ы қоныс құрылысына дайындық жүргізу міндеті жүктелген құрылыс-монтаждау басқармасы құрылды, оның басқармасы Мелеуз ауылында орналасқан. [[1947 жыл]]ы [[8 қыркүйек]]те алғашқы құрылысшылар алғашқы тұрғын үй ғимаратының (қазіргі Шахтостроительная көшесі) орнына келе бастады, ал [[9 қыркүйек]]те митингтен кейін алғашқы ғимараттың іргетасын қалау рәсімі өтті. Құрылысшылар жұмыс барысында айналасына үйреніп, тұрғын үйлерге арналған қоралар мен жертөлелерді салып, шатырлар тігетін. Көшелер, саябақтар мен алаңдар тек бас жоспарда ғана көрсетілген. Иван Васильевич Космачевке жұмысшылар қонысының жобасы тапсырылды.<ref name="RESEI FEDERASIYASYNYN KUMERTAU QALASYNYN TARIHY">{{cite web |url = https://kumertau-archive.ru/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/867-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83.html |title = Күміртау қаласының тарихы |website = kumertau-archive.ru |access-date = 2021.02.16 }}</ref> [[1948 жыл]]ы [[22 маусым]]да «Башкируглеразрезстрой» мемлекеттік тресі құрылды. Оның негізгі мақсаты [[Башқұрт Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Башкұрт АКСР]]-нің оңтүстігінде Маячнинский, Ермолаевский, Ворошиловский және басқа да ашық қоңыр көмір қорларын пайдаланып, ашық көмір шахталарын салу болды. Тәжірибелі тау-кен инженері Леонид Иванович Маслов трест менеджері болып, ал Леонид Сергеевич Бахов өнеркәсіптік құрылыс бастығы болып тағайындалды. Олар ауылға 1948 жылдың жазында келді, құрылыс алаңы жұмыстың қызған ортасына айналды. Ашық шахтаны салу үшін теміржол желісі қажет болды. [[1948 жыл]]ы [[Башқұрт Автономиялы Кеңестік Социалистік Республикасы|Башқұрт АКСР]] Министрлер Кеңесі халықтық жобаға айналған Ишимбай-Ермолаево теміржолын салу туралы шешім қабылдады. Құрылысқа ресурстарды жақын маңдағы аудандар берді. Қоныс құрылысының алғашқы кезеңдерінде құрылыс алаңдарында немесе жұмысшылардың тұрғын үйлерінде тұрақты немесе уақытша ағынды су болған жоқ. Судың жалғыз көзі қалалық тоғаннан ағып жатқан «Бабай» деп аталатын бұлақ болды. Пионерлер қонысы өз атауын осы өзеннен алды. <ref name="RESEI FEDERASIYASYNYN KUMERTAU QALASYNYN TARIHY">{{cite web |url = https://kumertau-archive.ru/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/867-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83.html |title = Күміртау қаласының тарихы |website = kumertau-archive.ru |access-date = 2021.02.16 }}</ref> [[1948 жыл]]дың соңына қарай қоныстың тұрғын үй қоры жүз оқшауланған шатырды, екі құрама үйді және оннан астам казарманы қамтитындай кеңейді. Трест құрылыс материалдарына қатты мұқтаж болды, сондықтан [[1949 жыл]]ы пайдалануға берілген Пятки кірпіш зауытының құрылысы басталды. [[1950 жыл]]ы уақытша біріктірілген жылу электр станциясының құрылысы басталды. [[1952 жыл]]дың [[4 наурыз]]ында алғашқы көмір күрегі алынды. [[1953 жыл]]ы жөндеу-механикалық зауыт пайдалануға берілді, ал [[1962 жыл]]ы оның негізінде ұшақ зауыты құрылды ([[1972 жыл]]дан бастап Күмертау тікұшақ зауыты, қазіргі Күмертау ұшақ өндірісі кәсіпорыны ААҚ). [[1953 жыл]]ғы [[16 ақпан]]дағы КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының Жарлығымен Күмертау кентіне республикалық бағынысты қала мәртебесі беріліп, Көміртау («Көмір тауы») деп аталды, ол өзінің бастауын қоңыр көмір кен орнынан алды. [[1976 жыл]]ы сол кезде жоғары дәлдіктегі технологияларды қолдана отырып жұмыс істейтін бірегей қорғаныс өнеркәсібі зертханасы - «Искра» машина жасау зауыты пайдалануға берілді. [[2000 жыл]]ға дейін Көміртау аймақтағы негізгі көмір өндіруші болып саналды. «Башкируголь» ААҚ таратылғаннан кейін, [[2000 жыл]]дан бастап «Южуральнедра» ЖШС Көміртау жылу электр станциясын пайдалану үшін қажетті мөлшерде қоңыр көмір өндіріп келеді. [[2004 жыл]]ы компания қоңыр көмір өндірісін, ең алдымен, қорлардың азаюына және қажетті қаржыландырудың болмауына байланысты тоқтатты.<ref name="RESEI FEDERASIYASYNYN KUMERTAU QALASYNYN TARIHY">{{cite web |url = https://kumertau-archive.ru/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/867-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83.html |title = Күміртау қаласының тарихы |website = kumertau-archive.ru |access-date = 2021.02.16 }}</ref> == Өнеркәсіп == Сергей Васильевич Филатовтың басшылығымен көптеген жұмысшылар, уақытқа қарамастан, көмір брикеттерін өндіруді жақсарту және құнын төмендету үшін жұмыс істеді. Тиеу бастығы М.А. Муравьев пен механиктер А.Ф. Гельбе мен Г.К. Янчинюктің рационализациялық ұсыныстары үлкен табысқа жетті. Брикет жұмысшыларының үйлесімді күш-жігері оларға алғашқы іске қосылғаннан кейін бес ай ішінде жобалық қуатқа жетуге мүмкіндік берді, ал келесі жылы қуаты 450 000 тонна болатын брикет зауытының екінші кезегі (СПК-2) пайдалануға берілді.<ref name="Briket savody">{{cite web |url = https://kumertau-archive.ru/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-online/1055-%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D0%BE-%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC-%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8-%D0%B2-%D0%BF-%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%C2%AB%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B8-%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%C2%BB-%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0-%D0%B8%D0%B7-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B2%D1%8B%D1%85-%D0%B2-%D1%81%D1%81%D1%81%D1%80-%D0%B8-%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B5-%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%84%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5.html |title = В.П. Мокроусовтың «Кумертау. Тарих және қазіргі заман» кітабының материалдары бойынша (КСРО мен Еуропадағы алғашқы брикет зауыттарының бірі, Кумертау брикет зауыты |website = kumertau-aechive.ru |access-date = }}</ref> [[1958 жыл]]ы жылына 240 000 тонна брикет өндіру қуаты бар зауыттың үшінші кезегі (СПК-1) іске қосылды. 1958 жылы брикет өндірісінің жалпы көлемі 1,031 миллион тоннаға жетті.<ref name="Briket savody">{{cite web |url = https://kumertau-archive.ru/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-online/1055-%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D0%BE-%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC-%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8-%D0%B2-%D0%BF-%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%C2%AB%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B8-%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%C2%BB-%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0-%D0%B8%D0%B7-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B2%D1%8B%D1%85-%D0%B2-%D1%81%D1%81%D1%81%D1%80-%D0%B8-%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B5-%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%84%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5.html |title = В.П. Мокроусовтың «Кумертау. Тарих және қазіргі заман» кітабының материалдары бойынша (КСРО мен Еуропадағы алғашқы брикет зауыттарының бірі, Кумертау брикет зауыты |website = kumertau-aechive.ru |access-date = }}</ref> Жобалық қуаттарына жеткеннен кейін, брикет өндірушілер мұнымен тоқтап қалған жоқ; олар қоңыр көмірімізді тиімді пайдалану мәселесінің шешімдерін үнемі іздестіріп отырды.<ref name="Briket savody">{{cite web |url = https://kumertau-archive.ru/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-online/1055-%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D0%BE-%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC-%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8-%D0%B2-%D0%BF-%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%C2%AB%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B8-%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%C2%BB-%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0-%D0%B8%D0%B7-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B2%D1%8B%D1%85-%D0%B2-%D1%81%D1%81%D1%81%D1%80-%D0%B8-%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B5-%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%84%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5.html |title = В.П. Мокроусовтың «Кумертау. Тарих және қазіргі заман» кітабының материалдары бойынша (КСРО мен Еуропадағы алғашқы брикет зауыттарының бірі, Кумертау брикет зауыты |website = kumertau-aechive.ru |access-date = }}</ref> Брикет зауытының өндіріс тізбегіндегі ең үлкен кедергі көмірді кептіру болды. Германиядан өтемақы ретінде алынған ескірген кептіру жабдықтары зауыттың қолданыстағы өндірістік қуаттарын кеңейтпей қуатын арттыруға мүмкіндік бермеді. Сондықтан, 1960 және 1970 жылдары брикет зауытында өндірістік процестерді механикаландыру мен автоматтандыруға және тиімсіз жабдықтарды ауыстыруға бағытталған қайта құру жұмыстары жүргізілді. Ескірген кептіру жабдықтары тиімдірек жабдықтармен ауыстырылды, нәтижесінде кептіру бетінің ауданы 38,2%-ға және кептіру бірлігіне шаққандағы орташа өнімділік 45%-ға артты.<ref name="Briket savody">{{cite web |url = https://kumertau-archive.ru/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-online/1055-%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D0%BE-%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC-%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8-%D0%B2-%D0%BF-%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%C2%AB%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B8-%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%C2%BB-%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0-%D0%B8%D0%B7-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B2%D1%8B%D1%85-%D0%B2-%D1%81%D1%81%D1%81%D1%80-%D0%B8-%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B5-%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%84%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5.html |title = В.П. Мокроусовтың «Кумертау. Тарих және қазіргі заман» кітабының материалдары бойынша (КСРО мен Еуропадағы алғашқы брикет зауыттарының бірі, Кумертау брикет зауыты |website = kumertau-aechive.ru |access-date = }}</ref> Зауыттың технологиялық жабдықтарына техникалық қызмет көрсетуді жақсарту және көмірмен үздіксіз қамтамасыз ету кептіру қондырғысының жұмыс уақытын 16%-ға арттырды. Осы шаралардың нәтижесінде зауыттың кептіру қуаты жобалық қуатынан 1,5 есеге асып түсті. Ескі бір штампты престер құрал профильдері мен өлшемдері өзгертілген жаңа қос штампты престермен ауыстырылды, бұл зауыттың престеу қуатын 1,5 есеге арттырды. Ұсақтау және сұрыптау цехындағы бастапқы көмір дайындау процесі өзгертілді, бұл тиісті сападағы көмірдің үздіксіз жеткізілуін қамтамасыз етті және қондырғыны бақылау жүйесі жетілдірілді.<ref name="Briket savody">{{cite web |url = https://kumertau-archive.ru/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-online/1055-%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D0%BE-%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC-%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8-%D0%B2-%D0%BF-%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%C2%AB%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B8-%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%C2%BB-%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0-%D0%B8%D0%B7-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B2%D1%8B%D1%85-%D0%B2-%D1%81%D1%81%D1%81%D1%80-%D0%B8-%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B5-%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%84%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5.html |title = В.П. Мокроусовтың «Кумертау. Тарих және қазіргі заман» кітабының материалдары бойынша (КСРО мен Еуропадағы алғашқы брикет зауыттарының бірі, Кумертау брикет зауыты |website = kumertau-aechive.ru |access-date = }}</ref> Брикет өндірісін жақсартуға бағытталған осы шаралардың барлығы қолданыстағы аумақты айтарлықтай арттырмай, брикет зауытының қуатын одан әрі арттыруға және оны елдегі ірі кәсіпорындар қатарына сәйкестендіруге мүмкіндік берді.<ref name="Briket savody">{{cite web |url = https://kumertau-archive.ru/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-online/1055-%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D0%BE-%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC-%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8-%D0%B2-%D0%BF-%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%C2%AB%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B8-%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%C2%BB-%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0-%D0%B8%D0%B7-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B2%D1%8B%D1%85-%D0%B2-%D1%81%D1%81%D1%81%D1%80-%D0%B8-%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B5-%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%84%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5.html |title = В.П. Мокроусовтың «Кумертау. Тарих және қазіргі заман» кітабының материалдары бойынша (КСРО мен Еуропадағы алғашқы брикет зауыттарының бірі, Кумертау брикет зауыты |website = kumertau-aechive.ru |access-date = }}</ref> [[1970 жыл]]ы жылына 750 000 тонна брикет өндіретін төртінші кептіру және престеу қондырғысы (SPK-4) пайдалануға берілді. Құрылыс жұмыстары қолданыстағы өндірістік қондырғыларда жүргізілді. [[1975 жыл]]ы жылдық қуаты 1,2 миллион тонна болатын бесінші кептіру және престеу қондырғысы (SPK-5) және бөлек көмір дайындау кешені пайдалануға берілді. Содан бері Кумертау брикет зауыты Кеңес Одағындағы ең ірі көмір брикет өндірушісіне айналды. Кумертау брикет зауыты 1976-1978 жылдары жыл сайын шамамен 4,0 миллион тонна қоңыр көмір брикеттерін өндіріп, өндірістің ең жоғары деңгейіне жетті.<ref name="Briket savody">{{cite web |url = https://kumertau-archive.ru/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-online/1055-%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D0%BE-%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC-%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8-%D0%B2-%D0%BF-%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%C2%AB%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B8-%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%C2%BB-%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0-%D0%B8%D0%B7-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B2%D1%8B%D1%85-%D0%B2-%D1%81%D1%81%D1%81%D1%80-%D0%B8-%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B5-%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%84%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5.html |title = В.П. Мокроусовтың «Кумертау. Тарих және қазіргі заман» кітабының материалдары бойынша (КСРО мен Еуропадағы алғашқы брикет зауыттарының бірі, Кумертау брикет зауыты |website = kumertau-aechive.ru |access-date = }}</ref> Көміртау брикет зауытының көптеген жұмысшылары мен инженерлік-техникалық қызметкерлері ерекше еңбектері үшін Кеңес Одағының ордендері мен медальдарымен марапатталды. Ленин орденімен брикет прессінің операторы И.М. Абзалимов, кептіру қондырғысының операторы И.Ф. Игнатьев және брикет прессінің операторы И.Ш. Лутфрахманов марапатталды; Еңбек Қызыл Ту орденімен инженер В.А. Песецкий, бригадир Т.В. Докучаева, слесарь Х.Ф. Гадельшин, конвейер операторы М.А. Пилюкова және зауыт директоры В.М. Тарасенко марапатталды.<ref name="Briket savody">{{cite web |url = https://kumertau-archive.ru/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-online/1055-%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D0%BE-%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC-%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8-%D0%B2-%D0%BF-%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%C2%AB%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B8-%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%C2%BB-%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0-%D0%B8%D0%B7-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B2%D1%8B%D1%85-%D0%B2-%D1%81%D1%81%D1%81%D1%80-%D0%B8-%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B5-%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%84%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5.html |title = В.П. Мокроусовтың «Кумертау. Тарих және қазіргі заман» кітабының материалдары бойынша (КСРО мен Еуропадағы алғашқы брикет зауыттарының бірі, Кумертау брикет зауыты |website = kumertau-aechive.ru |access-date = }}</ref> Еуропадағы ең ірі брикет зауыттарының бірі Көміртау бұрынғы КСРО-дағы қоңыр көмір брикет өндірісінің 40%-ын құрады. Оның өнімдері Кеңес Одағында және шетелде сұранысқа ие болды. Брикет зауытының теміржол желілерінен ондаған миллион тонна отын Еділ бойы, Орал және Орталық Ресейдің аймақтары мен автономиялық республикаларындағы көптеген тұтынушыларға, сондай-ақ Югославия, Венгрия, Румыния, Чехословакия, Италия, Германия, Ауғанстан, Латвия, Литва және Эстонияға жөнелтілді.<ref name="Briket savody">{{cite web |url = https://kumertau-archive.ru/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-online/1055-%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D0%BE-%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC-%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8-%D0%B2-%D0%BF-%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%C2%AB%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B8-%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%C2%BB-%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0-%D0%B8%D0%B7-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B2%D1%8B%D1%85-%D0%B2-%D1%81%D1%81%D1%81%D1%80-%D0%B8-%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B5-%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%84%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5.html |title = В.П. Мокроусовтың «Кумертау. Тарих және қазіргі заман» кітабының материалдары бойынша (КСРО мен Еуропадағы алғашқы брикет зауыттарының бірі, Кумертау брикет зауыты |website = kumertau-aechive.ru |access-date = }}</ref> Көміртау брикет зауыты жұмыс істеп келе жатқан жылдар ішінде 76 миллион тоннадан астам қоңыр көмір брикеттерін өндірді.<ref name="Briket savody">{{cite web |url = https://kumertau-archive.ru/%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B8/%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83%D0%B2%D0%B5%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5-online/1055-%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D0%B2%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D0%B1%D0%B8%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D0%BE-%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%B0%D0%BB%D0%B0%D0%BC-%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8-%D0%B2-%D0%BF-%D0%BC%D0%BE%D0%BA%D1%80%D0%BE%D1%83%D1%81%D0%BE%D0%B2%D0%B0-%C2%AB%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F-%D0%B8-%D1%81%D0%BE%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C%C2%BB-%D0%BE%D0%B4%D0%BD%D0%B0-%D0%B8%D0%B7-%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%B2%D1%8B%D1%85-%D0%B2-%D1%81%D1%81%D1%81%D1%80-%D0%B8-%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%BF%D0%B5-%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%B0%D1%8F-%D1%84%D0%B0%D0%B1%D1%80%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D0%BB%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5.html |title = В.П. Мокроусовтың «Кумертау. Тарих және қазіргі заман» кітабының материалдары бойынша (КСРО мен Еуропадағы алғашқы брикет зауыттарының бірі, Кумертау брикет зауыты |website = kumertau-aechive.ru |access-date = }}</ref> Қазір бұл брикет зауыты жабық, және Көміртау қаласының өнеркәсібін басқа зауыттар құрайды, дүкендер, азық түлік өнеркәсібі де бар. == Халық == Көміртау қаласының халқы [[2025 жыл]]ғы [[1 қаңтар]]дағы санақ бойынша 56 748 адамды құрады. {| class="wikitable" |- ! Жыл !! Халық саны |- | [[2025 жыл]] || 56 748<ref name="RESEI FEDERASIYASYNYN ARBYR OBLYS RESPUBLICALARYNYN HALYQ SANY 2025 JYL 1 QANTARGY SANAQ BOIYNSHA">{{cite web |url = https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2025.xlsx |title = 2025 жылғы 1 қаңтардағы жағдай бойынша муниципалитеттердің Ресей Федерациясының тұрақты халқы. |website = rosstat.gov.ru |access-date = 2025.01.02 }}</ref> |- | [[2024 жыл]] || {{құлдырау}} 57 289<ref>[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2024.xlsx Ресей Федерациясы 2024 жылғы 1 қаңтардағы халық санағы бойынша барлық елді мекеннің халық саны]</ref> |- | [[2023 жыл]] || {{құлдырау}} 59 762<ref>[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/BUL_MO_2023.xlsx Ресей Федерациясы 2023 жылғы 1 қаңтардағы халық санағы бойынша барлық елді мекеннің халық саны] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240409124047/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Bul_MO_2023.xlsx |date=2024-04-09 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240409124047/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Bul_MO_2023.xlsx |date=2024-04-09 }}</ref> |- | [[1989 жыл]]|| {{өсім}}64 260<ref>[https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus89_reg2.php КСРО — 1989 жылғы халық санағы (архив)]</ref> |- | [[1979 жыл]] || 51 889<ref>[https://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus79_reg2.php КСРО — 1979 жылғы халық санағы (архив)]</ref> |- |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:1947 жылы құрылған елді мекендер]] [[Санат:Башқұртстан қалалары]] dy2gu9ac94gkixapat30tgpoxu0xp6f 0 783543 3661597 3647731 2026-09-26T16:21:04Z TheNomadEditor 120280 /* Министрлер отставкасы */ 3661597 wikitext text/x-wiki {{Оқиға|атауы=Мидас операциясы|ана тілі={{Lang-uk|Операція Мідас}}|дата=[[2024 жыл]] — [[2025 жыл]] [[10 қараша]]|ұзақтық=15 ай|орын=Энергоатом, {{UKR}}|түрі=энергетика саласындағы ауқымды пара алу|мақсат=сыбайлас жемқорлыққа қарсы тергеу|қаражат=4 миллион $|ұйымдастырған=Тимур Миндич басқарған қылмыстық топ|сотталғандар=Игорь Миронюк, Дмитрий Басов, Игорь Фурсенкон, Людмила Зорина|сурет=Операція «Мідас».jpg}} '''«Мидас» операциясы''' ({{Lang-uk|Операція «Мідас»}}) — Украинаның Жемқорлықпен күрес жөніндегі ұлттық бюро (НАБУ) мен Жемқорлықпен күрес жөніндегі мамандандырылған прокуратура (САП) 2024 жылы бастаған сыбайлас жемқорлыққа қарсы тергеу амалы. Тергеу Ресейдің басып кіруі кезеңіндегі Украинаның энергетика саласындағы ауқымды пара алу фактілеріне қатысты болды.<ref>{{Cite web|title=Операция «Мидас»: разоблачение «масштабной коррупции» в энергетике, и обыск у Миндича. Это связано?|url=https://www.radiosvoboda.org/a/vidklyuchennya-kuruptsiya-v-enerhetytsi-halushchenko-mindich/33586003.html|website=[[Радио «Свобода»]]|date=2025-11-10|accessdate=2025-11-12|lang=uk|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251118162207/https://www.radiosvoboda.org/a/vidklyuchennya-kuruptsiya-v-enerhetytsi-halushchenko-mindich/33586003.html|archivedate=2025-11-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tsn.ua/ukrayina/nabu-opryliudnylo-chastynu-zapysiv-u-masshtabniy-koruptsiyniy-spravi-v-enerhetytsi-2953649.html|title=НАБУ обнародовало часть записей по масштабному коррупционному делу в энергетике|lang=uk|website=[[ТСН (телепрограмма, Украина)|ТСН]]|date=2025-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251118162548/https://tsn.ua/ukrayina/nabu-opryliudnylo-chastynu-zapysiv-u-masshtabniy-koruptsiyniy-spravi-v-enerhetytsi-2953649.html|archivedate=2025-11-18|accessdate=2025-11-12}}</ref> 15 айға созылған операция барысында 70-тен астам тінту жүргізіліп, 4 миллион АҚШ доллары тәркіленді<ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/news/2025/11/11/8006782/|title=Коррупция в энергетике: НАБУ и САП изъяли уже более $4 млн во время обысков|lang=uk|website=[[Украинская правда]]|date=2025-11-11|accessdate=2025-11-12}}</ref> және айыпталушылардың өзара келіссөздері жазылған 1000 сағатқа жуық аудиожазба алынды.<ref name=":10">{{Cite web|url=https://nv.ua/ukr/ukraine/politics/mindich-ta-galushchenko-nabu-opublikuvalo-audiozapisi-v-mezhah-operaciji-midas-video-50559412.html|title=Операция «Мидас»: НАБУ опубликовало аудиозаписи по делу о коррупции в энергетике — видео|lang=uk|website=NV|access-date=2025-11-12}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/business/energy/ukraines-anti-corruption-bureau-says-large-scale-operation-underway-energy-2025-11-10/|title=Ukraine's anti-graft agency alleges $100 million energy kickback scheme|publisher=[[Reuters]]}}</ref> «Мидас» операциясы [[Орыс-украин соғысы]] басталғаннан бергі ең резонансты сыбайлас жемқорлыққа қарсы тергеулердің бірі болып саналады.<ref name=":0" /> == Тарихы == === Сотталушылардың телефондарын тыңдау === Істің айыпталушыларын тыңдауды операцияның белгілі бастапқы нүктесі деп санауға болады. Бұған дейін 2024–2025 жылдары, тергеу жарияланғанға дейін, 15 ай бойы осы іске қандай да бір қатысы бар тұлғаларды тыңдау жұмыстары жүргізілді. Нәтижесінде 1000 сағаттық аудиожазба алынды, оның белгілі бір бөлігі «Мидас» операциясының алғашқы күндерінде көпшілікке қолжетімді болып үлгерді.<ref>{{Cite web|access-date=2025-11-28|last=NABU|date=2025-11-10|title=Операція з викриття корупції у сфері енергетики: СХЕМА|url=https://www.youtube.com/watch?v=V2V9SVXL0ek}}</ref><ref>{{Cite web|access-date=2025-11-28|date=2025-11-13|lang=uk|title=В операції «Мідас» зʼявляються нові фігуранти і цікаві подробиці. Ми зібрали головне про Міндіча, Чернишова і розмову з Зеленським|url=https://babel.ua/texts/123005-v-operaciji-midas-z-yavlyayutsya-novi-figuranti-i-cikavi-podrobici-mi-zibrali-golovne-pro-mindicha-chernishova-i-rozmovu-z-zelenskim|website=babel.ua}}</ref> === НАБУ өкілеттіктерін шектеу әрекеті === {{Толық мақала|Украинадағы наразылықтар (2025)}} 2025 жылғы 22 шілдеде [[Верховна Рада|Украина Жоғарғы Радасы]] НАБУ мен САП сыбайлас жемқорлыққа қарсы органдарының өкілеттіктерін шектеуге бағытталған №12414 заң жобасын қабылдады.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/rus/articles/2025/07/22/7522972/|title=Последний генпрокурор с таким количеством полномочий – это Пшонка. Как в вопросе борьбы с коррупцией Украину возвращают во времена Януковича|lang=ru|website=[[Украинская правда]]|date=2025-07-22|access-date=2025-07-24}}</ref> Үкіметке қарсы наразылықтар толқынынан кейін бұл заң күшін жойды, ведомстволардың тәуелсіздігі қалпына келтірілді.<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ua/ukr/news/rada-uhvalila-zakon-zelenskogo-nabu-ta-sap-1753907023.html|title=Рада приняла закон Зеленского о НАБУ и САП|lang=ru|website=[[РБК-Украина]]|date=2025-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20250803231712/https://www.rbc.ua/ukr/news/rada-uhvalila-zakon-zelenskogo-nabu-ta-sap-1753907023.html|archive-date=2025-08-03|access-date=2025-07-31}}</ref> Заңның қабылдануының алдында НАБУ қызметкерлерін ұстау және тінту шаралары жүргізілді. Ресей арнайы қызметтерімен сыбайлас болды деген күдікпен детективтер Руслан Магомедрасулов пен Виктор Гусаров ұсталды. Украина Қауіпсіздік қызметі Магомедрасуловтың әкесімен бірге Дағыстанмен техникалық қарасора саудасын ұйымдастыруды жоспарлағанын, бұл Украинаның ұлттық қауіпсіздігіне қарсы қылмыс болып табылатынын мәлімдеді. УҚҚ жариялаған және Дағыстанмен сауда жасауға дайындықты дәлелдеуі тиіс болған аудиожазбаларда айыпталушылар Өзбекстанмен сауда туралы айтқан, алайда УҚҚ субтитрлерде оны Дағыстан деп көрсеткен.<ref name=":11" /><ref>{{Cite web|url=https://zn.ua/ukr/anticorruption/aresht-detektiva-nabu-mahamedrasulova-shabunin-opublikuvav-ochishchene-audio-de-chuti-shcho-mova-jde-pro-uzbekistan-a-ne-dahestan.html|title=Арешт детектива НАБУ Магамедрасулова: Шабунін опублікував очищене аудіо, де чути, що мова йде про Узбекистан, а не Дагестан|lang=uk|website=Зеркало недели {{!}} Дзеркало тижня {{!}} Mirror Weekly|accessdate=2025-11-16}}</ref> Кейінірек УҚҚ Магомедрасуловтың «Өмір үшін — Оппозициялық платформа» партиясының бұрынғы депутаты, [[Ресей Федерациясының Федералды қауіпсіздік қызметі|Ресей ФҚҚ]] агенті Федор Христенкомен байланыста болғанын мәлімдеді; тұжырым бойынша, 2020 жылдан бастап НАБУ «ресейлік ықпалды күшейту» мәселесіне жетекшілік еткен.<ref name=":11">{{Cite web|url=https://suspilne.media/1117310-sbu-proti-nabu-za-so-sidat-u-sizo-dvoe-pracivnikiv-buro-ta-batko-odnogo-z-nih/|title=СБУ проти НАБУ: в чому підозрюють Руслана Магамедрасулова|lang=uk|first=Олексій|last=Арунян|website=Суспільне {{!}} Новини|date=2025-09-17|accessdate=2025-11-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://suspilne.media/1121998-obsuki-u-nabu-apelacijnij-sud-zalisiv-detektiva-magomedrasulova-pid-vartou/|title=Апеляційний суд залишив детектива Магомедрасулова під вартою|lang=uk|first=Марія Патока, Ліля|last=Гончарук|website=Суспільне {{!}} Новини|date=2025-09-23|accessdate=2025-11-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ua/rus/news/malyuk-rozkriv-detali-rezonansnoyi-spravi-1753210507.html|title=Малюк розкрив деталі резонансної справи топдетектива НАБУ|lang=uk|website=РБК-Украина|accessdate=2025-11-12}}</ref> НАБУ детективі Александр Абакумовтың түсініктемесіне сәйкес, Магомедрасулов «Мидас» операциясы аясындағы тергеуге тікелей жетекшілік еткен.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CecHhStUGsY|title=Міндіч втік / Обшуки у Галущенка / Розслідування НАБУ і САП {{!}} Спецвипуск УП. Чат|last=Українська правда|date=2025-11-10|access-date=2025-11-12}}</ref> == Жұмыс барысы == === НАБУ іздеулері === 2025 жылғы 10 қарашада НАБУ бірқатар жоғары лауазымды шенеуніктер мен кәсәпкерлердің тұрғылықты жерлері мен жұмыс орындарында бір мезгілде тінту жүргізді. Тергеу анықтағандай, сыбайлас жемқорлық схемасы елдегі электр энергиясының жартысынан астамын өндіретін украиндық АЭС-тердің негізгі операторы — «Энергоатом» мемлекеттік компаниясында жұмыс істеген.<ref name=":0" /><ref name=":10" /> Қылмыстық топ мүшелері «Энергоатомның» мемлекеттік сатып алуларына бақылау орнатып, келісімшарттар құнының 10–15% мөлшерінде жүйелі түрде пара талап етіп отырған. Төлеуден бас тартқан жеткізушілерге орындалған жұмыстары үшін төлемдер бұғатталып немесе олар контрагенттер тізімінен шығарылған. Тізім өз іштерінде «Шлагбаум» деп аталған.<ref>{{Cite web|url=https://nv.ua/ukr/ukraine/politics/mindich-i-galushchenko-nabu-rozkrilo-detali-korupciji-v-energoatomi-ta-minenergo-video-50559424.html|title=Корупція в енергетиці: НАБУ назвало учасників схеми, які контролювали Енергоатом та налагодили систему відкатів — відео|lang=uk|website=NV|accessdate=2025-11-12}}</ref> НАБУ бұл топты энергетика және қорғаныс салаларында сыбайлас жемқорлықпен, [[ақшаның жылыстауы]]мен және заңсыз байумен айналысқан жоғары деңгейдегі қылмыстық қоғамдастық ретінде сипаттады.<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ua/rus/news/operatsiya-midas-nabu-rozkrilo-pershi-podrobitsi-1762769213.html|title=Операція "Мідас". НАБУ розкрило перші подробиці викриття корупції в енергетиці|lang=uk|website=РБК-Украина|accessdate=2025-11-12}}</ref> Айыпталушылардың пара мөлшері мен миллиардтаған жобаларды талқылаған келіссөздерінің аудиожазбалары жарияланды.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://censor.net/biz/resonance/3584343/yak-zaroblyaly-na-zakupivlyah-energoatomu-lyudy-tymura-mindicha|title=Карлсон та друзі: Що відомо про схему Міндіча в "Енергоатомі"?}}</ref> 2025 жылдың қыркүйегіне қатысты көріністердің бірінде, 3 миллиард гривналық келісімшарттан түсетін 90 мың доллар көлеміндегі пара мөлшеріне көңілі толмаған қатысушылар пара көлемін 10%-дан 15%-ға дейін арттыру үшін 4 млрд гривналық жаңа келісімшартты кейінге қалдыру туралы шешім қабылдайды. Сөз энергообъектілерге арналған қорғаныс құрылыстарын салу туралы болды. Инфрақұрылымды қорғау жөніндегі ресми кеңестермен қатар, топ мүшелері Хмельницкий АЭС-індегі тасаланатын орындардың құрылысынан алатын өз пайыздарын көбейтуді жоспарлаған.<ref name=":1" /> Тергеу мәліметтері бойынша, бұл топ Ресейдің толық ауқымды басып кіруі басталғаннан бері, қорғаныс және энергетика саласындағы сатып алулардың «[[хаос]]ы» мен шұғылдығын пайдаланып, әрекет ете бастаған. 2023 жылы халық үшін электр энергиясы тарифтерінің өсуі «Энергоатомның» табысын едәуір арттырып, жымқыру үшін қосымша мүмкіндіктер туғызған.<ref>{{Cite web|url=https://tsn.ua/ukrayina/koruptsiyna-skhema-v-enerhetytsi-politoloh-zrobyv-nevtishnyy-prohnoz-shchodo-naslidkiv-2954345.html|title=Корупційна схема в енергетиці: політолог зробив невтішний прогноз щодо наслідків|lang=uk|website=ТСН|date=2025-11-11|accessdate=2025-11-12}}</ref> Басты айыпталушы Игорь Миронюк 10 жылдан астам уақыт бойы мемлекеттік сатқындық жасады деп айыпталған ресейшіл депутат Андрей Деркачтың көмекшісі болған. Қаражатты заңдастыру үшін Деркачпен байланысты кеңсе пайдаланылған, ақша Мәскеудегісін қосқанда, бірқатар жалған фирмалар желiсi арқылы қолма-қол ақшаға айналдырылып отырған.<ref name=":1" /> === Сот ісі === 2025 жылғы 11 қарашада бұрынғы вице-премьер Чернышовқа заңсыз байыды деген күдік туралы хабарланды.<ref name=":2">{{Cite news|title=Операція «Мідас»: кому саме в НАБУ повідомили про підозру – список|first=Радіо|last=Свобода|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-skhemy-operatsiya-midas-komu-v-nabu-povidomyly-pro-pidozru/33587531.html|website=Радіо Свобода|date=2025-11-11|access-date=2025-11-12|lang=uk}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nabu.gov.ua/news/operatciia-midas-vykryto-vysokorivnevu-zlochynnu-organizatciiu-shcho-diiala-u-sferi-energetyky/|title=Операція «Мідас»: викрито високорівневу злочинну організацію, що діяла у сфері енергетики (ФОТО)}}</ref> Украина Министрлер Кабинеті «Энергоатом» компаниясы бақылау кеңесінің өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтатты.<ref>{{Cite web|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-economy/4057697-urad-dostrokovo-pripiniv-povnovazenna-nagladovoi-radi-energoatomu-sviridenko.html|title=Уряд достроково припинив повноваження Наглядової ради «Енергоатома» - Свириденко|lang=uk|website=ukrinform.ua|date=2025-11-11|access-date=2025-11-13}}</ref><ref>{{Cite news|title=Уряд розпустив наглядову раду «Енергоатому». Раніше з неї вийшов Милованов через «брак рішучості»|first=|last=|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-uriad-prypynennia-povnovazhen-nahliadova-rada-enerhoatom/33587638.html|website=Радіо Свобода|date=2025-11-11|access-date=2025-11-13|lang=uk}}</ref> 2025 жылғы 12 қарашада Украинаның Жоғарғы сыбайлас жемқорлыққа қарсы соты (ЖШЖҚС) Энергетика министрінің бұрынғы кеңесшісі Игорь Миронюкті 126 млн гривна мөлшерінде кепілақы енгізу құқығымен 2026 жылғы 8 қаңтарға дейін қамауға алды.<ref>{{Cite web|url=https://ua.korrespondent.net/ukraine/4831859-koruptsiia-v-enerhoatomi-sud-vziav-pid-vartu-eksradnyka-ministra-enerhetyky|title=Корупція в Енергоатомі: суд взяв під варту ексрадника міністра енергетики|lang=ru|website=ua.korrespondent.net|access-date=2025-11-12}}</ref> «Энергоатом» компаниясының қауіпсіздік жөніндегі атқарушы директоры Дмитрий Басов 40 млн гривна кепілақы енгізу мүмкіндігімен 60 тәулікке қамауға алынды.<ref>{{Cite web|url=https://ua.korrespondent.net/ukraine/4831831-sud-areshtuvav-vykonavchoho-dyrektora-enerhoatoma|title=Суд арештував виконавчого директора Енергоатома|lang=ru|website=ua.korrespondent.net|access-date=2025-11-12}}</ref> Сот тергеу компанияның «бэк-офисінің» бухгалтері деп атаған Игорь Фурсенконы 95 млн гривна кепілақы белгілей отырып қамауға алды.<ref>{{Cite web|url=https://prm.ua/ru/operatsyia-mydas-sud-v-byraet-meru-presechenyia-bukhhalteru-b-k-ofysa-fursenko/|title=Операция "Мидас": суд выбирает меру пресечения "бухгалтеру бэк-офиса" Фурсенко|lang=ru|website=prm.ua|date=2025-11-12|access-date=2025-11-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://epravda.com.ua/energetika/figurantku-spravi-rozkradannya-groshey-energoatomu-ustimenko-vzyali-pid-vartu-814094/|title=Масштабна корупція в енергетиці: фігурантку справи Устименко взяли під варту|lang=uk|website=Економічна правда|access-date=2025-11-13}}</ref> Күдікті Леся Устименко 25 млн гривна мөлшерінде кепілақы енгізу баламасымен қамауға жіберілді.<ref>{{Cite web|url=https://glavcom.ua/country/criminal/operatsija-midas-sud-areshtuvav-shche-odnu-pidozrjuvanu-1088047.html|title=Операція «Мідас»: суд арештував ще одну підозрювану|lang=uk|website=ГЛАВКОМ|date=2025-11-12|accessdate=2025-11-13}}</ref> 2025 жылғы 13 қарашада ЖШЖҚС Людмила Зоринаны 12 миллион гривна мөлшерінде баламалы кепілақы белгілей отырып қамауға алды.<ref>{{Cite web|url=http://telegraph.controller.bot/files/587563450/AgACAgIAAxkBAAJ76WkVlXdyL7HPzGuObOoEoSz3hpLHAALTFGsbT9GoSGHAVOio0KemAQADAgADeQADNgQ|title=Людмила Зоріна}}</ref> Тергеу мәліметтеріне сәйкес, Зорина бақылаудағы компаниялардың бухгалтерлік есебін жүргізумен, құжаттар мен есептілікті дайындаумен, сенімхаттарды бақылаумен, қаражатты заңдастыруға қатысумен айналысқан.<ref>{{Cite web|url=https://censor.net/ua/news/3584815/koruptsiya-v-energetytsi-zoriniyi-obraly-zapobijnyyi-zahid|title=Корупція в енергетиці: ВАКС арештував підозрювану Зоріну. Застава - 12 млн грн}}</ref> Леся Устименко мен Людмила Зорина үшін тиісінше 25 және 12 миллион гривна мөлшерінде кепілақы төленді.<ref>{{Cite web|url=https://glavcom.ua/country/criminal/operatsija-midas-za-dvokh-pratsivnits-bek-ofisu-vneseno-zastavu-1088232.html|title=Операція «Мідас». За двох працівниць «бек-офісу» внесено заставу|lang=uk|website=ГЛАВКОМ|date=2025-11-13|accessdate=2025-11-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://24tv.ua/sprava-mindicha-za-zorinu-ustimenko-vnesli-groshovu-zastavu_n2952319|title=Справа Міндіча: за двох працівниць "бек-офісу" Енергоатома внесли заставу|lang=uk|website=24 Канал|date=2025-11-13|accessdate=2025-11-14}}</ref> «Схемы» бағдарламасының журналистері құқық қорғау органдарындағы дереккөздер арқылы кепілақы төлеген «Вангард» компаниясының үстіміздегі жылдың мамыр айында құрылған, жарғылық капиталы 1 000 гривнаны құрайтын киевтік фирма екенін анықтады.<ref>{{Cite news|title=Операція «Мідас»: десятки мільйонів гривень застави за працівниць «бек-офісу» внесла нова фірма з капіталом у тисячу гривень|first=Валерія|last=Єгошина|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-skhemy-zastava-pratsivnytsi-bek-ofis-mindich/33591099.html|website=Радіо Свобода|date=2025-11-13|accessdate=2025-11-14|lang=uk}}</ref> Мамандандырылған сыбайлас жемқорлыққа қарсы прокуратураның прокуроры Сергей Савицкий Тимур Миндичтің Энергетика министрі Герман Галущенкоға және ҰҚҚК хатшысы Рустем Умеровке ықпал еткенін мәлімдеді.<ref name=":12">{{Cite web|url=https://censor.net/ua/r3585034|title=Як Умєров у Міндіча бронежилети купував, і що задля цього порушив ДОТ}}</ref> Бөлек айтқанда, айыпталушы мәлімделген сипаттамаларға сәйкес келмейтін сауытты кеудешелерді жеткізуді лоббилеуге тырысқан.<ref name=":12" /><ref>{{Cite web|url=https://nako.org.ua/news/plivki-mindica-mozut-svidciti-pro-te-shho-gar-mou-i-nako-zupinili-sprobu-politicnoyi-korupciyi-u-minoboroni|title=«Плівки Міндіча» можуть свідчити про те, що ГАР МОУ і НАКО зупинили спробу політичної корупції у Міноборони}}</ref> 2025 жылғы 22 қарашада «Мидас» операциясының басты айыпталушылары Тимур Миндич пен Александр Цукерманға Украина ІІМ тарапынан іздеу жарияланды. Олардың ғайып болған күні 2025 жылғы 20 қараша деп есептеледі, олар сыбайлас жемқорлық қылмыстарын жасады деген күдікке ілінген.<ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/rus/news/2025/11/22/8008515/|title=Украина объявила в розыск Миндича и Цукермана|lang=ru|website=Украинская правда|accessdate=2025-11-23}}</ref> 2025 жылғы 25 қарашада Жоғарғы Раданың Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес комитеті НАБУ, САП, Сыбайлас жемқорлықтың алдын алу ұлттық агенттігі (НАЗК), АРМА және СБУ өкілдерінің қатысуымен «Мидас» ісі бойынша кеңес өткізді.<ref name=":02">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=HhN1T-4wdBs|title=НАБУ та САП звітують у Раді. Перші ВИСНОВКИ спецоперації Мідас|last=|date=|access-date=}}</ref> НАБУ басшысы Семен Кривонос Тимур Миндичтің «бэк-офисінен» түрлі шенеуніктерге, депутаттарға, министрлерге, журналистерге және құқық қорғау органдарының қызметкерлеріне арналған 527 досье табылғанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url=https://thepage.ua/ua/news/midas-nabiraye-obertiv-u-nabu-povidomili-pro-tisk-i-vitoki-danih|title=У Міндіча знайшли 527 профайлів на посадовців та журналістів — НАБУ|lang=uk|website=The Page|date=2025-11-25|accessdate=2025-11-26}}</ref> Құжаттардың бір бөлігі (кейбірінде «Қызмет бабында пайдалану үшін» белгісі бар) құқық қорғау органдарынан ақпараттың сыртқа шығып кеткенін көрсетеді.<ref name=":02" /> НАБУ детективі Абакумовтың айтуынша, бұл материалдар айыпталушылардың қолына 17 шілдеде, УКҚ-ның НАБУ мен САП қызметкерлеріне қарсы арнайы операция жүргізуінен бірнеше күн бұрын түскен.<ref>{{Cite web|url=https://rubryka.com/2025/11/25/sprava-mindicha-nabu-vyyavylo-ponad-500-profajliv-na-detektyviv-chynovnykiv-ta-zhurnalistiv-u-mezhah-rozsliduvannya/|title="Справа Міндіча": НАБУ виявило понад 500 "профайлів" на детективів, чиновників та журналістів у межах розслідування|first=|last=|website=Рубрика|date=2025-11-25|accessdate=2025-11-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://zn.ua/ukr/POLITICS/pravookhoronni-ta-derzhavni-orhani-nezakonno-zbirali-dani-pro-detektiviv-nabu-i-ne-lishe-abakumov.html|title=Правоохоронні та державні органи незаконно збирали дані про детективів НАБУ, зокрема й Магамедрасулова – Абакумов|lang=uk|website=|accessdate=}}</ref> === Министрлердің қызметтен кету === Энергетика саласындағы сыбайлас жемқорлық жанжалы аясында Украина президенті [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]] Әділет министрі Герман Галущенко мен Энергетика министрі Светлана Гринчукты қызметтен кетуге шақырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ua/rus/news/zelenskiy-zaklikav-vidstavki-galushchenka-1762955420.html|title=Зеленський закликав до відставки Галущенка та Гринчук|lang=uk|website=РБК-Украина|access-date=2025-11-12}}</ref><ref>{{Cite news|title=Зеленський закликав до відставки Галущенка та Гринчук через справу про «Енергоатом»|first=Радіо|last=Свобода|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-zelensky-vidstavka-ministry-yustytsii-i-enerhetyky/33588395.html|website=Радіо Свобода|date=2025-11-12|access-date=2025-11-12|lang=uk}}</ref> Президент Владимир Зеленский Тимур Миндич пен Александр Цукерманға [[Израиль]] азаматтары ретінде дербес санкциялар енгізу туралы Украина Ұлттық қауіпсіздік және қорғаныс кеңесінің шешіміне қол қойды.<ref>{{Cite web|url=https://www.president.gov.ua/documents/8432025-57113|title=УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №843/2025|lang=uk|date=2025-11-13|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/rus/news/2025/11/13/8007101/|title=Зеленский ввел санкции против Миндича и Цукермана как граждан Израиля|lang=ru|website=[[Украинская правда]]|access-date=2025-11-13}}</ref> 2025 жылғы 14 қарашада Владимир Зеленский Герман Галущенко мен Светлана Гринчукты СНБО құрамынан шығарды.<ref>{{Cite web|url=https://www.president.gov.ua/documents/8452025-57121|title=УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №845/2025 Про зміни у складі Ради національної безпеки і оборони України}}</ref> Украинаның НАБУ мен САП тергеу мәліметтері бойынша топ көшбасшысы бақылайтын қаражатты жылыстатуға арналған «ақша жуу орнына» барған бұрынғы вице-премьер-министр Алексей Чернышевті тұтқындау туралы өтінішхатты табыстады.<ref>{{Cite web|url=https://bukvy.org/nabu-i-sap-vruchyly-chernyshovu-klopotannya-pro-zapobizhnyj-u-vyglyadi-trymannya-pid-vartoyu/|title=НАБУ і САП вручили Чернишову клопотання про тримання під вартою|lang=uk|first=|last=|website=Букви|date=2025-11-14|accessdate=2025-11-15}}</ref> 2025 жылғы 19 қарашада Украина Жоғарғы Радасы Светлана Гринчук пен Герман Галущенконы тиісінше Энергетика министрі және Әділет министрі лауазымдарынан қызметтен кетті жіберді.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/ukrainian/articles/czdrdpgj6yyo|title=Відставка міністрів через "плівки Міндіча": Гринчук знайшлась, Галущенко загубився|lang=uk|website=BBC News Україна|date=2025-11-19|accessdate=2025-11-23}}</ref> === '''Андрей Ермак ісіндегі байланыстар''' === 2025 жылдың 28 қарашасында «Мидас» ісі аясында НАБУ мен САП Андрей Ермактың үйінде тінту жүргізді. Ермак бірнеше сағаттан кейін ҰАББ мен СМАП тінтулеріне «толық көмектесіп жатқанын» және оларға көмектесуге дайын екенін мәлімдеді. Дегенмен, дәл сол күннің кешінде Украина Президенті Владимир Зеленский өзінің үндеуінде Андрей Ермактың «өз қалауы бойынша» қызметтен кетуі және «[[Украина президентінің кеңсесі|Президент Офисіндегі]] қайта жүктеу» туралы хабарлады. Зеленский келесі күні ПО-ның жаңа басшылығы бойынша консультациялар өткізетінін мәлімдеді. 2026 жылдың 11 мамырында Андрей Ермакқа ақшаны заңдастыру бойынша айып тағылды, 14 мамырда ол тұтқындалды: оған 140 млн гривна көлемінде кепіл белгіленді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Украинадағы жемқорлық]] [[Санат:2025 жылдағы Украина]] [[Санат:Украинадағы саяси жанжалдар]] [[Санат:Украинаның Жемқорлықпен күрес жөніндегі ұлттық бюро]] 7uzvaagfq8hcv6ot8gcnmelub7jy1sv 3661600 3661597 2026-09-26T16:22:26Z TheNomadEditor 120280 /* Андрей Ермак ісіндегі байланыстар */ 3661600 wikitext text/x-wiki {{Оқиға|атауы=Мидас операциясы|ана тілі={{Lang-uk|Операція Мідас}}|дата=[[2024 жыл]] — [[2025 жыл]] [[10 қараша]]|ұзақтық=15 ай|орын=Энергоатом, {{UKR}}|түрі=энергетика саласындағы ауқымды пара алу|мақсат=сыбайлас жемқорлыққа қарсы тергеу|қаражат=4 миллион $|ұйымдастырған=Тимур Миндич басқарған қылмыстық топ|сотталғандар=Игорь Миронюк, Дмитрий Басов, Игорь Фурсенкон, Людмила Зорина|сурет=Операція «Мідас».jpg}} '''«Мидас» операциясы''' ({{Lang-uk|Операція «Мідас»}}) — Украинаның Жемқорлықпен күрес жөніндегі ұлттық бюро (НАБУ) мен Жемқорлықпен күрес жөніндегі мамандандырылған прокуратура (САП) 2024 жылы бастаған сыбайлас жемқорлыққа қарсы тергеу амалы. Тергеу Ресейдің басып кіруі кезеңіндегі Украинаның энергетика саласындағы ауқымды пара алу фактілеріне қатысты болды.<ref>{{Cite web|title=Операция «Мидас»: разоблачение «масштабной коррупции» в энергетике, и обыск у Миндича. Это связано?|url=https://www.radiosvoboda.org/a/vidklyuchennya-kuruptsiya-v-enerhetytsi-halushchenko-mindich/33586003.html|website=[[Радио «Свобода»]]|date=2025-11-10|accessdate=2025-11-12|lang=uk|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251118162207/https://www.radiosvoboda.org/a/vidklyuchennya-kuruptsiya-v-enerhetytsi-halushchenko-mindich/33586003.html|archivedate=2025-11-18}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://tsn.ua/ukrayina/nabu-opryliudnylo-chastynu-zapysiv-u-masshtabniy-koruptsiyniy-spravi-v-enerhetytsi-2953649.html|title=НАБУ обнародовало часть записей по масштабному коррупционному делу в энергетике|lang=uk|website=[[ТСН (телепрограмма, Украина)|ТСН]]|date=2025-11-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251118162548/https://tsn.ua/ukrayina/nabu-opryliudnylo-chastynu-zapysiv-u-masshtabniy-koruptsiyniy-spravi-v-enerhetytsi-2953649.html|archivedate=2025-11-18|accessdate=2025-11-12}}</ref> 15 айға созылған операция барысында 70-тен астам тінту жүргізіліп, 4 миллион АҚШ доллары тәркіленді<ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/news/2025/11/11/8006782/|title=Коррупция в энергетике: НАБУ и САП изъяли уже более $4 млн во время обысков|lang=uk|website=[[Украинская правда]]|date=2025-11-11|accessdate=2025-11-12}}</ref> және айыпталушылардың өзара келіссөздері жазылған 1000 сағатқа жуық аудиожазба алынды.<ref name=":10">{{Cite web|url=https://nv.ua/ukr/ukraine/politics/mindich-ta-galushchenko-nabu-opublikuvalo-audiozapisi-v-mezhah-operaciji-midas-video-50559412.html|title=Операция «Мидас»: НАБУ опубликовало аудиозаписи по делу о коррупции в энергетике — видео|lang=uk|website=NV|access-date=2025-11-12}}</ref><ref name=":0">{{Cite web|url=https://www.reuters.com/business/energy/ukraines-anti-corruption-bureau-says-large-scale-operation-underway-energy-2025-11-10/|title=Ukraine's anti-graft agency alleges $100 million energy kickback scheme|publisher=[[Reuters]]}}</ref> «Мидас» операциясы [[Орыс-украин соғысы]] басталғаннан бергі ең резонансты сыбайлас жемқорлыққа қарсы тергеулердің бірі болып саналады.<ref name=":0" /> == Тарихы == === Сотталушылардың телефондарын тыңдау === Істің айыпталушыларын тыңдауды операцияның белгілі бастапқы нүктесі деп санауға болады. Бұған дейін 2024–2025 жылдары, тергеу жарияланғанға дейін, 15 ай бойы осы іске қандай да бір қатысы бар тұлғаларды тыңдау жұмыстары жүргізілді. Нәтижесінде 1000 сағаттық аудиожазба алынды, оның белгілі бір бөлігі «Мидас» операциясының алғашқы күндерінде көпшілікке қолжетімді болып үлгерді.<ref>{{Cite web|access-date=2025-11-28|last=NABU|date=2025-11-10|title=Операція з викриття корупції у сфері енергетики: СХЕМА|url=https://www.youtube.com/watch?v=V2V9SVXL0ek}}</ref><ref>{{Cite web|access-date=2025-11-28|date=2025-11-13|lang=uk|title=В операції «Мідас» зʼявляються нові фігуранти і цікаві подробиці. Ми зібрали головне про Міндіча, Чернишова і розмову з Зеленським|url=https://babel.ua/texts/123005-v-operaciji-midas-z-yavlyayutsya-novi-figuranti-i-cikavi-podrobici-mi-zibrali-golovne-pro-mindicha-chernishova-i-rozmovu-z-zelenskim|website=babel.ua}}</ref> === НАБУ өкілеттіктерін шектеу әрекеті === {{Толық мақала|Украинадағы наразылықтар (2025)}} 2025 жылғы 22 шілдеде [[Верховна Рада|Украина Жоғарғы Радасы]] НАБУ мен САП сыбайлас жемқорлыққа қарсы органдарының өкілеттіктерін шектеуге бағытталған №12414 заң жобасын қабылдады.<ref name=":3">{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/rus/articles/2025/07/22/7522972/|title=Последний генпрокурор с таким количеством полномочий – это Пшонка. Как в вопросе борьбы с коррупцией Украину возвращают во времена Януковича|lang=ru|website=[[Украинская правда]]|date=2025-07-22|access-date=2025-07-24}}</ref> Үкіметке қарсы наразылықтар толқынынан кейін бұл заң күшін жойды, ведомстволардың тәуелсіздігі қалпына келтірілді.<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ua/ukr/news/rada-uhvalila-zakon-zelenskogo-nabu-ta-sap-1753907023.html|title=Рада приняла закон Зеленского о НАБУ и САП|lang=ru|website=[[РБК-Украина]]|date=2025-07-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20250803231712/https://www.rbc.ua/ukr/news/rada-uhvalila-zakon-zelenskogo-nabu-ta-sap-1753907023.html|archive-date=2025-08-03|access-date=2025-07-31}}</ref> Заңның қабылдануының алдында НАБУ қызметкерлерін ұстау және тінту шаралары жүргізілді. Ресей арнайы қызметтерімен сыбайлас болды деген күдікпен детективтер Руслан Магомедрасулов пен Виктор Гусаров ұсталды. Украина Қауіпсіздік қызметі Магомедрасуловтың әкесімен бірге Дағыстанмен техникалық қарасора саудасын ұйымдастыруды жоспарлағанын, бұл Украинаның ұлттық қауіпсіздігіне қарсы қылмыс болып табылатынын мәлімдеді. УҚҚ жариялаған және Дағыстанмен сауда жасауға дайындықты дәлелдеуі тиіс болған аудиожазбаларда айыпталушылар Өзбекстанмен сауда туралы айтқан, алайда УҚҚ субтитрлерде оны Дағыстан деп көрсеткен.<ref name=":11" /><ref>{{Cite web|url=https://zn.ua/ukr/anticorruption/aresht-detektiva-nabu-mahamedrasulova-shabunin-opublikuvav-ochishchene-audio-de-chuti-shcho-mova-jde-pro-uzbekistan-a-ne-dahestan.html|title=Арешт детектива НАБУ Магамедрасулова: Шабунін опублікував очищене аудіо, де чути, що мова йде про Узбекистан, а не Дагестан|lang=uk|website=Зеркало недели {{!}} Дзеркало тижня {{!}} Mirror Weekly|accessdate=2025-11-16}}</ref> Кейінірек УҚҚ Магомедрасуловтың «Өмір үшін — Оппозициялық платформа» партиясының бұрынғы депутаты, [[Ресей Федерациясының Федералды қауіпсіздік қызметі|Ресей ФҚҚ]] агенті Федор Христенкомен байланыста болғанын мәлімдеді; тұжырым бойынша, 2020 жылдан бастап НАБУ «ресейлік ықпалды күшейту» мәселесіне жетекшілік еткен.<ref name=":11">{{Cite web|url=https://suspilne.media/1117310-sbu-proti-nabu-za-so-sidat-u-sizo-dvoe-pracivnikiv-buro-ta-batko-odnogo-z-nih/|title=СБУ проти НАБУ: в чому підозрюють Руслана Магамедрасулова|lang=uk|first=Олексій|last=Арунян|website=Суспільне {{!}} Новини|date=2025-09-17|accessdate=2025-11-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://suspilne.media/1121998-obsuki-u-nabu-apelacijnij-sud-zalisiv-detektiva-magomedrasulova-pid-vartou/|title=Апеляційний суд залишив детектива Магомедрасулова під вартою|lang=uk|first=Марія Патока, Ліля|last=Гончарук|website=Суспільне {{!}} Новини|date=2025-09-23|accessdate=2025-11-12}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ua/rus/news/malyuk-rozkriv-detali-rezonansnoyi-spravi-1753210507.html|title=Малюк розкрив деталі резонансної справи топдетектива НАБУ|lang=uk|website=РБК-Украина|accessdate=2025-11-12}}</ref> НАБУ детективі Александр Абакумовтың түсініктемесіне сәйкес, Магомедрасулов «Мидас» операциясы аясындағы тергеуге тікелей жетекшілік еткен.<ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=CecHhStUGsY|title=Міндіч втік / Обшуки у Галущенка / Розслідування НАБУ і САП {{!}} Спецвипуск УП. Чат|last=Українська правда|date=2025-11-10|access-date=2025-11-12}}</ref> == Жұмыс барысы == === НАБУ іздеулері === 2025 жылғы 10 қарашада НАБУ бірқатар жоғары лауазымды шенеуніктер мен кәсәпкерлердің тұрғылықты жерлері мен жұмыс орындарында бір мезгілде тінту жүргізді. Тергеу анықтағандай, сыбайлас жемқорлық схемасы елдегі электр энергиясының жартысынан астамын өндіретін украиндық АЭС-тердің негізгі операторы — «Энергоатом» мемлекеттік компаниясында жұмыс істеген.<ref name=":0" /><ref name=":10" /> Қылмыстық топ мүшелері «Энергоатомның» мемлекеттік сатып алуларына бақылау орнатып, келісімшарттар құнының 10–15% мөлшерінде жүйелі түрде пара талап етіп отырған. Төлеуден бас тартқан жеткізушілерге орындалған жұмыстары үшін төлемдер бұғатталып немесе олар контрагенттер тізімінен шығарылған. Тізім өз іштерінде «Шлагбаум» деп аталған.<ref>{{Cite web|url=https://nv.ua/ukr/ukraine/politics/mindich-i-galushchenko-nabu-rozkrilo-detali-korupciji-v-energoatomi-ta-minenergo-video-50559424.html|title=Корупція в енергетиці: НАБУ назвало учасників схеми, які контролювали Енергоатом та налагодили систему відкатів — відео|lang=uk|website=NV|accessdate=2025-11-12}}</ref> НАБУ бұл топты энергетика және қорғаныс салаларында сыбайлас жемқорлықпен, [[ақшаның жылыстауы]]мен және заңсыз байумен айналысқан жоғары деңгейдегі қылмыстық қоғамдастық ретінде сипаттады.<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ua/rus/news/operatsiya-midas-nabu-rozkrilo-pershi-podrobitsi-1762769213.html|title=Операція "Мідас". НАБУ розкрило перші подробиці викриття корупції в енергетиці|lang=uk|website=РБК-Украина|accessdate=2025-11-12}}</ref> Айыпталушылардың пара мөлшері мен миллиардтаған жобаларды талқылаған келіссөздерінің аудиожазбалары жарияланды.<ref name=":1">{{Cite web|url=https://censor.net/biz/resonance/3584343/yak-zaroblyaly-na-zakupivlyah-energoatomu-lyudy-tymura-mindicha|title=Карлсон та друзі: Що відомо про схему Міндіча в "Енергоатомі"?}}</ref> 2025 жылдың қыркүйегіне қатысты көріністердің бірінде, 3 миллиард гривналық келісімшарттан түсетін 90 мың доллар көлеміндегі пара мөлшеріне көңілі толмаған қатысушылар пара көлемін 10%-дан 15%-ға дейін арттыру үшін 4 млрд гривналық жаңа келісімшартты кейінге қалдыру туралы шешім қабылдайды. Сөз энергообъектілерге арналған қорғаныс құрылыстарын салу туралы болды. Инфрақұрылымды қорғау жөніндегі ресми кеңестермен қатар, топ мүшелері Хмельницкий АЭС-індегі тасаланатын орындардың құрылысынан алатын өз пайыздарын көбейтуді жоспарлаған.<ref name=":1" /> Тергеу мәліметтері бойынша, бұл топ Ресейдің толық ауқымды басып кіруі басталғаннан бері, қорғаныс және энергетика саласындағы сатып алулардың «[[хаос]]ы» мен шұғылдығын пайдаланып, әрекет ете бастаған. 2023 жылы халық үшін электр энергиясы тарифтерінің өсуі «Энергоатомның» табысын едәуір арттырып, жымқыру үшін қосымша мүмкіндіктер туғызған.<ref>{{Cite web|url=https://tsn.ua/ukrayina/koruptsiyna-skhema-v-enerhetytsi-politoloh-zrobyv-nevtishnyy-prohnoz-shchodo-naslidkiv-2954345.html|title=Корупційна схема в енергетиці: політолог зробив невтішний прогноз щодо наслідків|lang=uk|website=ТСН|date=2025-11-11|accessdate=2025-11-12}}</ref> Басты айыпталушы Игорь Миронюк 10 жылдан астам уақыт бойы мемлекеттік сатқындық жасады деп айыпталған ресейшіл депутат Андрей Деркачтың көмекшісі болған. Қаражатты заңдастыру үшін Деркачпен байланысты кеңсе пайдаланылған, ақша Мәскеудегісін қосқанда, бірқатар жалған фирмалар желiсi арқылы қолма-қол ақшаға айналдырылып отырған.<ref name=":1" /> === Сот ісі === 2025 жылғы 11 қарашада бұрынғы вице-премьер Чернышовқа заңсыз байыды деген күдік туралы хабарланды.<ref name=":2">{{Cite news|title=Операція «Мідас»: кому саме в НАБУ повідомили про підозру – список|first=Радіо|last=Свобода|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-skhemy-operatsiya-midas-komu-v-nabu-povidomyly-pro-pidozru/33587531.html|website=Радіо Свобода|date=2025-11-11|access-date=2025-11-12|lang=uk}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://nabu.gov.ua/news/operatciia-midas-vykryto-vysokorivnevu-zlochynnu-organizatciiu-shcho-diiala-u-sferi-energetyky/|title=Операція «Мідас»: викрито високорівневу злочинну організацію, що діяла у сфері енергетики (ФОТО)}}</ref> Украина Министрлер Кабинеті «Энергоатом» компаниясы бақылау кеңесінің өкілеттігін мерзімінен бұрын тоқтатты.<ref>{{Cite web|url=https://www.ukrinform.ua/rubric-economy/4057697-urad-dostrokovo-pripiniv-povnovazenna-nagladovoi-radi-energoatomu-sviridenko.html|title=Уряд достроково припинив повноваження Наглядової ради «Енергоатома» - Свириденко|lang=uk|website=ukrinform.ua|date=2025-11-11|access-date=2025-11-13}}</ref><ref>{{Cite news|title=Уряд розпустив наглядову раду «Енергоатому». Раніше з неї вийшов Милованов через «брак рішучості»|first=|last=|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-uriad-prypynennia-povnovazhen-nahliadova-rada-enerhoatom/33587638.html|website=Радіо Свобода|date=2025-11-11|access-date=2025-11-13|lang=uk}}</ref> 2025 жылғы 12 қарашада Украинаның Жоғарғы сыбайлас жемқорлыққа қарсы соты (ЖШЖҚС) Энергетика министрінің бұрынғы кеңесшісі Игорь Миронюкті 126 млн гривна мөлшерінде кепілақы енгізу құқығымен 2026 жылғы 8 қаңтарға дейін қамауға алды.<ref>{{Cite web|url=https://ua.korrespondent.net/ukraine/4831859-koruptsiia-v-enerhoatomi-sud-vziav-pid-vartu-eksradnyka-ministra-enerhetyky|title=Корупція в Енергоатомі: суд взяв під варту ексрадника міністра енергетики|lang=ru|website=ua.korrespondent.net|access-date=2025-11-12}}</ref> «Энергоатом» компаниясының қауіпсіздік жөніндегі атқарушы директоры Дмитрий Басов 40 млн гривна кепілақы енгізу мүмкіндігімен 60 тәулікке қамауға алынды.<ref>{{Cite web|url=https://ua.korrespondent.net/ukraine/4831831-sud-areshtuvav-vykonavchoho-dyrektora-enerhoatoma|title=Суд арештував виконавчого директора Енергоатома|lang=ru|website=ua.korrespondent.net|access-date=2025-11-12}}</ref> Сот тергеу компанияның «бэк-офисінің» бухгалтері деп атаған Игорь Фурсенконы 95 млн гривна кепілақы белгілей отырып қамауға алды.<ref>{{Cite web|url=https://prm.ua/ru/operatsyia-mydas-sud-v-byraet-meru-presechenyia-bukhhalteru-b-k-ofysa-fursenko/|title=Операция "Мидас": суд выбирает меру пресечения "бухгалтеру бэк-офиса" Фурсенко|lang=ru|website=prm.ua|date=2025-11-12|access-date=2025-11-13}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://epravda.com.ua/energetika/figurantku-spravi-rozkradannya-groshey-energoatomu-ustimenko-vzyali-pid-vartu-814094/|title=Масштабна корупція в енергетиці: фігурантку справи Устименко взяли під варту|lang=uk|website=Економічна правда|access-date=2025-11-13}}</ref> Күдікті Леся Устименко 25 млн гривна мөлшерінде кепілақы енгізу баламасымен қамауға жіберілді.<ref>{{Cite web|url=https://glavcom.ua/country/criminal/operatsija-midas-sud-areshtuvav-shche-odnu-pidozrjuvanu-1088047.html|title=Операція «Мідас»: суд арештував ще одну підозрювану|lang=uk|website=ГЛАВКОМ|date=2025-11-12|accessdate=2025-11-13}}</ref> 2025 жылғы 13 қарашада ЖШЖҚС Людмила Зоринаны 12 миллион гривна мөлшерінде баламалы кепілақы белгілей отырып қамауға алды.<ref>{{Cite web|url=http://telegraph.controller.bot/files/587563450/AgACAgIAAxkBAAJ76WkVlXdyL7HPzGuObOoEoSz3hpLHAALTFGsbT9GoSGHAVOio0KemAQADAgADeQADNgQ|title=Людмила Зоріна}}</ref> Тергеу мәліметтеріне сәйкес, Зорина бақылаудағы компаниялардың бухгалтерлік есебін жүргізумен, құжаттар мен есептілікті дайындаумен, сенімхаттарды бақылаумен, қаражатты заңдастыруға қатысумен айналысқан.<ref>{{Cite web|url=https://censor.net/ua/news/3584815/koruptsiya-v-energetytsi-zoriniyi-obraly-zapobijnyyi-zahid|title=Корупція в енергетиці: ВАКС арештував підозрювану Зоріну. Застава - 12 млн грн}}</ref> Леся Устименко мен Людмила Зорина үшін тиісінше 25 және 12 миллион гривна мөлшерінде кепілақы төленді.<ref>{{Cite web|url=https://glavcom.ua/country/criminal/operatsija-midas-za-dvokh-pratsivnits-bek-ofisu-vneseno-zastavu-1088232.html|title=Операція «Мідас». За двох працівниць «бек-офісу» внесено заставу|lang=uk|website=ГЛАВКОМ|date=2025-11-13|accessdate=2025-11-14}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://24tv.ua/sprava-mindicha-za-zorinu-ustimenko-vnesli-groshovu-zastavu_n2952319|title=Справа Міндіча: за двох працівниць "бек-офісу" Енергоатома внесли заставу|lang=uk|website=24 Канал|date=2025-11-13|accessdate=2025-11-14}}</ref> «Схемы» бағдарламасының журналистері құқық қорғау органдарындағы дереккөздер арқылы кепілақы төлеген «Вангард» компаниясының үстіміздегі жылдың мамыр айында құрылған, жарғылық капиталы 1 000 гривнаны құрайтын киевтік фирма екенін анықтады.<ref>{{Cite news|title=Операція «Мідас»: десятки мільйонів гривень застави за працівниць «бек-офісу» внесла нова фірма з капіталом у тисячу гривень|first=Валерія|last=Єгошина|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-skhemy-zastava-pratsivnytsi-bek-ofis-mindich/33591099.html|website=Радіо Свобода|date=2025-11-13|accessdate=2025-11-14|lang=uk}}</ref> Мамандандырылған сыбайлас жемқорлыққа қарсы прокуратураның прокуроры Сергей Савицкий Тимур Миндичтің Энергетика министрі Герман Галущенкоға және ҰҚҚК хатшысы Рустем Умеровке ықпал еткенін мәлімдеді.<ref name=":12">{{Cite web|url=https://censor.net/ua/r3585034|title=Як Умєров у Міндіча бронежилети купував, і що задля цього порушив ДОТ}}</ref> Бөлек айтқанда, айыпталушы мәлімделген сипаттамаларға сәйкес келмейтін сауытты кеудешелерді жеткізуді лоббилеуге тырысқан.<ref name=":12" /><ref>{{Cite web|url=https://nako.org.ua/news/plivki-mindica-mozut-svidciti-pro-te-shho-gar-mou-i-nako-zupinili-sprobu-politicnoyi-korupciyi-u-minoboroni|title=«Плівки Міндіча» можуть свідчити про те, що ГАР МОУ і НАКО зупинили спробу політичної корупції у Міноборони}}</ref> 2025 жылғы 22 қарашада «Мидас» операциясының басты айыпталушылары Тимур Миндич пен Александр Цукерманға Украина ІІМ тарапынан іздеу жарияланды. Олардың ғайып болған күні 2025 жылғы 20 қараша деп есептеледі, олар сыбайлас жемқорлық қылмыстарын жасады деген күдікке ілінген.<ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/rus/news/2025/11/22/8008515/|title=Украина объявила в розыск Миндича и Цукермана|lang=ru|website=Украинская правда|accessdate=2025-11-23}}</ref> 2025 жылғы 25 қарашада Жоғарғы Раданың Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күрес комитеті НАБУ, САП, Сыбайлас жемқорлықтың алдын алу ұлттық агенттігі (НАЗК), АРМА және СБУ өкілдерінің қатысуымен «Мидас» ісі бойынша кеңес өткізді.<ref name=":02">{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=HhN1T-4wdBs|title=НАБУ та САП звітують у Раді. Перші ВИСНОВКИ спецоперації Мідас|last=|date=|access-date=}}</ref> НАБУ басшысы Семен Кривонос Тимур Миндичтің «бэк-офисінен» түрлі шенеуніктерге, депутаттарға, министрлерге, журналистерге және құқық қорғау органдарының қызметкерлеріне арналған 527 досье табылғанын мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url=https://thepage.ua/ua/news/midas-nabiraye-obertiv-u-nabu-povidomili-pro-tisk-i-vitoki-danih|title=У Міндіча знайшли 527 профайлів на посадовців та журналістів — НАБУ|lang=uk|website=The Page|date=2025-11-25|accessdate=2025-11-26}}</ref> Құжаттардың бір бөлігі (кейбірінде «Қызмет бабында пайдалану үшін» белгісі бар) құқық қорғау органдарынан ақпараттың сыртқа шығып кеткенін көрсетеді.<ref name=":02" /> НАБУ детективі Абакумовтың айтуынша, бұл материалдар айыпталушылардың қолына 17 шілдеде, УКҚ-ның НАБУ мен САП қызметкерлеріне қарсы арнайы операция жүргізуінен бірнеше күн бұрын түскен.<ref>{{Cite web|url=https://rubryka.com/2025/11/25/sprava-mindicha-nabu-vyyavylo-ponad-500-profajliv-na-detektyviv-chynovnykiv-ta-zhurnalistiv-u-mezhah-rozsliduvannya/|title="Справа Міндіча": НАБУ виявило понад 500 "профайлів" на детективів, чиновників та журналістів у межах розслідування|first=|last=|website=Рубрика|date=2025-11-25|accessdate=2025-11-26}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://zn.ua/ukr/POLITICS/pravookhoronni-ta-derzhavni-orhani-nezakonno-zbirali-dani-pro-detektiviv-nabu-i-ne-lishe-abakumov.html|title=Правоохоронні та державні органи незаконно збирали дані про детективів НАБУ, зокрема й Магамедрасулова – Абакумов|lang=uk|website=|accessdate=}}</ref> === Министрлердің қызметтен кету === Энергетика саласындағы сыбайлас жемқорлық жанжалы аясында Украина президенті [[Владимир Александрович Зеленский|Владимир Зеленский]] Әділет министрі Герман Галущенко мен Энергетика министрі Светлана Гринчукты қызметтен кетуге шақырды.<ref>{{Cite web|url=https://www.rbc.ua/rus/news/zelenskiy-zaklikav-vidstavki-galushchenka-1762955420.html|title=Зеленський закликав до відставки Галущенка та Гринчук|lang=uk|website=РБК-Украина|access-date=2025-11-12}}</ref><ref>{{Cite news|title=Зеленський закликав до відставки Галущенка та Гринчук через справу про «Енергоатом»|first=Радіо|last=Свобода|url=https://www.radiosvoboda.org/a/news-zelensky-vidstavka-ministry-yustytsii-i-enerhetyky/33588395.html|website=Радіо Свобода|date=2025-11-12|access-date=2025-11-12|lang=uk}}</ref> Президент Владимир Зеленский Тимур Миндич пен Александр Цукерманға [[Израиль]] азаматтары ретінде дербес санкциялар енгізу туралы Украина Ұлттық қауіпсіздік және қорғаныс кеңесінің шешіміне қол қойды.<ref>{{Cite web|url=https://www.president.gov.ua/documents/8432025-57113|title=УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №843/2025|lang=uk|date=2025-11-13|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.pravda.com.ua/rus/news/2025/11/13/8007101/|title=Зеленский ввел санкции против Миндича и Цукермана как граждан Израиля|lang=ru|website=[[Украинская правда]]|access-date=2025-11-13}}</ref> 2025 жылғы 14 қарашада Владимир Зеленский Герман Галущенко мен Светлана Гринчукты СНБО құрамынан шығарды.<ref>{{Cite web|url=https://www.president.gov.ua/documents/8452025-57121|title=УКАЗ ПРЕЗИДЕНТА УКРАЇНИ №845/2025 Про зміни у складі Ради національної безпеки і оборони України}}</ref> Украинаның НАБУ мен САП тергеу мәліметтері бойынша топ көшбасшысы бақылайтын қаражатты жылыстатуға арналған «ақша жуу орнына» барған бұрынғы вице-премьер-министр Алексей Чернышевті тұтқындау туралы өтінішхатты табыстады.<ref>{{Cite web|url=https://bukvy.org/nabu-i-sap-vruchyly-chernyshovu-klopotannya-pro-zapobizhnyj-u-vyglyadi-trymannya-pid-vartoyu/|title=НАБУ і САП вручили Чернишову клопотання про тримання під вартою|lang=uk|first=|last=|website=Букви|date=2025-11-14|accessdate=2025-11-15}}</ref> 2025 жылғы 19 қарашада Украина Жоғарғы Радасы Светлана Гринчук пен Герман Галущенконы тиісінше Энергетика министрі және Әділет министрі лауазымдарынан қызметтен кетті жіберді.<ref>{{Cite web|url=https://www.bbc.com/ukrainian/articles/czdrdpgj6yyo|title=Відставка міністрів через "плівки Міндіча": Гринчук знайшлась, Галущенко загубився|lang=uk|website=BBC News Україна|date=2025-11-19|accessdate=2025-11-23}}</ref> === '''Андрей Ермак ісіндегі байланыстар''' === 2025 жылдың 28 қарашасында «Мидас» ісі аясында НАБУ мен САП Андрей Ермактың үйінде тінту жүргізді.<ref>{{Cite web|access-date=2025-11-28|date=2025-11-28|lang=ru|title=НАБУ и САП проводят обыски у Андрея Ермака|url=https://24tv.ua/ru/u-ermaka-nabu-i-sap-provodjat-obyski-smi_n2961098|website=24 Канал|archive-url=https://web.archive.org/web/20251128085353/https://24tv.ua/ru/u-ermaka-nabu-i-sap-provodjat-obyski-smi_n2961098|archive-date=2025-11-28}}</ref> Ермак бірнеше сағаттан кейін НАБУ мен СМАП тінтулеріне «толық көмектесіп жатқанын» және оларға көмектесуге дайын екенін мәлімдеді. Дәл сол күннің кешінде Украина Президенті Владимир Зеленский өзінің үндеуінде Андрей Ермактың «өз қалауы бойынша» қызметтен кетуі және «[[Украина президентінің кеңсесі|Президент Офисіндегі]] қайта жүктеу» туралы хабарлады. Зеленский келесі күні ПО-ның жаңа басшылығы бойынша консультациялар өткізетінін мәлімдеді.<ref>{{Cite web|access-date=2025-11-28|lang=ru|title=Глава Офиса президента Андрей Ермак написал заявление об отставке — Зеленский|url=https://nv.ua/ukraine/politics/glava-ofisu-prezidenta-andriy-yermak-napisav-zayavu-pro-vidstavku-zelenskiy-50564434.html|website=NV}}</ref> 2026 жылдың 11 мамырында Андрей Ермакқа ақшаны заңдастыру бойынша айып тағылды, 14 мамырда тұтқындалды: оған 140 млн гривна көлемінде кепіл белгіленді.<ref>{{cw|url=https://www.reuters.com/world/europe/ukraines-anti-corruption-court-places-zelenskiys-former-chief-staff-yermak-under-2026-05-14/|title=Zelenskiy's ex-top aide arrested as Ukraine graft probe widens|author=Pavel Polityuk, Dan Peleschuk|publisher=[[Reuters]]|lang=en|date=2026-05-14|accessdate=2026-05-14}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Украинадағы жемқорлық]] [[Санат:2025 жылдағы Украина]] [[Санат:Украинадағы саяси жанжалдар]] [[Санат:Украинаның Жемқорлықпен күрес жөніндегі ұлттық бюро]] nyt4zpckbiuyzzb7o1f5qbmcxs4vi86 0 785560 3661945 3645746 2026-09-27T09:57:43Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 3661945 wikitext text/x-wiki {{Жүлде | атауы = «Ленинградты қорғағаны үшін» медалі | суреті = [[Сурет:SU Medal For the Defence of Leningrad ribbon.svg|left|110px]] [[Сурет:Medal Defense of Leningrad.jpg|right|150px]] | сурет атауы = | фон түсі = | шынайы атауы = {{lang-ru|Медаль «За оборону Ленинграда»}} | мемлекет = {{USSR}} | түрі = [[Медаль|медал]] | үшін марапатталады = | жағдайы = берілмейді | негіздеуші = | негізделді = [[22 желтоқсан]] [[1942 жыл]] | алғашқы иегері = [[3 маусым]] [[1943 жыл]] | соңғы иегері = | барынша ұсынылған = шамамен 1 470 000 | жоғары марапаты = [[Суға батқандарды құтқарғаны үшін медалі|«Суға батқандарды құтқарғаны үшін» медалі]] | төменгі марапаты = [[Мәскеуді қорғағаны үшін медалі|«Мәскеуді қорғағаны үшін» медалі]] | сайты = | Commons = Medal "For the Defence of Leningrad" }} '''«Ленинградты қорғағаны үшін» медалі''' ({{lang-ru|Медаль «За оборону Ленинграда»}}) — КСРО-ның [[Санкт-Петербург|Ленинград]] қаласын қорғаушыларды (әскери қызметкерлер мен бейбіт тұрғындарды) марапаттауға арналған мемлекеттік марапаты. Бұл [[Соғыс уақыты|соғыс уақытында]] тағайындалған алғашқы кеңестік медалдердің бірі (сонымен қатар [[Одессаны қорғағаны үшін медалі|«Одессаны қорғағаны үшін»]], [[Ақиарды қорғағаны үшін медалі|«Ақиарды қорғағаны үшін»]] және [[Сталинградты қорғағаны үшін медалі|«Сталинградты қорғағаны үшін»]] медалдерімен қатар). == Тарихы == 1942 жылдың күзінің соңында КСРО Қорғаныс халық комиссариаты КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасына [[Санкт-Петербург|Ленинградты]], [[Волгоград|Сталинградты]], [[Ақиар|Ақиарды]] және [[Одесса|Одессаны]] қорғағаны үшін медалдер тағайындау туралы өтініш білдірді. КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1942 жылғы 22 желтоқсандағы «Ленинградты қорғағаны үшін», «Одессаны қорғағаны үшін», «Ақиарды қорғағаны үшін» және «Сталинградты қорғағаны үшін» медалдерін тағайындау және Ленинград, Одесса, Ақиар және Сталинград қорғанысына қатысушыларды осы медалдермен марапаттау туралы» Жарлығымен тағайындалды<ref>{{мақала | авторы = | тақырыбы = Указ Президиума Верховного Совета СССР «Об учреждении медалей «За оборону Ленинграда», «За оборону Одессы», «За оборону Севастополя» и «За оборону Сталинграда» и награждении этими медалями участников обороны Ленинграда, Одессы, Севастополя и Сталинграда» от 22 декабря 1942 года | шынайы атауы = | сілтеме = http://sun.tsu.ru/mminfo/2020/000462771/1942/1942_047.pdf| тілі = | жауапты = | баспа авторы = | басылым = Ведомости Верховного Совета СССР | түрі = газета | орны = | баспасы = | жыл = 1942 | томы = | нөмірі = 47 (206) | беттері = 1 | isbn = | issn = }}</ref>. 1943 жылғы 27 наурызда Жоғарғы Кеңестің осы үлгідегі медалдерді тағайындау туралы жарлығы қабылданды, онда медалдер туралы ереже, олардың үлгілері мен сипаттамалары бекітілді; сонымен бірге, жарлықта осы қалаларды қорғауға қатысушылардың барлығын — әскери қызметкерлерді де, бейбіт тұрғындарды да — осы үлгідегі медалдермен марапаттау көзделді. Медалді тағу қағидалары, таспаның түсі және оның марапаттық тағанға орналасуы КСРО Жоғарғы Кеңесі Төралқасының 1943 жылғы 19 маусымдағы «КСРО ордендері мен медалдеріне арналған таспалардың үлгілері мен сипаттамаларын және ордендерді, медалдерді, ордендік таспалар мен ерекшелік белгілерін тағу қағидаларын бекіту туралы» Жарлығымен бекітілді<ref>{{мақала | авторы = | тақырыбы = Указ Президиума Верховного Совета СССР «Об утверждении образцов и описание лент к орденам и медалям СССР и Правил ношения орденов, медалей, орденских лент и знаков отличия» от 19 июня 1943 года | шынайы атауы = | сілтеме = https://sun.tsu.ru/mminfo/2020/000462771/1943/1943_023.pdf| тілі = | жауапты = | баспа авторы = | басылым = Ведомости Верховного Совета СССР | түрі = газета | орны = | баспасы = | жыл = 1943 | томы = | нөмірі = 23 (229) | беттері = 1 – 2 | isbn = | issn = }}</ref>. Медалдің авторы — суретші Н. И. Москалев. Бекітілген нұсқадан бөлек, медалдің тағы 7 жобасы әзірленді: * Б. Г. Бархиннің нобайында негізгі элемент ретінде Финляндия вокзалы маңындағы Ленин ескерткіші бейнеленген, оның артқы жағында Адмиралдық орналасқан, ал оң жағында — зениттік зеңбіректің көтерілген ұңғысы бейнеленген; «Боробин» шеберханасының суретшілер тобы үш жоба әзірледі, олардың әрқайсысында қаланың бір сәулеттік нышаны және «Ленинградты қорғағаны үшін» деген жазу жазылған: * Бірінші жобада I Петрдің ескерткіші орналасқан, оның астында шабуылға көтерілген сүңгі мен пулемет бейнеленген, жазу шеңбер бойымен орналасқан; * Екінші нобайда — Адмиралдық бейнеленген, жазудың астындағы жиектері лавр бұтақтарымен көмкерілген; * Үшінші жобада жазуды ортасына орналастыру, жоғары жағына Петропавл қамалын, төменгі жағына — айқастырылған 2 мылтықты бейнелеу көзделген еді. А. А. Кабаковтың екі нобайы: * Бірінші нобайда шабуылға бара жатқан қызылфлотшы мен қызыләскершінің бейнелері және сол жақ жиегінде «Ленин қаласын сақтап қалу» деген жазу бар; артқы жағында Лениннің бейіні және «Ленинградты қорғағаны үшін» деген сөздер жазылған; * Екінші нобайда мылтықтарын көлденең ұстаған бірнеше қорғаушы ұрысқа дайындалып тұр, олардың назары сол жағындағы «Ленинград үшін» деген жазуға аударылған; артқы жағында «Ленинградты қорғағаны үшін» деген сөздер жазылған. Н. А. Конгисердің нобайында артында Петропавл соборы мен Ленин ескерткіші көтеріліп тұрған қызыләскерлер қатары бейнеленуі көзделген еді. 1963 жылғы «Ұлы Отан соғысы» маркалар топтамасында суретші П. Кранцевич марканың оң жақ бөлігінде медалдің беткі жағын бейнелеген. Медалдің суреті медалдің алғашқы штамптарын көрсетеді, ал медалдің құлақшасы — оның кейінгі нұсқасына жатады. «Ленинградты қорғағаны үшін» медалімен Ленинград қорғанысына қатысушылардың барлығы марапатталды: * қаланы қорғауға іс жүзінде қатысқан Қызыл Әскердің, Әскери-теңіз флотының және [[КСРО ішкі істер халық комиссариаты|ІІХК]] әскерлерінің бөлімдері, құрамалары мен мекемелерінің әскери қызметкерлері; * қаланы қорғау үшін ұрыс қимылдарына қатысқан, кәсіпорындар мен мекемелердегі жанқиярлық еңбегімен қаланың қорғанысына жәрдемдескен, қорғаныс құрылыстарын салуға, ӘШҚ-ға, коммуналдық шаруашылықты қорғауға, жау авиациясының шабуылдарынан болған өрттермен күресуге, көлік пен байланысты ұйымдастыруға және қамтамасыз етуге, қоғамдық тамақтандыруды, халықты жабдықтауды және мәдени-тұрмыстық қызмет көрсетуді ұйымдастыруға, науқастар мен жаралыларға күтім жасауға, балаларға қамқорлық жасауды ұйымдастыруға және қаланы қорғау жөніндегі басқа да іс-шараларды өткізуге қатысқан жұмысшылар, қызметшілер және азаматтық тұрғындардың басқа да өкілдері. Медалмен алғашқы марапаттау 1943 жылғы 3 маусымда Смольныйдағы салтанатты жиында өтті. 1945 жылға дейін Ленинград қорғанысына қатысқан шамамен 600 000 адам марапатталды. 1945 жылғы жағдай бойынша бұл адамдар туралы мәліметтер Ленинград қоршауы мұражайында сақталды, онда марапатталғандардың тегі жазылған 6 том болды. Кейін бұл құжаттар жоғалып кетті<ref>{{мақала | авторы = Милова И. Ю. | тақырыбы = Моя блокада. IV. Салют победы | шынайы атауы = | сілтеме = | тілі = | жауапты = | баспа авторы = | басылым = История Петербурга| түрі = журнал | орны = СПб. | баспасы = | жыл = 2009 | томы = | нөмірі = 3 (49) | беттері = 58—59 | isbn = | issn = }}</ref>. 1985 жылғы жағдай бойынша «Ленинградты қорғағаны үшін» медалімен шамамен '''1 470 000''' адам марапатталған. Олардың ішінде — қоршауда болған 15 мың бала мен жасөспірім еді. «Ленинградты қорғағаны үшін» медалімен марапатталған адамдардың кейінірек тағайындалған [[Ленинградтың 250 жылдығына орай» медалі|«Ленинградтың 250 жылдығына орай» мерейтойлық медалімен]] марапатталуға құқығы болды. == Сипаттамасы == [[Сурет:SU Medal For the Defence of Leningrad 1st variant ribbon.svg|thumb|right|200px|Таспаның 1-нұсқасы]] «Ленинградты қорғағаны үшін» медалі бастапқыда тот баспайтын болаттан жасалуы көзделді, бірақ 1943 жылғы 27 наурыздағы қаулымен материал [[Жез|жезге]] өзгертілді. Медалдің диаметрі 32 мм болатын дұрыс шеңбер пішіні бар. Медалдің алдыңғы жағында Адмиралдық ғимаратының көрінетін сұлбасы аясында мылтықтарын дайын ұстаған қызыләскершілер, қызылфлотшылар, жұмысшылар мен жұмысшы әйелдер тобы бейнеленген. Медалдің жоғарғы бөлігінде бесбұрышты жұлдызша және медалдің жиегі бойымен «ЛЕНИНГРАДТЫ ҚОРҒАҒАНЫ ҮШІН» ({{lang-ru|«ЗА ОБОРОНУ ЛЕНИНГРАДА»}}) деген жазу орналасқан. Медалдің алдыңғы жағы шығыңқы ернеумен жиектелген. Медалдің артқы жағында «БІЗДІҢ КЕҢЕСТІК ОТАНЫМЫЗ ҮШІН» ({{lang-ru|«ЗА НАШУ СОВЕТСКУЮ РОДИНУ»}}) деген жазу жазылған. Жазудың үстінде орақ пен балға бейнеленген. Медалдегі барлық жазулар мен бейнелер шығыңқы етіп жасалған. Медал құлақша мен шығыршық арқылы ені 24 мм жібек қатқыл таспасымен тысталған бесбұрышты тағанға жалғанады. Бастапқыда, таспа қызыл түсті, шеттерінде ені 4 мм-ден күміс түсті жолақтар болды. 1943 жылғы 19 маусымдағы Жарлықпен жаңа таспа белгіленді — ортасында ені 2 мм бойлық жасыл жолағы бар зәйтүн түсті таспа болды. «Ленинградты қорғағаны үшін», «Одессаны қорғағаны үшін», «Ақиарды қорғағаны үшін» және «Сталинградты қорғағаны үшін» медалдері бесбұрышты тағанға тағу үшін тағайындалған алғашқы кеңестік марапаттар болды. Бастапқыда, оларды кеуденің оң жағына тағу көзделді. 1943 жылғы 19 маусымдағы Жарлықпен бұрын басқа пішіндегі тағандарға тағылған өзге марапаттар үшін де бесбұрышты таған енгізіліп, қалаларды қорғағаны үшін медалдерді басқа марапаттармен бір қатарда кеуденің сол жағына тағу белгіленді. Марапат иегерінің басқа марапаттары болған жағдайда «Ленинградты қорғағаны үшін» медалі [[Одессаны қорғағаны үшін медалі|«Одессаны қорғағаны үшін»]] медалінің оң жағында, ал [[Мәскеуді қорғағаны үшін медалі|«Мәскеуді қорғағаны үшін»]] медалі тағайындалғаннан кейін соңғысының оң жағында орналасады<ref>{{кітап|авторы=Изотова М. А., Царёва Т. Б.|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Награды России и СССР. Популярная энциклопедия. Ордена, медали, нагрудные знаки|шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Ростов-на-Дону|баспасы=Владис|жыл=2010|томы= |беттері=462—463|барлық беті= |сериясы= |isbn=978-5-9567-0961-0|тиражы= }}</ref>. == Суреттеме == <gallery widths="170px" heights="170px" mode="packed"> Сурет:Defence of Leningrad REVERSE.jpg|Медалдің артқы жағы Сурет:RIAN archive 601183 Soviet soldiers awarded with the Defense of Leningrad Medal.jpg|«Ленинградты қорғағаны үшін» медалімен марапаттау, 1944 жыл 1 маусым Сурет:Leningrad Medal For the Defense of Leningrad Stamp USSR 1944.jpg|КСРО пошта маркасы, 1944 жыл Сурет:За оборону Ленинграда.jpg|Пискарёвское зиратының мұражай павильонына орнатылған медальон Сурет:"For the Defense of Leningrad" certificate. Georgiy Pavlovich Osipov. 1943.jpg|Медалдің куәлігі, 1943 жыл. </gallery> == Әдебиет == * {{мақала | авторы = Бурков В. Г.| тақырыбы = К истории медали «За оборону Ленинграда» | шынайы атауы = | сілтеме = | тілі = | жауапты = отв. ред. и предисл. О. Н. Наумов, археограф. введ. А. С. Соколов | баспа авторы = | басылым = Фалеристика, вексиллология, геральдика, история международных отношений: избранные труды | түрі = | орны = М. | баспасы = У Никитских ворот | жыл = 2021 | томы = | нөмірі = | беттері = 237—242 | isbn = | issn = }} * {{мақала | авторы = Виктор Григорьев | тақырыбы = Первые медали Великой Отечественной войны и их первоначальный вид после утверждения | шынайы атауы = | сілтеме = | тілі = | жауапты = | баспа авторы = | басылым = Санкт-Петербургский коллекционер | түрі = | орны = | баспасы = | жыл = 2005 | томы = | нөмірі = 2 (32) | беттері = 20 | isbn = | issn = }} * {{мақала | авторы = Владимир Холкин | тақырыбы = Редкие наградные документы к медали «За оборону Ленинграда» | шынайы атауы = | сілтеме = | тілі = | жауапты = | баспа авторы = | басылым = Петербургский коллекционер | түрі = | орны = | баспасы = | жыл = 2010 | томы = | нөмірі = 5 (61) | беттері = 54—55 | isbn = | issn = }} * {{кітап|авторы=Володин А. Н., Мерлай Н. М. |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Медали СССР |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=СПб. |баспасы=Печатный двор |жыл=1997 |томы= |беттері=54—55 |барлық беті= |сериясы= |isbn=5-7062-0111-0 |тиражы= }} * {{кітап|авторы=Григорьев В. С. |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=История одной награды |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны= |баспасы=М.: РИЦ «Кавалер» |жыл=2008 |томы= |беттері= |барлық беті= |сериясы= |isbn= |тиражы= }} * {{кітап|авторы=Изотова М. А., Царёва Т. Б. |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Награды России и СССР. Популярная энциклопедия. Ордена, медали, нагрудные знаки |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Ростов-на-Дону |баспасы=Владис |жыл=2010 |томы= |беттері=462—463 |барлық беті= |сериясы= |isbn=978-5-9567-0961-0 |тиражы= }} * {{кітап|авторы=Колесников Г. А., Рожков А. М. |бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Ордена и медали СССР |шынайы атауы= |сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Минск |баспасы=Народная асвета |жыл=1986 |томы= |беттері=73—75 |барлық беті= |сериясы= |isbn= |тиражы= }} * {{мақала | авторы = Метелкин Е. Н., Сохор Т. Е. | тақырыбы = Битва за Ленинград и блокада города на почтовых марках СССР и России | шынайы атауы = | сілтеме = https://pure.spbu.ru/ws/files/43617539/_.pdf | тілі = | жауапты = ред. Г. Л. Соболев | баспа авторы = | басылым = | түрі = | орны = СПб. | баспасы = Нестор-История | жыл = 2019 | томы = | нөмірі = | беттері = 137—146 | isbn = | issn = }} == Сілтеме == * [https://ru.wikisource.org/wiki/Страница:Sbornik_zakonov_1938-1956.djvu/310 Жоғарғы Кеңес Төралқасының 1942 жылғы 22 желтоқсандағы «„Ленинградты қорғағаны үшін“, „Одессаны қорғағаны үшін“, „Ақиарды қорғағаны үшін“ және „Сталинградты қорғағаны үшін“ медалдерін тағайындау және Ленинград, Одесса, Ақиар және Сталинград қорғанысына қатысушыларды осы медалдермен марапаттау туралы» Жарлығы]{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20100228200445/http://www.mondvor.narod.ru/MObLeng.html КСРО медалдары мен ордендері]{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20220617154318/https://medal.spbarchives.ru/search «Ленинградты қорғағаны үшін» медалі. Медальмен марапатталған бейбіт тұрғындарды іздеу.]{{ref-ru}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:КСРО медалдары]] g11ruoi0kprzmi3n8yjh4rs27yalhg4 0 785592 3661775 3645955 2026-09-27T01:38:28Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 3661775 wikitext text/x-wiki {{Тілдер |түсі = Үнді-Еуропа |аты = Латгал тілі |Сурет = Everyday use of Latgalian (2011).svg |өз атауы = latgalīšu volūda; ресми атауы: latgalīšu rokstu volūda |айтылуы = [latɡalʲiːʃu voluːda] |елдер = {{LAT}}; шағын қауымдары — {{RUS}} және латгал диаспорасы орналасқан басқа елдер |аймақтар = [[Латгалия]], ішінара [[Видземе]], [[Селония]], [[Рига]] |ресми тіл = жеке мемлекеттік немесе ресми тіл мәртебесі жоқ; Латвияда латыш тілінің тарихи түрі ретінде заңмен қорғалады |реттейтін мекеме = [[Латвияның Мемлекеттік тіл орталығы]] жанындағы Латгал жазба тілі жөніндегі кіші комиссия |сөйлеушілер саны = 164 500 күнделікті қолданушы (2011 жылғы санақ) |күйі = қолданыс аясы шектеулі аймақтық тіл |санаты = Еуразия тілдері |классификация = [[Үнді-еуропа тілдері]] :[[Балтық-славян тілдері]] ::[[Балтық тілдері]] :::[[Шығыс балтық тілдері]] |жазу = [[Латын әліпбиі]] |ISO1 = — |ISO2 = — |ISO3 = ltg }} '''Латгал тілі''' (латг. ''latgalīšu volūda''; ресми-құқықтық атауда ''latgalīšu rakstu volūda'' — «Латгал жазба тілі») — негізінен [[Латвия]]ның шығысындағы тарихи-мәдени [[Латгалия]] өңірінде қолданылатын шығыс балтық тілдік жүйесі. Оның мәртебесі екі түрлі сипатталады: халықаралық жіктеуіштерде оған жеке ISO 639-3 коды (''ltg'') берілген және көптеген зерттеушілер оны дербес тіл деп қарайды; ал Латвияның «Мемлекеттік тіл туралы» заңы Латгал жазба тілін «латыш тілінің тарихи нұсқасы» деп белгілейді және мемлекетке оны сақтау, қорғау мен дамыту міндетін жүктейді.<ref name="law">{{Cite web |url=https://likumi.lv/ta/id/14740-valsts-valodas-likums |title=Valsts valodas likums |publisher=Likumi.lv |language=lv |access-date=2026-08-22}}</ref> Латгал тілі жергілікті ауызекі сөйленістермен ғана шектелмейді: оның XVIII ғасырдан жалғасқан жазба дәстүрі, кодификацияланған емлесі, әдебиеті, баспасөзі, радиохабарлары және цифрлық ресурстары бар. Қазіргі әдеби норма орталық Латгалия сөйленістеріне сүйенеді. Латыш тілімен туыстығы өте жақын болғанымен, дыбыстық жүйесі, сөздік қоры және бірқатар грамматикалық тұлғалары жағынан елеулі айырмашылық көрсетеді. == Атауы және мәртебесі == Қазақ тіліндегі әдебиетте ''Латгал тілі'' атауы, орыс тілінде ''Латгальский язык'', ағылшын тілінде ''Latgalian'' қолданылады. Латгал тіліндегі өзіндік атауы — ''latgalīšu volūda''. Заңдар мен мемлекеттік бағдарламаларда көбіне ''latgalīšu rakstu valoda'' («Латгал жазба тілі») термині кездеседі. «Тіл ме, әлде диалект пе?» деген мәселе тек құрылымдық лингвистикаға емес, тарихқа, сәйкестікке және тіл саясатына да байланысты. Латвиядағы дәстүрлі диалектологиялық жіктеу Латгал сөйленістерін латыш тілінің жоғарғы латыш диалектісіне жатқызады. Басқа зерттеушілер көпғасырлық бөлек жазба дәстүрін, кодификациясын және қоғамдық қызметін негізге алып, Латгал тілін үшінші тірі балтық тілі ретінде қарастырады. Сондықтан энциклопедиялық сипаттамада құқықтық мәртебе мен ғылыми жіктеуді араластырмай көрсету маңызды. == Таралуы және сөйлеушілер саны == Негізгі аумағы — Латвияның шығысындағы Латгалия. Латгалша сөйлейтіндер Ригада, Латвияның басқа аймақтарында және тарихи көші-қон нәтижесінде Ресейдің кейбір өңірлерінде де кездеседі. Латвияның Орталық статистика басқармасы жариялаған 2022 жылғы 18–69 жастағы тұрғындар сауалнамасында Латгалия тұрғындарының 37,1%-ы, яғни 61,3 мың адам Латгал тілін үйде немесе күнделікті өмірде қолданатынын айтқан. Бүкіл Латвия бойынша бұл көрсеткіш 98,7 мың адамға немесе тиісті жастағы халықтың 8%-ына тең болды. Респонденттердің 1,3%-ы Латгал тілін ана тілі деп атаған; Латгалияның өзінде бұл үлес 8,4% болған. Үйде негізгі тіл ретінде оны Латвия тұрғындарының 1,2%-ы және Латгалия тұрғындарының 8,8%-ы көрсеткен.<ref name="stat2022">{{Cite web |url=https://stat.gov.lv/lv/statistikas-temas/izglitiba-kultura-zinatne/izglitibas-limenis/preses-relizes/21078-latgaliesu |title=37 % Latgales iedzīvotāju mājās un ikdienā lieto latgaliešu valodu |date=2023-10-25 |publisher=Latvijas Oficiālās statistikas portāls |language=lv |access-date=2026-08-22}}</ref> Бұл деректер 2011 жылғы халық санағындағы 164,5 мың күнделікті қолданушы санымен тікелей теңестірілмеуге тиіс, өйткені сұрақтардың қойылуы, жас шегі және зерттеу әдістемесі әртүрлі. == Жіктелуі == Латгал тілі мына генеалогиялық тармаққа жатады: * үнді-еуропа тілдері; * балтық-славян тармағы; * балтық тілдері; * шығыс балтық тілдері; * латыш тілдік континуумының жоғарғы латыш негізіндегі шығыс бөлігі. Оның ең жақын туысы — әдеби латыш тілі; бұдан кейін литва тілі тұрады. Латгал мен әдеби латыш тілдерінің жазба мәтіндерінде ұқсастық көп болғанымен, дайындықсыз сөйлеушілер үшін ауызша өзара түсіністік толық бола бермейді. Латгал тілінің қалыптасуына оның Латвияның басқа бөліктерінен бірнеше ғасыр бойы әкімшілік және конфессиялық тұрғыдан бөлек дамуы, католиктік жазба дәстүрі, сондай-ақ поляк, орыс және беларусь тілдерімен байланысы әсер еткен. == Тарихы == === Жазба дәстүрдің қалыптасуы === Латгалия XVI–XVII ғасырлардағы саяси өзгерістерден кейін поляк-литва мәдени кеңістігімен тығыз байланыста болды, ал Латвияның батысы мен орталығында неміс және лютерандық ықпал басым еді. Осы айырмашылықтар шығыс латыш сөйленістерінің бөлек жазба дәстүрге айналуына жағдай жасады. Латгал тілінде сақталған ең көне баспа кітап — 1753 жылы жарық көрген ''Evangelia toto anno'' («Бүкіл жылға арналған Інжіл»). Алғашқы мәтіндердің емлесі поляк орфографиясына сүйеніп, латын қарпін қолданды. Басылымдардың едәуір бөлігі діни әдебиет, дұға кітаптары, күнтізбелер мен рухани өлеңдер болды. === Баспаға тыйым және жаңғыру === 1863 жылғы Қаңтар көтерілісінен кейін Ресей империясының солтүстік-батыс губернияларында латын қарпімен кітап басуға шектеу қойылып, ол Латгалияда 1865–1904 жылдары қолданылды. Осы кезеңде қолжазба кітаптар мен жасырын әкелінген діни мәтіндер жазба дәстүрдің сақталуына көмектесті. 1904 жылы тыйым алынғаннан кейін Латгал тілінде газеттер, оқулықтар, грамматикалар мен көркем шығармалар шыға бастады. 1917 жылғы Резекне конгресі Латгалияның Латвияның басқа өлкелерімен бірігуін қолдап, сонымен бірге өңірдің тілдік-мәдени ерекшеліктерін сақтау талабын көтерді. 1920–1934 жылдары Латгал тілі аймақтық басқару, мектеп және баспасөзде біршама кең қолданылды. 1934 жылғы Карлис Улманис төңкерісінен кейін біріздендіру саясаты күшейіп, Латгал тілінің білім беру мен әкімшілік салалардағы орны күрт тарылды. Кеңес кезеңінде де оның баспа қызметі шектеулі болды; 1959 жылдан 1989 жылға дейін Латвияның өзінде Латгалша басылымдар іс жүзінде тоқтады, ал эмиграцияда кітаптар мен зерттеулер жариялана берді. === Қазіргі жаңғыру === 1990-жылдардан бастап кітап шығару, музыка, радио, театр және интернеттегі қолданыс жанданды. 2007 жылы Латвияның Мемлекеттік тіл орталығы қазіргі Латгал жазуының ресми ережелерін бекітті.<ref name="orth2007">{{Cite web |url=https://likumi.lv/ta/id/164904-par-latgaliesu-rakstibas-noteikumiem |title=Par Latgaliešu rakstības noteikumiem |date=2007-09-28 |publisher=Likumi.lv |language=lv |access-date=2026-08-22}}</ref> 2021–2027 жылдарға арналған Латвияның мемлекеттік тіл саясаты Латгал жазба тілін Латгал сәйкестігінің маңызды бөлігі әрі ел мәдениетінің ажырамас құндылығы деп атайды; оқу материалдарын, мұғалім даярлауды және тілдің цифрлық ресурстарын дамыту қарастырылған.<ref name="policy">{{Cite web |url=https://likumi.lv/ta/id/325679-par-valsts-valodas-politikas-pamatnostadnem-2021-2027-gadam |title=Par Valsts valodas politikas pamatnostādnēm 2021.–2027. gadam |publisher=Likumi.lv |language=lv |access-date=2026-08-22}}</ref> Латыш тілі агенттігінің 2026 жылғы жұмыс жоспарында Латгал тілін жалпы және бейресми білімде оқытуды қолдау, 30 мұғалімнің кәсіби біліктілігін арттыру көзделген.<ref name="lva2026">{{Cite web |url=https://valoda.lv/wp-content/uploads/2026/02/LVA-darba-plans-2026.-gadam-1.pdf |title=Latviešu valodas aģentūras darba plāns 2026. gadam |publisher=Latviešu valodas aģentūra |year=2026 |language=lv |access-date=2026-08-22}}</ref> 2026 жылғы 21 шілдедегі өзгерістен кейін Латгалияның тарихи қоныстану аумақтарындағы жер-су атауларын Латгал жазба тілінің нормаларына сәйкес қатар қалыптастыруға құқықтық негіз енгізілді.<ref name="toponyms2026">{{Cite web |url=https://likumi.lv/ta/id/243610-vietvardu-informacijas-noteikumi |title=Vietvārdu informācijas noteikumi |publisher=Likumi.lv |language=lv |access-date=2026-08-22}}</ref> == Диалектілері және әдеби нормасы == Әдетте солтүстік, орталық және оңтүстік сөйленістер тобы ажыратылады. Олардың арасында дауыстылар, дифтонгтер және кейбір жалғаулар бойынша айырмашылық бар, бірақ өзара түсінісуге кедергі келтірмейді. Қазіргі әдеби норманың фонетикалық негізін орталық Латгалияның Айзкалне (Ясмуйжа), Варкава, Галени, Виляни, Сакстагалс, Озолайне, Макашани, Дрицани, Гайгалава, Берзи, Тилжа және Наутрени маңындағы сөйленістер құрайды. XVIII ғасыр әдебиетінде оңтүстік сөйленістерінің ықпалы күштірек болған. == Жазуы == Латгал тілі диакритикалары бар латын әліпбиін қолданады. 2007 жылғы нормадағы 35 әріп: :'''A Ā B C Č D E Ē F G Ģ H I Y Ī J K Ķ L Ļ M N Ņ O Ō P R S Š T U Ū V Z Ž'''. Әдеби латыш әліпбиімен салыстырғанда ''Y y'' және ''Ō ō'' әріптері ерекшеленеді. Ұзын дауыстылар макронмен (''ā, ē, ī, ō, ū''), ызың және жұмсақ дауыссыздар гачек не седиль тәрізді белгілермен (''č, š, ž, ģ, ķ, ļ, ņ'') таңбаланады. Қазіргі жазу 1920-жылдардағы емле реформаларының жалғасы ретінде 2007 жылы қайта кодификацияланды; IETF тізілімінде 1929 және 2007 емлелерін айыратын ''ltg-ltg1929'' және ''ltg-ltg2007'' тілдік белгілері бар. == Фонетикасы мен фонологиясы == Латгал тілінің дыбыстық жүйесі шығыс балтық негізін сақтай отырып, әдеби латыш тілінен бірқатар белгілерімен ерекшеленеді:<ref name="nau2011">{{Cite book |last=Nau |first=Nicole |title=A Short Grammar of Latgalian |series=Languages of the World/Materials |volume=482 |location=München |publisher=LINCOM Europa |year=2011 |isbn=978-3-86288-055-3 |language=en}}</ref> * қысқа және созылыңқы дауыстылар мағына ажыратады; * ''ie'' және ''uo'' дифтонгтері, сондай-ақ дауысты мен жарты дауыстыдан құралған өзге тіркестер жиі қолданылады; * сөз екпіні, әдетте, бірінші буынға түседі; * ұзын буындарда құлама және үзік буын әуездері қарама-қарсы қойылады; * дауыссыздардың жуан және палаталданған қатарлары бар; * сөз тұлғаларында алдыңғы қатар дауыстылары мен жұмсарған дауыссыздардың, сондай-ақ артқы қатар дауыстылары мен жуан дауыссыздардың өзара үйлесуі байқалады. === Дауыстылар === Дауыстылар тілдің көлденең және тік қалпына, еріннің қатысына және созылыңқылығына қарай ажыратылады. Негізгі қысқа дауыстыларға ''i, y, u, e, o, a'' әріптерімен берілетін дыбыстар жатады; ''e'' мен ''a'' дыбыстарының нақты ашықтығы фонетикалық орта мен сөйленіске қарай өзгеруі мүмкін. ''Y y'' көбіне езулік жоғары орталық дауыстыны [ɨ] таңбалайды. Ол ''i'' дыбысымен белгілі дәрежеде қосымша таралымда кездесетіндіктен, зерттеулерде ''i'' мен ''y'' кейде екі фонема, кейде бір фонеманың аллофондары ретінде талданады.<ref name="nau2011" /> Дауыстының созылыңқылығы фонологиялық мәнге ие және жазуда макронмен көрсетіледі: ''ā, ē, ī, ō, ū''. Қысқа дауысты мен оның созылыңқы сыңары тек ұзақтығымен ғана емес, артикуляциялық кернеуімен де ерекшеленуі мүмкін: созылыңқы дауыстылар, әдетте, кернеулірек айтылады. Орта көтерілімді тарихи ұзын дауыстылардың орнына көп жағдайда бір фонемалық ''ie'' және ''uo'' дифтонгтері сәйкес келеді; ұзын ''ē'' мен ''ō''-ның таралуы шектеулі және сөздің шығу тегі мен сөйленіске тәуелді.<ref name="nau2011" /> {| class="wikitable" style="text-align:center" |+ Негізгі дауысты фонемалардың ықшамдалған жүйесі ! Қатар !! Қысқа дауыстылар (IPA) !! Созылыңқы дауыстылар немесе негізгі ұзын сыңарлар (IPA) |- | Алдыңғы қатар || /i, ɛ, æ/ || /iː, æː/, /ie/ |- | Орталық қатар || /ɨ, a/ || /aː/ |- | Артқы қатар || /u, ɔ/ || /uː/, /uo/ |} Кесте фонетикалық жүйені жалпылап көрсетеді: орфографиялық әріп пен фонема арасында әрдайым бір-біріне дәл сәйкестік бола бермейді. Әсіресе ''e'', ''ē'', ''o'', ''ō'' және дифтонгтердің айтылуы диалектілерде әркелкі. ''Ai, au, ei, iu, ui'' тәрізді дауысты тіркестері де бар; олардың бір бөлігі нағыз дифтонг, бір бөлігі екі фонеманың тізбегі ретінде талданады. === Дауыссыздар === Дауыссыздар жүйесінде қатаң–ұяң және жуан–жіңішке қарама-қарсылықтары маңызды. Еріндік, тіс-альвеолалық және тіл арты дауыссыздарының көбінде палаталданған сыңар кездеседі. Жазуда ''ģ, ķ, ļ, ņ'' әріптері тиісінше жұмсарған дауыссыздарды көрсетеді; басқа дауыссыздардың жұмсаруы көршілес ''i, ī, e, ē'' дауыстыларымен немесе ''j'' дыбысымен байланысты берілуі мүмкін. Палаталдану сөз тұлғаларын ажыратуға және морфологиялық алмасуларға қатысады.<ref name="nau2011" /> ''C, č, dz, dž'' аффрикаттары мен ''s, š, z, ž'' ызың-ысқырық қатарлары ажыратылады. ''F'' және ''h'' дыбыстары негізінен кірме сөздерде кездеседі; дәстүрлі сөйленістерде олар ''p'' және ''k'' тәрізді төл дыбыстармен алмастырылуы мүмкін. Сөз соңында және қатаң дауыссыздың алдында ұяң шұғыл дауыссыздардың қатаңдануы байқалады. Дауыссыз тіркестерінде кейінгі дыбыстың ықпалымен ұяңдық-қатаңдық жағынан кейінді үндесу де болуы мүмкін. === Екпін және буын әуезі === Сөз екпіні көбіне бірінші буынға түседі. Кейбір кірме сөздерде, демеуліктермен немесе морфологиялық тұлғалармен келген құрылымдарда ауытқу болуы мүмкін, бірақ алғашқы буын екпіні негізгі үлгі саналады. Екпінді буынның созылыңқылығы дауыстының ұзындығымен ғана емес, дауыстыдан кейінгі үнді дауыссызбен де жасала алады. Ұзын буындарда екі фонологиялық әуез ажыратылады: '''құлама әуез''' және '''үзік әуез'''. Ұзын буынға созылыңқы дауысты, дифтонг немесе қысқа дауыстыдан кейін келген үнді дауыссыздан құралған буын жатады. Құлама әуезде дауыс биіктігі мен қарқын біртіндеп төмендейді; үзік әуезде бұл төмендеу күрт жүріп, көмейлік тарылу немесе қысқа үзіліс сезілуі мүмкін. Әуез айырмасы жазуда белгіленбейді және мағына ажырататын жұптар көп емес. Мысалы, бірдей ''reit'' жазылымы әуезге қарай «жұту» және «ертең» мағыналарын бере алады.<ref name="nau2011" /> Латгал әдеби тілінің негізі болған терең селондық емес сөйленістерде құлама және үзік әуездер тән. Ал селондық сөйленістерде просодиялық жүйе өзгеше болып, құлама және көтеріңкі әуездер ажыратылуы мүмкін. Сондықтан «латгал тілінің әуез жүйесі» деген сипаттама әдеби нормаға қатысты айтылғанда ғана бірізді болады. === Морфофонологиялық үдерістер === Латгал тіліне алдыңғы және артқы қатарға негізделген морфофонологиялық үйлесім тән. Бір сөз тұлғасының құрамында алдыңғы қатар дауыстылары көбіне палаталданған дауыссыздармен, ал артқы қатар дауыстылары жуан дауыссыздармен ұштасуға ұмтылады. Жұрнақ немесе жалғау қосылғанда түбірдегі дауыстының, дауыссыздың не олардың жұмсақ-жуан сыңарының алмасуы мүмкін. Бұл құбылыс зат есімнің септелуінде, сын есім мен сан есімнің қиысуында және етістік тұлғаларында көрінеді.<ref name="nau2011" /> Диалектілік айырмашылықтар дауыстының сапасына, ''ie — ei'', ''uo — ō'' тәрізді сәйкестіктерге, дауыссыздың палаталдану дәрежесіне және буын әуезінің жүзеге асуына әсер етеді. Қазіргі әдеби айтылым орталық Латгалия сөйленістеріне негізделгенімен, күнделікті ауызекі тілде солтүстік және оңтүстік нұсқалардың фонетикалық белгілері сақталған. == Грамматикасы == Латгал тілі — флективті тіл. Зат есімдерде екі грамматикалық тек (ер және әйел), жекеше-көпше сан және септік категориялары бар. Universal Dependencies сипаттамасында атау, ілік, барыс, табыс, жатыс және қаратпа септіктері ажыратылады. Сын есімдер, анықтауыштар мен көптеген сан есімдер зат есіммен тек, сан және септік жағынан қиысады. Етістіктер жақ пен санға жіктеледі; ашық райда осы, өткен және келер шақ, сондай-ақ бұйрық, шартты, жеткізілмелі және қажеттілік райлары сипатталады.<ref name="ud">{{Cite web |url=https://universaldependencies.org/ltg/index.html |title=Latgalian UD |publisher=Universal Dependencies |language=en |access-date=2026-08-22}}</ref> === Есімдіктер === Жіктеу есімдіктерінің атау септігіндегі негізгі түрлері:<ref name="pronouns">{{Cite web |url=https://lynuojs.wordpress.com/gramatika/vietniekvards/ |title=Vietniekvārds |publisher=Latgalīšu daslēdzis škola |language=ltg |access-date=2026-08-22}}</ref> {| class="wikitable" ! Жақ !! Жекеше !! Көпше |- | 1-жақ || ''es'' — мен || ''mes'' — біз |- | 2-жақ || ''tu'' — сен || ''jius'' — сендер, сіздер |- | 3-жақ || ''jis'' — ол (ер тек), ''jei'' — ол (әйел тек) || ''jī'' — олар (ер не аралас топ), ''juos'' — олар (әйел тобы) |} Үшінші жақ есімдіктері адамдарға ғана емес, жансыз заттарға да қолданылады. Жіктеу есімдіктерінің септелуі түбір алмасуларымен жүреді: {| class="wikitable" ! Септік !! Мен !! Сен !! Ол (ер) !! Ол (әйел) !! Біз !! Сіздер !! Олар (ер/аралас) !! Олар (әйел) |- | Атау || ''es'' || ''tu'' || ''jis'' || ''jei'' || ''mes'' || ''jius'' || ''jī'' || ''juos'' |- | Ілік || ''mane'' || ''teve'' || ''juo'' || ''juos'' || ''myusu'' || ''jiusu'' || ''jūs'' || ''jūs'' |- | Барыс || ''maņ'' || ''tev'' || ''jam'' || ''jai'' || ''mums'' || ''jums'' || ''jim'' || ''jom'' |- | Табыс || ''mani'' || ''tevi'' || ''jū'' || ''jū'' || ''myus'' || ''jius'' || ''jūs'' || ''juos'' |- | Жатыс || ''manī'' || ''tevī'' || ''jimā'' || ''jamā'' || ''myusūs'' || ''jiusūs'' || ''jimūs'' || ''jamuos'' |} Өздік есімдік — ''seve'' немесе ''sevi''; оның атау септік тұлғасы болмайды: ілік ''seve'', барыс ''sev'', табыс ''sevi'', жатыс ''sevī''. Негізгі тәуелдік есімдіктер: ''muns — muna'' («менің»), ''tovs — tova'' («сенің»), ''sovs — sova'' («өзінің»), сондай-ақ ''myusu'' («біздің») және ''jiusu'' («сіздердің»). Сілтеу есімдіктеріне жақындағы нысанды білдіретін ''itys — itei'', ''šys — šei'' және алыстағы нысанды білдіретін ''tys — tei'' жатады. Сұрау-қатыстық есімдіктердің негізгі түрлері — ''kas'' («кім? не?»), ''kurs — kura'' («қайсы?»); белгісіздік есімдіктері ''cyts — cyta'', ''kaids — kaida'', ал болымсыздық есімдіктері ''nikas'', ''nikaids — nikaida'', ''nivīns — nivīna'' тәрізді тұлғалармен беріледі.<ref name="orth2007" /> === Сан есімдер === Латгал тілінде сан есімдер есептік (''pamata skaitļa vuordi'') және реттік (''kuortys skaitļa vuordi'') болып бөлінеді. 1–9 аралығындағы бірқатар есептік сан есімнің ер және әйел текке арналған тұлғалары бар. ''-padsmit'' және ''-desmit'' элементтерімен аяқталатын есептік сандар, әдетте, септелмейді; қалған есептік сандар мен барлық реттік сандар септеле алады. ''symts'' («жүз») — ер текті, ''tyukstūša'' («мың») — әйел текті, ''miļjons'' пен ''miļjards'' — ер текті сөздер. ==== Есептік сан есімдер ==== {| class="wikitable" ! Сан !! Латгалша !! Ескерту |- | 0 || ''nulle'' || нөл |- | 1 || ''vīns'' (ер), ''vīna'' (әйел) || текке қарай қиысады |- | 2 || ''div'', ''divi''; көптік тұлғалары ''diveji — divejis'' || ер және әйел тұлғалары ажырайды |- | 3 || ''treis''; ''treji — trejis'' || |- | 4 || ''četri — četrys'' || ер — әйел |- | 5 || ''pīci — pīcys'' || ер — әйел |- | 6 || ''seši — sešys'' || ер — әйел |- | 7 || ''septeni — septenis'' || ер — әйел |- | 8 || ''ostoni — ostonis'' || ер — әйел |- | 9 || ''deveni — devenis'' || ер — әйел |- | 10 || ''desmit'' || |- | 11 || ''vīnpadsmit'' || |- | 12 || ''divpadsmit'' || |- | 13 || ''treispadsmit'' || |- | 14 || ''četrpadsmit'', сондай-ақ ''četrupadsmit'' || екі нұсқа да кездеседі |- | 15 || ''pīcpadsmit'' || |- | 16 || ''sešpadsmit'' || |- | 17 || ''septeņpadsmit'' || |- | 18 || ''ostoņpadsmit'' || |- | 19 || ''deveņpadsmit'' || |- | 20 || ''divdesmit'' || |- | 30 || ''treisdesmit'' || |- | 40 || ''četrdesmit'', сондай-ақ ''četrudesmit'' || |- | 50 || ''pīcdesmit'' || |- | 60 || ''sešdesmit'' || |- | 70 || ''septeņdesmit'' || |- | 80 || ''ostoņdesmit'' || |- | 90 || ''deveņdesmit'' || |- | 100 || ''symts'' || жүз |- | 1000 || ''tyukstūša'' || мың |- | 1 000 000 || ''miļjons'', ''milijons'' || миллион |- | 1 000 000 000 || ''miļjards'', ''milijards'' || миллиард |} Күрделі сандар үлкен разрядтан кішіге қарай тіркеседі: 21 — ''divdesmit vīns'' (ер) немесе ''divdesmit vīna'' (әйел), 44 — ''četrudesmit četri/četrys''. Цифрмен берілген есептік саннан кейін нүкте қойылмайды. ==== Реттік сан есімдер ==== Реттік сан есімдердің толық, белгілі жалғаулы тұлғалары ер текте ''-ais'', әйел текте көбіне ''-uo'' арқылы жасалады. 2–10 сандарының және ''-padsmyts'', ''-dasmyts'' негізді реттік сандардың қысқа, белгісіз жалғаулы нұсқалары да бар: мысалы, ''ūtrys — ūtra'', ''trešs — treša'', ''dasmyts — dasmyta''. ''Pyrmais — pyrmuo'' («бірінші») сөзінің қысқа тұлғасы жоқ. {| class="wikitable" ! Сан !! Ер тек !! Әйел тек !! Қазақша |- | 1. || ''pyrmais'' || ''pyrmuo'' || бірінші |- | 2. || ''ūtrais'' || ''ūtruo'' (сондай-ақ ''ūtrei'') || екінші |- | 3. || ''trešais'' || ''trešuo'' || үшінші |- | 4. || ''catūrtais'' || ''catūrtuo'' || төртінші |- | 5. || ''pīktais'' || ''pīktuo'' || бесінші |- | 6. || ''sastais'' || ''sastuo'' || алтыншы |- | 7. || ''septeitais'' || ''septeituo'' || жетінші |- | 8. || ''ostoitais'' || ''ostoituo'' || сегізінші |- | 9. || ''deveitais'' || ''deveituo'' || тоғызыншы |- | 10. || ''dasmytais'' || ''dasmytuo'' || оныншы |- | 11. || ''vīnpadsmytais'' || ''vīnpadsmytuo'' || он бірінші |- | 12. || ''divpadsmytais'' || ''divpadsmytuo'' || он екінші |- | 20. || ''divdasmytais'' || ''divdasmytuo'' || жиырмасыншы |- | 21. || ''divdesmit pyrmais'' || ''divdesmit pyrmuo'' || жиырма бірінші |- | 100. || ''symtais'' || ''symtuo'' || жүзінші |- | 1000. || ''tyukstūšais'' || ''tyukstūšuo'' || мыңыншы |} Қазіргі цифрлық мәтіндер мен Universal Dependencies корпусында реттік сан цифрдан кейін нүктемен жазылады (''1.'', ''12.''). Дәстүрлі Латгал басылымдарында нүктесіз жазу да болған; сондықтан тарихи мәтіндерде екі үлгі ұшырасады.<ref name="numerals">{{Cite web |url=https://lynuojs.wordpress.com/gramatika/skaitla-vards/ |title=Skaitļa vārds |publisher=Latgalīšu daslēdzis škola |language=ltg |access-date=2026-08-22}}</ref><ref>{{Cite journal |url=https://journals.rta.lv/index.php/LATG/article/view/1693 |title=Numerals’ Usage Problems in Latgalian Language |author=Aņss Ataols Bierzeņš |journal=Via Latgalica |doi=10.17770/latg2012.4.1693 |language=en |access-date=2026-08-22}}</ref> === Апта күндері === Апта күндерінің атаулары сөйлем ортасында кіші әріппен жазылатын жалпы есімдер:<ref name="ud" /> {| class="wikitable" ! Қазақша !! Латгалша |- | дүйсенбі || ''pyrmūdīne'' |- | сейсенбі || ''ūtardīne'' |- | сәрсенбі || ''trešdīne'' |- | бейсенбі || ''catūrtdīne'' |- | жұма || ''pīktdīne'' |- | сенбі || ''sastdīne'' |- | жексенбі || ''svātdīne'' |} Уақыт үстеулері ретінде қысқарған тұлғалар да жұмсалады: ''pyrmūdiņ'' («дүйсенбіде»), ''ūtardiņ'', ''trešdiņ'', ''catūrtdiņ'', ''pīktdiņ'', ''sastdiņ'', ''svātdiņ''. === Ай атаулары === Ай атаулары да сөйлем ортасында кіші әріппен жазылады:<ref name="ud" /> {| class="wikitable" ! Қазақша !! Латгалша |- | қаңтар || ''janvars'' |- | ақпан || ''februars'' |- | наурыз || ''marts'' |- | сәуір || ''apreļs'' |- | мамыр || ''majs'' |- | маусым || ''juņs'' |- | шілде || ''juļs'' |- | тамыз || ''augusts'' |- | қыркүйек || ''septembris'' |- | қазан || ''oktobris'' |- | қараша || ''novembris'' |- | желтоқсан || ''decembris'' |} ''Marts'' және ''Augusts'' кісі есімі ретінде қолданылса, жалқы есім болғандықтан бас әріппен жазылады. == Сөздік қоры == Негізгі сөздік қоры балтық тектес. Латыш және литва тілдерімен ортақ байырғы қабатпен қатар, тарихи жағдайға байланысты поляк, орыс, беларусь, неміс және латын тілдерінен енген сөздер бар. Католик дініне қатысты терминдерде поляк және латын ықпалы айқын. Қазіргі терминжасам әдеби латыш тілінің ресурстарымен де өзара әрекеттеседі. Латышша–Латгалша электрондық сөздік ''Mūsdienu latgaliešu tekstu korpuss'' материалдары негізінде дамытылып келеді; литва–латыш–Латгал онлайн сөздігі салыстырмалы лексикографияға қызмет етеді.<ref>{{Cite web |url=https://vuordineica.lv/ |title=Latviešu–latgaliešu vārdnīca |language=lv,ltg |access-date=2026-08-22}}</ref><ref>{{Cite web |url=https://hipilatlit.ru.lv/dictionary/ |title=Lithuanian–Latvian–Latgalian Dictionary |access-date=2026-08-22}}</ref> == Қоғамдық қолданысы == Латгалша көркем және діни әдебиет, мерзімді баспасөз, ән мәтіндері, сахналық шығармалар мен интернет материалдары жарияланады. Латвия қоғамдық радиосы мен өңірлік медиада Латгал тіліндегі хабарлар бар; ''Latgalīšu Kulturys Gazeta'' (''lakuga.lv'') секілді цифрлық басылымдар тілдің заманауи қолданысын кеңейтеді. Тіл кейбір оқу орындарында факультатив ретінде және жоғары мектепте зерттеу нысаны ретінде оқытылады, бірақ бүкіл Латвия бойынша міндетті әрі біркелкі пән емес. Латгал тіліндегі мәдениеттің танымал нышандарының бірі — Янис Стрейчстің ''Cylvāka bārns'' («Адам баласы», 1991) көркем фильмі. Қазіргі музыкалық орындаушылар мен жыл сайынғы ''Boņuks'' мәдени сыйлығы да тілдің беделін арттыруға ықпал етеді. Тілдің өміршеңдігіне отбасы ішіндегі берілістің әлсіреуі, жастардың көші-қоны, әдеби латыш және орыс тілдерінің басымдығы әсер етеді. Сонымен қатар кодификация, цифрлық сөздіктер мен корпустар, мектеп бағдарламалары, қоғамдық хабар тарату және қос тілді маңдайшалар оның қызмет аясын кеңейтіп отыр. == Қазақстан ақпарат кеңістігінде == Қазақстандық медиада Латгал тілі туралы материалдар сирек және көбіне Латвияның ішкі саясатына қатысты жаңалықтар аясында көрінеді. Мысалы, ''Zakon.kz'' 2014 жылы Сейм депутаты Юрис Вилюмстің депутаттық антты Латгал тілінде айтуына байланысты туған рәсімдік-құқықтық дауды хабарлаған; материалда Латвия заңы Латгал тілін латыш тілінің бір түрі деп танитыны түсіндірілген.<ref>{{Cite web |url=https://www.zakon.kz/redaktsiia-zakonkz/4665398-latvijjskomu-deputatu-otkazali-v.html |title=Латвийскому депутату отказали в статусе из-за Латгалского языка |date=2014-11-05 |publisher=Zakon.kz |language=ru |access-date=2026-08-22}}</ref> Ашық қолжетімді қазақстандық ірі БАҚ пен салалық сайттарда Латгал тілінің грамматикасы, оқытылуы немесе қазіргі статистикасы туралы тұрақты арнайы жарияланымдар байқалмайды; сондықтан тілге қатысты деректерді Латвияның ресми статистикасы, заңнамасы және маманданған лингвистикалық еңбектермен тексеру қажет. == Қараңыз == * [[Латыш тілі]] * [[Литва тілі]] * [[Балтық тілдері]] * [[Латгалия]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://likumi.lv/ta/id/164904-par-latgaliesu-rakstibas-noteikumiem Латгал жазуының ресми ережелері] * [https://web.archive.org/web/20260823232734/https://vuordineica.lv/ Латышша–Латгалша онлайн сөздік] * [https://universaldependencies.org/ltg/ Universal Dependencies: Latgalian] * [https://lynuojs.wordpress.com/ Латгал тілін үйрететін «Daslēdzis» порталы] [[Санат:Балтық тілдері]] [[Санат:Латвия тілдері]] [[Санат:Латгалия]] 7cbzuhkso124143h3dlsv6clrvinx60 0 786076 3661801 3659378 2026-09-27T04:28:13Z Casserium 68287 /* Құрылымы */ 3661801 wikitext text/x-wiki {{Үкімет | Атауы = Екінші Олжас Бектенов үкіметі | Байрағы = Flag of Kazakhstan.svg | Құзыреті = [[Қазақстан]]ның<!-- Мемлекетін ілік септікте жазыңыз --> | Үкімет нөмірі = 16<!-- Бұл — ел тарихындағы нешінші үкімет? --> | Үкімет түрі = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметі]] | Сурет = Second Bektenov Cabinet meeting 2026-09-08.jpg | Ені = 210px | Сурет атауы = Бектенов үкіметінің отырысы, 2026 жыл | Құрылуы = 31 тамыз 2026 | Таратылуы = | Статусы = Қызметте | Мемлекет басшысы = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Үкімет басшысы = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Үкімет басшысының орынбасары = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] | Өзге басшы лауазымы = Вице-президент | Өзге басшы = [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] | Министрлер саны = 21 | Биліктегі партия = {{ublist |[[Әділет (партия)|Әділет]] ([[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026]]) |{{Партия/Орындар|110|145|purple}} }} | Түрі = | Парламенті = [[Қазақстан Құрылтайы]] | Шақырылымы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-шақырылымы|1-сайланым]] | Оппозиция партиялары = [[Ауыл (партия)|Ауыл]]<br>[[Respublica]]<br>[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]]<br>[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | Оппозиция басшылары = | Сайлауы = | Ізашары = [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|I Бектенов]] | Ізбасары = | Ортаққор = }} '''Екінші Олжас Бектенов үкіметі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]нің 16-құрылымы, басшылығында [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]. Үкімет 2026 жылғы 31 тамызда, [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бірінші Бектенов үкіметі]]нің отставкасынан кейін құрылған еді. 31 тамыз күні, [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаттарының 137/145 дауыс бергенінен кейін Бектенов премьер болып тағайындалған еді.<ref name="sayl">{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/kurultai-soglasoval-kandidaturu-olzasa-bektenova-na-post-premer-ministra |title=Курултай согласовал кандидатуру Олжаса Бектенова на пост премьер-министра |language=ru |work=Informburo.kz |last=Ескендірова |first=Әйгерім |date=2026-08-31 |accessdate=2026-08-31}}</ref> == Құрылуы == 2026 жылғы 28 тамызда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] премьер [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] пен [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|оның үкіметі]]н қызметінен босатқан еді. Үкімет отставкасынан кейін Бектенов премьер-министрдің міндетін атқарушысы болып тағайындалды.<ref name="tarat1">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаттары [[Қазақстан президенті|Мемлекет басшысы]] ұсынған жаңа үкімет басшысының кандидатурасына дауыс берді. Бектенов кандидатурасын Тоқаев та, биліктегі [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясы да қолдады. Құрылтай дауыс беруі бойынша депутаттың 137 қолдаса, 7 дауыс беруден бас тартты.<ref name="sayl" /> {| class="wikitable" style="text-align:right-" ! colspan="10" |Мәжілістің дауыс беруі, 31 тамыз 2026 |- ! colspan="2" |Қолдаған ! colspan="2" |Қарсы шыққан ! colspan="2" |Бас тартқан ! colspan="2" |Дауыс бермеген ! colspan="2" |Қатыспаған |- ! colspan="2" style="background-color: #00b300" | ! colspan="2" style="background-color: #ff0000" | ! colspan="2" style="background-color: #ffff00" | ! colspan="2" style="background-color: purple" | ! colspan="2" style="#cccccc" | |- |'''137''' |'''94.48%''' |0 |0% |7 |4.82% |0 |0% |1 |0.69% |- | colspan="10" style="text-align:left;" |Дереккөзі: [https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/oljas-bektenov-perenaznachen-premer-ministrom-kazahstana-607408/ tengrinews.kz] |} Бұл үкімет ізашар [[бірінші Олжас Бектенов үкіметі]]нен құрылымы бойынша қатты ерекшеленбей құрылды. Тағайындаулардың көпшілігі 2026 жылғы 3 қыркүйекте орын алды. == Құрылымы == Министрлер алфавит ретімен қойылған (премьер-министрдің орынбасарлары мен сыртқы істер, ішкі істер, қорғаныс министрлерін санамағанда). {{Colorbox|#FFE6E6}} Ыдыраған министрлік {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы ! class=unsortable |Суреті !Аты-жөні ! class=unsortable colspan="2"|Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov official portrait (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Олжас Абайұлы|Бектенов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасарлары]]'''}} |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің<br>Бірінші орынбасары]] |[[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлыбек Машбекұлы|Нәлібаев}} |6 мамыр<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]]ның басшысы |[[Сурет:Ғалымжан Қойшыбаев primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Ғалымжан Тельманұлы|Қойшыбаев}} |4 қаңтар<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] |[[Сурет:Серік Жұманғарин primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Серік Мақашұлы|Жұманғарин}} |21 желтоқсан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | [[Сурет:Жаслан Мәдиев primeminister.kz.png|100px]] | {{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Қанат Бозымбаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Алдабергенұлы|Бозымбаев}} |31 наурыз<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''Министрлер'''}} |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Мұхтар Тілеуберді primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Мұхтар Бескенұлы|Тілеуберді}} |2 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|100px]] |{{sortname|Дәурен Жұматайұлы|Қосанов}} |8 маусым<br>2025 |27 қыркүйек<br>2026 |- |[[Сурет:Logo MVD KZ.jpg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |[[Сурет:Ержан Сәденов primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Ержан Сапарбекұлы|Сәденов}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы<br>министрі]] |[[Сурет:Айдарбек Сапаров.jpg|100px]] |{{sortname|Айдарбек Сейпілұлы|Сапаров}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |[[Сурет:Ерлан Сәрсембаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Жақсылықұлы|Сәрсембаев}} |9 қаңтар<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары<br>білім министрі]] |[[Сурет:Нурбек Саясат.png|100px]] |{{sortname|Саясат|Нұрбек}} |11 маусым<br>2022 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау<br>министрі]] |[[Сурет:Акмарал Альназарова.jpg|100px]] |{{sortname|Ақмарал Шәріпбайқызы|Әлназарова}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты<br>әлеуметтік қорғау министрі]] |[[Сурет:Official portrait of Asqarbek Ertaev, 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Асқарбек Маратұлы|Ертаев}} |27 қаңтар<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |[[Сурет:Нұрлан Сауранбаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Ермекұлы|Сауранбаев}} |30 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |[[Сурет:Мәди Такиев primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Мәди Төкешұлы|Такиев}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Арман Қырықбаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Арман Оразбайұлы|Қырықбаев}} |3 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |[[Сурет:Жұлдыз Сүлейменова primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Жұлдыз Досбергенқызы|Сүлейменова}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Эмблема МПС РК.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және<br>құрылыс министрі]] |[[Сурет:Ерсайын Нағаспаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Ерсайын Қайырғазыұлы|Нағаспаев}} |28 ақпан<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және<br>интеграция министрі]] |[[Сурет:Арман Шаққалиев primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Арман Абайұлы|Шаққалиев}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары<br>және ирригация министрі]] |[[Сурет:Нұржан Нұржігітов primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Нұржан Молдиярұлы|Нұржігітов}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Mchs emblem.gif|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар<br>министрі]] |[[Сурет:Мұрат Мұханов primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Мұрат Сейтмолдаұлы|Мұханов}} |3 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және<br>спорт министрі]] |[[Сурет:Ербол Мырзабосынов primeminister.kz (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ербол Қуантайұлы|Мырзабосынов}} |2 қыркүйек<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және<br>табиғи ресурстар министрі]] |[[Сурет:Әлібек Қуантыров primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Әлібек Сәкенұлы|Қуантыров}} |3 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |[[Сурет:Ерлан Ақкенженов primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Құдайбергенұлы|Ақкенженов}} |19 наурыз<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |} == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан үкіметтері|Бектенов2]] [[Санат:2026 жылдағы Қазақстан]] [[Санат:2026 жылы Қазақстанда пайда болғандар]] [[Санат:Қазіргі үкіметтер|Қазақстан]] 7wlekjtg66xgfsq4cxyphmshqc79lze 3661838 3661801 2026-09-27T06:58:52Z Nurken 111493 3661838 wikitext text/x-wiki {{Үкімет | Атауы = Екінші Олжас Бектенов үкіметі | Байрағы = Flag of Kazakhstan.svg | Құзыреті = [[Қазақстан]]ның<!-- Мемлекетін ілік септікте жазыңыз --> | Үкімет нөмірі = 16<!-- Бұл — ел тарихындағы нешінші үкімет? --> | Үкімет түрі = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметі]] | Сурет = Second Bektenov Cabinet meeting 2026-09-08.jpg | Ені = 210px | Сурет атауы = Бектенов үкіметінің отырысы, 2026 жыл | Құрылуы = 31 тамыз 2026 | Таратылуы = | Статусы = Қызметте | Мемлекет басшысы = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Үкімет басшысы = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Үкімет басшысының орынбасары = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] | Өзге басшы лауазымы = Вице-президент | Өзге басшы = [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] | Министрлер саны = 21 | Биліктегі партия = {{ublist |[[Әділет (партия)|Әділет]] ([[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026]]) |{{Партия/Орындар|110|145|purple}} }} | Түрі = | Парламенті = [[Қазақстан Құрылтайы]] | Шақырылымы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-шақырылымы|1-сайланым]] | Оппозиция партиялары = [[Ауыл (партия)|Ауыл]]<br>[[Respublica]]<br>[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]]<br>[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | Оппозиция басшылары = | Сайлауы = | Ізашары = [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|I Бектенов]] | Ізбасары = | Ортаққор = }} '''Екінші Олжас Бектенов үкіметі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]нің 16-құрылымы, басшылығында [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]. Үкімет 2026 жылғы 31 тамызда, [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бірінші Бектенов үкіметі]]нің отставкасынан кейін құрылған еді. 31 тамыз күні, [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаттарының 137/145 дауыс бергенінен кейін Бектенов премьер болып тағайындалған еді.<ref name="sayl">{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/kurultai-soglasoval-kandidaturu-olzasa-bektenova-na-post-premer-ministra |title=Курултай согласовал кандидатуру Олжаса Бектенова на пост премьер-министра |language=ru |work=Informburo.kz |last=Ескендірова |first=Әйгерім |date=2026-08-31 |accessdate=2026-08-31}}</ref> == Құрылуы == 2026 жылғы 28 тамызда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] премьер [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] пен [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|оның үкіметі]]н қызметінен босатқан еді. Үкімет отставкасынан кейін Бектенов премьер-министрдің міндетін атқарушысы болып тағайындалды.<ref name="tarat1">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаттары [[Қазақстан президенті|Мемлекет басшысы]] ұсынған жаңа үкімет басшысының кандидатурасына дауыс берді. Бектенов кандидатурасын Тоқаев та, биліктегі [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясы да қолдады. Құрылтай дауыс беруі бойынша депутаттың 137 қолдаса, 7 дауыс беруден бас тартты.<ref name="sayl" /> {| class="wikitable" style="text-align:right-" ! colspan="10" |Мәжілістің дауыс беруі, 31 тамыз 2026 |- ! colspan="2" |Қолдаған ! colspan="2" |Қарсы шыққан ! colspan="2" |Бас тартқан ! colspan="2" |Дауыс бермеген ! colspan="2" |Қатыспаған |- ! colspan="2" style="background-color: #00b300" | ! colspan="2" style="background-color: #ff0000" | ! colspan="2" style="background-color: #ffff00" | ! colspan="2" style="background-color: purple" | ! colspan="2" style="#cccccc" | |- |'''137''' |'''94.48%''' |0 |0% |7 |4.82% |0 |0% |1 |0.69% |- | colspan="10" style="text-align:left;" |Дереккөзі: [https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/oljas-bektenov-perenaznachen-premer-ministrom-kazahstana-607408/ tengrinews.kz] |} Бұл үкімет ізашар [[бірінші Олжас Бектенов үкіметі]]нен құрылымы бойынша қатты ерекшеленбей құрылды. Тағайындаулардың көпшілігі 2026 жылғы 3 қыркүйекте орын алды. == Қызметі == 2026 жылғы қыркүйектегі [[Каспий теңізіндегі әскерилер қазасы]]нан кейін [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] Қорғаныс министрі лауазымынан босатылады. Оның ізбасары [[Айдос Сәкенұлы Мырзахметов|Айдос Мырзахметов]] болды. == Құрылымы == Министрлер алфавит ретімен қойылған (премьер-министрдің орынбасарлары мен сыртқы істер, ішкі істер, қорғаныс министрлерін санамағанда). {{Colorbox|#FFE6E6}} Ыдыраған министрлік {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы ! class=unsortable |Суреті !Аты-жөні ! class=unsortable colspan="2"|Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov official portrait (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Олжас Абайұлы|Бектенов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасарлары]]'''}} |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің<br>Бірінші орынбасары]] |[[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлыбек Машбекұлы|Нәлібаев}} |6 мамыр<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]]ның басшысы |[[Сурет:Ғалымжан Қойшыбаев primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Ғалымжан Тельманұлы|Қойшыбаев}} |4 қаңтар<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] |[[Сурет:Серік Жұманғарин primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Серік Мақашұлы|Жұманғарин}} |21 желтоқсан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | [[Сурет:Жаслан Мәдиев primeminister.kz.png|100px]] | {{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Қанат Бозымбаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Алдабергенұлы|Бозымбаев}} |31 наурыз<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''Министрлер'''}} |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Мұхтар Тілеуберді primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Мұхтар Бескенұлы|Тілеуберді}} |2 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"| [[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|100px]] |{{sortname|Дәурен Жұматайұлы|Қосанов}} |8 маусым<br>2025 |27 қыркүйек<br>2026 |- |[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|100px]] |{{sortname|Айдос Сәкенұлы|Мырзахметов}} |27 қыркүйек<br>2026 |Қызметте |- |[[Сурет:Logo MVD KZ.jpg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |[[Сурет:Ержан Сәденов primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Ержан Сапарбекұлы|Сәденов}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы<br>министрі]] |[[Сурет:Айдарбек Сапаров.jpg|100px]] |{{sortname|Айдарбек Сейпілұлы|Сапаров}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |[[Сурет:Ерлан Сәрсембаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Жақсылықұлы|Сәрсембаев}} |9 қаңтар<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары<br>білім министрі]] |[[Сурет:Нурбек Саясат.png|100px]] |{{sortname|Саясат|Нұрбек}} |11 маусым<br>2022 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау<br>министрі]] |[[Сурет:Акмарал Альназарова.jpg|100px]] |{{sortname|Ақмарал Шәріпбайқызы|Әлназарова}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты<br>әлеуметтік қорғау министрі]] |[[Сурет:Official portrait of Asqarbek Ertaev, 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Асқарбек Маратұлы|Ертаев}} |27 қаңтар<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |[[Сурет:Нұрлан Сауранбаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Ермекұлы|Сауранбаев}} |30 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |[[Сурет:Мәди Такиев primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Мәди Төкешұлы|Такиев}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Арман Қырықбаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Арман Оразбайұлы|Қырықбаев}} |3 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |[[Сурет:Жұлдыз Сүлейменова primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Жұлдыз Досбергенқызы|Сүлейменова}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Эмблема МПС РК.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және<br>құрылыс министрі]] |[[Сурет:Ерсайын Нағаспаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Ерсайын Қайырғазыұлы|Нағаспаев}} |28 ақпан<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және<br>интеграция министрі]] |[[Сурет:Арман Шаққалиев primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Арман Абайұлы|Шаққалиев}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары<br>және ирригация министрі]] |[[Сурет:Нұржан Нұржігітов primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Нұржан Молдиярұлы|Нұржігітов}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Mchs emblem.gif|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар<br>министрі]] |[[Сурет:Мұрат Мұханов primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Мұрат Сейтмолдаұлы|Мұханов}} |3 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және<br>спорт министрі]] |[[Сурет:Ербол Мырзабосынов primeminister.kz (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ербол Қуантайұлы|Мырзабосынов}} |2 қыркүйек<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және<br>табиғи ресурстар министрі]] |[[Сурет:Әлібек Қуантыров primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Әлібек Сәкенұлы|Қуантыров}} |3 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |[[Сурет:Ерлан Ақкенженов primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Құдайбергенұлы|Ақкенженов}} |19 наурыз<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |} == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан үкіметтері|Бектенов2]] [[Санат:2026 жылдағы Қазақстан]] [[Санат:2026 жылы Қазақстанда пайда болғандар]] [[Санат:Қазіргі үкіметтер|Қазақстан]] cmkyk45ogrzoqdh0hlvk6x3bze1bgem 3661840 3661838 2026-09-27T07:05:01Z Nurken 111493 3661840 wikitext text/x-wiki {{Үкімет | Атауы = Екінші Олжас Бектенов үкіметі | Байрағы = Flag of Kazakhstan.svg | Құзыреті = [[Қазақстан]]ның<!-- Мемлекетін ілік септікте жазыңыз --> | Үкімет нөмірі = 16<!-- Бұл — ел тарихындағы нешінші үкімет? --> | Үкімет түрі = [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Үкіметі]] | Сурет = Second Bektenov Cabinet meeting 2026-09-08.jpg | Ені = 210px | Сурет атауы = Бектенов үкіметінің отырысы, 2026 жыл | Құрылуы = 31 тамыз 2026 | Таратылуы = | Статусы = Қызметте | Мемлекет басшысы = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Үкімет басшысы = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Үкімет басшысының орынбасары = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] | Өзге басшы лауазымы = Вице-президент | Өзге басшы = [[Ерлан Тынымбайұлы Қарин|Ерлан Қарин]] | Министрлер саны = 21 | Биліктегі партия = {{ublist |[[Әділет (партия)|Әділет]] ([[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026]]) |{{Партия/Орындар|110|145|purple}} }} | Түрі = | Парламенті = [[Қазақстан Құрылтайы]] | Шақырылымы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-шақырылымы|1-сайланым]] | Оппозиция партиялары = [[Ауыл (партия)|Ауыл]]<br>[[Respublica]]<br>[[Ақ жол демократиялық партиясы|Ақ жол]]<br>[[Жалпыұлттық социал-демократиялық партия|ЖСДП]] | Оппозиция басшылары = | Сайлауы = | Ізашары = [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|I Бектенов]] | Ізбасары = | Ортаққор = }} '''Екінші Олжас Бектенов үкіметі''' — [[Қазақстан Республикасының Үкіметі|Қазақстан үкіметі]]нің 16-құрылымы, басшылығында [[Қазақстан премьер-министрі|премьер-министр]] [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]. Үкімет 2026 жылғы 31 тамызда, [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|Бірінші Бектенов үкіметі]]нің отставкасынан кейін құрылған еді. 31 тамыз күні, [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаттарының 137/145 дауыс бергенінен кейін Бектенов премьер болып тағайындалған еді.<ref name="sayl">{{Cite web|url=https://informburo.kz/novosti/kurultai-soglasoval-kandidaturu-olzasa-bektenova-na-post-premer-ministra |title=Курултай согласовал кандидатуру Олжаса Бектенова на пост премьер-министра |language=ru |work=Informburo.kz |last=Ескендірова |first=Әйгерім |date=2026-08-31 |accessdate=2026-08-31}}</ref> == Құрылуы == 2026 жылғы 28 тамызда [[Қазақстан президенті|президент]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев]] премьер [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] пен [[Бірінші Олжас Бектенов үкіметі|оның үкіметі]]н қызметінен босатқан еді. Үкімет отставкасынан кейін Бектенов премьер-министрдің міндетін атқарушысы болып тағайындалды.<ref name="tarat1">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-ukimeti-turaly-2874634 |title=Қазақстан Республикасының Үкіметі туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-08-28 |accessdate=2026-08-28}}</ref> [[Қазақстан Құрылтайы|Құрылтай]] депутаттары [[Қазақстан президенті|Мемлекет басшысы]] ұсынған жаңа үкімет басшысының кандидатурасына дауыс берді. Бектенов кандидатурасын Тоқаев та, биліктегі [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясы да қолдады. Құрылтай дауыс беруі бойынша депутаттың 137 қолдаса, 7 дауыс беруден бас тартты.<ref name="sayl" /> {| class="wikitable" style="text-align:right-" ! colspan="10" |Мәжілістің дауыс беруі, 31 тамыз 2026 |- ! colspan="2" |Қолдаған ! colspan="2" |Қарсы шыққан ! colspan="2" |Бас тартқан ! colspan="2" |Дауыс бермеген ! colspan="2" |Қатыспаған |- ! colspan="2" style="background-color: #00b300" | ! colspan="2" style="background-color: #ff0000" | ! colspan="2" style="background-color: #ffff00" | ! colspan="2" style="background-color: purple" | ! colspan="2" style="#cccccc" | |- |'''137''' |'''94.48%''' |0 |0% |7 |4.82% |0 |0% |1 |0.69% |- | colspan="10" style="text-align:left;" |Дереккөзі: [https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/oljas-bektenov-perenaznachen-premer-ministrom-kazahstana-607408/ tengrinews.kz] |} Бұл үкімет ізашар [[бірінші Олжас Бектенов үкіметі]]нен құрылымы бойынша қатты ерекшеленбей құрылды. Тағайындаулардың көпшілігі 2026 жылғы 3 қыркүйекте орын алды. == Қызметі == 2026 жылғы қыркүйектегі [[Каспий теңізіндегі әскерилер қазасы]]нан кейін [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] Қорғаныс министрі лауазымынан босатылады. Оның ізбасары [[Айдос Сәкенұлы Мырзахметов|Айдос Мырзахметов]] болды. == Құрылымы == Министрлер алфавит ретімен қойылған (премьер-министрдің орынбасарлары мен сыртқы істер, ішкі істер, қорғаныс министрлерін санамағанда). {{Colorbox|#FFE6E6}} Ыдыраған министрлік {| class="wikitable sortable" style="text-align:center" !Лауазымы ! class=unsortable |Суреті !Аты-жөні ! class=unsortable colspan="2"|Қызметі |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрі|Премьер-министр]] |[[Сурет:Oljas Bektenov official portrait (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Олжас Абайұлы|Бектенов}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''[[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-министр орынбасарлары]]'''}} |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан премьер-министрінің бірінші орынбасары|Премьер-министрдің<br>Бірінші орынбасары]] |[[Сурет:Нұрлыбек Нәлібаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлыбек Машбекұлы|Нәлібаев}} |6 мамыр<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппараты]]ның басшысы |[[Сурет:Ғалымжан Қойшыбаев primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Ғалымжан Тельманұлы|Қойшыбаев}} |4 қаңтар<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] |[[Сурет:Серік Жұманғарин primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Серік Мақашұлы|Жұманғарин}} |21 желтоқсан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің орынбасары —<br>[[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] | [[Сурет:Жаслан Мәдиев primeminister.kz.png|100px]] | {{sortname|Жаслан Хасенұлы|Мәдиев}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері | Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>Премьер-министрдің<br>орынбасары |[[Сурет:Қанат Бозымбаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Қанат Алдабергенұлы|Бозымбаев}} |31 наурыз<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- | colspan="5" style="text-align:center;" | {{sort|Яя|'''Министрлер'''}} |- |[[Сурет:MFA emblem.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрі]] |[[Сурет:Мұхтар Тілеуберді primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Мұхтар Бескенұлы|Тілеуберді}} |2 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- | rowspan="2"| [[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |[[Сурет:Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі Дәурен Жұматайұлы Қосанов.jpg|100px]] |{{sortname|Дәурен Жұматайұлы|Қосанов}} |8 маусым<br>2025 |27 қыркүйек<br>2026 |- |[[Сурет:Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg|100px]] |{{sortname|Айдос Сәкенұлы|Мырзахметов}} |27 қыркүйек<br>2026 |Қызметте |- |[[Сурет:Logo MVD KZ.jpg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |[[Сурет:Ержан Сәденов primeminister.kz 2026.jpg|100px]] |{{sortname|Ержан Сапарбекұлы|Сәденов}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы<br>министрі]] |[[Сурет:Айдарбек Сапаров.jpg|100px]] |{{sortname|Айдарбек Сейпілұлы|Сапаров}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Ministry of Justice of Kazakhstan logo, 2023.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |[[Сурет:Ерлан Сәрсембаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Жақсылықұлы|Сәрсембаев}} |9 қаңтар<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары<br>білім министрі]] |[[Сурет:Нурбек Саясат.png|100px]] |{{sortname|Саясат|Нұрбек}} |11 маусым<br>2022 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау<br>министрі]] |[[Сурет:Акмарал Альназарова.jpg|100px]] |{{sortname|Ақмарал Шәріпбайқызы|Әлназарова}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты<br>әлеуметтік қорғау министрі]] |[[Сурет:Official portrait of Asqarbek Ertaev, 2025 (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Асқарбек Маратұлы|Ертаев}} |27 қаңтар<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |[[Сурет:Нұрлан Сауранбаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Нұрлан Ермекұлы|Сауранбаев}} |30 маусым<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |[[Сурет:Мәди Такиев primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Мәди Төкешұлы|Такиев}} |6 ақпан<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және<br>ақпарат министрі]] |[[Сурет:Арман Қырықбаев primeminister.kz 2026.jpg|100px]] |{{sortname|Арман Оразбайұлы|Қырықбаев}} |3 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Оқу-ағарту министрлігінің эмблемасы.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |[[Сурет:Жұлдыз Сүлейменова primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Жұлдыз Досбергенқызы|Сүлейменова}} |29 қыркүйек<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Эмблема МПС РК.png|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және<br>құрылыс министрі]] |[[Сурет:Ерсайын Нағаспаев primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Ерсайын Қайырғазыұлы|Нағаспаев}} |28 ақпан<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және<br>интеграция министрі]] |[[Сурет:Арман Шаққалиев primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Арман Абайұлы|Шаққалиев}} |2 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары<br>және ирригация министрі]] |[[Сурет:Нұржан Нұржігітов primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Нұржан Молдиярұлы|Нұржігітов}} |4 қыркүйек<br>2023 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Mchs emblem.gif|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар<br>министрі]] |[[Сурет:Мұрат Мұханов primeminister.kz 2026.jpg|100px]] |{{sortname|Мұрат Сейтмолдаұлы|Мұханов}} |3 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және<br>спорт министрі]] |[[Сурет:Ербол Мырзабосынов primeminister.kz (cropped).jpg|100px]] |{{sortname|Ербол Қуантайұлы|Мырзабосынов}} |2 қыркүйек<br>2024 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және<br>табиғи ресурстар министрі]] |[[Сурет:Әлібек Қуантыров primeminister.kz.png|100px]] |{{sortname|Әлібек Сәкенұлы|Қуантыров}} |3 қыркүйек<br>2026 жылдан бері |Қызметте |- |[[Сурет:Emblem of Kazakhstan latin.svg|60px]]<br>[[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |[[Сурет:Ерлан Ақкенженов primeminister.kz.jpg|100px]] |{{sortname|Ерлан Құдайбергенұлы|Ақкенженов}} |19 наурыз<br>2025 жылдан бері |Қызметте |- |} == Қосымша ақпарат == {{Notelist}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|2}} [[Санат:Қазақстан үкіметтері|Бектенов2]] [[Санат:2026 жылдағы Қазақстан]] [[Санат:2026 жылы Қазақстанда пайда болғандар]] [[Санат:Қазіргі үкіметтер|Қазақстан]] 8yt8abec8uxz0b3wefnei74uv3gyuzi 10 786196 3661804 3650514 2026-09-27T04:28:58Z Casserium 68287 /* */ 3661804 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті |state = collapsed |сурет = |тақырып_стиль = background:{{түс|Қазақстан}}; |тақырып = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]тің [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|екінші министрлер кабинеті]] <small>(31 тамыз 2026 жылдан бастап)</small> |бөлім_стиль = background:{{түс|Қазақстан}}; |бөлім1 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министрдің орынбасарлары]] |тізім1 = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] (Премьер-Министрдің бірінші орынбасары; 6 мамыр 2026) <br>[[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] (2 қыркүйек 2022) <br>[[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (4 қаңтар 2023) <br>[[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]] (31 наурыз 2024)<br>[[Жаслан Хасенұлы Мәдиев|Жаслан Мәдиев]] (29 қыркүйек 2025) |бөлім2 = [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппаратының басшысы]] |тізім2 = [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (4 қаңтар 2023) |бөлім3 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Сыртқы істер министрі]] |тізім3 = {{hlist | [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2 қыркүйек 2026) }} |бөлім4 = [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |тізім4 = {{hlist | [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] (8 маусым 2025 – 27 қыркүйек 2026) }} |бөлім5 = [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |тізім5 = [[Ержан Сапарбекұлы Сәденов|Ержан Сәденов]] (2 қыркүйек 2023) |бөлім6 = [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]] |тізім6 = [[Айдарбек Сейпілұлы Сапаров|Айдарбек Сапаров]] (4 қыркүйек 2023) |бөлім7 = [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |тізім7 = {{hlist | [[Ерлан Жақсылықұлы Сәрсембаев|Ерлан Сәрсембаев]] (9 қаңтар 2025) }} |бөлім8 = [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары білім министрі]] |тізім8 = [[Саясат Нұрбек]] (11 сәуір 2022) |бөлім9 = [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]] |тізім9 = [[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова|Ақмарал Әлназарова]] (6 ақпан 2024) |бөлім10 = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] |тізім10 = {{hlist| [[Асқарбек Маратұлы Ертаев|Асқарбек Ертаев]] (27 қаңтар 2026) }} |бөлім11 = [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] |тізім11 = [[Жаслан Хасенұлы Мәдиев|Жаслан Мәдиев]] (29 қыркүйек 2025) |бөлім12 = [[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |тізім12 = [[Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев|Нұрлан Сауранбаев]] (30 маусым 2025) |бөлім13 = [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |тізім13 = [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] (6 ақпан 2024) |бөлім14 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] |тізім14 = [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]] (3 қыркүйек 2026) |бөлім15 = [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |тізім15 = {{hlist | [[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова|Жұлдыз Сүлейменова]] (29 қыркүйек 2025) }} |бөлім16 = [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және құрылыс министрі]] |тізім16 = {{hlist | [[Ерсайын Қайырғазыұлы Нағаспаев|Ерсайын Нағаспаев]] (28 ақпан 2025) }} |бөлім17 = [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]] |тізім17 = [[Арман Абайұлы Шаққалиев|Арман Шаққалиев]] (2 қыркүйек 2023) |бөлім18 = [[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары және ирригация министрі]] |тізім18 = [[Нұржан Молдиярұлы Нұржігітов|Нұржан Нұржігітов]] (4 қыркүйек 2023) |бөлім19 = [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] |тізім19 = [[Мұрат Сейтмолдаұлы Мұханов|Мұрат Мұханов]] (3 қыркүйек 2026) |бөлім20 = [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және спорт министрі]] |тізім20 = {{hlist | [[Ербол Қуантайұлы Мырзабосынов|Ербол Мырзабосынов]] (2 қыркүйек 2024) }} |бөлім21 = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] |тізім21 = {{hlist | [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] (21 желтоқсан 2024) }} |бөлім23 = [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрі]] |тізім23 = [[Әлібек Сәкенұлы Қуантыров|Әлібек Қуантыров]] (3 қыркүйек 2026) |бөлім24 = [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |тізім24 = {{hlist | [[Ерлан Құдайбергенұлы Ақкенженов|Ерлан Ақкенженов]] (19 наурыз 2025) }} }}<noinclude> * Алдыңғы үкімет: {{tl|Бірінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} * Келесі үкімет: – [[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан саясаты|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан министрлері]] </noinclude> 00kbw0n7w8zbplevmcz1vx9pkof2xku 3661851 3661804 2026-09-27T07:32:07Z Nurken 111493 3661851 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық кесте |аты = екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті |state = collapsed |сурет = |тақырып_стиль = background:{{түс|Қазақстан}}; |тақырып = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]]тің [[Екінші Олжас Бектенов үкіметі|екінші министрлер кабинеті]] <small>(31 тамыз 2026 жылдан бастап)</small> |бөлім_стиль = background:{{түс|Қазақстан}}; |бөлім1 = [[Қазақстан премьер-министрінің орынбасары|Премьер-Министрдің орынбасарлары]] |тізім1 = [[Нұрлыбек Машбекұлы Нәлібаев|Нұрлыбек Нәлібаев]] (Премьер-Министрдің бірінші орынбасары; 6 мамыр 2026) <br>[[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] (2 қыркүйек 2022) <br>[[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (4 қаңтар 2023) <br>[[Қанат Алдабергенұлы Бозымбаев|Қанат Бозымбаев]] (31 наурыз 2024)<br>[[Жаслан Хасенұлы Мәдиев|Жаслан Мәдиев]] (29 қыркүйек 2025) |бөлім2 = [[Қазақстан Республикасы Үкіметінің Аппараты|Үкімет Аппаратының басшысы]] |тізім2 = [[Ғалымжан Тельманұлы Қойшыбаев|Ғалымжан Қойшыбаев]] (4 қаңтар 2023) |бөлім3 = [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлері|Сыртқы істер министрі]] |тізім3 = {{hlist | [[Мұхтар Бескенұлы Тілеуберді|Мұхтар Тілеуберді]] (2 қыркүйек 2026) }} |бөлім4 = [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] |тізім4 = {{hlist | [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] (8 маусым 2025 – 27 қыркүйек 2026) | [[Айдос Сәкенұлы Мырзахметов|Айдос Мырзахметов]] (27 қыркүйек 2026)}} |бөлім5 = [[Қазақстан Республикасы Ішкі істер министрлігі|Ішкі істер министрі]] |тізім5 = [[Ержан Сапарбекұлы Сәденов|Ержан Сәденов]] (2 қыркүйек 2023) |бөлім6 = [[Қазақстан Республикасы Ауыл шаруашылығы министрлігі|Ауыл шаруашылығы министрі]] |тізім6 = [[Айдарбек Сейпілұлы Сапаров|Айдарбек Сапаров]] (4 қыркүйек 2023) |бөлім7 = [[Қазақстан Республикасы Әділет министрлігі|Әділет министрі]] |тізім7 = {{hlist | [[Ерлан Жақсылықұлы Сәрсембаев|Ерлан Сәрсембаев]] (9 қаңтар 2025) }} |бөлім8 = [[Қазақстан Республикасы Ғылым және жоғары білім министрлігі|Ғылым және жоғары білім министрі]] |тізім8 = [[Саясат Нұрбек]] (11 сәуір 2022) |бөлім9 = [[Қазақстан Республикасы Денсаулық сақтау министрлігі|Денсаулық сақтау министрі]] |тізім9 = [[Ақмарал Шәріпбайқызы Әлназарова|Ақмарал Әлназарова]] (6 ақпан 2024) |бөлім10 = [[Қазақстан Республикасы Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрлігі|Еңбек және халықты әлеуметтік қорғау министрі]] |тізім10 = {{hlist| [[Асқарбек Маратұлы Ертаев|Асқарбек Ертаев]] (27 қаңтар 2026) }} |бөлім11 = [[Қазақстан Республикасы Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігі|Жасанды интеллект және цифрлық даму министрі]] |тізім11 = [[Жаслан Хасенұлы Мәдиев|Жаслан Мәдиев]] (29 қыркүйек 2025) |бөлім12 = [[Қазақстан Республикасы Көлік министрлігі|Көлік министрі]] |тізім12 = [[Нұрлан Ермекұлы Сауранбаев|Нұрлан Сауранбаев]] (30 маусым 2025) |бөлім13 = [[Қазақстан Республикасы Қаржы министрлігі|Қаржы министрі]] |тізім13 = [[Мәди Төкешұлы Такиев|Мәди Такиев]] (6 ақпан 2024) |бөлім14 = [[Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі|Мәдениет және ақпарат министрі]] |тізім14 = [[Арман Оразбайұлы Қырықбаев|Арман Қырықбаев]] (3 қыркүйек 2026) |бөлім15 = [[Қазақстан Республикасы Оқу-ағарту министрлігі|Оқу-ағарту министрі]] |тізім15 = {{hlist | [[Жұлдыз Досбергенқызы Сүлейменова|Жұлдыз Сүлейменова]] (29 қыркүйек 2025) }} |бөлім16 = [[Қазақстан Республикасы Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі|Өнеркәсіп және құрылыс министрі]] |тізім16 = {{hlist | [[Ерсайын Қайырғазыұлы Нағаспаев|Ерсайын Нағаспаев]] (28 ақпан 2025) }} |бөлім17 = [[Қазақстан Республикасы Сауда және интеграция министрлігі|Сауда және интеграция министрі]] |тізім17 = [[Арман Абайұлы Шаққалиев|Арман Шаққалиев]] (2 қыркүйек 2023) |бөлім18 = [[Қазақстан Республикасы Су ресурстары және ирригация министрлігі|Су ресурстары және ирригация министрі]] |тізім18 = [[Нұржан Молдиярұлы Нұржігітов|Нұржан Нұржігітов]] (4 қыркүйек 2023) |бөлім19 = [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] |тізім19 = [[Мұрат Сейтмолдаұлы Мұханов|Мұрат Мұханов]] (3 қыркүйек 2026) |бөлім20 = [[Қазақстан Республикасы Туризм және спорт министрлігі|Туризм және спорт министрі]] |тізім20 = {{hlist | [[Ербол Қуантайұлы Мырзабосынов|Ербол Мырзабосынов]] (2 қыркүйек 2024) }} |бөлім21 = [[Қазақстан Республикасы Ұлттық экономика министрлігі|Ұлттық экономика министрі]] |тізім21 = {{hlist | [[Серік Мақашұлы Жұманғарин|Серік Жұманғарин]] (21 желтоқсан 2024) }} |бөлім23 = [[Қазақстан Республикасы Экология және табиғи ресурстар министрлігі|Экология және табиғи ресурстар министрі]] |тізім23 = [[Әлібек Сәкенұлы Қуантыров|Әлібек Қуантыров]] (3 қыркүйек 2026) |бөлім24 = [[Қазақстан Республикасы Энергетика министрлігі|Энергетика министрі]] |тізім24 = {{hlist | [[Ерлан Құдайбергенұлы Ақкенженов|Ерлан Ақкенженов]] (19 наурыз 2025) }} }}<noinclude> * Алдыңғы үкімет: {{tl|Бірінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} * Келесі үкімет: – [[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан саясаты|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Навигациялық үлгілер:Қазақстан министрлері]] </noinclude> 1ri12sk1jnn8hf0asee5sbdu4p34cwt 0 786197 3661841 3650640 2026-09-27T07:05:23Z Nurken 111493 2026 сурет 3661841 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Мұрат Сейтмолдаұлы Мұханов | Шынайы есімі = | Суреті = Мұрат Мұханов primeminister.kz 2026.jpg | Сурет ені = | Атауы = Ресми портреті, 2026 | Титулы = [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] | Ту = Mchs emblem.gif | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 3 қыркүйек 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов|Шыңғыс Әрінов]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрлігі]] аппаратының басшысы | Ту_2 = Mchs emblem.gif | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 9 маусым 2026 | Басқаруын аяқтады_2 = 3 қыркүйек 2026 | Премьер_2 = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | тақырыпша2_2 = Министрі | мәтін2_2 = [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов|Шыңғыс Әрінов]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = 1985 | Туған жері = {{туғанжері|Жаңаөзен|Жаңаөзенде}}, [[Маңғыстау облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = {{ublist |ҚР ТЖМ Көкшетау техникалық институты |{{iw|Санкт-Петербург мемлекеттік өртке қарсы қызмет университеті|Санкт-Петербург мемлекеттік өртке қарсы қызмет университеті|ru|Санкт-Петербургский университет ГПС МЧС России}} }} | Мамандығы = | Ғылыми дәрежесі = | Қолтаңбасы = | Сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/emer?lang=kk Төтенше жағдайлар министрлігінің ресми сайты] | Commons = Murat Muhanov | Атағы = [[полковник]]<ref name="zakonkz" /> | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = | Марапаттары = | Қолтаңбасы = }} [[полковник]] '''Мұрат Сейтмолдаұлы Мұханов''' ([[1 шілде]] [[1985 жыл|1985]], [[Маңғыстау облысы]])<ref name="zakonkz" /> — қазақстандық саясаткер және азаматтық қорғаныс қызметкері, 2026 жылғы қыркүйектен бергі [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]].<ref name="min-tag">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/ms-muhanovty-tagayyndau-turaly-381741 |title=М.С. Мұхановты тағайындау туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |author=[[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Тоқаев, Қасым-Жомарт Кемелұлы]] |date=2026-09-03 |accessdate=2026-09-03}}</ref> == Өмірбаяны == === Ерте жылдары және білімі === Мұханов 1985 жылғы 1 шілдеде [[Жаңаөзен]]де дүниеге келген.<ref name="zakonkz" /> Азаматтық қорғаныстағы мансабын ол [[Маңғыстау облысы]]мен байланыстырып өткізді.<ref name="apparatus" /> Мұханов [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі]] (ҚР ТЖМ) [[Көкшетау]] техникалық институтында және [[Ресей Федерациясы]] Азаматтық қорғаныс істері министрлігі {{iw|Санкт-Петербург мемлекеттік өртке қарсы қызмет университеті|Санкт-Петербург мемлекеттік өртке қарсы қызмет университетінде|ru|Санкт-Петербургский университет ГПС МЧС России}} білім алған.<ref name="apparatus" /> === Маңғыстау облысындағы мансабы === Еңбек жолын Мұханов 2006 жылы Маңғыстау облысының Төтенше жағдайлар саласындағы мемлекеттік бақылау және қадағалау басқармасының нормативтік-техникалық бөлімінде бас маман ретінде бастады. 2006–2014 жылдары аралығында ол Маңғыстау облысының Төтенше жағдайлар департаменті құрылымында түрлі лауазымдарға ие болды. 2014 жылдан 2017 жылға дейін ол Маңғыстау облысы ТЖД Өрт қауіпсіздігі саласындағы бақылау және профилактикалық қызмет бөлімінің бастығы және Өрт қауіпсіздігі саласындағы бақылау және профилактикалық қызмет басқармасының бастығы болды.<ref name="apparatus" /> 2017 жылдан 2020 жылға дейін Мұханов Маңғыстау облысы Төтенше жағдайлар департаменті бастығының орынбасары болды. 2020 жылы ол департаментті басқарып кетті де, өкілеттікке 2023 жылға дейін ие болды. 2023 жылы ол ҚР ТЖМ Өртке қарсы қызмет комитеті төрағасының орынбасарының міндетін атқарушысы болады. Көп ұзамай, келесі жылғы сәуірден ол ТЖМ Маңғыстау облысының Төтенше жағдайлар департаментінің бастығы болып қызмет атқарды.<ref name="apparatus" /> === Республикалық мансабы === 2026 жылғы 9 маусымда [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] [[Шыңғыс Сайранұлы Әрінов|Шыңғыс Әрінов]]тің бұйрығымен Мұханов [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрлігі]] аппаратының басшысы болып тағайындалды.<ref name="apparatus">{{Cite web|url=https://primeminister.kz/hrpolitic/appointments/murat-muhanov-totenshe-zhagdaylar-ministrligi-apparatynyn-basshysy-bolyp-tagayyndaldy-95156 |title=Мұрат Мұханов Төтенше жағдайлар министрлігі аппаратының басшысы болып тағайындалды |language=kk |publisher=[[Қазақстан премьер-министрі]]нің ресми сайты |date=2026-06-09 |accessdate=2026-09-03}}</ref> Көп ұзамай, [[екінші Олжас Бектенов үкіметі]]нің құрылуы барысында 3 қыркүйекте [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] Мұхановты [[Қазақстан Республикасы Төтенше жағдайлар министрлігі|Төтенше жағдайлар министрі]] қылып тағайындады.<ref>{{Cite web|url=https://stan.kz/murat-muxanov-totense-zagdailar-ministri-bolyp-tagaiyndaldy-439189/ |title=Мұрат Мұханов Төтенше жағдайлар министрі болып тағайындалды |language=kk |work=stan.kz |last=Рахматуллақызы |first=Балнұр |date=2026-09-03 |accessdate=2026-09-03}}</ref> == Жеке өмірі == Мұханов [[Қазақ тілі|қазақ]] және [[Орыс тілі|орыс]] тілдерін меңгерген.<ref name="zakonkz">{{Cite web|url=https://prg.kz/document/?doc_id=34450293 |title=Муханов Мурат Сейтмолдаевич |language=ru |work=prg.kz |accessdate=2026-09-03}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Мұханов, Мұрат Сейтмолдаұлы}} [[Санат:Қазақстан төтенше жағдайлар министрлері]] [[Санат:Маңғыстау облысы тұлғалары]] k22va5zq6y3obkpn2f6vdqq71my3qeh 0 786533 3661958 3655041 2026-09-27T10:14:44Z InternetArchiveBot 105421 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 3661958 wikitext text/x-wiki {{Ғалым |Есімі = Леопольд Ружичка |Шынайы есімі = хорв. Lavoslav (Leopold) Ružička |Суреті = Leopold_Ruzicka_ETH-Bib_Portr_00239.jpg |Сурет ені = |Сурет тақырыбы = |Туған күні = 13.9.1887 |Туған жері = {{Туғанжері|Вуковар|Вуковарда}}, [[Хорватия]] |Қайтыс болған күні = 26.9.1976 |Қайтыс болған жері = {{Қайтысболғанжері|Маммерн|Маммернде}}, [[Фрауенфельд]], [[Тургау]], [[Швейцария]] |Азаматтығы = [[Сурет:Flag_of_the_Habsburg_Monarchy.svg|20px]] [[Цислейтания]]<br>{{байрақ|Швейцария}} |Жұбайы = |Балалары = |Ғылыми аясы = [[биохимия]], [[органическая химия]] |Жұмыс орны = [[Утрехт университеті]]<br> [[Цюрих Швейцария жоғарғы техникалық мектебі|Цюрих ЖТМ]] |Ғылыми атағы = [[химик]], [[университет оқытушысы]] |Альма-матер = [[III Осиек гимназиясы]]<br> [[Карлсруа технологиялық институты]] |Ғылыми дәрежесі = [[профессор]] |Ғылыми жетекшісі = [[Герман Штаудингер]] |Атақты шәкірттері = |Несімен белгілі = |Марапаттары = Вернер сыйлығы]] (1923)<br> {{Нобельдік медаль}} [[Химия саласындағы Нобель сыйлығы]] ([[1938 жыл ғылымда|1938]])<br> [[Марсель Бенуа сыйлығы]] (1938)<br>[[Загреб университетінің құрметті докторы]]<br> [[Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшесі]] (18 маусым 1942)<br> [[Париж IV Сорбонна университетінің құрметті докторы]] (1945)<br> [[Бордо университетінің құрметті докторы]] (1947)<br> [[Фарадей лекциясы]] (1958) |Қолтаңбасы = |Қолтаңба ені = |Сайты = |Commons = }} '''Леопольд Ружичка''' ({{Lang-hr|Lavoslav (Leopold) Ružička}} ([[13 қыркүйек]] [[1887 жыл|1887]], Вуковар, [[Аустрия-Мажарстан|Аустрия-Венгрия]] — [[26 қыркүйек]] [[1976 жыл|1976]], [[Маммерн]], [[Швейцария]]) — швейцариялық химик-органик. == Өмірбаян == Карлсруэдегі Жоғары техникалық мектепті бітіргеннен кейін ([[1910 жыл|1910]]) , ол жерде Г. Штаудингердің көмекшісі болып жұмыс істеді; онымен бірге [[Швейцария|Швейцарияға]] көшкеннен кейін ([[1912 жыл|1912]]), [[Цюрих|Цюрихтегі]] [[Цюрих Швейцария жоғарғы техникалық мектебі|Федералды технология институтында]] — 1923—1925 және 1929—1957 жылдары профессор, 1926—1929 жылдары Утрехт университетінде органикалық химия профессоры болып жұмыс істеді. Лондон Корольдік қоғамының (1942), [[АҚШ Ұлттық ғылым академиясы|АҚШ Ұлттық ғылым академиясының]] (1944)<ref>[http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/20001250.html Leopold Ruzicka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180819114605/http://www.nasonline.org/member-directory/deceased-members/20001250.html |date=2018-08-19 }} {{In lang|en}}</ref>, КСРО Ғылым академиясының (1958) шетелдік мүшесі. == Негізгі жұмыстар == Негізгі еңбектер терпеноидты қосылыстардың құрылымын (темір, фарнезол және т.б.) және биогенез жолдарын («изопрен ережесі»), [[Стероидтар|стероидтардың]] синтезін (соның ішінде 1934—1935 жылдары еркек жыныстық гормондары андростерон мен тестостеронның синтезі) және макроциклді қосылыстардың (мускон және т.б.) синтезін анықтауға арналған. == Нобель сыйлығы == Химия бойынша Нобель сыйлығының лауреаты ([[1939 жыл|1939]], [[Адольф Бутенандт|А. Бутенандтпен]] бірлесіп). == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/chemistry/laureates/1939/ruzicka-facts.html Нобель комитетінің сайтынан ақпарат]{{In lang|en}} * Ружичка (Ružička) Леопольд // Большая советская энциклопедия : [30 тоннада] / бас ред. А. М. Прохоров. — 3-ші басылым. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. [[Санат:КСРО Ғылым Академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:АҚШ Ұлттық ғылым академиясының шетелдік мүшелері]] [[Санат:Лондон корольдік қоғамының шетелдік мүшелері]] mp34meoms1sb2qu1515acarnbn1try5 0 786603 3661809 3655440 2026-09-27T04:49:49Z Casserium 68287 /* */ 3661809 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = депутат | Есімі = Дана Медеуова | Суреті = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Туған күні = 01.09.1978 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин]] | Анасы = Қарлыға Кемелқызы Ізбастина | Туыстары = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] (ағасы) | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Марапаттары = }} '''Дана Теміртайқызы Медеуова''' ([[1 қыркүйек]] [[1978 жыл]]ы туған)<ref>[https://sk.kz/upload/iblock/3ba/3ba4c8caf1c6c74349e5ddd1a01b96e7.pdf Сведения об аффилированных лицах акционерного общества "Фонд национального благосостояния "Самрук-Қазына" (на 1 октября 2019 года)]</ref><ref name="adyrna-jum">{{Cite web|date=2026-09-15 |title=Президенттің депутат жиені Құрылтай жұмысын көрсетті |url=https://adyrna.kz/kk/post/1246950 |accessdate=2026-09-16 |publisher=adyrna.kz |language=kk}}</ref> — қазақстандық [[саясаттану]]шы, кенші, кәсіпкер мен саясаткер, 2026 жылғы тамыздан бастап [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясы атынан сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Құрылтай депутаты]].<ref name="adyrna-jum" /> Медеуова — [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]тың жиені, саяси ғылымдар докторы.<ref name="semya" /> == Ерте жылдары == Әкесі — [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин]] және анасы — Қарлыға Кемелқызы Тоқаева. Бекет Теміртайұлы Iзбастин есімді бауыры бар.<ref name="semya">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/toqaevtyn-almatydagy-qupiya-uii-tuystarynyn-biznesi/31805093.html |title=Азаттық зерттеуі: Тоқаевтың Алматыдағы құпия үйі. Туыстарының бизнесі |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |last=Қайыртайұлы |first=Манас |date=2022-04-19 |accessdate=2024-11-23}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20220421040034/https://www.azattyq.org/a/toqaevtyn-almatydagy-qupiya-uii-tuystarynyn-biznesi/31805093.html |date=2022-04-21}}</ref> == Білім берудегі мансабы == 2008 жылдан 2012 жылға дейін Медеуова [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде проректор болған.<ref name="semya" /> == Кәсіби мансабы == 2022 жылғы мәліметше Медеуова Қазақстанда да, [[Болгария]]да да бизнес жасайтын. Ол [[София]] қаласында Dami Investment, Dami International және SD Property Investments деген құрылыс компанияларына иелік етеді. Үшеуі де бір мекенжайда тіркелген. Ресейлік «{{lang|ru|Важные истории}}» сайтының журналистері Медеуова мен бауыры Бекет Iзбастиннің [[Чехия]]да жылжымайтын мүлікті жалға берумен айналысатын екі компаниясы болғанын жазды.<ref name="semya" /> Алматыдағы Абай даңғылы мен Желтоқсан көшесінің қиылысында орналасқан [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі]]нің бұрынғы ғимаратына Медеуованың анасы Қарлыға Ізбастинаның Meerbusch компаниясы иелік етеді. Компания бұл үйді өз шын бағасымен салыстырғанда аса төмен саналатын 280 миллион теңгеге алды. Компания құрылтайшыларының қатарында Медеуова да бар.<ref name="semya" /> == Саяси мансабы == [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде Медеуова [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімі арқылы 2026 жылғы 27 тамызда [[Құрылтай депутаты|Қазақстан Құрылтайының депутаты]] атанады. Депутат әріптесі [[Айдос Әміроллаұлы Сарым|Айдос Сарым]] президент Тоқаев пен депутат Медеуова арасындағы туыстық мүдделер қайшылығына әкелмейді деді.<ref>{{Cite web|date=2026-09-01 |title=Дана Медеуова кім |url=https://qaz.ulysmedia.kz/suhbat/41832-dana-medeuova-kim/ |accessdate=2026-09-16 |publisher=qaz.ulysmedia.kz |language=kk}}</ref> Құрылтайда Медеуова — Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің мүшесі.<ref name="adyrna-jum" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Медеуова, Дана Теміртайқызы}} [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан саясаттанушылары]] [[Санат:Қазақстан кәсіпкерлері]] [[Санат:Саясаттағы Қазақстан әйелдері]] [[Санат:Қазақстан саясаттанушылары]] [[Санат:Қазақ ұлттық педагогикалық университеті оқытушылары]] [[Санат:Әділет партиясының мүшелері]] [[Санат:Қасым-Жомарт Тоқаев]] gve660yka761hmgxn0p4s0gaqtqmyjy 3661812 3661809 2026-09-27T04:54:16Z Casserium 68287 3661812 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = депутат | Есімі = Дана Медеуова | Суреті = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Туған күні = 11.09.1978 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин]] | Анасы = Қарлыға Кемелқызы Ізбастина | Туыстары = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] (ағасы) | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Марапаттары = }} '''Дана Теміртайқызы Медеуова''' ([[11 қыркүйек]] [[1978 жыл]]ы туған)<ref>[https://quryltai.kz/kk/profile/92/biography Медеуова Дана Теміртайқызы]</ref><ref name="adyrna-jum">{{Cite web|date=2026-09-15 |title=Президенттің депутат жиені Құрылтай жұмысын көрсетті |url=https://adyrna.kz/kk/post/1246950 |accessdate=2026-09-16 |publisher=adyrna.kz |language=kk}}</ref> — қазақстандық [[саясаттану]]шы, кенші, кәсіпкер мен саясаткер, 2026 жылғы тамыздан бастап [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясы атынан сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Құрылтай депутаты]].<ref name="adyrna-jum" /> Медеуова — [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]тың жиені, саяси ғылымдар докторы.<ref name="semya" /> == Ерте жылдары == Әкесі — [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин]] және анасы — Қарлыға Кемелқызы Тоқаева. Бекет Теміртайұлы Iзбастин есімді бауыры бар.<ref name="semya">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/toqaevtyn-almatydagy-qupiya-uii-tuystarynyn-biznesi/31805093.html |title=Азаттық зерттеуі: Тоқаевтың Алматыдағы құпия үйі. Туыстарының бизнесі |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |last=Қайыртайұлы |first=Манас |date=2022-04-19 |accessdate=2024-11-23}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20220421040034/https://www.azattyq.org/a/toqaevtyn-almatydagy-qupiya-uii-tuystarynyn-biznesi/31805093.html |date=2022-04-21}}</ref> == Білім берудегі мансабы == 2008 жылдан 2012 жылға дейін Медеуова [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде проректор болған.<ref name="semya" /> == Кәсіби мансабы == 2022 жылғы мәліметше Медеуова Қазақстанда да, [[Болгария]]да да бизнес жасайтын. Ол [[София]] қаласында Dami Investment, Dami International және SD Property Investments деген құрылыс компанияларына иелік етеді. Үшеуі де бір мекенжайда тіркелген. Ресейлік «{{lang|ru|Важные истории}}» сайтының журналистері Медеуова мен бауыры Бекет Iзбастиннің [[Чехия]]да жылжымайтын мүлікті жалға берумен айналысатын екі компаниясы болғанын жазды.<ref name="semya" /> Алматыдағы Абай даңғылы мен Желтоқсан көшесінің қиылысында орналасқан [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі]]нің бұрынғы ғимаратына Медеуованың анасы Қарлыға Ізбастинаның Meerbusch компаниясы иелік етеді. Компания бұл үйді өз шын бағасымен салыстырғанда аса төмен саналатын 280 миллион теңгеге алды. Компания құрылтайшыларының қатарында Медеуова да бар.<ref name="semya" /> == Саяси мансабы == [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде Медеуова [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімі арқылы 2026 жылғы 27 тамызда [[Құрылтай депутаты|Қазақстан Құрылтайының депутаты]] атанады. Депутат әріптесі [[Айдос Әміроллаұлы Сарым|Айдос Сарым]] президент Тоқаев пен депутат Медеуова арасындағы туыстық мүдделер қайшылығына әкелмейді деді.<ref>{{Cite web|date=2026-09-01 |title=Дана Медеуова кім |url=https://qaz.ulysmedia.kz/suhbat/41832-dana-medeuova-kim/ |accessdate=2026-09-16 |publisher=qaz.ulysmedia.kz |language=kk}}</ref> Құрылтайда Медеуова — Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің мүшесі.<ref name="adyrna-jum" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Медеуова, Дана Теміртайқызы}} [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан саясаттанушылары]] [[Санат:Қазақстан кәсіпкерлері]] [[Санат:Саясаттағы Қазақстан әйелдері]] [[Санат:Қазақстан саясаттанушылары]] [[Санат:Қазақ ұлттық педагогикалық университеті оқытушылары]] [[Санат:Әділет партиясының мүшелері]] [[Санат:Қасым-Жомарт Тоқаев]] ajp3ztw7dhiahjtbjn440to4ujvmmav 3661814 3661812 2026-09-27T04:58:20Z Casserium 68287 /* Ерте жылдары */ 3661814 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = депутат | Есімі = Дана Медеуова | Суреті = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған Қазақстан Құрылтайы]]ның [[Құрылтай депутаты|депутаты]] | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 27 тамыз 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | тақырыпша2 = Партиялық тізімі | мәтін2 = [[Әділет (партия)|Әділет]] | Ізашары = ''лауазым құрылды'' | Ізбасары = | Титулы_2 = | Ту_2 = | Ту2_2 = | Басқара бастады_2 = | Басқаруын аяқтады_2 = | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Туған күні = 11.09.1978 | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин]] | Анасы = Қарлыға Кемелқызы Ізбастина | Туыстары = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] (ағасы) | Жұбайы = | Балалары = | Партиясы = | Білімі = | Мамандығы = | Марапаттары = }} '''Дана Теміртайқызы Медеуова''' ([[11 қыркүйек]] [[1978 жыл]]ы туған)<ref>[https://quryltai.kz/kk/profile/92/biography Медеуова Дана Теміртайқызы]</ref><ref name="adyrna-jum">{{Cite web|date=2026-09-15 |title=Президенттің депутат жиені Құрылтай жұмысын көрсетті |url=https://adyrna.kz/kk/post/1246950 |accessdate=2026-09-16 |publisher=adyrna.kz |language=kk}}</ref> — қазақстандық [[саясаттану]]шы, кенші, кәсіпкер мен саясаткер, 2026 жылғы тамыздан бастап [[Әділет (партия)|Әділет]] партиясы атынан сайланған [[Қазақстан Құрылтайының 1-сайланым депутаттары|1-шақырылған]] [[Құрылтай депутаты]].<ref name="adyrna-jum" /> Медеуова — [[Қазақстан президенті]] [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]]тың жиені, саяси ғылымдар докторы.<ref name="semya" /> == Ерте жылдары == Әкесі — [[Теміртай Рымтайұлы Ізбастин]] және анасы — Қарлыға Кемелқызы Тоқаева. Дана — отбасындағы үлкені, өзінен кіші Қаныш, Мұхамед, Бекет Iзбастин есімді бауырлары бар.<ref name="semya">{{Cite web|url=https://www.azattyq.org/a/toqaevtyn-almatydagy-qupiya-uii-tuystarynyn-biznesi/31805093.html |title=Азаттық зерттеуі: Тоқаевтың Алматыдағы құпия үйі. Туыстарының бизнесі |lang=kk |publisher=[[Азаттық радиосы]] |last=Қайыртайұлы |first=Манас |date=2022-04-19 |accessdate=2024-11-23}} {{Wayback|url=https://web.archive.org/web/20220421040034/https://www.azattyq.org/a/toqaevtyn-almatydagy-qupiya-uii-tuystarynyn-biznesi/31805093.html |date=2022-04-21}}</ref><ref>[https://sk.kz/upload/iblock/3ba/3ba4c8caf1c6c74349e5ddd1a01b96e7.pdf Сведения об аффилированных лицах акционерного общества "Фонд национального благосостояния "Самрук-Қазына" (на 1 октября 2019 года)]</ref> == Білім берудегі мансабы == 2008 жылдан 2012 жылға дейін Медеуова [[Қазақ ұлттық педагогикалық университеті]]нде проректор болған.<ref name="semya" /> == Кәсіби мансабы == 2022 жылғы мәліметше Медеуова Қазақстанда да, [[Болгария]]да да бизнес жасайтын. Ол [[София]] қаласында Dami Investment, Dami International және SD Property Investments деген құрылыс компанияларына иелік етеді. Үшеуі де бір мекенжайда тіркелген. Ресейлік «{{lang|ru|Важные истории}}» сайтының журналистері Медеуова мен бауыры Бекет Iзбастиннің [[Чехия]]да жылжымайтын мүлікті жалға берумен айналысатын екі компаниясы болғанын жазды.<ref name="semya" /> Алматыдағы Абай даңғылы мен Желтоқсан көшесінің қиылысында орналасқан [[Қазақстан Республикасы Сыртқы істер министрлігі|Сыртқы істер министрлігі]]нің бұрынғы ғимаратына Медеуованың анасы Қарлыға Ізбастинаның Meerbusch компаниясы иелік етеді. Компания бұл үйді өз шын бағасымен салыстырғанда аса төмен саналатын 280 миллион теңгеге алды. Компания құрылтайшыларының қатарында Медеуова да бар.<ref name="semya" /> == Саяси мансабы == [[Қазақстандағы парламент сайлауы (2026)|2026 жылғы парламент сайлауы]] нәтижесінде Медеуова [[Әділет (партия)|Әділет]] партиялық тізімі арқылы 2026 жылғы 27 тамызда [[Құрылтай депутаты|Қазақстан Құрылтайының депутаты]] атанады. Депутат әріптесі [[Айдос Әміроллаұлы Сарым|Айдос Сарым]] президент Тоқаев пен депутат Медеуова арасындағы туыстық мүдделер қайшылығына әкелмейді деді.<ref>{{Cite web|date=2026-09-01 |title=Дана Медеуова кім |url=https://qaz.ulysmedia.kz/suhbat/41832-dana-medeuova-kim/ |accessdate=2026-09-16 |publisher=qaz.ulysmedia.kz |language=kk}}</ref> Құрылтайда Медеуова — Халықаралық істер, қорғаныс және қауіпсіздік комитетінің мүшесі.<ref name="adyrna-jum" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{DEFAULTSORT:Медеуова, Дана Теміртайқызы}} [[Санат:Қазақстан саясаткерлері]] [[Санат:Қазақстан Құрылтайының I шақырылымының депутаттары]] [[Санат:Қазақстан саясаттанушылары]] [[Санат:Қазақстан кәсіпкерлері]] [[Санат:Саясаттағы Қазақстан әйелдері]] [[Санат:Қазақстан саясаттанушылары]] [[Санат:Қазақ ұлттық педагогикалық университеті оқытушылары]] [[Санат:Әділет партиясының мүшелері]] [[Санат:Қасым-Жомарт Тоқаев]] gkepj7c691ryytbv7mtk4z88tmw0o88 10 786676 3661819 3661429 2026-09-27T05:44:04Z Мағыпар 100137 үлгі 3661819 wikitext text/x-wiki {{Навигациялық жол |state = <includeonly>{{{state|collapsed}}}</includeonly> |аты = Литва қалалары |тақырыбы = [[Литва қалаларының тізімі|Литва қалалары]] |сурет2 = |мазмұны = [[Акмяне]]{{•}} [[Алитус]]{{•}} [[Аникщяй]]{{•}} [[Арёгала]]{{•}} [[Балтойи-Воке]]{{•}} [[Биржай]]{{•}} [[Бирштонас]]{{•}} [[Вабальнинкас]]{{•}} [[Варена (Литва)|Варена]]{{•}} [[Варняй]]{{•}} [[Вильнюс]]{{•}} |асты = |асты_стиль = }}<noinclude> [[Санат:Навигациялық үлгілер:Литва елді мекендері|{{PAGENAME}}]] [[Санат:Қалалар тізімдері навигациялық үлгілері]] </noinclude> slrwmdkb9we0e20avvc09oe1cgibx1i 0 786948 3661872 3658771 2026-09-27T08:13:09Z Marksscheider 183882 /* Ең көп альбом санымен ұсынылған орындаушылар */ 3661872 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Rs-500-greatest-albums.jpg|нобай|2020 жылғы тізімге арналған үлкен форматты ілеспе кітаптың мұқабасы]] '''«Барлық уақыттағы ең ұлы 500 альбом»''' — дыбыс жазу тарихындағы ең үздік музыкалық альбомдар туралы америкалық ''[[Rolling Stone (журнал)|Rolling Stone]]'' журналының арнайы шығарылымы, [[2003 жыл]]ғы [[18 қараша]]да жарық көрді.<ref>{{кітап|авторы=Джо Леви, Стивен Ван Зандт.|тақырыбы=Rolling Stone The 500 Greatest Albums of All Time|url=https://archive.org/details/rollingstones5000000unse|басылым=2-е изд|жылы=2006|баспасы=Turnaround|орны=[[Лондон]]|isbn=1932958614}}</ref> Тізімді жасауға 273 адам қатысты, олардың арасында белгілі музыканттар, сыншылар, продюсерлер және музыка индустриясындағы басқа да ықпалды адамдар болды — олардың әрқайсысы журналға өздерінің сүйікті 50 альбомын ұсынды. Дауыс беру қорытындысын шығаруды [[Ernst & Young]] компаниясы жүргізді, оның сарапшылары осы оқиға үшін арнайы нәтижелерді есептеудің ерекше жүйесін әзірледі, оның көмегімен 1600-ден астам әртүрлі атаулар өңделді. Шыққан тізімнің жанрлық шектеулері жоқ, оның тармақтарының арасында [[Поп-музыка|поп]], [[Рок-музыка|рок]], [[Панк-рок|панк]], [[ска]], [[хеви-метал]], [[соул]], [[блюз]], [[Халық музыкасы|фолк]], [[джаз]], [[хип-хоп]], сондай-ақ осы стильдердің түрлі қоспалары кездеседі.<ref>{{cite web|author=Эдна Гандерсен.|url=https://www.usatoday.com/life/music/news/2003-11-16-rolling-stone-list_x.htm|title=It's Certainly a Thrill: Sgt. Pepper Is Best Album|publisher=[[USA Today]]|datepublished=2003-11-17|lang=en|access-date=2009-09-09|archive-url=https://www.webcitation.org/61DQXEZv3?url=http://www.usatoday.com/life/music/news/2003-11-16-rolling-stone-list_x.htm|archive-date=2011-08-26|url-status=dead}}</ref> [[2005 жыл]]ы тізім бөлек кітап ретінде басылып шықты. Бұл нұсқа бұрынғыдан аз ғана ерекшеленді — ол [[Стивен Ван Зандт]] жазған кіріспе бөліммен толықтырылды, онда, мысалы, сегіз қосымша позицияны босату үшін авторлар кейбір [[жинақ]]тарды алып тастау және [[Роберт Джонсон]]ның екі [[LP|ұзақ ойнайтын]] күйтабағын бірге біріктіру туралы шешім қабылдағаны айтылады. Тізім 2012 жылы ''Rolling Stone'' кішігірім өзгерістері бар жаңартылған нұсқасын жариялаған кезде сәл қайта қаралды. Бастапқы тізімдегідей, ''[[Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band]]'' 1-орында қалды. Тізімнің түбегейлі жаңартылған басылымы 2020 жылы жарияланды, бұл ретте 154 жаңа жазба алдыңғы екі нұсқаның ешқайсысына кірмеді, оның ішінде 86 жазба 21-ғасырдың шығарылымдары болды. Ол «300-ден астам әртістер, продюсерлер, сыншылар және музыка индустриясының қайраткерлері» қатысқан жаңа сауалнамаға негізделді және алдыңғы тізімдер үшін жүргізілген екі зерттеуді есепке алмайды. Бұл жолы тізімге қара нәсілділер мен әйел орындаушылар көбірек кірді, сонымен қатар мұндай әртістер алдыңғы тізімдерге қарағанда жоғарырақ позицияларда ұсынылды, ал рэп-альбомдары үш есе көп орын алды. The Beatles бастапқы тізіммен салыстырғанда позицияларының көпшілігін жоғалтты, тек ''[[Abbey Road]]'' әлі де алғашқы ондықта тұр, дегенмен олар тізімдегі ең көп альбомы бар топ болып қала береді, ал бірінші орынды [[Марвин Гэй]]дің ''[[What’s Going On (альбом)|What’s Going On]]'' (1971) жұмысы иеленді.<ref name="cos2020">{{Cite web |url=https://consequenceofsound.net/2020/09/rolling-stone-top-500-albums/|title=Rolling Stone Updated Its Top 500 Albums of All Time List So It's No Longer Just White Dudes {{!}} Consequence of Sound<!-- Заголовок добавлен ботом -->|access-date=2020-09-24|archive-date=2021-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20210306151704/https://consequenceofsound.net/2020/09/rolling-stone-top-500-albums/|url-status=live}}</ref> == Сыны == ''Rolling Stone''-ның мұндай [[Музыкалық чарт|хит-парад]]тар саласындағы пікірі әрқашан беделді деп саналғанымен, көптеген адамдар тізімнің объективтілігіне күмән келтірді. Белгілі рок-сыншы және ''Rolling Stone''-ның бұрынғы тілшісі [[Джим Дерогатис]] [[2004 жыл]]ы жас шолушылардың мақалаларынан тұратын ''Kill Your Idols: A New Generation of Rock Writers Reconsiders the Classics'' кітабын шығарды, олар «идолдармен» күресуге шақырды және «классика» туралы өте жағымсыз пікір білдірді, атап айтқанда, The Beatles тобының ''[[Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band]]'' альбомының бірінші орында тұру құқығына қарсы шықты. Ол сондай-ақ осы рейтинг пен 1987 жылы ''Rolling Stone'' жариялаған ұқсас «Соңғы 20 жылдың 100 үздік альбомы» тізімінің арасындағы көзге ұрып тұрған алшақтықтарды көрсетті.<ref>{{кітап|авторы=Джим Дерогатис.|тақырыбы=Kill Your Idols: A New Generation of Rock Writers Reconsiders the Classics|url=https://archive.org/details/killyouridolsnew0000unse|жылы=2004|баспасы=Barricade Books|орны=[[Нью-Йорк]]|isbn=1-56980-276-9}}</ref> Сынның негізгі нысандары мыналар болды: * Тізім 1960 және 1970-жылдардағы музыкаға тым қатты шоғырланған. * Рок-музыкаға тым көп көңіл бөлінген, ал [[джаз]], [[хип-хоп]] және [[электрондық музыка]] соншалықты кең ұсынылмаған, сондай-ақ [[прогрессивті рок]] пен [[метал]] сияқты кейбір рок жанрлары мүлдем дерлік қамтылмаған. * Ұсынылған орындаушылардың барлығы дерлік [[Ұлыбритания|Ұлыбританияға]] немесе [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-қа тікелей қатысты, ал ағылшын тілді емес топтарға тек екі-ақ жол берілген: бұл немістің [[Kraftwerk]] тобының ''[[Trans Europa Express]]'' (№ 253 позиция) және кубалық [[Buena Vista Social Club]] тобының [[Buena Vista Social Club (альбом)|аттас альбом]]ы (№ 260 позиция). * Көптеген компиляциялардың болуы да сынға ұшырады, әсіресе альбом форматы музыка индустриясында берік орныққан 1960-шы жылдардың ортасынан бастап пайда болған әртістер мен топтарға қатысты. * Тізімдегі орындар кейде осы журналдың дәл сол альбомдарға жасаған бұрынғы шолуларына қайшы келеді, мысалы, [[Nirvana]] тобының ''[[Nevermind]]'' альбомы 17-орында орналасқан, дегенмен жарық көрген сәтінде бес жұлдыздан тек үшеуін ғана алған болатын.<ref>{{cite web|author=Robbins, Ira.|title=Nirvana: Nevermind|publisher=''Rolling Stone''|date=1991-11-28|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/nevermind-19911128|lang=en|access-date=2015-05-05|archive-url=https://www.webcitation.org/6GVrxxx3L?url=http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/nevermind-19911128|archive-date=2013-05-10}}</ref> == Ең көп альбом санымен ұсынылған орындаушылар == Кестеде тізімнің кем дегенде бір басылымына кемінде үш альбом енгізілген орындаушылар тізімделген (барлығы 68 орындаушы). {| class="wikitable sortable" style="font-size:0.95em; line-height:1.5em;" ! rowspan="2" | Орындаушы ! colspan="3" | Орындаушыдағы альбомдар саны ! rowspan="2" class="unsortable"| Дереккөздер |- ! 2020 ! 2012 ! 2003 |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[The Beatles]] || 9 || 10 || 10 | style="text-align: left;"| {{ubl|'''2020''': Алғашқы ондықта бір альбом, 5-орында.|'''2003/2012''': Алғашқы ондықта төрт альбом, 10, 5, 3 және 1-орындарда.}} |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Боб Дилан]] || 8 || 11 || 11 | style="text-align: left;"| {{ubl|'''2020''': Диланның Bob Dylan & the Band авторлығына тиесілі бір альбомын қосқанда; бір альбомы 9-нөмірмен үздік ондыққа кіреді.|'''2003/2012''': Диланның Bob Dylan & the Band авторлығына тиесілі бір альбомын қосқанда; екі альбомы 9 және 4-нөмірлермен үздік ондыққа кіреді.}} |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Нил Янг]] || 7 || 6 || 6 | style="text-align: left;"| '''2003/2012/2020''': Авторлығы [[Crosby, Stills, Nash & Young]]-ға тиесілі бір альбомды және екі — Neil Young & [[Crazy Horse (топ)|Crazy Horse]] альбомын қосқанда. |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[The Rolling Stones]] || 6 || 10 || 10 | style="text-align: left;"| '''2003''': Алғашқы ондықта бір альбом, 7-орында. |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Канье Уэст]] || 6 || 3 || — || |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Дэвид Боуи]] || 5 || 5 || 6 || |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Led Zeppelin]] || 5 || 5 || 5 || |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Брюс Спрингстин]] || 5 || 7 || 8 || |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Арета Франклин]] || 4 || 2 || 2 || |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Джони Митчелл]] || 4 || 2 || 2 | style="text-align: left;"| '''2020''': Алғашқы ондықта бір альбом, 3-орында. |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Pink Floyd]] || 4 || 4 || 4 || |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Принс (музыкант)|Принс]] || 4 || 4 || 4 | style="text-align: left;"| {{ubl|'''2020''': Prince and [[The Revolution]] авторлығына тиесілі бір альбомды қосқанда; Принстің бір альбомы алғашқы ондықта, 8-орында.|'''2003/2012''': Prince and [[The Revolution]] авторлығына тиесілі бір альбомды, [[Purple Rain]]-ді қосқанда.}} |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Radiohead]] || 4 || 5 || 3 || |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[The Velvet Underground]] || 4 || 4 || 4 | style="text-align: left;"| '''2003/2012/2020''': Включая один альбом, авторство которого принадлежит Velvet Underground & [[Nico]]. |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[The Who]] || 4 || 7 || 7 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Стиви Уандер]] || 4 || 4 || 4 | style="text-align: left;"| '''2020''': Алғашқы ондықта бір альбом, 4-орында. |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Фиона Эппл]] || 3 || 0 || 0 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[The Band]] || 3 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| '''2003/2012/2020''': [[Bob Dylan]] & the Band авторлығына тиесілі бір альбомды қосқанда. |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[The Beach Boys]] || 3 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| '''2003/2012/2020''': Алғашқы ондықта бір альбом, 2-орында. |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Beastie Boys]] || 3 || 2 || 2 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Бейонсе]] || 3 || 0 || 0 | style="text-align: left;"| '''2020''': [[Destiny’s Child]] авторлығына тиесілі бір альбомды қосқанда. |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Big Star]] || 3 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Black Sabbath]] || 3 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Джеймс Браун]] || 3 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[The Clash]] || 3 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| '''2003/2012''': Алғашқы ондықта бір альбом, 8-орында. |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Джордж Клинтон]] || 3 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| '''2003/2012/2020''': [[Funkadelic]] құрамындағы екі альбомды және [[Parliament (топ)|Parliament]]-пен бір альбомды қосқанда. |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Ди Анджело]] || 3 || 1 || 1 | style="text-align: left;"| '''2020''': D'Angelo and the Vanguard-тың бір альбомын қосқанда. |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Марвин Гэй]] || 3 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| {{ubl|'''2020''': Алғашқы ондықта бір альбом, 1-орында.|'''2003/2012''': Алғашқы ондықта бір альбом, 6-орында.}} |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Эл Грин]] || 3 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Джанет Джексон]] || 3 || 2 || 2 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Майкл Джексон]] || 3 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Jay-Z]] || 3 || 3 || 2 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Кендрик Ламар]] || 3 || 0 || — | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Мадонна (әнші)|Мадонна]] || 3 || 3 || 4 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Боб Марли]] және [[Bob Marley and the Wailers|the Wailers]] || 3 || 4 || 5 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Nirvana]] || 3 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| {{ubl|'''2020''': Алғашқы ондықта бір альбом, 6-орында.}} |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Outkast]] || 3 || 2 || 1 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Pavement]] || 3 || 2 || 2 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Том Петти]] || 3 || 1 || 1 | style="text-align: left;"| '''2003/2012/2020''': [[Tom Petty and the Heartbreakers]]-дың бір альбомын қосқанда. |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Элвис Пресли]] || 3 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Sly and the Family Stone]] || 3 || 4 || 4 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[The Byrds]] || 2 || 4 || 5 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Рэй Чарльз]] || 2 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Элвис Костелло]] || 2 || 4 || 4 | style="text-align: left;"| '''2003/2012''': Elvis Costello & the Attractions-тың бір альбомын қосқанда. |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Creedence Clearwater Revival]] || 2 || 2 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Майлз Дэвис]] || 2 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Эминем]] || 2 || 2 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Grateful Dead]] || 2 || 4 || 4 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Элтон Джон]] || 2 || 5 || 6 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[The Kinks]] || 2 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Public Enemy]] || 2 || 2 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[R.E.M.]] || 2 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Отис Реддинг]] || 2 || 4 || 4 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Roxy Music]] || 2 || 2 || 4 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Steely Dan]] || 2 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[The Stooges]] || 2 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Talking Heads]] || 2 || 4 || 4 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[U2]] || 2 || 5 || 5 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Cream (топ)|Cream]] || 1 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[The Doors]] || 1 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Ник Дрейк]] || 1 || 1 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Рэнди Ньюман]] || 1 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[The Police]] || 1 || 4 || 4 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Simon & Garfunkel]] || 1 || 3 || 4 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[The Smiths]] || 1 || 4 || 4 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Том Уэйтс]] || 1 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Мадди Уотерс]] || 1 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Джексон Браун]] || 0 || 2 || 3 | style="text-align: left;"| |} == Альбомдардың онжылдықтар бойынша арақатынасы == === 2003 жылғы басылым === * [[1950-жылдар]] және одан бұрын — 29 альбом (5,8 %) * [[1960-жылдар]] — 126 (25,2 %) (соның ішінде 7-еуі ондықта) * [[1970-жылдар]] — 183 (36,6 %) (соның ішінде 3-еуі ондықта) * [[1980-жылдар]] — 88 (17,6 %) * [[1990-жылдар]] — 61 (12,2 %) * [[2000-жылдар]] — 13 (2,6 %) === 2012 жылғы басылым === * [[1950-жылдар]] — 10 альбом (2 %) * [[1960-жылдар]] — 105 (21 %) * [[1970-жылдар]] — 186 (37,2 %) * [[1980-жылдар]] — 84 (16,8 %) * [[1990-жылдар]] — 73 (14,6 %) * [[2000-жылдар]] — 40 (8 %) * [[2010-жылдар]] — 2 (0,4 %) === 2020 жылғы басылым === * [[1950-жылдар]] — 9 альбом (1,8 %) * [[1960-жылдар]] — 74 (14,8 %) * [[1970-жылдар]] — 157 (31,4 %) * [[1980-жылдар]] — 71 (14,2 %) * [[1990-жылдар]] — 103 (20,6 %) * [[2000-жылдар]] — 50 (10 %) * [[2010-жылдар]] — 36 (7,2 %) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.rollingstone.com/music/lists/500-greatest-albums-of-all-time-20120531 ''Rolling Stone'' журналының сайтындағы толық тізім (2012 жылғы басылым)]{{ref|en}} * [https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-of-all-time-1062063/ ''Rolling Stone'' журналының сайтындағы толық тізім (2020 жылғы басылым)]{{ref|en}} * [http://www.post-gazette.com/ae/20031130bestalbums1130fnp3.asp Рейтингке кірмей қалған, бірақ кіруі мүмкін болған альбомдар туралы Post-Gazette сайтындағы мақала]{{ref|en}} == Тағы қараңыз == {{RS500A}} * [[Rolling Stone журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 50 орындаушы]] * [[Rolling Stone журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән]] * [[Rolling Stone журналы нұсқасы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 100 ән авторы]] * [[1001 Albums You Must Hear Before You Die|Өлеріңнен бұрын тыңдауың тиіс 1001 альбом]] * [[New Musical Express журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 альбом]] * [[Барлық уақыттағы ең үздік 1000 альбом]] ([[Колин Ларкин]] кітабы) [[Санат:Музыкалық таблоидтар]] [[Санат:Rolling Stone журналының тізімдері|*500 ең ұлы альбом]] [[Санат:Альбомдар тізімі]] 9qoqfrt46zuclw1v0nub1dehp7r7u78 3661874 3661872 2026-09-27T08:15:02Z Marksscheider 183882 /* Альбомдардың онжылдықтар бойынша арақатынасы */ 3661874 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Rs-500-greatest-albums.jpg|нобай|2020 жылғы тізімге арналған үлкен форматты ілеспе кітаптың мұқабасы]] '''«Барлық уақыттағы ең ұлы 500 альбом»''' — дыбыс жазу тарихындағы ең үздік музыкалық альбомдар туралы америкалық ''[[Rolling Stone (журнал)|Rolling Stone]]'' журналының арнайы шығарылымы, [[2003 жыл]]ғы [[18 қараша]]да жарық көрді.<ref>{{кітап|авторы=Джо Леви, Стивен Ван Зандт.|тақырыбы=Rolling Stone The 500 Greatest Albums of All Time|url=https://archive.org/details/rollingstones5000000unse|басылым=2-е изд|жылы=2006|баспасы=Turnaround|орны=[[Лондон]]|isbn=1932958614}}</ref> Тізімді жасауға 273 адам қатысты, олардың арасында белгілі музыканттар, сыншылар, продюсерлер және музыка индустриясындағы басқа да ықпалды адамдар болды — олардың әрқайсысы журналға өздерінің сүйікті 50 альбомын ұсынды. Дауыс беру қорытындысын шығаруды [[Ernst & Young]] компаниясы жүргізді, оның сарапшылары осы оқиға үшін арнайы нәтижелерді есептеудің ерекше жүйесін әзірледі, оның көмегімен 1600-ден астам әртүрлі атаулар өңделді. Шыққан тізімнің жанрлық шектеулері жоқ, оның тармақтарының арасында [[Поп-музыка|поп]], [[Рок-музыка|рок]], [[Панк-рок|панк]], [[ска]], [[хеви-метал]], [[соул]], [[блюз]], [[Халық музыкасы|фолк]], [[джаз]], [[хип-хоп]], сондай-ақ осы стильдердің түрлі қоспалары кездеседі.<ref>{{cite web|author=Эдна Гандерсен.|url=https://www.usatoday.com/life/music/news/2003-11-16-rolling-stone-list_x.htm|title=It's Certainly a Thrill: Sgt. Pepper Is Best Album|publisher=[[USA Today]]|datepublished=2003-11-17|lang=en|access-date=2009-09-09|archive-url=https://www.webcitation.org/61DQXEZv3?url=http://www.usatoday.com/life/music/news/2003-11-16-rolling-stone-list_x.htm|archive-date=2011-08-26|url-status=dead}}</ref> [[2005 жыл]]ы тізім бөлек кітап ретінде басылып шықты. Бұл нұсқа бұрынғыдан аз ғана ерекшеленді — ол [[Стивен Ван Зандт]] жазған кіріспе бөліммен толықтырылды, онда, мысалы, сегіз қосымша позицияны босату үшін авторлар кейбір [[жинақ]]тарды алып тастау және [[Роберт Джонсон]]ның екі [[LP|ұзақ ойнайтын]] күйтабағын бірге біріктіру туралы шешім қабылдағаны айтылады. Тізім 2012 жылы ''Rolling Stone'' кішігірім өзгерістері бар жаңартылған нұсқасын жариялаған кезде сәл қайта қаралды. Бастапқы тізімдегідей, ''[[Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band]]'' 1-орында қалды. Тізімнің түбегейлі жаңартылған басылымы 2020 жылы жарияланды, бұл ретте 154 жаңа жазба алдыңғы екі нұсқаның ешқайсысына кірмеді, оның ішінде 86 жазба 21-ғасырдың шығарылымдары болды. Ол «300-ден астам әртістер, продюсерлер, сыншылар және музыка индустриясының қайраткерлері» қатысқан жаңа сауалнамаға негізделді және алдыңғы тізімдер үшін жүргізілген екі зерттеуді есепке алмайды. Бұл жолы тізімге қара нәсілділер мен әйел орындаушылар көбірек кірді, сонымен қатар мұндай әртістер алдыңғы тізімдерге қарағанда жоғарырақ позицияларда ұсынылды, ал рэп-альбомдары үш есе көп орын алды. The Beatles бастапқы тізіммен салыстырғанда позицияларының көпшілігін жоғалтты, тек ''[[Abbey Road]]'' әлі де алғашқы ондықта тұр, дегенмен олар тізімдегі ең көп альбомы бар топ болып қала береді, ал бірінші орынды [[Марвин Гэй]]дің ''[[What’s Going On (альбом)|What’s Going On]]'' (1971) жұмысы иеленді.<ref name="cos2020">{{Cite web |url=https://consequenceofsound.net/2020/09/rolling-stone-top-500-albums/|title=Rolling Stone Updated Its Top 500 Albums of All Time List So It's No Longer Just White Dudes {{!}} Consequence of Sound<!-- Заголовок добавлен ботом -->|access-date=2020-09-24|archive-date=2021-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20210306151704/https://consequenceofsound.net/2020/09/rolling-stone-top-500-albums/|url-status=live}}</ref> == Сыны == ''Rolling Stone''-ның мұндай [[Музыкалық чарт|хит-парад]]тар саласындағы пікірі әрқашан беделді деп саналғанымен, көптеген адамдар тізімнің объективтілігіне күмән келтірді. Белгілі рок-сыншы және ''Rolling Stone''-ның бұрынғы тілшісі [[Джим Дерогатис]] [[2004 жыл]]ы жас шолушылардың мақалаларынан тұратын ''Kill Your Idols: A New Generation of Rock Writers Reconsiders the Classics'' кітабын шығарды, олар «идолдармен» күресуге шақырды және «классика» туралы өте жағымсыз пікір білдірді, атап айтқанда, The Beatles тобының ''[[Sgt. Pepper’s Lonely Hearts Club Band]]'' альбомының бірінші орында тұру құқығына қарсы шықты. Ол сондай-ақ осы рейтинг пен 1987 жылы ''Rolling Stone'' жариялаған ұқсас «Соңғы 20 жылдың 100 үздік альбомы» тізімінің арасындағы көзге ұрып тұрған алшақтықтарды көрсетті.<ref>{{кітап|авторы=Джим Дерогатис.|тақырыбы=Kill Your Idols: A New Generation of Rock Writers Reconsiders the Classics|url=https://archive.org/details/killyouridolsnew0000unse|жылы=2004|баспасы=Barricade Books|орны=[[Нью-Йорк]]|isbn=1-56980-276-9}}</ref> Сынның негізгі нысандары мыналар болды: * Тізім 1960 және 1970-жылдардағы музыкаға тым қатты шоғырланған. * Рок-музыкаға тым көп көңіл бөлінген, ал [[джаз]], [[хип-хоп]] және [[электрондық музыка]] соншалықты кең ұсынылмаған, сондай-ақ [[прогрессивті рок]] пен [[метал]] сияқты кейбір рок жанрлары мүлдем дерлік қамтылмаған. * Ұсынылған орындаушылардың барлығы дерлік [[Ұлыбритания|Ұлыбританияға]] немесе [[Америка Құрама Штаттары|АҚШ]]-қа тікелей қатысты, ал ағылшын тілді емес топтарға тек екі-ақ жол берілген: бұл немістің [[Kraftwerk]] тобының ''[[Trans Europa Express]]'' (№ 253 позиция) және кубалық [[Buena Vista Social Club]] тобының [[Buena Vista Social Club (альбом)|аттас альбом]]ы (№ 260 позиция). * Көптеген компиляциялардың болуы да сынға ұшырады, әсіресе альбом форматы музыка индустриясында берік орныққан 1960-шы жылдардың ортасынан бастап пайда болған әртістер мен топтарға қатысты. * Тізімдегі орындар кейде осы журналдың дәл сол альбомдарға жасаған бұрынғы шолуларына қайшы келеді, мысалы, [[Nirvana]] тобының ''[[Nevermind]]'' альбомы 17-орында орналасқан, дегенмен жарық көрген сәтінде бес жұлдыздан тек үшеуін ғана алған болатын.<ref>{{cite web|author=Robbins, Ira.|title=Nirvana: Nevermind|publisher=''Rolling Stone''|date=1991-11-28|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/nevermind-19911128|lang=en|access-date=2015-05-05|archive-url=https://www.webcitation.org/6GVrxxx3L?url=http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/nevermind-19911128|archive-date=2013-05-10}}</ref> == Ең көп альбом санымен ұсынылған орындаушылар == Кестеде тізімнің кем дегенде бір басылымына кемінде үш альбом енгізілген орындаушылар тізімделген (барлығы 68 орындаушы). {| class="wikitable sortable" style="font-size:0.95em; line-height:1.5em;" ! rowspan="2" | Орындаушы ! colspan="3" | Орындаушыдағы альбомдар саны ! rowspan="2" class="unsortable"| Дереккөздер |- ! 2020 ! 2012 ! 2003 |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[The Beatles]] || 9 || 10 || 10 | style="text-align: left;"| {{ubl|'''2020''': Алғашқы ондықта бір альбом, 5-орында.|'''2003/2012''': Алғашқы ондықта төрт альбом, 10, 5, 3 және 1-орындарда.}} |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Боб Дилан]] || 8 || 11 || 11 | style="text-align: left;"| {{ubl|'''2020''': Диланның Bob Dylan & the Band авторлығына тиесілі бір альбомын қосқанда; бір альбомы 9-нөмірмен үздік ондыққа кіреді.|'''2003/2012''': Диланның Bob Dylan & the Band авторлығына тиесілі бір альбомын қосқанда; екі альбомы 9 және 4-нөмірлермен үздік ондыққа кіреді.}} |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Нил Янг]] || 7 || 6 || 6 | style="text-align: left;"| '''2003/2012/2020''': Авторлығы [[Crosby, Stills, Nash & Young]]-ға тиесілі бір альбомды және екі — Neil Young & [[Crazy Horse (топ)|Crazy Horse]] альбомын қосқанда. |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[The Rolling Stones]] || 6 || 10 || 10 | style="text-align: left;"| '''2003''': Алғашқы ондықта бір альбом, 7-орында. |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Канье Уэст]] || 6 || 3 || — || |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Дэвид Боуи]] || 5 || 5 || 6 || |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Led Zeppelin]] || 5 || 5 || 5 || |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Брюс Спрингстин]] || 5 || 7 || 8 || |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Арета Франклин]] || 4 || 2 || 2 || |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Джони Митчелл]] || 4 || 2 || 2 | style="text-align: left;"| '''2020''': Алғашқы ондықта бір альбом, 3-орында. |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Pink Floyd]] || 4 || 4 || 4 || |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Принс (музыкант)|Принс]] || 4 || 4 || 4 | style="text-align: left;"| {{ubl|'''2020''': Prince and [[The Revolution]] авторлығына тиесілі бір альбомды қосқанда; Принстің бір альбомы алғашқы ондықта, 8-орында.|'''2003/2012''': Prince and [[The Revolution]] авторлығына тиесілі бір альбомды, [[Purple Rain]]-ді қосқанда.}} |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Radiohead]] || 4 || 5 || 3 || |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[The Velvet Underground]] || 4 || 4 || 4 | style="text-align: left;"| '''2003/2012/2020''': Включая один альбом, авторство которого принадлежит Velvet Underground & [[Nico]]. |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[The Who]] || 4 || 7 || 7 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Стиви Уандер]] || 4 || 4 || 4 | style="text-align: left;"| '''2020''': Алғашқы ондықта бір альбом, 4-орында. |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Фиона Эппл]] || 3 || 0 || 0 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[The Band]] || 3 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| '''2003/2012/2020''': [[Bob Dylan]] & the Band авторлығына тиесілі бір альбомды қосқанда. |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[The Beach Boys]] || 3 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| '''2003/2012/2020''': Алғашқы ондықта бір альбом, 2-орында. |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Beastie Boys]] || 3 || 2 || 2 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Бейонсе]] || 3 || 0 || 0 | style="text-align: left;"| '''2020''': [[Destiny’s Child]] авторлығына тиесілі бір альбомды қосқанда. |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Big Star]] || 3 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Black Sabbath]] || 3 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Джеймс Браун]] || 3 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[The Clash]] || 3 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| '''2003/2012''': Алғашқы ондықта бір альбом, 8-орында. |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Джордж Клинтон]] || 3 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| '''2003/2012/2020''': [[Funkadelic]] құрамындағы екі альбомды және [[Parliament (топ)|Parliament]]-пен бір альбомды қосқанда. |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Ди Анджело]] || 3 || 1 || 1 | style="text-align: left;"| '''2020''': D'Angelo and the Vanguard-тың бір альбомын қосқанда. |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Марвин Гэй]] || 3 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| {{ubl|'''2020''': Алғашқы ондықта бір альбом, 1-орында.|'''2003/2012''': Алғашқы ондықта бір альбом, 6-орында.}} |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Эл Грин]] || 3 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Джанет Джексон]] || 3 || 2 || 2 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Майкл Джексон]] || 3 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Jay-Z]] || 3 || 3 || 2 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Кендрик Ламар]] || 3 || 0 || — | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Мадонна (әнші)|Мадонна]] || 3 || 3 || 4 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Боб Марли]] және [[Bob Marley and the Wailers|the Wailers]] || 3 || 4 || 5 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Nirvana]] || 3 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| {{ubl|'''2020''': Алғашқы ондықта бір альбом, 6-орында.}} |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Outkast]] || 3 || 2 || 1 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Pavement]] || 3 || 2 || 2 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Том Петти]] || 3 || 1 || 1 | style="text-align: left;"| '''2003/2012/2020''': [[Tom Petty and the Heartbreakers]]-дың бір альбомын қосқанда. |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Элвис Пресли]] || 3 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Sly and the Family Stone]] || 3 || 4 || 4 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[The Byrds]] || 2 || 4 || 5 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Рэй Чарльз]] || 2 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Элвис Костелло]] || 2 || 4 || 4 | style="text-align: left;"| '''2003/2012''': Elvis Costello & the Attractions-тың бір альбомын қосқанда. |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Creedence Clearwater Revival]] || 2 || 2 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Майлз Дэвис]] || 2 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Эминем]] || 2 || 2 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Grateful Dead]] || 2 || 4 || 4 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Элтон Джон]] || 2 || 5 || 6 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[The Kinks]] || 2 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Public Enemy]] || 2 || 2 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[R.E.M.]] || 2 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Отис Реддинг]] || 2 || 4 || 4 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Roxy Music]] || 2 || 2 || 4 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Steely Dan]] || 2 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[The Stooges]] || 2 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Talking Heads]] || 2 || 4 || 4 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[U2]] || 2 || 5 || 5 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Cream (топ)|Cream]] || 1 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[The Doors]] || 1 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Ник Дрейк]] || 1 || 1 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Рэнди Ньюман]] || 1 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[The Police]] || 1 || 4 || 4 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Simon & Garfunkel]] || 1 || 3 || 4 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[The Smiths]] || 1 || 4 || 4 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Том Уэйтс]] || 1 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Мадди Уотерс]] || 1 || 3 || 3 | style="text-align: left;"| |-style="vertical-align: top; text-align: right;" | [[Джексон Браун]] || 0 || 2 || 3 | style="text-align: left;"| |} == Альбомдардың онжылдықтар бойынша арақатынасы == === 2003 жылғы басылым === * [[1950 жж.]] және одан бұрын — 29 альбом (5,8 %) * [[1960 жж.]] — 126 (25,2 %) (соның ішінде 7-еуі ондықта) * [[1970 жж.]] — 183 (36,6 %) (соның ішінде 3-еуі ондықта) * [[1980 жж.]] — 88 (17,6 %) * [[1990 жж.]] — 61 (12,2 %) * [[2000 жж.]] — 13 (2,6 %) === 2012 жылғы басылым === * [[1950 жж.]] — 10 альбом (2 %) * [[1960 жж.]] — 105 (21 %) * [[1970 жж.]] — 186 (37,2 %) * [[1980 жж.]] — 84 (16,8 %) * [[1990 жж.]] — 73 (14,6 %) * [[2000 жж.]] — 40 (8 %) * [[2010 жж.]] — 2 (0,4 %) === 2020 жылғы басылым === * [[1950 жж.]] — 9 альбом (1,8 %) * [[1960 жж.]] — 74 (14,8 %) * [[1970 жж.]] — 157 (31,4 %) * [[1980 жж.]] — 71 (14,2 %) * [[1990 жж.]] — 103 (20,6 %) * [[2000 жж.]] — 50 (10 %) * [[2010 жж.]] — 36 (7,2 %) == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == * [https://www.rollingstone.com/music/lists/500-greatest-albums-of-all-time-20120531 ''Rolling Stone'' журналының сайтындағы толық тізім (2012 жылғы басылым)]{{ref|en}} * [https://www.rollingstone.com/music/music-lists/best-albums-of-all-time-1062063/ ''Rolling Stone'' журналының сайтындағы толық тізім (2020 жылғы басылым)]{{ref|en}} * [http://www.post-gazette.com/ae/20031130bestalbums1130fnp3.asp Рейтингке кірмей қалған, бірақ кіруі мүмкін болған альбомдар туралы Post-Gazette сайтындағы мақала]{{ref|en}} == Тағы қараңыз == {{RS500A}} * [[Rolling Stone журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 50 орындаушы]] * [[Rolling Stone журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән]] * [[Rolling Stone журналы нұсқасы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 100 ән авторы]] * [[1001 Albums You Must Hear Before You Die|Өлеріңнен бұрын тыңдауың тиіс 1001 альбом]] * [[New Musical Express журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 альбом]] * [[Барлық уақыттағы ең үздік 1000 альбом]] ([[Колин Ларкин]] кітабы) [[Санат:Музыкалық таблоидтар]] [[Санат:Rolling Stone журналының тізімдері|*500 ең ұлы альбом]] [[Санат:Альбомдар тізімі]] sksxan01lg8gqkseab842kyhrkn6bni 3 787002 3661862 3658965 2026-09-27T07:59:46Z 1nter pares 146705 /* Сілтемелер */ жаңа бөлім 3661862 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Бекбол Мамбетов}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 15:10, 2026 ж. қыркүйектің 22 (+05) == Сілтемелер == Қайырлы күн! Мақалаларға орынсыз сілтемелер қоймауыңызды сұраймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:59, 2026 ж. қыркүйектің 27 (+05) mnvr5wgq2161retmo3z0nsrcb58ftra 3661960 3661862 2026-09-27T10:17:53Z Бекбол Мамбетов 186027 /* Сілтемелер */ Жауап беру 3661960 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|realName=|name=Бекбол Мамбетов}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 15:10, 2026 ж. қыркүйектің 22 (+05) == Сілтемелер == Қайырлы күн! Мақалаларға орынсыз сілтемелер қоймауыңызды сұраймын. [[Қатысушы:1nter pares|1nter pares]] ([[Қатысушы талқылауы:1nter pares|талқылау]]) 12:59, 2026 ж. қыркүйектің 27 (+05) :Жақсы. Кеңесіңізге рахмет! [[Қатысушы:Бекбол Мамбетов|Бекбол Мамбетов]] ([[Қатысушы талқылауы:Бекбол Мамбетов|талқылау]]) 15:17, 2026 ж. қыркүйектің 27 (+05) dtzl3im392bivkpio3qfcg199mvcwiq 0 787027 3661778 3660998 2026-09-27T03:13:26Z Casserium 68287 3661778 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | Қазақша есімі = Марат Алмасұлы Әзілханов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = [[Қазақстан халқы ассамблеясы|ҚХА]] төрағасының орынбасары — ҚХА хатшылығының меңгерушісі | Ту = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады = 21 сәуір 2021 | Басқаруын аяқтады = 30 маусым 2026 | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары = [[Жансейіт Қансейітұлы Түймебаев|Жансейіт Түймебаев]] | Ізбасары = ''ассамблея жойылды'' | Титулы_2 = [[Қазақстан Республикасы Дін істері агенттігі|Дін істері агенттігінің төрағасы]] | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan.svg | Басқара бастады_2 = 4 қараша 2013 | Басқаруын аяқтады_2 = 6 тамыз 2014 | Президент_2 = [[Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев|Нұрсұлтан Назарбаев]] | Премьер_2 = [[Серік Нығметұлы Ахметов|Серік Ахметов]]<br>[[Кәрім Қажымқанұлы Мәсімов|Кәрім Мәсімов]] | Ізашары_2 = [[Қайрат Қайырбекұлы Лама Шариф|Қайрат Лама Шариф]] | Ізбасары_2 = ''ассамблея жойылды'' | Туған күні = 2.1.1965 | Туған жері = [[Қазалы]], {{туғанжері|Қазалы ауданы|Қазалы ауданында}}, [[Қызылорда облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = 3 | Партиясы = | Білімі = [[Қарағанды медицина университеті|Қарағанды мемлекеттік медицина университеті]]<br>ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитетінің академиясы<br>[[Еуразия ұлттық университеті]] | Ғылыми дәрежесі = | Мамандығы = {{hlist|дәрігер|заңгер|саясаттанушы}} | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{Қатар |{{Құрмет ордені}} |{{Астанаға 10 жыл медалі}} }} {{Қатар |{{ҚР тәуелсіздігіне 20 жыл медалі}} }} }} '''Марат Алмасұлы Әзілханов''' ([[2 қаңтар]] [[1965 жыл|1965]], [[Қазалы]])<ref>[https://prg.kz/document/?doc_id=38928823 Азильханов Марат Алмасович (персональная справка)]</ref> — [[қазақстан]]дық саясаткер, заңгер, саясаттанушы, 2026 жылдан бастап [[Қазақстан халық кеңесі]]нің мүшесі, Қоғамдық келісім және жалпыұлттық бірлік комитетінің төрағасы. 2021–2026 жылдары [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] төрағасының орынбасары — хатшылығының меңгерушісі, 2013–2014 жылдары Дін істері агенттігінің төрағасы болған. == Өмірбаяны == Марат Әзілханов 1965 жылы 2 қаңтарда Қызылорда облысында дүниеге келген. 1988 жылы [[Қарағанды медицина университеті|Қарағанды мемлекеттік медицина университетін]] «Жалпы медицина» мамандығы бойынша, 2000 жылы ҚР Ұлттық қауіпсіздік комитетінің академиясын «Құқықтану» мамандығы бойынша, 2019 жылы [[Еуразия ұлттық университеті]]н «Саясаттану» мамандығы бойынша бітірген. 1988–1992 жылдары Қызылорда қаласының медициналық мекемелерінде дәрігер-хирург болып еңбек етті. 1992–2011 жылдары Қазақстанның ұлттық қауіпсіздік органдарында қызмет жасады. 2011–2013 жылдары Дін істері агенттігі төрағасының орынбасары болып, 2013–2014 жылдары Дін істері агенттігін басқарды. 2014–2016 жылдары — Мәдениет және спорт вице-министрі. 2016–2019 жылдары Дін істері және азаматтық қоғам, Қоғамдық даму министрліктерінің жауапты хатшысы болды. 2019–2021 жылдары Ақпарат және қоғамдық даму вице-министрі болды. 2021 жылғы 21 сәуірде [[Қазақстан халқы ассамблеясы]] Төрағасының орынбасары — [[Қазақстан Республикасы Президентінің Әкімшілігі|Президент Әкімшілігі]] Қазақстан халқы Ассамблеясы хатшылығының меңгерушісі болып тағайындалды.<ref>[https://kaz.inform.kz/news/marat-azilhanov-kha-toragasynyn-orynbasary-bolyp-tagayyndaldy_a3778989 Марат Әзілханов ҚХА Төрағасының орынбасары болып тағайындалды]</ref> 2026 жылғы 30 маусымда Қазақстан халқы ассамблеясының жойылуына байланысты лауазымынан босатылды.<ref>[https://kaz.tengrinews.kz/news/marat-azlhanov-ek-brdey-kyizmetnen-bosatyildyi-376884/ Марат Әзілханов екі бірдей қызметінен босатылды]</ref> 2026 жылғы 22 қыркүйектен бастап [[Қазақстан халық кеңесі]]нің мүшесі және 24 қыркүйектен бастап Халық кеңесінің Қоғамдық келісім және жалпыұлттық бірлік комитетінің төрағасы.<ref>[https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-halyk-kenesinin-kuramyn-bekitu-turaly-2284637 Қазақстан Халық Кеңесінің құрамын бекіту туралы]</ref><ref>[https://halykkenesi.kz/kk/struktura/toralqa Қазақстан Халық Кеңесінің Төралқасы]</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан Халық Кеңесі мүшелері]] s1q9n6bnazwiibu770t1kul8ei1i5rm 0 787167 3661642 3660995 2026-09-26T16:52:07Z Мағыпар 100137 үлгі 3661642 wikitext text/x-wiki {{Ғимарат | ғимараттың аты = Қайнар діни-тұрмыстық кешені | шынайы аты = | бұрынғы атауы = | балама аты = | статусы = Атырау облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші | суреті = | ені = | сурет атауы = | позициялық карта = Қазақстан |lat_dir = |lat_deg = 46|lat_min = 11|lat_sec =01 |lon_dir = |lon_deg = 56|lon_min = 18|lon_sec =81 | карта атауы = | карта ені = | ғимараттың үлкен жетістігі = | ізашары = | ізбасары = | ғимарат түрі = киелі нысан | сәулет стилі = | қолданылуы = | орналасуы = [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]] | мекен жайы = [[Құлсары]] қаласынан онтүстік-шығысқа карай 196 км жерде | қала = | мемлекет = | қазіргі жалдаушы = | ғимараттың маңыздылығы = | құрылысы уақыты = XVIII - XX ғ. | құрылысы аяқталды = | ашылған уақыты = | жөнделген уақыты = | жабылған уақыты = | бұзылған уақыты = | құны = | жөндеу құны = | биіктігі = | төбесі = | антеннаның төбесі = | шатыры = | ең соңғы қабат = | обсерватория = | құрылыс жүйесі = | көлемі = | диаметрі = | басқа да өлшемдері = | қабаттар саны = | ғимараттың ішкі ауданы = | лифтілер = | тапсырыс беруші = | иемденуші = | басқарушы орган = | сәулетшісі = | сәулет фирмасы = | салушы = | инженері = | инженер-құрылысшы = | басқа да дизайнерлер = | сметашы = | бас мердігер = | марапаттары = | дүкендер саны = | бөлмелер саны = | көлік тұрағы = | сайты = }} '''Қайнар діни-тұрмыстық кешені''' — [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]]ндағы XVIII-XX ғасырлардағы тарих және мәдениет ескерткіші. Қайнар қорымы бүгінгі таңда Батыс Қазақстандағы ең ірі және бірегей зираттардың бірі болып табылады, оған діни сәулет саласындағы қазақтың тас кесіп қашау өнерінің барлық үлгілері — құлпытастар, қойтастар, сандықтастар, сағанатамдар мен кесенелері кіреді. Сонымен қатар, кешендегі медірісені білім беру орталығының үлгісі ретінде санауға болады == Орналасқан орны == Атырау облысы, Жылыой ауданы, [[Құлсары]] қаласынан онтүстік-шығысқа карай 196 км жерде орналасқан, [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе]] және [[Маңғыстау облысы|Маңғыстау]] облыстарымен шектеседі. == Кезеңі, авторы == XVIII - XX ғасырлардағы тарих және мәдениет ескерткіші діни-тұрмыстық кешен болып табылады. Зерттеулерге сүйенсек, мешіт-медресені өз заманының белігілі тұлғасы, 1815-1890 жылдар аралығында өмір сүрген діни ағартушы, ұстаз, қоғам қайраткері [[Досжан ишан Қашақұлы]] салдырған.<ref>{{citeweb|url=https://taisoigan.kz/tarikh-lketanu/view/do%D2%A3yztau-zh%C9%99ne-k%CB%8Cajnar|title=Доңызтау және Қайнар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-25|lang=}}</ref> == Сипаттамасы == Кешенде 2 мазар, 1 мешіт-медресе, 35 сағанатам (қабір үстінде тұрғызылған үйлер), 75 қойтас, 350 құлпытас, 80 қоршау және 300-ден астам қабір үйінділері бар. Кешеннің тұрған орны — көлемі үлкен әрі кен ойыс, сондықтан қорымды биік жерден, яғни, айналасын коршай орналасқан төбелердің үстіне шығып, толық қарауға болады.<br /> Аумақтағы тұщы судың мол шығатын көзі жалғыз құдық болған. Құдық ұлутас – қабатынан қазылған, оның аузы сақиналы төсеммен өрілген. Сондай-ақ, мал суарылатын тас астаулардың қалдықтары кездеседі.<ref>{{кітап|авторы= Аманғали Әміржанұлы/|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Қайнар діни-тұрмыстық кешені|шынайы атауы =|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Атырау |баспасы=Атырау университетінің баспа орталығы |жыл= 2022|томы= |беттері=31 |барлық беті= |сериясы= |isbn=978-601-7810-80-9|тиражы=500 }}</ref> Кешеннің ерекшелігі діни, әкімшілік, шаруашылық құрылыстардың, медресенің және т.б. тұтас жүйесінің болуы. Қабырғалары шикі саман таспен тасты блоктармен кезектесе отырып қаланған. Барлық құрылыстардың төбесі күмбездермен жабылған, шатырдың периметрі бойында жаңбыр суы ағатын тас ойықтары бар. Ғимараттардың ішкі бөлігінде бұрынғы сапалы сылақтың және әктелген іздері сақталған. Орталық орынды төрт күмбезді мешіт ғимараты алады. Күмбезін қоса есептегендегі биіктігі 4 метр, қабырғаларының қалыңдығы жарты метрге жуық болып келеді. Уақыт өте келе күмбездер құлаған. Мешіттің ортасында қуатты бағаналар орталған, одан төрт жаққа кететін арка тұрғызылған, ал бағанның өзі ғимараттың негізгі тірегі болып табылады.<ref>{{citeweb|url=https://map.visitatyrau.kz/index-info.php?id_marker=14|title=Қайнар діни- тұрмыстық кешені|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-25|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы сәулеті]] [[Санат:Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] 1bjdsvx64bxapgf648sknrf2slfrx7k 3661647 3661642 2026-09-26T16:55:04Z Мағыпар 100137 3661647 wikitext text/x-wiki {{Ғимарат | ғимараттың аты = Қайнар діни-тұрмыстық кешені | шынайы аты = | бұрынғы атауы = | балама аты = | статусы = Атырау облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші | суреті = | ені = | сурет атауы = | позициялық карта = Қазақстан |lat_dir =N |lat_deg = 46|lat_min = 11|lat_sec =01 |lon_dir =E |lon_deg = 56|lon_min = 18|lon_sec =81 | карта атауы = | карта ені = | ғимараттың үлкен жетістігі = | ізашары = | ізбасары = | ғимарат түрі = киелі нысан | сәулет стилі = | қолданылуы = | орналасуы = [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]] | мекен жайы = [[Құлсары]] қаласынан онтүстік-шығысқа карай 196 км жерде | қала = | мемлекет = | қазіргі жалдаушы = | ғимараттың маңыздылығы = | құрылысы уақыты = XVIII - XX ғ. | құрылысы аяқталды = | ашылған уақыты = | жөнделген уақыты = | жабылған уақыты = | бұзылған уақыты = | құны = | жөндеу құны = | биіктігі = | төбесі = | антеннаның төбесі = | шатыры = | ең соңғы қабат = | обсерватория = | құрылыс жүйесі = | көлемі = | диаметрі = | басқа да өлшемдері = | қабаттар саны = | ғимараттың ішкі ауданы = | лифтілер = | тапсырыс беруші = | иемденуші = | басқарушы орган = | сәулетшісі = | сәулет фирмасы = | салушы = | инженері = | инженер-құрылысшы = | басқа да дизайнерлер = | сметашы = | бас мердігер = | марапаттары = | дүкендер саны = | бөлмелер саны = | көлік тұрағы = | сайты = }} '''Қайнар діни-тұрмыстық кешені''' — [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]]ндағы XVIII-XX ғасырлардағы тарих және мәдениет ескерткіші. Қайнар қорымы бүгінгі таңда Батыс Қазақстандағы ең ірі және бірегей зираттардың бірі болып табылады, оған діни сәулет саласындағы қазақтың тас кесіп қашау өнерінің барлық үлгілері — құлпытастар, қойтастар, сандықтастар, сағанатамдар мен кесенелері кіреді. Сонымен қатар, кешендегі медірісені білім беру орталығының үлгісі ретінде санауға болады == Орналасқан орны == Атырау облысы, Жылыой ауданы, [[Құлсары]] қаласынан онтүстік-шығысқа карай 196 км жерде орналасқан, [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе]] және [[Маңғыстау облысы|Маңғыстау]] облыстарымен шектеседі. == Кезеңі, авторы == XVIII - XX ғасырлардағы тарих және мәдениет ескерткіші діни-тұрмыстық кешен болып табылады. Зерттеулерге сүйенсек, мешіт-медресені өз заманының белігілі тұлғасы, 1815-1890 жылдар аралығында өмір сүрген діни ағартушы, ұстаз, қоғам қайраткері [[Досжан ишан Қашақұлы]] салдырған.<ref>{{citeweb|url=https://taisoigan.kz/tarikh-lketanu/view/do%D2%A3yztau-zh%C9%99ne-k%CB%8Cajnar|title=Доңызтау және Қайнар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-25|lang=}}</ref> == Сипаттамасы == Кешенде 2 мазар, 1 мешіт-медресе, 35 сағанатам (қабір үстінде тұрғызылған үйлер), 75 қойтас, 350 құлпытас, 80 қоршау және 300-ден астам қабір үйінділері бар. Кешеннің тұрған орны — көлемі үлкен әрі кен ойыс, сондықтан қорымды биік жерден, яғни, айналасын коршай орналасқан төбелердің үстіне шығып, толық қарауға болады.<br /> Аумақтағы тұщы судың мол шығатын көзі жалғыз құдық болған. Құдық ұлутас – қабатынан қазылған, оның аузы сақиналы төсеммен өрілген. Сондай-ақ, мал суарылатын тас астаулардың қалдықтары кездеседі.<ref>{{кітап|авторы= Аманғали Әміржанұлы/|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Қайнар діни-тұрмыстық кешені|шынайы атауы =|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Атырау |баспасы=Атырау университетінің баспа орталығы |жыл= 2022|томы= |беттері=31 |барлық беті= |сериясы= |isbn=978-601-7810-80-9|тиражы=500 }}</ref> Кешеннің ерекшелігі діни, әкімшілік, шаруашылық құрылыстардың, медресенің және т.б. тұтас жүйесінің болуы. Қабырғалары шикі саман таспен тасты блоктармен кезектесе отырып қаланған. Барлық құрылыстардың төбесі күмбездермен жабылған, шатырдың периметрі бойында жаңбыр суы ағатын тас ойықтары бар. Ғимараттардың ішкі бөлігінде бұрынғы сапалы сылақтың және әктелген іздері сақталған. Орталық орынды төрт күмбезді мешіт ғимараты алады. Күмбезін қоса есептегендегі биіктігі 4 метр, қабырғаларының қалыңдығы жарты метрге жуық болып келеді. Уақыт өте келе күмбездер құлаған. Мешіттің ортасында қуатты бағаналар орталған, одан төрт жаққа кететін арка тұрғызылған, ал бағанның өзі ғимараттың негізгі тірегі болып табылады.<ref>{{citeweb|url=https://map.visitatyrau.kz/index-info.php?id_marker=14|title=Қайнар діни- тұрмыстық кешені|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-25|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы сәулеті]] [[Санат:Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] 7d4z4j0pkw9a2skyrfci2qrtfqc1crg 3661650 3661647 2026-09-26T17:00:13Z Мағыпар 100137 3661650 wikitext text/x-wiki {{Ғимарат | ғимараттың аты = Қайнар діни-тұрмыстық кешені | шынайы аты = | бұрынғы атауы = | балама аты = | статусы = Атырау облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші | суреті = | ені = | сурет атауы = | позициялық карта = Қазақстан |lat_dir = |lat_deg = 46|lat_min = 11|lat_sec =01 |lon_dir = |lon_deg = 56|lon_min = 18|lon_sec =51 | карта атауы = | карта ені = | ғимараттың үлкен жетістігі = | ізашары = | ізбасары = | ғимарат түрі = киелі нысан | сәулет стилі = | қолданылуы = | орналасуы = [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]] | мекен жайы = [[Құлсары]] қаласынан онтүстік-шығысқа карай 196 км | қала = | мемлекет = | қазіргі жалдаушы = | ғимараттың маңыздылығы = | құрылысы уақыты = XVIII - XX ғ. | құрылысы аяқталды = | ашылған уақыты = | жөнделген уақыты = | жабылған уақыты = | бұзылған уақыты = | құны = | жөндеу құны = | биіктігі = | төбесі = | антеннаның төбесі = | шатыры = | ең соңғы қабат = | обсерватория = | құрылыс жүйесі = | көлемі = | диаметрі = | басқа да өлшемдері = | қабаттар саны = | ғимараттың ішкі ауданы = | лифтілер = | тапсырыс беруші = | иемденуші = | басқарушы орган = | сәулетшісі = | сәулет фирмасы = | салушы = | инженері = | инженер-құрылысшы = | басқа да дизайнерлер = | сметашы = | бас мердігер = | марапаттары = | дүкендер саны = | бөлмелер саны = | көлік тұрағы = | сайты = }} '''Қайнар діни-тұрмыстық кешені''' — [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]]ндағы XVIII-XX ғасырлардағы тарих және мәдениет ескерткіші. Қайнар қорымы бүгінгі таңда Батыс Қазақстандағы ең ірі және бірегей зираттардың бірі болып табылады, оған діни сәулет саласындағы қазақтың тас кесіп қашау өнерінің барлық үлгілері — құлпытастар, қойтастар, сандықтастар, сағанатамдар мен кесенелері кіреді. Сонымен қатар, кешендегі медірісені білім беру орталығының үлгісі ретінде санауға болады == Орналасқан орны == Атырау облысы, Жылыой ауданы, [[Құлсары]] қаласынан онтүстік-шығысқа карай 196 км жерде орналасқан, [[Ақтөбе облысы|Ақтөбе]] және [[Маңғыстау облысы|Маңғыстау]] облыстарымен шектеседі. == Кезеңі, авторы == XVIII - XX ғасырлардағы тарих және мәдениет ескерткіші діни-тұрмыстық кешен болып табылады. Зерттеулерге сүйенсек, мешіт-медресені өз заманының белігілі тұлғасы, 1815-1890 жылдар аралығында өмір сүрген діни ағартушы, ұстаз, қоғам қайраткері [[Досжан ишан Қашақұлы]] салдырған.<ref>{{citeweb|url=https://taisoigan.kz/tarikh-lketanu/view/do%D2%A3yztau-zh%C9%99ne-k%CB%8Cajnar|title=Доңызтау және Қайнар|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-25|lang=}}</ref> == Сипаттамасы == Кешенде 2 мазар, 1 мешіт-медресе, 35 сағанатам (қабір үстінде тұрғызылған үйлер), 75 қойтас, 350 құлпытас, 80 қоршау және 300-ден астам қабір үйінділері бар. Кешеннің тұрған орны — көлемі үлкен әрі кен ойыс, сондықтан қорымды биік жерден, яғни, айналасын коршай орналасқан төбелердің үстіне шығып, толық қарауға болады.<br /> Аумақтағы тұщы судың мол шығатын көзі жалғыз құдық болған. Құдық ұлутас – қабатынан қазылған, оның аузы сақиналы төсеммен өрілген. Сондай-ақ, мал суарылатын тас астаулардың қалдықтары кездеседі.<ref>{{кітап|авторы= Аманғали Әміржанұлы/|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Қайнар діни-тұрмыстық кешені|шынайы атауы =|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Атырау |баспасы=Атырау университетінің баспа орталығы |жыл= 2022|томы= |беттері=31 |барлық беті= |сериясы= |isbn=978-601-7810-80-9|тиражы=500 }}</ref> Кешеннің ерекшелігі діни, әкімшілік, шаруашылық құрылыстардың, медресенің және т.б. тұтас жүйесінің болуы. Қабырғалары шикі саман таспен тасты блоктармен кезектесе отырып қаланған. Барлық құрылыстардың төбесі күмбездермен жабылған, шатырдың периметрі бойында жаңбыр суы ағатын тас ойықтары бар. Ғимараттардың ішкі бөлігінде бұрынғы сапалы сылақтың және әктелген іздері сақталған. Орталық орынды төрт күмбезді мешіт ғимараты алады. Күмбезін қоса есептегендегі биіктігі 4 метр, қабырғаларының қалыңдығы жарты метрге жуық болып келеді. Уақыт өте келе күмбездер құлаған. Мешіттің ортасында қуатты бағаналар орталған, одан төрт жаққа кететін арка тұрғызылған, ал бағанның өзі ғимараттың негізгі тірегі болып табылады.<ref>{{citeweb|url=https://map.visitatyrau.kz/index-info.php?id_marker=14|title=Қайнар діни- тұрмыстық кешені|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-25|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы сәулеті]] [[Санат:Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] 5dlyyy1a4fm9nc8zx6obyo5b5h1etsz 0 787171 3661618 3661028 2026-09-26T16:35:14Z Мағыпар 100137 3661618 wikitext text/x-wiki '''Шерліғұл діни–тұрмыстық кешені''' — [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]]ндағы ХVІІІ ғасыр мен ХХ ғасырдың басына жататын жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші. Кешенді 1990 жылы сәулетші А.О.Итенов бастаған «Қазқайтажаңғырту» мекемесі, 2004 жылы С.Е.Әжіғали бастаған Батыс Қазақстандық этноархеологиялық экспедициясы зерттеген. == Орналасқан жері == Атырау облысы, Жылыой ауданы, [[Құлсары]] қаласынан шығыс-оңтүстік-шығысқа қарай 139 км қашықтықта Желтау тауында.<ref>{{citeweb|url=https://map.visitatyrau.kz/index-info.php?id_marker=13|title=Шерліғұл діни – тұрмыстық кешені|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-25|lang=}}</ref> == Кезеңі, авторы == Шерліғұл діни-тұрмыстық кешені – XVIII ғасыр мен ХХ ғасырдың басына жатады. Кешен исламды уағыздаушылардың бірі, әулие және танымал емші ретінде ретінде танымал болған Шерліғұл Сәттіғұлұлының (1830-1920) есімімен аталады. == Сипаттамасы == Ескерткіш тұрғын үй құрылыстарының қалдықтарынан және жерлеу құрлыстарынан тұрады. Кешен мешіттен, 2 мазардан, 10 қойтастан, 15 сағанатамнан, 50-ден астам құлпытастан, 50 қоршаудан және 200-ге жуық құлпытастан тұратын тұтас бір ансамбльді ескерткіштер тобын құрайды. Жақын жерде тұрғын үй-жайлардың, мал қораларының және басқа ғимараттардың қираған қалдықтары бар. Қорыммен бірге тұрғын үй кешені сол кездегі қазақтардың мәдениетін түсініп білу үшін маңызды тұтас тарихи ескерткіштердің көрнісін береді.<ref>{{citeweb|url=https://atamura-zhmuzei.kz/?page_id=745&ysclid=muhau987ah470132028|title=Жылыой ауданынан «Қазақстанның киелі жерлері картасына» енгізілген нысандар |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-25|lang=}}</ref> == Тарихи деректер == Қорым атауын алған кісінің Адай руындағы шежірелік дерегі мынадай: Шоғы-Жолай-Жолманбет-Жарылған-Қарабас Қангошек-Сәттіғұл-Шерліғұл, Әкесі Сәттіғүл бай болған, Бейіті - Тасастау Қайнарда. Сәттіғұлдың ақ дегені - алғыс, қара дегені - қарғыс», батасы қабыл жан екен. Батасын алуға ел алыстан ат арытып келетін болған. Шерліғұл он екі жасында Бұхараға кетіп, мұсылманша окиды, төрт-бес жылдан соң медіресе бітіріп, колындағы «Шатыр хатпен» (кәзіргіше - диплом) ауылға мұғалім болып оралады, кейін Иран арқылы әуелі Түркияға өтіп, онда көп тұрақтамай Арабияға кетеді. Сонда оқуын жалғастырып, елге есейген шағында яғни, 21-22 жас шамасында оралады. Содан Актөбе мен Атырау облысының кәзіргі шекарасы — Желтаудың шығыс жағынан, бір құламадан мешіт салдырған. Ол сол жердегі мешіттердің ең алғашқысы саналған.<ref>{{кітап|авторы= Аманғали Әміржанұлы/|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Шерліғұл діни–тұрмыстық кешені|шынайы атауы =|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Атырау |баспасы=Атырау университетінің баспа орталығы |жыл= 2022|томы= |беттері=37 |барлық беті= |сериясы= |isbn=978-601-7810-80-9|тиражы=500 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы сәулеті]] [[Санат:Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] luwfem22ylaxnv2a2fobpwa2ig041xa 3661619 3661618 2026-09-26T16:35:34Z Мағыпар 100137 3661619 wikitext text/x-wiki '''Шерліғұл діни–тұрмыстық кешені''' — [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]]ндағы ХVІІІ ғасыр мен ХХ ғасырдың басына жататын жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші. Кешенді 1990 жылы сәулетші А.О.Итенов бастаған «Қазқайтажаңғырту» мекемесі, 2004 жылы С.Е.Әжіғали бастаған Батыс Қазақстандық этноархеологиялық экспедициясы зерттеген. == Орналасқан жері == Атырау облысы, Жылыой ауданы, [[Құлсары]] қаласынан шығыс-оңтүстік-шығысқа қарай 139 км қашықтықта Желтау тауында.<ref>{{citeweb|url=https://map.visitatyrau.kz/index-info.php?id_marker=13|title=Шерліғұл діни – тұрмыстық кешені|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-25|lang=}}</ref> == Кезеңі, авторы == Шерліғұл діни-тұрмыстық кешені – XVIII ғасыр мен ХХ ғасырдың басына жатады. Кешен исламды уағыздаушылардың бірі, әулие және танымал емші ретінде ретінде танымал болған Шерліғұл Сәттіғұлұлының (1830-1920) есімімен аталады. == Сипаттамасы == Ескерткіш тұрғын үй құрылыстарының қалдықтарынан және жерлеу құрлыстарынан тұрады. Кешен мешіттен, 2 мазардан, 10 қойтастан, 15 сағанатамнан, 50-ден астам құлпытастан, 50 қоршаудан және 200-ге жуық құлпытастан тұратын тұтас бір ансамбльді ескерткіштер тобын құрайды. Жақын жерде тұрғын үй-жайлардың, мал қораларының және басқа ғимараттардың қираған қалдықтары бар. Қорыммен бірге тұрғын үй кешені сол кездегі қазақтардың мәдениетін түсініп білу үшін маңызды тұтас тарихи ескерткіштердің көрнісін береді.<ref>{{citeweb|url=https://atamura-zhmuzei.kz/?page_id=745&ysclid=muhau987ah470132028|title=Жылыой ауданынан «Қазақстанның киелі жерлері картасына» енгізілген нысандар |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-25|lang=}}</ref> == Тарихи деректер == Қорым атауын алған кісінің Адай руындағы шежірелік дерегі мынадай: Шоғы-Жолай-Жолманбет-Жарылған-Қарабас Қангошек-Сәттіғұл-Шерліғұл, Әкесі Сәттіғүл бай болған, Бейіті - Тасастау Қайнарда. Сәттіғұлдың ақ дегені - алғыс, қара дегені - қарғыс», батасы қабыл жан екен. Батасын алуға ел алыстан ат арытып келетін болған. Шерліғұл он екі жасында Бұхараға кетіп, мұсылманша окиды, төрт-бес жылдан соң медіресе бітіріп, колындағы «Шатыр хатпен» (кәзіргіше - диплом) ауылға мұғалім болып оралады, кейін Иран арқылы әуелі Түркияға өтіп, онда көп тұрақтамай Арабияға кетеді. Сонда оқуын жалғастырып, елге есейген шағында яғни, 21-22 жас шамасында оралады. Содан Актөбе мен Атырау облысының кәзіргі шекарасы — Желтаудың шығыс жағынан, бір құламадан мешіт салдырған. Ол сол жердегі мешіттердің ең алғашқысы саналған.<ref>{{кітап|авторы= Аманғали Әміржанұлы/|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Шерліғұл діни–тұрмыстық кешені|шынайы атауы =|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Атырау |баспасы=Атырау университетінің баспа орталығы |жыл= 2022|томы= |беттері=37 |барлық беті= |сериясы= |isbn=978-601-7810-80-9|тиражы=500 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы сәулеті]] [[Санат:Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] l7uh92e70i5zf2q6xqvch5f8ey1addy 3661676 3661619 2026-09-26T17:35:29Z Мағыпар 100137 үлгі 3661676 wikitext text/x-wiki {{Ғимарат | ғимараттың аты = Шерліғұл діни–тұрмыстық кешені | шынайы аты = | бұрынғы атауы = | балама аты = | статусы = Атырау облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші | суреті = | ені = | сурет атауы = | позициялық карта = Қазақстан |lat_dir = |lat_deg = 46|lat_min = 30|lat_sec =59 |lon_dir = |lon_deg = 55|lon_min = 42|lon_sec =41 | карта атауы = | карта ені = | ғимараттың үлкен жетістігі = | ізашары = | ізбасары = | ғимарат түрі = киелі нысан | сәулет стилі = | қолданылуы = | орналасуы = [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]] | мекен жайы = [[Құлсары]] қаласынан шығыс-оңтүстік-шығысқа қарай 139 км қашықтықта | қала = | мемлекет = | қазіргі жалдаушы = | ғимараттың маңыздылығы = | құрылысы уақыты = XVIII ғасыр мен ХХ ғасырдың басы | құрылысы аяқталды = | ашылған уақыты = | жөнделген уақыты = | жабылған уақыты = | бұзылған уақыты = | құны = | жөндеу құны = | биіктігі = | төбесі = | антеннаның төбесі = | шатыры = | ең соңғы қабат = | обсерватория = | құрылыс жүйесі = | көлемі = | диаметрі = | басқа да өлшемдері = | қабаттар саны = | ғимараттың ішкі ауданы = | лифтілер = | тапсырыс беруші = | иемденуші = | басқарушы орган = | сәулетшісі = | сәулет фирмасы = | салушы = | инженері = | инженер-құрылысшы = | басқа да дизайнерлер = | сметашы = | бас мердігер = | марапаттары = | дүкендер саны = | бөлмелер саны = | көлік тұрағы = | сайты = }} '''Шерліғұл діни–тұрмыстық кешені''' — [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]]ндағы ХVІІІ ғасыр мен ХХ ғасырдың басына жататын жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші. Кешенді 1990 жылы сәулетші А.О.Итенов бастаған «Қазқайтажаңғырту» мекемесі, 2004 жылы С.Е.Әжіғали бастаған Батыс Қазақстандық этноархеологиялық экспедициясы зерттеген. == Орналасқан жері == Атырау облысы, Жылыой ауданы, [[Құлсары]] қаласынан шығыс-оңтүстік-шығысқа қарай 139 км қашықтықта Желтау тауында.<ref>{{citeweb|url=https://map.visitatyrau.kz/index-info.php?id_marker=13|title=Шерліғұл діни – тұрмыстық кешені|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-25|lang=}}</ref> == Кезеңі, авторы == Шерліғұл діни-тұрмыстық кешені – XVIII ғасыр мен ХХ ғасырдың басына жатады. Кешен исламды уағыздаушылардың бірі, әулие және танымал емші ретінде ретінде танымал болған Шерліғұл Сәттіғұлұлының (1830-1920) есімімен аталады. == Сипаттамасы == Ескерткіш тұрғын үй құрылыстарының қалдықтарынан және жерлеу құрлыстарынан тұрады. Кешен мешіттен, 2 мазардан, 10 қойтастан, 15 сағанатамнан, 50-ден астам құлпытастан, 50 қоршаудан және 200-ге жуық құлпытастан тұратын тұтас бір ансамбльді ескерткіштер тобын құрайды. Жақын жерде тұрғын үй-жайлардың, мал қораларының және басқа ғимараттардың қираған қалдықтары бар. Қорыммен бірге тұрғын үй кешені сол кездегі қазақтардың мәдениетін түсініп білу үшін маңызды тұтас тарихи ескерткіштердің көрнісін береді.<ref>{{citeweb|url=https://atamura-zhmuzei.kz/?page_id=745&ysclid=muhau987ah470132028|title=Жылыой ауданынан «Қазақстанның киелі жерлері картасына» енгізілген нысандар |author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-25|lang=}}</ref> == Тарихи деректер == Қорым атауын алған кісінің Адай руындағы шежірелік дерегі мынадай: Шоғы-Жолай-Жолманбет-Жарылған-Қарабас Қангошек-Сәттіғұл-Шерліғұл, Әкесі Сәттіғүл бай болған, Бейіті - Тасастау Қайнарда. Сәттіғұлдың ақ дегені - алғыс, қара дегені - қарғыс», батасы қабыл жан екен. Батасын алуға ел алыстан ат арытып келетін болған. Шерліғұл он екі жасында Бұхараға кетіп, мұсылманша окиды, төрт-бес жылдан соң медіресе бітіріп, колындағы «Шатыр хатпен» (кәзіргіше - диплом) ауылға мұғалім болып оралады, кейін Иран арқылы әуелі Түркияға өтіп, онда көп тұрақтамай Арабияға кетеді. Сонда оқуын жалғастырып, елге есейген шағында яғни, 21-22 жас шамасында оралады. Содан Актөбе мен Атырау облысының кәзіргі шекарасы — Желтаудың шығыс жағынан, бір құламадан мешіт салдырған. Ол сол жердегі мешіттердің ең алғашқысы саналған.<ref>{{кітап|авторы= Аманғали Әміржанұлы/|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Шерліғұл діни–тұрмыстық кешені|шынайы атауы =|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Атырау |баспасы=Атырау университетінің баспа орталығы |жыл= 2022|томы= |беттері=37 |барлық беті= |сериясы= |isbn=978-601-7810-80-9|тиражы=500 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы сәулеті]] [[Санат:Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] motoys68akzmitgker2l5psq3axu266 0 787201 3661709 3661375 2026-09-26T18:23:05Z ShadZ01 56180 /* Шығарылымы */ 3661709 wikitext text/x-wiki {{Сингл |Атауы = Smells Like Teen Spirit |Тыс = Smells_Like_Teen_Spirit.jpg |Орындаушы = [[Nirvana]] |Альбом = [[Nevermind]] |Шығарылған = 10 қыркүйек 1991 |Формат = [[аудиокассета]], [[CD]], [[7"]], [[12"]] |Б жағы = |Жазылған = мамыр 1991 |Жанр = [[гранж]], [[альтернативті рок]], [[хард-рок]] |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |Композиторы = [[Курт Кобейн]], [[Дэйв Грол]], [[Крист Новоселич]] |Өлең авторы = [[Курт Кобейн]] |Ұзақтығы = 05:01 <small>(альбомдық нұсқа)</small><br>04:30 <small>(сингл)</small> |Лейблі = [[DGC Records]] |Продюсері = [[Бутч Виг]] |Чарттар = |Шолулар = |Алдыңғы = [[Here She Comes Now/Venus in Furs]] |Алд_жыл = 1991 |Жыл = 1991 |Келесі = [[Come as You Are]] |Кел_жыл = 1992 |Басқа = {{External music video|{{Youtube|hTWKbfoikeg|logo=1|Smells Like Teen Spirit}}}} }} '''«Smells Like Teen Spirit»''' ({{tr-en|Жасөспірімдік рухтың иісі анқиды}}) — америкалық [[Nirvana]] рок-тобының ''[[Nevermind]]'' альбомындағы әні. [[Курт Кобейн]], [[Крист Новоселич]] және [[Дэйв Грол]] жазған, [[Бутч Виг]] продюсерлік еткен. Әннің әуені өзіндік тұжырымдамасымен ерекшеленеді — «{{Iw|Electro-Harmonix|Small Clone|en|Electro-Harmonix}}» эффектісі бар, дірілдеген [[Хорус (эффект)|хорус]]ты гитара үнімен сүйемелденетін тыныш куплеттер қатты, [[Хардкор-панк|хардкор]]лы припевке ауысады» — бұл «Smells Like Teen Spirit» әнінің танымалдылығы арқасында [[альтернативті рок]]та кең таралған шаблонға айналды. Кейіннен бұл әдісті осы бағыттағы көптеген орындаушылар көшіріп алды.<ref name="автоссылка2">di Perna, Alan. «Brave Noise—The History of Alternative Rock Guitar». ''Guitar World'', Желтоқсан 1995.</ref> «Smells Like Teen Spirit» әнінің кенеттен келген табысы ''Nevermind'' альбомының [[мейнстрим]]дік танымалдылыққа ие болуына ықпал етіп, оған 1992 жылғы көптеген музыкалық чарттардың жоғарғы сатыларынан көрінуге мүмкіндік берді. Бұл ән Nirvana тобының алғашқы және ең танымал хиттерінің бірі болды. Ол ''[[Billboard Hot 100|Billboard]]'' чартында алтыншы орынға жетіп, 1991 және 1992 жылдары бүкіл әлем бойынша бірқатар хит-парадтарды бастады. Композиция ''Rolling Stone'' журналының «[[Rolling Stone журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән|Барлық уақыттағы 500 ұлы ән]]<nowiki/>» тізімінде 9-орынға тұрақтады ([[Rolling Stone журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән (2021)|2021 жылғы жаңартылған тізімде]] ол 5-орынға жылжытылды), ''[[New Musical Express|NME]]<ref>{{cite web|url=http://lenta.ru/news/2014/02/05/songs/|title=NME выбрал 500 величайших песен всех времен|publisher=''Lenta.ru''|lang=ru|access-date=2018-04-07|archive-date=2014-04-08|archive-url=https://www.webcitation.org/6OgAelJI3?url=http://lenta.ru/news/2014/02/05/songs/|url-status=live}}</ref>'' журналының дәл [[New Musical Express журналының нұсқасы бойынша барлық уақыттағы 500 ұлы ән|сондай сауалнамасы]]нда 1-қатардан көрінді, сонымен қатар басқа да көптеген музыкалық басылымдардың «үздік әндер» рейтингтерінде бой көрсетті. 2012 жылы [[Last.fm]] порталы «Smells Like Teen Spirit» туындысын 10 жылдық [[Last.fm|скробблинг]]тің ең үздік композициясы деп атады.<ref>{{cite web|url=http://www.lastfm.ru/bestof/10years/tracks?from=20|title=Лучшие композиции за 10 лет скробблинга|lang=ru|publisher=''[[Last.fm]]''|access-date=2018-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121227181625/http://www.lastfm.ru/bestof/10years/tracks?from=20|archive-date=2012-12-27|url-status=dead}}</ref> «Smells Like Teen Spirit» бейнебаяны екі [[MTV Video Music Awards]] сыйлығымен марапатталып, [[поп-мәдениет]]тің айтулы элементіне, сондай-ақ бірнеше пародияның нысанына айналды. Бейнебаян [[MTV|телеарна]]ны танымал етуде маңызды рөл атқарды және ұжымның орасан зор танымалдылыққа ие болуының негізгі факторларының бірі болды. Сарапшылардың пікірінше, бұл ән «[[Z буыны]]ның әнұранына» айналды, оның жетістігінің арқасында [[гранж]] ірі радиостанциялардың толқындарына орнығып, жетекші [[Дыбыс жазу лейблі|лейбл]]дердің қызығушылық аясына енді, ал альтернативті рок мейнстримнің бір бөлігі болды.<ref>{{cite web|author=Olsen, Eric|url=http://www.today.com/id/4652653|title=10 years later, Cobain lives on in his music|publisher=MSNBC.com|date=2004-04-09|access-date=2018-03-31|lang=en|archive-date=2013-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130622170917/http://www.today.com/id/4652653|url-status=live}}</ref> Алайда топ мүшелері әннің сәттілігі мен оған тым қатты назар аударылғанына байланысты өздерін ыңғайсыз сезінді. Жылдар өтсе де, сыншылар «Smells Like Teen Spirit» туындысын барлық уақыттағы ең ұлы әндердің бірі деп атауын жалғастырып келеді. == Шығарылуы мен жазылуы == Өлімінен бірнеше ай бұрын Nirvana фронтмені Курт Кобейн ''[[Rolling Stone (журнал)|Rolling Stone]]''-ға берген сұхбатында «Smells Like Teen Spirit» туындысы [[Pixies]] — өзі таңданатын топтың стилінде ән жазу әрекеті болғанын айтты. Музыканттың сөзі бойынша: {{Cquote|Мен поп-музыка рухында қарапайым ән жазуға тырыстым. Бастапқыда мен Pixies-тің ең жақсы нәрселерін ұрлап алуға тырыстым. Мойындау керек. [Жымияды.] Мен бұл топты алғаш рет естігенде, оған сондай қатты бауыр басқаным соншалық, көп ұзамай мені Pixies мүшесі деп толық санауға болатын еді, қандай жағдайда да — қосалқы құрамының. Біз Pixies-тен динамика сезімін қабылдадық, ол жұмсақ әрі тыныш дыбыстардан ауыр және қатты дыбыстарға ауыса білу икемділігінен тұратын еді.<ref name="pixies">{{cite web | url =https://www.rollingstone.com/music/news/kurt-cobain-the-rolling-stone-interview-19940127 | title =Kurt Cobain, The Rolling Stone Interview: Success Doesn't Suck | publisher =''[[Rolling Stone]]'' | author =Fricke, David |date=1994-01-27| lang =en | access-date =2018-04-06 | archive-date =2017-10-03 | archive-url =https://web.archive.org/web/20171003173211/http://www.rollingstone.com/music/news/kurt-cobain-the-rolling-stone-interview-19940127 | url-status =live }}</ref>}} [[Сурет:Smells Like Teen Spirit - vinyl.PNG|thumb|«Smells Like Teen Spirit» синглінің күйтабақтағы алғашқы шығарылымы]] Кобейн «Smells Like Teen Spirit» туындысын шығаруға 1991 жылы топтың екінші альбомы — ''Nevermind'' жазыла бастауынан бірнеше апта бұрын ғана кірісті. Ол әнді әріптестерінің алдында алғаш рет орындаған кезде, ол тек негізгі гитара [[Рифф (музыка)|рифф]]і мен припевтің вокалдық әуенін ғана қамтыды.{{sfn|Azerrad|1994|p=176}}<ref name="rsslts">«Nirvana — Smells Like Teen Spirit». ''[[Rolling Stone]]''. 7 желтоқсан 2000.</ref> Тректі тыңдағаннан кейін басист Крист Новоселич тек иығын қиқаң еткізіп, оны «күлкілі» деп атады. Жауап ретінде Кобейн топты риффті «бір-бір жарым сағат» ойнауға мәжбүр етті. 2001 жылғы сұхбатында Новоселич припевтің негізгі риффін бірнеше рет ойнағаннан кейін былай дегенін еске алды: «„Бір минут күте тұрыңдар. Бәлкім, сәл баяуырақ байқармыз?“. Осылайша мен куплетті ойнай бастадым. Ал Дэйв барабан битін ойнай бастады».<ref name="requiem">Cross, Charles. «Requiem for a Dream». ''[[Guitar World]]''. Қазан 2001.</ref> Нәтижесінде «Smells Like Teen Spirit» альбомның топтың барлық үш мүшесі де автор ретінде жазылған жалғыз әні болды.{{sfn|Berkenstadt, Cross|1998|p=66}} Кобейн әннің атауын оның құрбысы, сол кезде [[Bikini Kill]] тобының ([[Riot grrrl]] қозғалысының жетекші ұжымдарының бірі) солисі болған Кэтлин Ханна Кобейннің үйінің қабырғасына «Курттан Teen Spirit иісі шығады» ({{Lang-en|Kurt Smells Like Teen Spirit}}<ref>{{cite web|last1=Karavoulias|first1=Terry|title=The Story Behind Smells Like Teen Spirit|url=https://www.upvenue.com/article/1467-the-story-behind-smells-like-teen-spirit.html|website=UpVenue|access-date=2016-01-20|lang=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204115/http://www.upvenue.com/article/1467-the-story-behind-smells-like-teen-spirit.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=OUR HIT PARADE - Kathleen Hanna - Smells Like Teen Spirit - Rebel Girl - 12-15-2010|url=https://www.youtube.com/watch?v=xWO4JnP2T40|website=YouTube|access-date=2016-01-20|date=2010-12-16|lang=en|archive-date=2018-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20181210014019/https://www.youtube.com/watch?v=xWO4JnP2T40|url-status=live}}</ref>) деген фразаны жазғаннан кейін ойлап тапты. Ханна Кобейннен оның сол кездегі құрбысы [[Тоби Вэйл]] қолданған танымал «[[Teen Spirit (дезодорант)|Teen Spirit]]<nowiki/>» жастар дезодорантының иісі аңқып тұрғанын меңзеген еді. Музыкант бұл фразаны революциялық астары бар ұран — «Курттан жасөспірімдік рух еседі» деп түсінді, өйткені олар сол кеште [[анархизм]]ді, [[панк-рок]]ты және басқа да ұқсас тақырыптарды талқылаған болатын. Кейіннен Кобейн дезодоранттың бар екенін сингл шыққаннан кейін бірнеше ай өткен соң ғана білгенін алға тартты.{{sfn|Azerrad|1994|pp=211–212}} «Smells Like Teen Spirit», «[[Come as You Are]]<nowiki/>» туындысымен қатар, топтың продюсер Бутч Вигпен алғашқы сессияларына дейін жазылған бірнеше жаңа әндерінің бірі болды. ''Nevermind'' жазбасы басталмас бұрын, музыканттар Вигке өздерінің репетицияларының шикі демо нұсқасын жіберді, оның ішінде «Teen Spirit» те бар еді. Музыканың қатты орындалуына байланысты таспаның дыбысы қатты бұрмаланғанына қарамастан, Виг әннің әлеуеті бар деп шешіп, әуенін ажырата алды. 1991 жылдың мамырында топ «Smells Like Teen Spirit» туындысын Калифорнияның [[Ван-Найс (Калифорния)|Ван-Найс]] қаласындағы ''[[Sound City]]'' студиясында жазды.<ref>Cross, Charles. «The Stories Behind the Songs». ''Rolling Stone''. 14 қараша 2002.</ref> Продюсер композицияға кейбір өзгерістер енгізуді: гитаралық импровизацияны припевке ауыстыруды және оның ұзақтығын қысқартуды ұсынды.<ref>di Perna, Alan. «The Making of ''Nevermind''». ''Guitar World''. Күз 1996.</ref> Топ минусовканы үш ретте жазып алып, екінші дубльді қалдыруды ұйғарды.<ref name="rsslts" /> Содан кейін Виг аудиодорожкаға бірнеше дыбыстық түзетулер енгізді, өйткені Кобейннің гитара эффектілері арасында ауысу кезінде {{Iw|Тайминг (музыка)|таймингпен|en|Тайминг (музыка)}} кішігірім мәселелері болған еді. Продюсер Кобейннен тек үш вокалдық дубль ғана жаздыра алды, ол жағдайға былай деп түсініктеме берді: «Мүмкін, бір күні маған Куртты төртінші дубльді жасауға көндіру бақыты бұйырар».{{sfn|Berkenstadt, Cross|1998|p=67}} == Мазмұны == === Музыкасы === «Smells Like Teen Spirit» әні [[фа минор]] кілтінде жазылған,<ref name=":1">{{cite web|url=https://www.esquire.com/entertainment/music/a14759352/smells-like-teen-spirit-nirvana-wrong-key/|title='Smells Like Teen Spirit' in the Wrong Key Proves That Nirvana Could Have Been a Great Pop Band|publisher=''[[Esquire]]''|access-date=2018-04-10|lang=en|archive-date=2018-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180109014456/https://www.esquire.com/entertainment/music/a14759352/smells-like-teen-spirit-nirvana-wrong-key/}}</ref> ал оның негеізгі [[Рифф (музыка)|гитара риффі]] төрт [[квинтаккорд]]қа (F5-B♭5-A♭5-D♭5) негиізделген.{{sfn|Rooksby|2001|p=133}} Кобейн бұл аккордтарды [[Синкопа (музыка)|такттың күшті үлесінен әлсіз үлесі]]не қарай [[Ұзақтық (музыка)|он алтылық ноталар]]мен ығыстыра орындайды.<ref name="music">Chappell, Jon. «Nirvana’s Music». ''Guitar''. Маусым 1993.</ref> Вигтің айтуынша, топ аккордтардың барынша қуатты дыбысталуын қалағандықтан, гитара партиялары дауыстап {{iw|Дабл-трекинг|дауыстап көбейтілген|en|Double tracking}}.<ref name="classicalbums">''Classic Albums—Nirvana: Nevermind'' [DVD]. Isis Productions, 2004.</ref> Кейде [[пауэр-аккорд]]тар «[[Іркіліс (музыка)|ұсталған]]<nowiki/>» сияқты естіледі, бұл әсер Кобейннің дыбысты тығыздау үшін төменгі төрт ішекті қатар басып ойнауынан туындайды.<ref name="music" /> Көптеген тыңдаушылар «Smells Like Teen Spirit» риффінен [[Boston (топ)|Boston]] тобының «[[More Than a Feeling]]<nowiki/>» әнінің қайырмасындағы рифке ұқсастық байқаған.{{sfn|Azerrad|1994|p=176}} Кобейн бұл пікірмен келісіп: «Бұл кәдімгі клише-рифф болатын. Ол ''Boston'' тобының рифіне немесе [[The Kingsmen]] тобының „[[Louie Louie]]<nowiki/>“ әніне өте жақын келді», — деп атап өткен. Дегенмен, публицист Рикки Руксби бұл ұқсастықтарға қарамастан, екі әннің аккордтық прогрессиялары әртүрлі екенін алға тартады.{{sfn|Rooksby|2001|p=133}} Солай болғанымен, Кобейн қолданған аккордтар ырғағы «Smells Like Teen Spirit» әнін «More Than a Feeling» туындысына барынша жақындата түседі. «Smells Like Teen Spirit» әнінде «бірнеше кең таралған композициялық құрылымдар» қолданылады: олардың қатарына төрт, сегіз және он екі тактілі бөлімдер, соның ішінде [[Такт (музыка)|сегіз тактілі]] шумақ пен бірінші қайырма (қайырма алдындағы бөлім), сондай-ақ он екі тактілі екінші қайырма (негізгі) кіреді.{{sfn|Starr, Waterman|2003|pp=434—435}} Музыкатанушы {{iw|The Verlaines|Грэм Даунс|en|The Verlaines}} «Smells Like Teen Spirit» әні музыкалық [[Даму (музыка)|материалдың дамуы]] мен оның [[Вариациялық форма|вариациялығын]] қатар қамтитын туындының жарқын үлгісі деп есептейді.<ref name=":2">[Газета — [[The Washington Post]]. Статья — «Teen Spirit at 10: An Unshakable Scent». Дата — 2 сентября 2001. Автор — Elaine Beebe Lapriore]</ref><ref name="Teen Spirit at ten">{{cite web|author=Lapriore, Elaine|title='Teen Spirit' at 10: An Unshakable Scent|work=The Washington Post|date=2001-09-02|url=https://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A25214-2001Aug31?language=printer|access-date=2009-08-01|lang=en|archive-date=2011-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20111020004706/http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A25214-2001Aug31?language=printer|url-status=dead}}</ref> Кобейннің [[Pixies]]{{ref+|Кобейннің айтуынша, ол ''Nevermind'' альбомына ән жазу кезеңінде Pixies тобының ''[[Surfer Rosa]]'' атты дебюттік дискісін негіз ретінде алған. Музыкант ауыр гитара шуы мен поп-гармониялардың үйлесіміне қатты тәнті болғанын, сондықтан дәл сондай дыбыс сапасына қол жеткізуге ұмтылғанын атап өткен. Кейін Кобейн өзінің үшінші ''[[In Utero]]'' альбомына материал жазып жатқанда (және осы мақсатта альбомды продюсерлеуге ''Surfer Rosa''-ның продюсері [[Стив Альбини]]ді арнайы шақырғанда), ол жаңа әндерден ''Surfer Rosa''-ның сарындарын байқап қалған. Сол себепті, бұл жазбаларды басқа біреуге көрсетуден қорқып, барлық шикі нұсқаларды толықтай жойып жіберген.|комм.}} тобынан алған бұл ән құрылымы композиция барысында дыбыс деңгейі мен динамиканың бірнеше рет бәсең дыбыстан қатты дыбысқа ауысуын көрсетеді.{{sfn|Azerrad|1994|pp=103—104}}<ref name=":3">{{cite web|url=http://www.4ad.com/pixies/ephemera/kurt-cobain-on-p/|title=Pixies&nbsp;— Ephemera&nbsp;— Kurt Cobain on Pixies and The Breeders|access-date=2007-04-01|publisher=4AD|author=Melody Maker|archive-url=https://web.archive.org/web/20070421131743/http://www.4ad.com/pixies/ephemera/kurt-cobain-on-p/ <!--Added by H3llBot-->|archive-date=2007-04-21|lang=en}}</ref>{{sfn|Frank & Ganz|2006|p=87}} Бұл құрылымның негізгі тұжырымдамасы — «[[Хорус (эффект)|хорус]] эффектісі ({{iw|Electro-Harmonix|«Small Clone»|en|Electro-Harmonix}} құрылғысы), қосылған бәсең гитаралық шумақтардың кенеттен қатты, [[Хардкор-панк|хардкорлық]] қайырмаға ұласуы» — дәл осы «Teen Spirit» әнінің танымалдылығынан кейін альтернативті рокта кең таралған шаблонға айналды. Кейіннен бұл әдісті осы бағыттағы көптеген басқа орындаушылар да жиі көшірді.<ref name="автоссылка22">di Perna, Alan. «Brave Noise—The History of Alternative Rock Guitar». ''Guitar World'', Желтоқсан 1995.</ref> Шумақтар кезінде топ қайырмадағыдай аккордтар тізбегін орындайды. Кобейн аккордтық прогрессияның негізгі схемасын қайталайтын Новоселичтің [[Ұзақтық (музыка)|сегіздік нотал]]ы бас партиясының фонында екі гитара нотасын ойнайды. Ән қайырмаға жақындаған кезде, Кобейн «Hello» сөзін қайталай отырып, [[Такт (музыка)|такт]]тың әр [[Үлес (музыка)|үлес]]іне дәл сол екі нотаны ойнай бастайды.{{sfn|Rooksby|2001|p=133}} Бірінші және екінші шумақтардан кейін Кобейн бір уақытта Yay сөзін шырқап, гитарада унисондық бенд орындайды. Екінші қайырмадан кейін Кобейн гитарада 16 тактілік [[соло]] ойнайды, ол оның шумақ пен қайырма алдындағы вокалдық әуенін толығымен дерлік қайталайды.{{sfn|Starr, Waterman|2003|pp=434—435}} Соңғы қайырма кезінде (және әннің соңына дейін) Кобейн рефренмен A denial сөз тіркесін айтады, оның дауысы барынша шиеленісіп, іс жүзінде айқайға ұласады.<ref name="classicalbums" /> «Smells Like Teen Spirit» туындысын шығарғаннан кейін Кобейн мен Новоселич: «Бұл шынымен де Pixies дыбысталуына өте ұқсас. Адамдар мұны біздің есімізге міндетті түрде салады», — деген пікірге келді.{{sfn|Azerrad|1994|p=176}} «[[Рок-н-роллдың 7 дәуірі]]<nowiki/>» деректі фильмінде бұл пікірді топтың соқпалы аспапшысы [[Дэйв Грол]] да растады: «„Smells Like Teen Spirit“… есімде, мен: „[[The Pixies]] стиліндегі қандай да бір рифф, бас партиясы, содан кейін мына бір ноталы оғаш гитара мен барабандар“ деп ойладым. Бір сәтте біз одан бас тарта жаздадық, ол тым… тым қатты Pixies-ке ұқсап кетті».<ref>Doc. film «Seven Ages of Rock», Part 6: «Left of the Dial», Publisher: BBC Worldwide and VH1, Year — 2007, Time: 30:00</ref> === Тақырыбы === [[Сурет:Nirvana around 1992.jpg|thumb|200px|left|Курт Кобейннің айтуынша: «Кейде мен ақымақ нигилист боламын, ал басқа уақытта шынайы әрі сезімталмын. Әрбір ән осылай туады. Бұл екеуінің қоспасы сияқты. Менің жасымдағы адамдардың көпшілігі осындай. Олар бірде сарказмға толы болса, бірде кенеттен қамқор болып шыға келеді. Бұны аңғарып үлгеру қиын». «Иә, ол жерде ерекше ештеңе жоқ, жай ғана кәдімгі еркеліктің бірі», — деп қосты ол «Smells Like Teen Spirit» туралы{{sfn|Azerrad|1994|pp=211—212}}]] Тыңдаушылар көбінесе Nirvana әндеріндегі сөздерді әрең түсінетін, және «Smells Like Teen Spirit» те ерекшелік емес еді. Бұған Кобейннің жиі британдық акцентке еліктейтін түсініксіз вокалы, сондай-ақ ''Nevermind'' альбомының буклетінде мәтіндердің болмауы себеп болды — онда тек бөлек лирикалық фрагменттер ғана басылған еді. Бұл фактор радиостанциялардың әнді оның релизінің алғашқы кезеңінде эфирге қосуға құлықсыздығына ықпал етті. Мәселен, Geffen Records промоутері бір рок-радиостанция өкілдерінің оған былай дегенін еске алды: «Бұны эфирге шығара алмаймыз. Мына жігіттің не туралы айтып жатқанын ажырата алар емеспін».{{sfn|Cross|2001|pp=204–205}} MTV басшылығы бұдан да ары барып, экранның төменгі бөлігінде субтитрлері бар бейнеклип нұсқасын дайындады.{{sfn|Azerrad|1994|p=199}} Телеарна бұл бейнені өз хабар таратуының алғашқы уақытында көрсетті.{{sfn|Azerrad|1994|p=199}} ''Nevermind'' альбомындағы әндердің мәтіндері, сондай-ақ кейбір ерте және баламалы нұсқалары кейіннен «[[Lithium (Nirvana әні)|Lithium]]<nowiki/>» (1992 жыл) синглінің буклетіне енгізілді. Өз мақалаларының бірінде американдық рок-сыншы [[Дэйв Марш]] сол тұстағы бірқатар диск-жокейлердің «Smells Like Teen Spirit» әні «1990 жылдардың „Louie Louie“ болды» деген пікіріне былай деп жауап қайтарды: «[ол] „Луи“ сияқты, тек одан да ауқымдырақ, „Teen Spirit“ өз құпияларын құлықсыз ашады, содан кейін, әдетте, жүйесіз түрде жеткізеді».{{sfn|Marsh|1993|p=204}} Ән мәтінін өз бетінше шешуге тырысып, содан кейін оны ресми лирикамен салыстырған Марш: «менің қиялдаған нәрсем Nirvana-ның нақты айтқанынан сәл жақсырақ (кем дегенде, көңілге қонымдырақ) болып шықты» деп мойындады және былай деп атап өтті: «Ең сорақысы — [қазір] мен әннің [оның мағынасы] туралы, оның ресми нұсқасымен [мәтінімен] танысқанға дейінгі уақыттан қарағанда көбірек білетініме сенімді емеспін».{{sfn|Marsh|1993|p=206}}Әннің ең кең таралған интерпретациясы — жасөспірімдер революциясы, мұны оның музыкалық бейнебаяны да растайды.{{sfn|Crisafulli|1996|p=38}} ''Nevermind'' релизін қолдау мақсатында берген сұхбатында Кобейн бұл әннің өз достары туралы екенін айтып, былай деп түсіндірді: «Біз әлі де өзімізді тинейджерлер сияқты сезінеміз, өйткені ересек адамдар ретінде бізден күтетін қағидаларды ұстанбаймыз... Бұл жасөспірімдердің революциялық тақырыбы сияқты нәрсе».{{ref+|[[Олимпия (Вашингтон)|Олимпия]]ға табан тіресімен-ақ, Курт жергілікті тусовканы қатты толғандырған «жасөспірімдер революциясы» туралы пікірталасқа бірден араласып кетті. Курт бұл ортаны «[[Кальвинизм|кальвинистер]» деп атайтын. Мүмкін, «кальвинистердің» өздеріне мұндай салыстыру ұнай қоймас, бірақ көптеген жағынан алғанда бұл жасөспірімдер революциясының мақсаттары {{iw|Нация Вудстока|Вудсток нациясының|en|Woodstock Nation}} көздеген мақсаттарымен үндес еді. Оның мәні — жастар өздерінің саясаты мен мәдениетін қалыптастырып, оларды ескі буынның арамза әрі жемқор билігінен азат етуі тиіс болатын. Жастар мәдениеті барлық жағынан — көркемдік, іскерлік, тіпті аудитория тұрғысынан да Американы жайлаған корпоративтілікке қарама-қайшы, адал, қолжетімді әрі әділетті болуы керек еді.{{sfn|Azerrad|1994|p=212}}.<ref name="SoyuzNirvana">{{cite web|title=10 знаменитых песен, написанных случайно|url=https://www.soyuz.ru/articles/1113?sectionId4=|lang=ru|access-date=2018-04-08|publisher=''[[Союз (концерн)|Союз]]''|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408140809/https://www.soyuz.ru/articles/1113?sectionId4=}}</ref><ref name=":4">{{кітап|авторы=Azerrad, Michael|тақырыбы=Our Band Could Be Your Life: Scenes from the American Indie Underground, 1981-1991|url=https://books.google.com/books?id=6Q07AQAAQBAJ&pg=PT407&lpg=PT407&dq=Calvinists+Cobain&source=bl&ots=2hYuVhmowG&sig=SZpmUbrKZkOfQRVmGl9PoCfnlsg&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwjo-7ST3KjbAhUBCSwKHYwwBuUQ6AEIMDAB#v=onepage&q=Calvinists%20Cobain&f=false|lang=en|баспасы=Hachette UK|жылы=2012|барлық беті=528|isbn=9780316247184}}</ref> Келесі сұхбаттарында Кобейн әннің интерпретациясын өзгертіп отырды және оның мағынасы туралы нақты ештеңе айтпады.{{sfn|Berkenstadt, Cross|1998|pp=66—67}} «[[Come as You Are: The Story of Nirvana]]<nowiki/>» кітабына енген жазушы [[Майкл Азеррад]]пен әңгімелесу кезінде Кобейн «өзінің қоршаған ортасы, өз ұрпағы және өз жасындағы адамдар туралы сезімдерін сипаттауға» міндетті сезінгенін мәлімдеді.{{sfn|Azerrad|1994|pp=211—212}}<ref name="SoyuzNirvana" /> [[Дэвид Фрикен]]ің пікірінше: «Белгілі бір мағынада, ол [Кобейн] журналист болды. Ол [[Джон Леннон]] немесе [[Боб Дилан]] сияқты тек өзі туралы жазған жоқ, ол мәтіндер мен музыкада бәрін солай білдірді... сен туралы айтып жатқандай сезіндірді».<ref name="classicalbums">''Classic Albums—Nirvana: Nevermind'' [DVD]. Isis Productions, 2004.</ref> Публицист Кит Кэмерон былай деп толықтырды: «Курт адамдарды, әсіресе бұл өмірде өз орындарын таба алмай жүрген жас адамдарды өзіне тартты. Кобейнді көріп және оның музыкасын тыңдай отырып, олар өз мақсатына күмәнданатын адамды естіді».<ref name="classicalbums" /> {| class="simple" border="1" style="float:right; margin-left:2em" |- !Бейне |- |<small>{{YouTube|hTWKbfoikeg|Ресми бейнеклип|logo=1}}</small> |- |<small>{{YouTube|kl2S-kInogU|The Paramount, 1991 жыл|logo=1}}</small> |- |<small>{{YouTube|TFSWOilJvEg|Top Of The Pops, 1991 жыл|logo=1}}</small> |- |<small>{{YouTube|R3XIGon2RjY|Reading фестивалі, 1992 жыл|logo=1}}</small> |- |<small>{{YouTube|34GJ7ULmwjQ|Saturday Night Live, 1992 жыл|logo=1}}</small> |- |<small>{{YouTube|Ul8vqaGGnY0|Әнді топтық орындау|logo=1}}</small> |} Жазушы Чак Крисафулли «Smells Like Teen Spirit»-ті «Кобейнге тән мағына мен мағынасыздықты зерттейтін түсініксіз дүние» деп сипаттады.{{sfn|Crisafulli|1996|p=37}} Өз кезегінде, Азеррад Кобейн мәтіндерінің қарама-қайшылығына назар аударды (мысалы, «Ұтылып, өтірік күлімдеген қызықты»), «[әндің] мәні екі қарама-қарсы идеяның қақтығысынан емес, бұл қақтығыс баяндаушының бойында тудыратын абдырау мен ашу-ызадан пайда болады — ол өзінің абдырап қалғанына ашулы» деп атап өтті. Жазушының пікірінше, «Smells Like Teen Spirit» — «бұл нақты революция идеясына мысқылмен жауап беру, бірақ екінші жағынан, бұл идеяның өзін қабылдау».{{sfn|Azerrad|1994|p=213}} Сонымен қатар, жазушы [[Чарльз Р. Кросс]] өзінің «Heavier Than Heaven» [[Өмірбаян|кітабы]]нда «Smells Like Teen Spirit» мәтіні Кобейн мен оның бұрынғы сүйіктісі [[Тоби Вэйл]] арасындағы қарым-қатынасқа сілтеме жасайтынын, «дегенмен Курт оған еш жерде арнайы жүгінбесе де» және оны атап өтпесе де мәлімдеді. Кросс «Ол жалыққан және өзіне тым сенімді» деген жолды мысалға келтіріп, ән «басқа біреу туралы болуы мүмкін емес еді» деген қорытындыға келді. Ол өз сөздерін кейіннен Кобейн өшіріп тастаған, бірақ оның күнделіктерінде сақталып қалған әннің бір жолымен нығайтты: «Кім қоғамнан шеттетілген жасөспірімдердің патшасы мен патшайымы болады».{{sfn|Cross|2001|p=169}}<ref>Ранние варианты текста песни «Smells Like Teen Spirit» фигурируют в дневниках Курта Кобейна, изданных в 2002 году — ''Journals'' (2002).</ref> Кросстың айтуынша, жұп айырылысқаннан кейін Курт зорлық-зомбылық көріністерін жазып, суретін сала бастады, олардың көбі өзіне және айналасындағыларға деген жеккөрушілікті білдірді. Осы кезеңдегі әндер онша қатыгез болмағанымен, бәрібір Курттың ерте шығармашылығында болмаған ашу-ызаны көрсетті. Кросстың сөзімен айтқанда: «Олар айырылысқаннан кейінгі төрт ай ішінде Курт өзінің ең есте қаларлық жарты ондық әндерін жазды, олардың барлығы Тоби Вэйл туралы».{{sfn|Cross|2001|pp=168—69}} Кобейннің айтуынша: «Бүкіл ән бір-біріне қайшы келетін идеялардан тұрады... Ол нағыз революция туралы ойды мазақ етеді. Алайда бұл — жағымды ой».{{sfn|Azerrad|1994|p=213}} Өз кезегінде, әннің сәттілігінің себептерінің бірі оның тапқыр атауында деп санаған [[Дэйв Грол]],<ref name="AfishaSLTS">{{cite web|url=https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|title=История одной песни «Smells Like Teen Spirit»|publisher=''[[Афиша (журнал)|Афиша]]''|lang=ru|access-date=2018-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130619051440/https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|archive-date=2013-06-19}}</ref> әннің бойында қандай да бір идеялар бар екеніне сенбейтінін алға тартып, былай деп атап өтті: «Курттың әннің мәтінін оның алғашқы орындалуынан бес минут бұрын жазып жатқанын бақылай отырып, сізге онда қандай да бір манифест салынған дегенге сену қиын болады. [Осы сәтте] оған мәтінді толтыру үшін тек буындар немесе ұйқасатын бірдеңе керек болды».{{sfn|Azerrad|1994|p=214}} == Шығарылымы == {{Кесек|Түзеу=оңға|Фон=#F5F5DC|Қоршаудың түсі=#FFFFF0|Ені=28%|Мәтіні=''Андерграунд сахнасындағылардың бәрі [[Утопия|Утопияға]] ұмтылады, бірақ фракциялардың көптігі мен бытыраңқылығы сондай — бұл мүмкүн емес. Егер сендер қарғыс атқан [[андеграунд]] қозғалысын біріктіре алмай, түкке тұрғысыз нәрселер үшін өзара қырқысуды тоқтата алмасаңдар, қалың бұқараға қалай әсер етпексіңдер? […] Мен жай ғана өз тобымнан алып корпоративтік машинаға қарсы революциялық мағынада күрес жүргізеді деп күткенін сезіндім. Маған: “Сен мұны құрал ретінде пайдалана аласың. Сен мұны әлемді өзгерту үшін қолдана аласың”, — деп айтқан көптеген адамдар осыны күтті. Мен ол кезде: “Маған мұндай қысым көрсетуге қалай баттыңыздар. Бұл ақымақтық”, — деп ойладым. Тіпті өзімді ақымақ әрі жұқпалы сезіндім.{{sfn|Azerrad|1994|p=212}}''<br><div style="text-align:right; font-size:90%;">— Курт Кобейн</div>}} «Smells Like Teen Spirit» 1991 жылғы 10 қыркүйекте ''Nevermind'' альбомының дебюттік синглі ретінде жарық көрді,{{ref+|Ән радиоэфирге 1991 жылдың 27 тамызында шықты.|комм.}} бұл топтың ''DGC Records'' лейбліндегі алғашқы релизі болды. Бастапқыда ән чарттарға ілікпеді, бұған қоса, ол АҚШ-тың тек ұжымның фан-базалары қалыптасып үлгерген аймақтарында ғана жақсы көрсеткіштерге ие болды.{{sfn|Berkenstadt, Cross|1998|p=111}} Ешкім «Smells Like Teen Spirit» хитке айналады деп болжаған жоқ, өйткені оның басты міндеті альтернативті рок жанкүйерлерін тарту болатын. Келесі сингл — «Come as You Are» мейнстрим аудиториясы үшін неғұрлым қызықты композиция болуы мүмкін деп есептелді. Дегенмен, [[Студенттік радио|колледж-радио]] мен {{iw|Заманауи радио|заманауи рок-радиостанциялар|en|Modern rock}} композицияға назар аударып, оның эфирде жиі таралуын қамтамасыз етті. Nirvana менеджері Дэнни Голдбергтің айтуынша, «біздің ешқайсымыз оны [[Кроссовер (музыка)|кроссовер-ән]] ретінде қарастырған жоқпыз, бірақ оны тыңдармандар бірден байқады... Олар оны альтернативті радиодан естіді, содан кейін оны [[леммингтер]] құсап жапа-тармағай сатып ала бастады».{{sfn|Azerrad|1994|p=227}} Сингл бейнебаянының әлемдік премьерасы [[MTV]]-дің {{iw|120 минут|«120 минут»|en|120 Minutes}} түнгі альтернативті рок бағдарламасында өтті, музыкалық видеоның танымал болғаны соншалық, көп ұзамай телеарна оны күндізгі эфирде де жүйелі түрде көрсете бастады.{{sfn|Azerrad|1994|p=199}} Қазан айында MTV басшылығы видеоны «[[Buzz Bin]]<nowiki/>» тізіміне енгізді,{{ref+|Телеарна эфирінде ерекше жоғары ротацияға ие болған таңдаулы бейнебаяндар қай топтамаларға енгізілді.|комм.}} ол онда желтоқсанға дейін тұрды. Жыл соңына қарай ән, оның бейнеклипі және ''Nevermind'' альбомы хитке айналды. Ән де, ''Nevermind'' де барлық жетекші рок-радио бағыттарында, соның ішінде {{iw|Заманауи радио|заманауи рок|en|Modern rock}}, [[хард-рок]], [[Album-oriented rock|альбомдық рок]] және [[Студенттік радио|колледж-радио]]да танымал болып, медиалық кросс-форматтың сирек құбылысына айналды.{{sfn|Berkenstadt, Cross|1998|pp=124—125}} «Smells Like Teen Spirit» сыншылардың жылы лебізіне ие болды және жоғары коммерциялық көрсеткіштер көрсетті. Ән ''[[Village Voice]]'' («[[Pazz & Jop]]<nowiki/>») және ''[[Melody Maker]]'' басылымдарының жыл сайынғы сауалнамаларында көш бастады, сонымен қатар ''[[Rolling Stone (журнал)|Rolling Stone]]'' журналының нұсқасы бойынша үздік синглдер тізімінде 2-орынға ие болды. Бұған қоса, «Smells Like Teen Spirit» [[Billboard 100|''Billboard'' 100]] чартының 6-позициясына дейін жетті{{ref+|Сол аптада ''Nevermind'' альбомы да дәл осындай хит-парадта — ''Billboard 200'' чартында 1-орынға көтерілді.|комм.}}<ref>«Nirvana Achieves Chart Perfection!» ''[[Billboard magazine|Billboard]]''. 25 января 1992.</ref> және ''[[Alternative Airplay|Alternative Songs]]'' хит-парадының 1-орынында көрінді.<ref name="автоссылка4">{{cite web|author=Basham, David|date=2001-12-20|title=Got Charts? No Doubt's Christmas Gift; Nirvana Ain't No Beatles|work=MTV|url=http://www.mtv.com/news/articles/1451583/20011220/story.jhtml#/news/articles/1451583/20011220/story.jhtml|access-date=2006-10-19|lang=en|archive-date=2009-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090315010300/http://www.mtv.com/news/articles/1451583/20011220/story.jhtml#/news/articles/1451583/20011220/story.jhtml|url-status=live}}</ref> Ән [[Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Америка дыбыс жазу компаниялары қауымдастығы]]нан «[[Платиналық диск|платиналық]]<nowiki/>» сертификатын алды (бір миллион дана жөнелтілді). Дегенмен, [[American Top 40|Top-40]] форматындағы көптеген американдық радиостанциялар әннің дыбысталуына байланысты оны күндізгі эфирге қосуға құлықсыздық танытып, оған түнгі уақытты бөлуді жөн көрді. Топтың отанындағы жетістіктен бөлек, сингл басқа елдерде де танымал болды: «Smells Like Teen Spirit» [[UK Singles Chart]] чартының 7-қатарына дейін көтеріліп, онда жалпы есеппен 184 апта бойы тұрды.<ref name="qpg54">''Nirvana and The Story of Grunge''. ''Q''. p. 54. Желтоқсан 2005.</ref> Ән екі «Грэмми» сыйлығына «[[Хард-рок стиліндегі үздік орындау үшін Грэмми сыйлығы|Хард-рок стиліндегі үздік орындау]]<nowiki/>» және «[[Үздік рок-ән үшін Грэмми сыйлығы|Үздік рок-ән]]<nowiki/>» санаттары бойынша ұсынылды, алайда тиісінше [[Red Hot Chili Peppers]] тобының «[[Give It Away]]<nowiki/>» және [[Эрик Клэптон]]ның «[[Layla]]<nowiki/>» композицияларына жол берді.<ref>«The 35th Grammy Awards Nominations General Categories». ''The Los Angeles Times''. 8 января 1993.</ref> Кейіннен ''[[Entertainment Weekly]]'' журналы Клэптонның Nirvana-ны жеңуін «Грэмми» тарихындағы «10 ең үлкен сәтсіздіктің» бірі деп атады (2-орын).<ref>{{cite web|year=2007|author=Michael Endelman|title=Grammy's 10 Biggest Upsets|publisher=EW.com|url=http://www.ew.com/ew/gallery/0,,1567466_20010834_20010795_1,00.html|access-date=2008-02-11|lang=en|archive-date=2012-01-30|archive-url=https://www.webcitation.org/654o4laei?url=http://www.ew.com/ew/gallery/0,,1567466_20010834_20010795_1,00.html|url-status=dead}}</ref> Сонымен қатар, бұл даулы оқиғаны басқа да бірқатар басылымдар атап өтті, соның ішінде: ''[[Cracked.com]]'' (7-орын)<ref name="Cracked">{{cite web|url=http://www.cracked.com/article_15856_7-most-unforgivable-grammy-award-snubs-all-time.html|title=The 7 Most Unforgivable Grammy Award Snubs of All Time|date=2008-02-06|first=Adam|last=Brown|access-date=2010-11-26|lang=en|archive-date=2011-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110613152840/http://www.cracked.com/article_15856_7-most-unforgivable-grammy-award-snubs-all-time.html|url-status=live}}</ref> және ''{{iw|WatchMojo.com|WatchMojo|en|WatchMojo.com}}'' (9-орын).<ref>{{cite web|url=http://www.watchmojo.com/video/id/12118/|title=Top 10 Memorable Grammy Upsets|publisher=watchmojo.com|access-date=2017-10-23|lang=en|archive-date=2017-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907224817/http://watchmojo.com/video/id/12118/|url-status=live}}</ref> Nirvana-ның жетістігінен кейін публицист [[Майкл Азеррад]] ''Rolling Stone'' журналына арналған мақаласында: «„Smells Like Teen Spirit“ — бұл „Неге деп сұраудың қажеті не“ ұрпағының әнұраны (немесе анти-әнұраны?). Тек Кобейнді осы ұрпақтың дауысы деп атамаңыздар» деп атап өтті.<ref>Azerrad, Michael. «Inside the Heart and Mind of Nirvana». ''Rolling Stone''. 16 апреля 1992.</ref> Дегенмен, музыкалық баспасөз көп ұзамай әнді «Х ұрпағының әнұраны» деп жариялады, ал бұл мәртебеге белсенді түрде қарсылық танытқан оның авторын осы ұрпақтың дауысы етіп қойды.<ref name="AfishaSLTS2">{{cite web|url=https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|title=История одной песни «Smells Like Teen Spirit»|publisher=''[[Афиша (журнал)|Афиша]]''|lang=ru|access-date=2018-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130619051440/https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|archive-date=2013-06-19}}</ref><ref>Garofalo, Reebee. ''Rockin' Out: Popular Music in the USA''. Allyn & Bacon, 1997. {{ISBN|0-205-13703-2}}, p. 447.</ref> ''[[The New York Times]]'' газетінің шолушысы өз әсері бойынша «„Smells Like Teen Spirit“ оның атауындағы ащы ирония болмағанда, осы ұрпақ үшін „[[Anarchy in the U.K.]]<nowiki/>“ бола алар еді» деп атап өтіп, «Nirvana teen spirit-тің үнемі бөтелкелерге құйылып, үлдірге қапталып, сатылатынын тым жақсы біледі» деп толықтырды.<ref>{{cite web|author=Reynolds, Simon.|date=1991-11-24|title=Boredom + Claustrophobia + Sex = Punk Nirvana|work=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE7DB103AF937A15752C1A967958260|access-date=2007-04-08|lang=en|archive-date=2007-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20071206051923/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE7DB103AF937A15752C1A967958260|url-status=live}}</ref> Топ әннің тым үлкен танымалдылығына байланысты ыңғайсыздық сезінді және кейінгі концерттерде оны жиі сет-листтерден алып тастап отырды. 1993 жылы, [[In Utero (альбом)|''In Utero'']] альбомы жарық көрмес бұрын Новоселич: «Егер „Teen Spirit“ болмаса, „Nevermind“-дың қандай болып шығарын білмеймін» деп мәлімдеп: «''In Utero''-да [„Teen Spirit“-ке ұқсайтын] ештеңе жоқ» деп баса айтты.<ref>DeRogatis, Jim. ''Milk It!: Collected Musings on the Alternative Music Explosion of the 90’s''. Cambridge: Da Capo, 2003. {{ISBN|0-306-81271-1}}, p. 14.</ref> Кобейн 1994 жылғы сұхбатында ән туралы ой толғай келе: «Маған „Teen Spirit“ әлі де ұнайды, бірақ оны ойнау — нағыз ыңғайсыздық... Барлығы бұл әнге тым қатты байланып қалды» деді.<ref name="pixies" /> [[Сурет:Kurt Cobain, Smells Like Teen Spirit guitar, EMP Museum.jpg|right|210px|thumb|Кобейннің «Smells Like Teen Spirit» бейнебаянында ойнайтын [[Fender Mustang]] модельді гитарасы]] Уақыт өте келе «Smells Like Teen Spirit» музыка сыншыларынан жоғары баға алуды жалғастыруда және қазіргі уақытта барлық уақыттағы ең ұлы әндердің бірі болып саналады. Мәселен, 1997 жылы композиция [[Рок-н-ролл даңқ залы]]<nowiki/>ның «Рок-н-роллды қалыптастырған әндер» тізіміне енгізілді.<ref name="Hall of Fame 1997">{{cite web|year=|title=The Songs That Shaped Rock and Roll|publisher=Rock and Roll Hall of Fame|url=http://rockhall.com/exhibits/one-hit-wonders-songs-that-shaped-rock-and-roll/|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2011-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110628094517/http://rockhall.com/exhibits/one-hit-wonders-songs-that-shaped-rock-and-roll/|url-status=dead}}</ref> 2000 жылы [[VH1]] телеарнасы бұл трекке өзінің «100 ең ұлы рок-әні» рейтингінде 41-орынды берді,<ref name="VH1 2000">{{cite web|year=2000|title=VH1: '100 Greatest Rock Songs': 1-50|publisher=Rock On The Net|url=http://www.rockonthenet.com/archive/2000/vh1rocksongs.htm|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2013-06-26|archive-url=https://www.webcitation.org/6HfsONlFs?url=http://www.rockonthenet.com/archive/2000/vh1rocksongs.htm|url-status=live}}</ref> дәл сол жылы композиция [[MTV]] мен ''[[Rolling Stone (журнал)|Rolling Stone]]''-ның бірлескен «100 ең ұлы поп-әні» тізімінде 3-қатардан көрінді.<ref name="MTV/RS 2000">{{cite web|author=Angulo, Sandra P.|date=2000-11-17|title=News Summary: Lord Jim|publisher=EW.com|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,88627,00.html|access-date=2007-04-09|lang=en|archive-date=2009-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090525115035/http://www.ew.com/ew/article/0%2C%2C88627%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Бір жылдан кейін [[Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Америка дыбыс жазу компаниялары қауымдастығы]] «Smells Like Teen Spirit» әнін «[[Ғасыр әндері]]<nowiki/>» тізімінің 80-орынына орналастырды.<ref name="RIAA 2001">{{cite web|author=Allen, Jamie|date=2001-03-07|title=New song list puts 'Rainbow' way up high|publisher=CNN|url=http://edition.cnn.com/2001/SHOWBIZ/Music/03/07/365.songs/|access-date=2007-04-07|lang=en|archive-date=2015-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20150222174824/http://edition.cnn.com/2001/SHOWBIZ/Music/03/07/365.songs/|url-status=live}}</ref> 2002 жылы британдық ''[[New Musical Express|NME]]'' журналы бұл трекке өзінің «Барлық уақыттағы ең ұлы 100 сингл» сауалнамасында 2-орынды берді,<ref name="NME 2002">{{cite web|date=2002-04-24|title=''NME's'' 100 Greatest Singles of All Time Unveiled|work=NME|location=UK|url=http://www.nme.com/news/103493.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20060427035859/http://www.nme.com/news/103493.htm|archive-date=2006-04-27|access-date=2007-05-19|lang=en}}</ref> өз кезегінде ''[[Kerrang!]]'' журналы оны ұқсас рейтингтің 1-қатарына қойды.<ref name="Kerrang! 2002">{{cite web|url=http://www.acclaimedmusic.net/061024/kerrang.htm|title=100 Greatest Singles of All Time|publisher=''[[Kerrang!]]''|access-date=2013-10-24|lang=en|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029195746/http://www.acclaimedmusic.net/061024/kerrang.htm|url-status=live}}</ref> 2003 жылы VH1 редакциясы «Smells Like Teen Spirit»-ке «Соңғы 25 жылдағы 100 ең ұлы ән» арасында 1-орынды лайық деп таныды,<ref name="VH1 2003">{{cite web|date=2003-06-10|title=VH1's 100 Greatest Songs|publisher=CBSNews.com|url=http://www.cbsnews.com/stories/2003/06/10/entertainment/main557973.shtml|access-date=2006-10-19|lang=en|archive-date=2013-07-10|archive-url=https://www.webcitation.org/6I0tgzxUt?url=http://www.cbsnews.com/stories/2003/06/10/entertainment/main557973.shtml|url-status=live}}</ref> дәл сол жылы композиция ''[[Q (журнал)|Q]]'' журналының «Барлық уақыттағы 1001 ең жақсы ән» рейтингінде 3-қатарға ие болды.<ref name="Q 2003">{{cite web|date=2003-11-18|title=U2's One named 'greatest record'|publisher=BBC|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3281327.stm|access-date=2006-10-22|lang=en|archive-date=2012-03-11|archive-url=https://www.webcitation.org/6656iDbxL?url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3281327.stm|url-status=live}}</ref> 2004 жылы трек ''Rolling Stone'' журналының нұсқасы бойынша «[[Rolling Stone журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән|Барлық уақыттағы 500 ең ұлы ән]]<nowiki/>» тізімінің 9-шы қатарынан табылды,<ref name="RS 2004">{{cite web|date=2004-12-09|title=Rolling Stone: 500 Greatest Songs of All Time: 1-50|publisher=Rock On the Net|url=http://www.rockonthenet.com/archive/2004/rs500songs1.htm|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2013-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016024950/http://www.rockonthenet.com/archive/2004/rs500songs1.htm|url-status=live}}</ref> журнал редакциясы оның әсерін «үлкен күшейткіштен шыққан соққы толқыны» деп сипаттап, «Teen Spirit сексенінші жылдардың созылмалы [[джайв]]ын поп-картадан бір түнде өшіріп тастады» деп жазды.<ref name="RS 2011">{{cite web|year=2011|title=500 Greatest Songs of All Time: Nirvana, 'Smells Like Teen Spirit'|publisher=''Rolling Stone''|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407/nirvana-smells-like-teen-spirit-20110516|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2013-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20131008043033/http://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407/nirvana-smells-like-teen-spirit-20110516|url-status=live}}</ref> 2005 жылы ән ''NME'' журналының «Барлық уақыттағы ең жақсы әндердің жаһандық сауалнамасында» 6-орынға ие болды.<ref name="NME 2005">{{cite web|date=2005-09-29|title=Queen win 'best song ever' poll|work=NME|location=UK|url=http://www.nme.com/news/michael-jackson/21121|access-date=2013-10-04|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004232938/http://www.nme.com/news/michael-jackson/21121|archive-date=2013-10-04|lang=en}}</ref> 2006 жылы VH1 телеарнасының британдық бөлімшесі ағылшындардың ең сүйікті мәтіндерін анықтау мақсатында 13 000-нан астам респондент арасында сауалнама жүргізді: «Smells Like Teen Spirit» әніндегі «Мен өзімді ақымақ әрі жұқпалы сезінемін / Міне, біз келдік, біздің көңілімізді көтеріңіздер» деген жол 3-орынды иеленді.<ref>{{cite web|date=2006-04-17|title=U2 cop nation's favourite lyric|publisher=[[itv.com]]|url=http://www.entertainmentwise.com/news/15934/U2s-One-Tops-Nations-Favourite-Song-Lyric-Poll|access-date=2006-10-22|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113125123/http://www.entertainmentwise.com/news/15934/U2s-One-Tops-Nations-Favourite-Song-Lyric-Poll|archive-date=2012-01-13|lang=en}}</ref> Өз кезегінде, 2007 жылы бұл композиция VH1 арнасының «90-жылдардағы 100 ең ұлы ән» рейтингінде 1-қатарға,<ref name="VH1 2007">{{cite web|date=2007-12-12|title=VH1′s 100 Greatest Songs Of The ’90s: Not Enough Pavement|publisher=[[Stereogum]]|url=http://www.stereogum.com/7468/vh1s_greatest_songs_of_the_90s_not_enough_pavement/list/|access-date=2013-10-05|lang=en|archive-date=2013-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005004004/http://www.stereogum.com/7468/vh1s_greatest_songs_of_the_90s_not_enough_pavement/list/|url-status=live}}</ref> сондай-ақ ''Rolling Stone'' журналының «Барлық уақыттағы 100 ең ұлы гитаралық ән» тізімінде 10-позицияға орналасты.<ref name="RS 2007">{{cite web|year=2008|title=The 100 Greatest Guitar Songs of All Time|publisher=''Rolling Stone''|url=https://www.rollingstone.com/news/coverstory/20947527/page/8|archive-url=https://web.archive.org/web/20080530212615/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/20947527/page/8|archive-date=2008-05-30|access-date=2013-10-24|lang=en}}</ref> 2009 жылы «Smells Like Teen Spirit» Аустралиялық {{iw|Triple J|Triple J|en|Triple J}} радиостанциясының тыңдаушылары арасында өткізілетін «Барлық уақыттағы 100 ең хит трек» жыл сайынғы дауыс беруінде үшінші рет 1-орынға ие болды<ref name="Triple J 2009">{{cite web|year=2009|title=Triple J Hottest 100 of All Time,2009|work=Triple J|url=http://www.abc.net.au/triplej/hottest100_alltime/countdown/cd_list.htm|access-date=2011-12-21|lang=en|archive-date=2019-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20191006123848/http://www.abc.net.au/triplej/hottest100_alltime/countdown/cd_list.htm|url-status=live}}</ref> (ол бұған дейін де 1991<ref name="Triple J 1991">{{cite web|year=2009|title=Triple J Hottest 100 of All Time, 1991|work=Triple J|url=http://www.abc.net.au/triplej/hottest100_08/history/1991.htm|access-date=2013-10-24|lang=en|archive-date=2013-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20131027041129/http://www.abc.net.au/triplej/hottest100_08/history/1991.htm|url-status=live}}</ref> және 1998 жылдары көш бастаған болатын<ref name="Triple J 1998">{{cite web|year=2009|title=Triple J Hottest 100 of All Time, 1998|work=Triple J|url=http://www.abc.net.au/triplej/hottest100_08/history/1998.htm#h100-all-time|access-date=2013-10-24|lang=en|archive-date=2013-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20131024133910/http://www.abc.net.au/triplej/hottest100_08/history/1998.htm#h100-all-time|url-status=live}}</ref>). Сол жылы ән VH1 телеарнасының «100 ең ұлы хард-рок әні» тізімінде 7-орыннан көрінді.<ref name="VH1 2009">{{cite web|date=2009-01-05|title=VH1′s 100 Greatest Hard Rock Songs|publisher=Stereogum|url=http://www.stereogum.com/43591/vh1s_100_greatest_hard_rock_songs/list/|access-date=2013-10-05|lang=en|archive-date=2013-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20131207165411/http://www.stereogum.com/43591/vh1s_100_greatest_hard_rock_songs/list|url-status=live}}</ref> ''[[Time]]'' журналының «БАРЛЫҚ УАҚЫТТАҒЫ 100 үздік альбом» рейтингінде ''Nevermind'' альбомы алғаш пайда болған кезде оның редакциясы «Smells Like Teen Spirit» әнін «пластинканың ең нашар әні шығар» деп атағанына қарамастан,<ref>{{cite web|author=Tyrangiel, Josh|date=2006-11-13|title=All-TIME 100 Albums: ''Nevermind''|work=Time|url=http://www.time.com/time/specials/packages/0,28757,1955625,00.html|access-date=2007-04-06|lang=en|archive-date=2010-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20100603141651/http://www.time.com/time/specials/packages/0,28757,1955625,00.html|url-status=dead}}</ref> басылым оны 2011 жылдың дәл сондай әндер тізіміне енгізді.<ref name="Time 2011">{{cite web|author=Suddath, Claire|date=2011-10-21|title=All-TIME 100 Songs: 'Smells Like Teen Spirit'|work=Time|url=http://entertainment.time.com/2011/10/24/the-all-time-100-songs/slide/smells-like-teen-spirit-nirvana/|access-date=2013-10-05|lang=en|archive-date=2013-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20131007000648/http://entertainment.time.com/2011/10/24/the-all-time-100-songs/slide/smells-like-teen-spirit-nirvana/|url-status=live}}</ref> Сол жылы «Smells Like Teen Spirit» ''Rolling Stone'' журналының жаңартылған «Барлық уақыттағы 500 ең ұлы ән» тізімінде өзінің 9-орнын сақтап қалды.<ref name="RS 2011">{{cite web|year=2011|title=500 Greatest Songs of All Time: Nirvana, 'Smells Like Teen Spirit'|publisher=''Rolling Stone''|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407/nirvana-smells-like-teen-spirit-20110516|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2013-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20131008043033/http://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407/nirvana-smells-like-teen-spirit-20110516|url-status=live}}</ref> 2012 жылы ''NME'' журналы бұл композицияны «1990 жылдардағы 100 үздік трек» рейтингінің 2-қатарына қойды,<ref name="NME 2012">{{cite web|date=2012-05-16|title=NME‘s 100 Best Tracks Of The ’90s|publisher=Stereogum|url=http://www.stereogum.com/1032631/nmes-100-best-tracks-of-the-90s/list/|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2013-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20130724065255/http://www.stereogum.com/1032631/nmes-100-best-tracks-of-the-90s/list|url-status=live}}</ref> ал екі жылдан кейін «[[New Musical Express журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән|Барлық уақыттағы 500 ең ұлы ән]]<nowiki/>» тізімінің 1-орнына жайғастырды.<ref name="NME 2014">{{cite web|date=2013-01-31|title=Pictures of The 500 Greatest Songs Of All Time: 100-1 - Photos|publisher=NME|url=http://www.nme.com/photos/the-500-greatest-songs-of-all-time-100-1/330996/1/1#100|access-date=2014-08-03|lang=en|archive-date=2017-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170102055800/http://www.nme.com/photos/the-500-greatest-songs-of-all-time-100-1/330996/1/1#100|url-status=live}}</ref> 2015 жылы бұл ән Голдсмит колледжінің ({{lang-en|Goldsmith's College}}) зерттеуіне сәйкес музыка тарихындағы ең танымал ән деп танылды, бұл зерттеуде аналитикалық бағдарламалық жасақтаманың көмегімен түрлі рейтингтер мен сауалнамалардағы ең танымал әндер талданды — арнайы алгоритм олардың музыкалық мазмұнын салыстырып шықты.<ref>{{cite web|last1=Loudermilk|first1=Lauren|title='Smells Like Teen Spirit' Named the Most Iconic Song Ever by Science|url=http://www.pastemagazine.com/articles/2015/09/smells-like-teen-spirit-named-the-most-iconic-song.html|website=Paste|access-date=2015-11-19|lang=en|archive-date=2018-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107060928/https://www.pastemagazine.com/articles/2015/09/smells-like-teen-spirit-named-the-most-iconic-song.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.spin.com/2015/09/nirvana-smells-like-teen-spirit-most-iconic-song-ever-cant-argue-with-science/|title=Nirvana’s ‘Smells Like Teen Spirit’ Is the Most Iconic Song Ever, According to Science|publisher=''Spin''|access-date=2018-04-06|lang=en|archive-date=2015-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20150927013603/https://www.spin.com/2015/09/nirvana-smells-like-teen-spirit-most-iconic-song-ever-cant-argue-with-science/}}</ref> 2011 жылдың желтоқсанында «Smells Like Teen Spirit» шектеулі 7 дюймдік винил синглы ретінде шығарылды. Дәл сол жылы британдық [[Facebook]]-те «Рождестволық үздік әндер» ''UK Singles Chart'' чартында «Smells Like Teen Spirit» синглін алға жылжыту науқаны басталды, бұл [[Rage Against the Machine]] тобының «[[Killing in the Name]]<nowiki/>» синглін алға жылжыту бойынша 2009 жылы сол чартта өткен және оның жеңісімен аяқталған науқанға ұқсас еді.<ref name="bbc-rage">{{cite web|date=2009-12-20|title=Rage Against the Machine beat X Factor winner in charts|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/8423340.stm|archive-url=https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fnews.bbc.co.uk%2F2%2Fhi%2Fentertainment%2F8423340.stm&date=2009-12-20|archive-date=2009-12-20|publisher=''[[BBC]]''|access-date=2009-12-20|lang=en}}</ref> Науқан «[[The X Factor (Ұлыбритания)|X Factor]]<nowiki/>» телевизиялық шоуының {{iw|Rhythmix|Rhythmix|en|Rhythmix}} балалар қайырымдылық ұйымымен жасасқан мәмілесіне наразылық ретінде ұйымдастырылды.<ref name="guardian-dec2011">{{cite web|author=Michaels, Sean|title=Nirvana's Smells Like Teen Spirit to be re-released for Christmas|url=https://www.theguardian.com/music/2011/dec/07/nirvana-smells-like-teen-spirit-christmas?newsfeed=true|access-date=2011-12-09|date=2011-12-07|lang=en|archive-date=2013-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005134742/http://www.theguardian.com/music/2011/dec/07/nirvana-smells-like-teen-spirit-christmas?newsfeed=true|url-status=live}}</ref> Сондай-ақ Ирландияда «Smells Like Teen Spirit» әнін ''[[Irish Singles Chart]]''-тың 1-орнына шығару үшін осындай науқан ұйымдастырылды.<ref>{{cite web|author=Murphy, Lauren|title=Push is on for Christmas No 1|url=http://www.irishtimes.com/newspaper/theticket/2011/1209/1224308798142.html|access-date=2011-12-13|date=2011-12-09|lang=en|archive-date=2011-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20111214005624/http://www.irishtimes.com/newspaper/theticket/2011/1209/1224308798142.html|url-status=live}}</ref> Нәтижесінде ән ''UK Singles Chart'' чартының 11-орнына дейін жетті, барлығы синглдің 30 000 данасы сатылды.<ref>{{cite web|author=Sexton, Paul|title=Michael Buble, Military Wives Top U.K. Charts|work=Billboard|url=http://www.billboard.com/articles/news/464651/michael-buble-military-wives-top-uk-charts|date=2011-12-27|access-date=2012-01-21|lang=en|archive-date=2014-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140624165853/http://www.billboard.com/articles/news/464651/michael-buble-military-wives-top-uk-charts|url-status=live}}</ref> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width:100%;" !«Smells Like Teen Spirit» әнінің марапаттар тізімі |- | style="padding:0; border:none;" | {| class="wikitable" style="border:none; margin:0; width:100%;" !Жылы !БАҚ !Атауы !Орыны !Сілтемесі |- |1991 |{{iw|Triple J|Triple J|en|Triple J}} |{{iw|Triple J Hottest 100|«100 самых хитовых треков всех времён»|en|Triple J Hottest 100}} |1 |<ref name="Triple J 1991" /> |- |1993 |''[[Rolling Stone]]'' |«100 үздік музыкалық бейнебаян» |2 |<ref name="RS 1993 video">{{cite web|title=Rolling Stone: "The 100 Top Music Videos"|url=http://www.rockonthenet.com/archive/1993/rsvideo.htm|publisher=Rock On The Net|date=1993-10|lang=en|access-date=2013-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924101222/http://www.rockonthenet.com/archive/1993/rsvideo.htm|archive-date=2014-09-24|url-status=live}}</ref> |- |1997 |[[Рок-н-ролл даңқ залы]] |«Рок-н-роллды қалыптастырған әндер» |N/A |<ref name="Hall of Fame 1997" /> |- |1998 |Triple J |{{iw|Triple J Hottest 100|«100 самых хитовых треков всех времён»|en|Triple J Hottest 100}} |1 |<ref name="Triple J 1998" /> |- |1999 |[[MTV]] |«Осы уақытқа дейін түсірілген 100 ұлы музыкалық бейнебаян» |3 |<ref name="MTV 1999 video">{{cite web|title=MTV: '100 Greatest Music Videos Ever Made'|url=http://www.rockonthenet.com/archive/1999/mtv100.htm|publisher=Rock On The Net|year=1999|lang=en|access-date=2013-10-07|archive-url=https://www.webcitation.org/6HaB94VFh?url=http://www.rockonthenet.com/archive/1999/mtv100.htm|archive-date=2013-06-23|url-status=live}}</ref> |- |1999 |''[[Kerrang!]]'' |«Барлық уақыттағы 100 ұлы трек!» |1 |<ref>Kerrang! magazine, issue 746, 17 апреля 1999. (voted by readers).</ref> |- |2000 |[[VH1]] |«100 ұлы рок-әні» |41 |<ref name="VH1 2000" /> |- |2000 |VH1 |«ТВ-дегі 100 ұлы рок-н-ролл сәті» |18 |<ref name="VH1 2000 video">{{cite web|title=VH-1's 100 Greatest Rock & Roll Moments|url=http://www.amiannoying.com/%28S%28kbtodvygih5iyiprvdctv414%29%29/collection.aspx?collection=5772|publisher=AmIAnnoying.com|lang=en|access-date=2013-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102080358/http://www.amiannoying.com/(S(chulnrpruoqwlamlkwvekgjj))/collection.aspx?collection=5772|archive-date=2016-01-02|url-status=live}}</ref> |- |2000 |''MTV мен Rolling Stone'' |«100 ұлы поп-әні» |3 |<ref name="MTV/RS 2000" /> |- |2001 |[[Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Америка дыбыс жазу компаниялары қауымдастығы]] |«[[Ғасыр әндері]]<nowiki/>» |80 |<ref name="RIAA 2001" /> |- |2001 |VH1 |«100 ұлы видео» |4 |<ref name="VH1 2001 video">{{cite web|title=News Summary: Model Patient|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,108354,00.htm|author=Susman, Gary|publisher=EW.com|date=2001-05-02|lang=en|access-date=2007-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20090315001433/http://www.ew.com/ew/article/0%2C%2C108354%2C00.htm|archive-date=2009-03-15|url-status=dead}}</ref> |- |2002 |''[[NME]]'' |«Барлық уақыттағы 100 ұлы сингл» |2 |<ref name="NME 2002" /> |- |2002 |''Kerrang!'' |«Барлық уақыттағы 100 ұлы сингл» |1 |<ref name="Kerrang! 2002" /> |- |2003 |VH1 |«Соңғы 25 жылдағы 100 ұлы ән» |1 |<ref name="VH1 2003" /> |- |2003 |''[[Q (журнал)|Q]]'' |«Барлық уақыттағы 1001 ең жақсы ән» |3 |<ref name="Q 2003" /> |- |2004 |''Rolling Stone'' |«[[Rolling Stone журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән|Барлық уақыттағы 500 ең ұлы ән]]<nowiki/>» |9 |<ref name="RS 2004" /> |- |2005 |''NME'' |«Барлық уақыттағы ең жақсы әндердің жаһандық сауалнамасы» |6 |<ref name="NME 2005" /> |- |2007 |VH1 |«1990 жылдардағы 100 ұлы ән» |1 |<ref name="VH1 2007" /> |- |2007 |''Rolling Stone'' |«Барлық уақыттағы 100 ұлы гитаралық ән» |10 |<ref name="RS 2007" /> |- |2009 |Triple J |{{iw|Triple J Hottest 100|«100 самых хитовых треков всех времён»|en|Triple J Hottest 100}} |1 |<ref name="Triple J 2009" /> |- |2009 |VH1 |«100 ұлы хард-рок әні» |7 |<ref name="VH1 2009" /> |- |2011 |''[[Time]]'' |«БАРЛЫҚ УАҚЫТТАҒЫ 100 ұлы ән» |N/A |<ref name="Time 2011" /> |- |2011 |''Rolling Stone'' |«[[Rolling Stone журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән|Барлық уақыттағы 500 ең ұлы ән]]<nowiki/>» |9 |<ref name="RS 2011" /> |- |2012 |''NME'' |«1990 жылдардағы 100 үздік трек» |2 |<ref name="NME 2012" /> |- |2014 |''NME'' |«[[New Musical Express журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән|Барлық уақыттағы 500 ең ұлы ән]]<nowiki/>» |1 |<ref name="NME 2014" /> |- |2017 |[[Ұлттық дыбыс жазу өнері мен ғылымдарының академиясы|Дыбыс жазу өнері мен ғылымдарының академиясы]] |[[Грэмми» сыйлығының Даңқ залы|«Грэмми» сыйлығының Даңқ залы]]на қабылданды |N/A |<ref>{{cite web|title=Grammy Hall of Fame Adds 25 Recordings|url=https://www.grammy.com/news/grammy-hall-of-fame-adds-25-recordings|publisher=grammy.com|date=2016-11-28|lang=en|access-date=2018-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211125859/https://www.grammy.com/news/grammy-hall-of-fame-adds-25-recordings|archive-date=2017-02-11|url-status=live}}</ref> |- |} |} == Музыкалық бейнебаяны == [[Сурет:CastingCallSmellsLikeTeenSpirit.jpg|left|230px|thumb|«Smells Like Teen Spirit» бейнебаянының массовкасына қатысқысы келетіндерге арналған топтың газеттегі хабарландыруы]] «Smells Like Teen Spirit» музыкалық бейнебаяны [[Самуэль Байер]]дің режиссерлік дебюті болды. Кинематографистің пікірінше, ол оның портфолиосы соншалықты жұтаң болғандықтан шақырылды, сол себепті топ одан «панктық» және «корпоративтік емес» тәсілді күтті.<ref name="classicalbums">''Classic Albums—Nirvana: Nevermind'' [DVD]. Isis Productions, 2004.</ref> Бейненің тұжырымдамасы анархиялық бүлікпен аяқталатын мектеп концертін бейнеледі. Сюжет Джонатан Капланның «[[Шектен шығу]]<nowiki/>» фильмінен,{{ref+|Фильмнің соңында балалар ата-аналарын мектепке қамап тастап, өрт қою және көліктерді қирату арқылы жаппай тәртіпсіздік ұйымдастырады. Кобейн бұл туынды туралы: «Бұл фильм менің тұлға ретінде қалыптасуыма үлкен әсер етті», — деп айтқан болатын.|комм.}}<ref name="AfishaSLTS3">{{cite web|url=https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|title=История одной песни «Smells Like Teen Spirit»|publisher=''[[Афиша (журнал)|Афиша]]''|lang=ru|access-date=2018-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130619051440/https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|archive-date=2013-06-19}}</ref> сондай-ақ [[Ramones|The Ramones]] тобының қатысуымен түсірілген «[[Рок-н-ролл мектебі]]<nowiki/>» комедиясынан шабыт алған.<ref name="classicalbumsvideo">«The Making of the 'Smells Like Teen Spirit' Video». ''Classic Albums—Nirvana: Nevermind'' [DVD]. Isis Productions, 2004.</ref> [[Калвер-Сити]]дегі киностудияда түсірілген бейнеклипте топ орта мектептің спорт залындағы {{iw|Пеп ралли|студенттік жиналыста|en|Pep rally}} трибунада отырған енжар жасөспірімдер аудиториясының алдында өнер көрсетеді. Музыканттардың жанында [[Анархизм|анархия]] символының ([[Шеңбер ішіндегі А әрпі|шеңбердегі қызыл «А» әрпі]]) белгілері бар қара көйлек киген [[Чирлидинг|чирлидер]]лер билеп жүр. Бейнебаяннан кейінірек [[Fear Factory]] металл тобының фронтмені ретінде танымал болған [[Бертон Белл|Бёртон Си Белл]]дің кішігірім көрінісін байқауға болады.<ref>{{cite web|url=http://www.blabbermouth.net/news/fear-factory-frontman-how-i-ended-up-appearing-in-nirvana-s-smells-like-teen-spirit-video/|title=FEAR FACTORY Frontman: How I Ended Up Appearing In NIRVANA's 'Smells Like Teen Spirit' Video|publisher=blabbermouth.net|date=2012-07-31|access-date=2017-10-02|lang=en|archive-date=2018-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402101923/http://www.blabbermouth.net/news/fear-factory-frontman-how-i-ended-up-appearing-in-nirvana-s-smells-like-teen-spirit-video|url-status=live}}</ref> Сондай-ақ онда әскери-теңіз комбинезонын киген және швабрамен билеп жүрген тазалықшы (рөлін Тони Де Ла Роса ойнайды) бар. Бейненің соңында жиналған студенттер сахнаға басып кіріп, топтың аппаратурасын қирата бастайды. Клипте көрсетілген хаос массовка арасындағы нағыз наразылықтың нәтижесі болды. Жасөспірімдерді әннің көптеген реплейлерін тыңдата отырып, түсірілім күні бойы трибунада отыруға мәжбүр етті. Қорытындылай келе, Кобейн Байерді массовканың сахнада «[[Слем|слэм]]десуіне» рұқсат беруге көндірді, сөйтіп топ хаос эпицентрінде таспаға басылды. Курттың айтуынша: «Балалар билеуге шыққан бойда, олар жай ғана "бар […]" деді, өйткені олар күні бойы осының бәрінен шаршаған еді».{{sfn|Azerrad|1994|pp=190–191}} Кобейнге Байердің алғашқы монтажы ұнамады және ол нәтижеге қанағаттанғанша бейнені өңдеуді жеке өзі басқарды.<ref name="qpg542">''Nirvana and The Story of Grunge''. ''Q''. p. 54. Желтоқсан 2005.</ref> Музыканттың негізгі толықтыруларының бірі клиптің көп бөлігінде жасырылған оның беті ірі планда көрсетілетін предпоследний бейнеряд болды.<ref name="qpg542" /> Байер кейінірек өзі жұмыс істеген басқа артистерге қарағанда, Кобейн атаққұмарлықты емес, «бейнебаянның [өз тобының рухына] шынымен сәйкес келуін» ойлағанын атап өтті.<ref name="classicalbumsvideo2">«The Making of the 'Smells Like Teen Spirit' Video». ''Classic Albums—Nirvana: Nevermind'' [DVD]. Isis Productions, 2004.</ref> Клиптің шамамен алынған бюджеті 30 000-нан 50 000 долларға дейінгі соманы құрады.<ref>{{cite web|author=Ganz, Caryn|date=2010-09-10|title="Smells Like Teen Spirit" Smells Like It’s 19 Today|publisher=Yahoo.com|url=http://new.music.yahoo.com/blogs/stopthepresses/277601/smells-like-teen-spirit-smells-like-its-19-today/|access-date=2011-01-11|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100917001818/http://new.music.yahoo.com/blogs/stopthepresses/277601/smells-like-teen-spirit-smells-like-its-19-today|archive-date=2010-09-17|lang=en}}</ref> Осы кезеңде [[MTV]] [[Эфирді бағдарламалау|телеэфирін бағдарламалау]]мен айналысқан Эми Файннертидің айтуынша: «„Smells Like Teen Spirit“ клипі MTV-ді толығымен өзгертті, ол топты танымал етті, үйіп-төгіп пластинкаларды сатуға көмектесті. Бірақ MTV арнасы да өте танымал болды, онда жұмыс істеуге және өз идеяларын жүзеге асыруға арналған жаңа бағыттар, бұл нәрсе қажет болған жаңа буын пайда болды».<ref name="classicalbums">''Classic Albums—Nirvana: Nevermind'' [DVD]. Isis Productions, 2004.</ref> Әннің өзі сияқты, бейне де сыншылар тарапынан жақсы қабылданды. Мәселен, ''Rolling Stone'' журналисі [[Дэвид Фрике]] былай деп атап өтті: «Ол үлкен мектепте өтуі мүмкін ең жақсы концерт сияқты көрінді: қолдау тобы, билер, анархия, бәрінің үстінде қалықтаған қауіп рухы — мұның бәрі сонда болды! Теледидардан мұндай ештеңе көруге болмайтын еді».<ref name="classicalbums" /> Синглдер арасындағы 1-ші орынға қоса, «Teen Spirit» сонымен қатар ''[[Village Voice]]'' газетінің «[[Pazz & Jop]]<nowiki/>» сауалнамасында 1991 жылдың ең үздік клиптерінің рейтингін басқарды.<ref>{{cite web|author=Christgau, Robert|date=1992-03-03|title=The 1991 Pazz & Jop Critics Poll|publisher=RobertChristgau.com|url=http://www.robertchristgau.com/xg/pnj/pjres91.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20060507034515/http://www.robertchristgau.com/xg/pnj/pjres91.php|archive-date=2006-05-07|access-date=2007-05-19|lang=en}}</ref> Бейнебаян 1992 жылғы [[MTV Video Music Awards]] сыйлығын тапсыру рәсімінде екі марапатпен — «[[Дебютант үздік бейнебаяны үшін MTV Video Music Award|Үздік жаңа әртіс]]<nowiki/>» пен «[[Үздік альтернативті бейнебаян үшін MTV Video Music Award|Үздік альтернативті топ]]<nowiki/>» — атап өтілді.<ref>{{cite web|year=2006|title=Past Winners Database|work=Los Angeles Times|url=http://theenvelope.latimes.com/extras/lostmind/year/1992/1992mtvv.htm|access-date=2006-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20061031053343/http://theenvelope.latimes.com/extras/lostmind/year/1992/1992mtvv.htm|archive-date=2006-10-31|lang=en}}</ref> Сондай-ақ клип [[MTV Europe]] телеарнасындағы ең танымал бейне ретінде «[[Гиннесс рекордтар кітабы]]на» енгізілді.<ref>{{cite web|date=2006-11-27|title=ABC News: Achieving Nirvana: Grunge Band's 'Teen Spirit' is Top Song of Past Two Decades|publisher=''ABC News''|url=http://abcnews.go.com/WNT/story?id=2682023&page=1|access-date=2006-12-01|lang=en|archive-date=2009-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090314214828/http://abcnews.go.com/WNT/story?id=2682023&page=1|url-status=live}}</ref> ''Rolling Stone'' журналының редакциясы бейнеклипке 1993 жылғы «100 үздік музыкалық бейне» тізімінде 2-орынды берді.<ref name="RS 1993 video2">{{cite web|date=1993-10|title=Rolling Stone: "The 100 Top Music Videos"|publisher=Rock On The Net|url=http://www.rockonthenet.com/archive/1993/rsvideo.htm|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2014-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924101222/http://www.rockonthenet.com/archive/1993/rsvideo.htm|url-status=live}}</ref> Өз кезегінде, 1999 жылы MTV телеарнасы оны «бұрын-соңды жасалған 100 үздік музыкалық бейнеролик» рейтингінің 3-жолында атап өтті.<ref name="MTV 1999 video2">{{cite web|year=1999|title=MTV: '100 Greatest Music Videos Ever Made'|publisher=Rock On The Net|url=http://www.rockonthenet.com/archive/1999/mtv100.htm|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2013-06-23|archive-url=https://www.webcitation.org/6HaB94VFh?url=http://www.rockonthenet.com/archive/1999/mtv100.htm|url-status=live}}</ref> 2000 жылы [[VH1]] телеарнасы «Teen Spirit»-ке «ТВ-дағы 100 ұлы рок-н-роллдық сәт» тізімінің 18-позициясын беріп, «бейнебаян [әлемге] альтернативті рокты коммерциялық және поп-мәдени әлеуеттің [ракурсынан] ашты» деп атап өтті.<ref name="VH1 2000 video2">{{cite web|title=VH-1's 100 Greatest Rock & Roll Moments|publisher=AmIAnnoying.com|url=http://www.amiannoying.com/%28S%28kbtodvygih5iyiprvdctv414%29%29/collection.aspx?collection=5772|access-date=2013-10-24|lang=en|archive-date=2016-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102080358/http://www.amiannoying.com/(S(chulnrpruoqwlamlkwvekgjj))/collection.aspx?collection=5772|url-status=live}}</ref> 2001 жылы клип VH1 телеарнасының «100 үздік бейне» рейтингінде 4-орынды иеленді.<ref name="VH1 2001 video2">{{cite web|author=Susman, Gary|date=2001-05-02|title=News Summary: Model Patient|publisher=EW.com|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,108354,00.htm|access-date=2007-04-09|lang=en|archive-date=2009-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090315001433/http://www.ew.com/ew/article/0%2C%2C108354%2C00.htm|url-status=dead}}</ref> 2005 жылы бейнебаян [[MTV Россия]] мен ''[[Rolling Stone Russia]]'' өткізген «Әлемді өзгерткен 20 батыстық клип» онлайн-сауалнамасында көш бастады.<ref name="автоссылка3">''[[Rolling Stone Russia]]'', Маусым 2005.</ref> Кейіннен бұл бейнебаянға екі пародия түсірілді: музыкалық комик [[Оғаш Эл Янкович|«Оғаш Эл» Янкович]]тің «[[Smells Like Nirvana]]<nowiki/>» клипі (1992), сондай-ақ [[Боб Синклер]]дің «{{iw|Rock This Party (Everybody Dance Now)|«Rock This Party (Everybody Dance Now)»|en|Rock This Party (Everybody Dance Now)}}<nowiki/>» клипі (2006). 2009 жылы [[Vevo]] стримингтік сервисі іске қосылғаннан кейін [[YouTube]]-те жарияланған «Smells Like Teen Spirit» музыкалық бейнебаяны 2025 жылдың қыркүйегіндегі жағдай бойынша 2 миллиардтан астам қаралымға ие.<ref>{{Cite web|title=Nirvana - Smells Like Teen Spirit|publisher=NirvanaVEVO|work=YouTube|date=2009-06-16|access-date=2019-12-26|url=https://www.youtube.com/watch?v=hTWKbfoikeg|lang=en}}</ref> 2019 жылдың соңында бұл клип YouTube пайдаланушылары арасында «1990 жылдардағы ең танымал бейнелер» арасында екінші орынды иеленіп (990 млн қаралым), тек [[Guns N’ Roses]] рок-тобының «[[November Rain]]<nowiki/>» балладасына (1,4 млрд) есе жіберді; үшінші орынды [[The Cranberries]] тобының «[[Zombie (ән)|Zombie]]<nowiki/>» әні (1 млрд) иеленді.<ref>{{cite web|url=https://daily.afisha.ru/news/32873-youtube-nazval-samye-populyarnye-klipy-poslednih-chetyreh-desyatiletiy/|title=YouTube назвал самые популярные клипы последних четырех десятилетий|publisher=''Афиша''|lang=ru|date=2019-12-14|access-date=2019-12-20|archive-date=2019-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20191215005724/https://daily.afisha.ru/news/32873-youtube-nazval-samye-populyarnye-klipy-poslednih-chetyreh-desyatiletiy/}}</ref> === Гитарасы === 2022 жылдың мамырында Кобейннің «Smells Like Teen Spirit» клипінде (а corkе де ''[[Nevermind]]'' және ''[[In Utero (альбом)|In Utero]]'' альбомдарын жазу кезінде және кейбір концерттерде)<ref name="Variety">{{cite web|url=https://variety.com/2022/music/news/kurt-cobain-guitar-auction-smells-like-teen-spirit-1235274844/|title=Kurt Cobain’s ‘Smells Like Teen Spirit’ Guitar Auctions for Nearly $5 Million|author=Garcia, Thania|lang=en|date=2022-05-22|access-date=2022-05-26|publisher=''[[Variety]]''|archive-date=2022-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220526102911/https://variety.com/2022/music/news/kurt-cobain-guitar-auction-smells-like-teen-spirit-1235274844/|url-status=live}}</ref> пайдаланған 1969 жылғы [[Fender Mustang|Competition Lake Placid Blue Mustang]] гитарасы аукционға қойылды. Сауда-саттық [[Нью-Йорк]]тегі [[Hard Rock Cafe]]-де 150 000 долларлық бастапқы бағамен өтті. Лотқа деген үлкен қызығушылықтың арқасында аспаптың түпкілікті құны 4,5 миллион долларды құрап (алымдарды есептемегенде), аукциондарда сатылған ең қымбат [[электр гитара]]ға айналды. Аспаптың жаңа иесі {{iw|Джим Ирсей|Джим Ирсей|en|Jim Irsay}} болды, ол бұған дейін аукционда [[Дэвид Гилмор]]дың {{iw|The Black Strat|The Black Strat|en|The Black Strat}} гитарасын 3,9 миллионға сатып алған, сондай-ақ [[Элвис Пресли]], [[Джордж Харрисон]], [[Джон Леннон]], [[Пол Маккартни]], [[Эрик Клэптон]], [[Джерри Гарсия]], [[Принс]], [[Лес Пол]] және [[Боб Дилан]]ның гитараларына иелік ететін танымал гитара коллекционері (және тиісті жылжымалы көрменің иесі). «Мен әлемге деген көзқарасымызды өзгерткен американдық мәдениеттің тағы бір бөлшегін сақтап, қорғағаныма өте қуаныштымын» — деп мәлімдеді коллекционер. Өз кезегінде, сауда-саттық соның аясында өткен {{iw|Julien’s Auctions|Julien’s Auctions|en|Julien's Auctions}} аукцион үйінің президенті Даррен Жюльен былай деп атап өтті: «Курт Кобейннің және бүкіл рок-музыка тарихының мәдени тұрғыдан ең маңызды әрі тарихи тұрғыдан ең құнды гитараларының бірі болып табылатын осы аңызға айналған аспаптың менің туған [[Индиана]] штатыма, Джим Ирсейдің әйгілі естелік заттар коллекциясының бір бөлігі болу үшін оралуы — үлкен мәртебе. […] Мұндай аукцион өмірде бір-ақ рет болады, ол менің кәсіби мансабымдағы ең үлкен артықшылықтардың біріне айналды». Сатылған гитара Курт Кобейннің ең сүйікті аспаптарының бірі және оның мансабындағы Mustang маркалы негізгі гитаралардың бірі еді: «Мен солақаймын, қолайлы бағамен солақайларға арналған жоғары деңгейлі гитараларды табу оңай емес. Бірақ әлемдегі барлық гитаралардың ішінде маған Fender Mustang бәрінен де қатты ұнайды. Менде оның тек екеуі ғана болды».<ref name="Variety2">{{cite web|url=https://variety.com/2022/music/news/kurt-cobain-guitar-auction-smells-like-teen-spirit-1235274844/|title=Kurt Cobain’s ‘Smells Like Teen Spirit’ Guitar Auctions for Nearly $5 Million|author=Garcia, Thania|lang=en|date=2022-05-22|access-date=2022-05-26|publisher=''[[Variety]]''|archive-date=2022-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220526102911/https://variety.com/2022/music/news/kurt-cobain-guitar-auction-smells-like-teen-spirit-1235274844/|url-status=live}}</ref> Соңғы 12 жыл ішінде гитара {{iw|Поп-мәдениет мұражайы|Сиэтлдегі Поп-мәдениет мұражайында|en|Museum of Pop Culture}} музыканттың үш Sonic Blue «Sky-Stang» мустангтарының бірімен бірге көрмеге қойылды. Дегенмен, бұл гитара Кобейн ешқашан иелік еткен жалғыз Mustang маркалы {{Comment|Competition Stripe|Competition Stripe Mustang-ның айрықша ерекшелігі — корпустағы Shelby Mustang автомобильдер сериясына сілтеме жасайтын „жарыс“ жолақтары}} аспап болуымен ерекшеленеді.<ref>{{cite web|url=https://www.musicradar.com/news/kurt-cobain-mustang-sold-auction-nirvana|title=Kurt Cobain's Smells Like Teen Spirit 1969 Competition Fender Mustang guitar sells for $4.5 million at auction|author=Laing, Rob|lang=en|publisher=''[[MusicRadar]]''|date=2022-05-23|access-date=2022-05-26|archive-date=2022-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220526103103/https://www.musicradar.com/news/kurt-cobain-mustang-sold-auction-nirvana|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.vintageguitar.com/3281/fender-competition-mustang/|title=Fender Competition Mustang|author=Wright, Michael|lang=en|publisher=www.vintageguitar.com|access-date=26 мая 202|archive-date=2022-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518040045/http://www.vintageguitar.com/3281/fender-competition-mustang/|url-status=live}}</ref> == Концерттік орындаулары == «Smells Like Teen Spirit» әнінің алғашқы тірі «орындалуы» 1991 жылдың 17 сәуірінде [[сиэтл]]дік {{iw|OK Hotel|«OK Hotel»|en|OK Hotel}} қонақүйінде өтті.<ref>''With the Lights Out'' (p. 23) [CD liner notes]. Santa Monica: Geffen Records. 2004.</ref> Бұл жазба ''[[With the Lights Out]]'' бокс-сетінің DVD-інде кездеседі, сондай-ақ әннің қысқа үзінділері «Classic Albums: Nirvana — Nevermind» және «[[Хайп!|Hype!]]<nowiki/>» деректі фильмдеріне енген. «Smells Like Teen Spirit» мәтінінің алғашқы нұсқалары мен оның соңғы нұсқасы бір-бірінен өзгеше болғандықтан, кейбір жазбаларда ән өзгертілген мәтінмен кездеседі. Мәселен, әннің бірінші нұсқасы «Load up on guns, bring your friends» жолының орнына «Come out and play, make up the rules» жолымен басталған. Әннің алғашқы нұсқаларының аудиожазбасы ''With the Lights Out'' и ''[[Sliver: The Best of the Box]]'' жинақтарында бар. Тректің осыған ұқсас ертеректегі концерттік орындалуы [[Sonic Youth]] тобының алғашқы еуропалық туры кезінде түсірілген «[[1991: The Year Punk Broke]]<nowiki/>» деректі фильмінде кездеседі. Концерттік өнер көрсетулер кезінде топ әннің мәтіні мен қарқынын жиі өзгертіп отырған. Кейбір «тірі» нұсқаларда «our little group has always been» жолы «our little tribe has always been» болып өзгертілген, дәл осындай нұсқаны ''[[From the Muddy Banks of the Wishkah]]'' концерттік альбомынан естуге болады. ''[[Rolling Stone (журнал)|Rolling Stone]]'' журналының пікірінше, әннің бұл нұсқасы «Кобейннің әннің әуендік шекарасынан тыс бұралаңдап, осы әбден заезжен болған хитке жаңа өмір сыйлаған гитарасын [таспаға басып алды]».<ref>{{cite web|author=Ali, Lorraine|date=1998-02-02|title=''From the Muddy Banks of the Wishkah'' (review)|work=Rolling Stone|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/from-the-muddy-banks-of-the-wishkah-19980202|access-date=2015-02-02|lang=en|archive-date=2012-10-18|archive-url=https://www.webcitation.org/6BVpycdxC?url=http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/from-the-muddy-banks-of-the-wishkah-19980202|url-status=live}}</ref> Композицияның атаулы орындалуы 1991 жылы [[Би-Би-Си|Би-би-си]]-дің «[[Top of the Pops]]<nowiki/>» шоуында өтті, оның барысында топ алдын ала жазылған музыкалық фонограмма астында ойнаудан бас тартты. Кобейн гитараға дерлік қол тигізбей, мәтінді үнемі өзгерте отырып (мысалы, ол «Load up on guns, bring your friends» жолын «Load up on drugs, kill your friends» деп өзгертті), демонстративті түрде төмен дауыспен шырқады. Кейіннен вокалист [[The Smiths]] тобының фронтмені [[Моррисси]]дің{{ref+|1980 жылдары The Smiths тобының мүшелері де «Top of the Pops» шоуында «This Charming Man» әнін орындау кезінде дәл осылай саботаж жасаған болатын. Сол кезде Моррисси ұйымдастырушыларға шоудың толықтай жасанды екенін (бұдан әрі — барлық музыка фонограммамен орындалатынын) көрермендерге көрсету үшін сахнаға микрофонның орнына [[гладиолус]]тар шоғымен шығатынын және ән айтпайтынын мәлімдеген еді.|комм.}}<ref>Seven Ages of Rock. Part 7: «What the World Is Waiting For: British Indie», BBC, 2007. Time — 5:00-6:00</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=1PV4eiDi12w|title=TOTP - This Charming Man - The Smiths|publisher=''[[YouTube]]''|lang=en|access-date=2018-04-06|archive-date=2019-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190805125332/https://www.youtube.com/watch?v=1PV4eiDi12w|url-status=live}}</ref>{{sfn|Cross|2001|p=208}} дауысына еліктеуге тырысқанын мәлімдеді. 2006 жылы шоу жабылғаннан кейін ''[[The Observer]]'' газеті Nirvana тобының «Smells Like Teen Spirit» әнін орындауын бағдарламаның ең үздік сәттері арасында 3-орынға лайық деп тапты.<ref>{{cite web|date=2006-07-16|title="Top of the Pops" shows|work=Guardian|location=UK|url=https://www.theguardian.com/music/2006/jul/16/32|access-date=2006-10-18|lang=en|archive-date=2013-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20130930035454/http://www.theguardian.com/music/2006/jul/16/32|url-status=live}}</ref> Бұл өнер көрсету «Live! Tonight! Sold Out!!» видеоальбомында бар. Әннің концерттік нұсқасы «[[Live at the Paramount]]<nowiki/>» жинағына енгізілген. == Кавер-нұсқалары == «Smells Like Teen Spirit» әнін көптеген музыканттар қайта шырқады. Алғашқы кавер-жазбалардың бірі [[Тори Эймос]]тың өзінің ''[[Crucify]]'' (1992) [[EP]]-інде жарық көрген фортепианолық нұсқасы болды, оны Кобейн «таңғы асқа арналған тамаша нұсқа» деп атады.{{sfn|Azerrad|1994|p=257}} 2000 жылы [[Melvins]] тобы {{iw|Лейф Гарретт|Лейф Гарретттің|en|Leif Garrett}} қатысуымен ''[[The Crybaby]]'' альбомы үшін тректің кавер-нұсқасын жазды, ал {{iw|The Bad Plus|The Bad Plus|en|The Bad Plus}} [[джаз]] триосы әнді өздерінің ''{{iw|These Are the Vistas|These Are the Vistas|en|These Are the Vistas}}'' дискісі үшін қайта орындады.<ref>{{cite web|author=Norris, Michele|date=2003-05-09|title=The Bad Plus|publisher=NPR.org|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=1258433|access-date=2007-04-07|lang=en|archive-date=2018-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407184311/https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=1258433|url-status=live}}</ref> Бұдан бөлек, композицияның кавер-нұсқасын {{iw|Xorcist|Xorcist|en|Xorcist}} [[индастриал]] тобы ''{{iw|Shut Up Kitty|Shut Up Kitty|en|Shut Up Kitty}}'' жинағы үшін жазып алды. 2006 жылы әннің өз нұсқасын түрлі альтернативті орындаушылардың электронды кавер-нұсқаларына маманданған {{iw|The Moog Cookbook|The Moog Cookbook|en|The Moog Cookbook}} тобы жазды. Сондай-ақ жапондық [[битбокс]]шы {{iw|Dokaka|Dokaka|en|Dokaka}} жазған әннің нұсқасы да кездеседі. Британдық [[The Flying Pickets]] тобы өзінің ''{{iw|The Original Flying Pickets: Volume 1|The Original Flying Pickets: Volume 1|en|The Original Flying Pickets: Volume 1}}'' альбомында әннің [[а капелла]] нұсқасын шығарды. Ән трибьют-альбомдарда да кездеседі: {{iw|Blanks 77|Blanks 77|en|Blanks 77}} тобының ''Smells Like Bleach: A Punk Tribute to Nirvana'' альбомы және панк-әнші {{iw|Беки Бондаж|Беки Бондаждың|en|Beki Bondage}} ''Smells Like Nirvana'' альбомы. 2005 жылы эстрада әншісі [[Пол Анка]] композицияны 1950 жылдардағы [[Свинг (музыкалық жанр)|свинг]] стилінде қайта шырқады. 2006 жылы [[Flyleaf]] тобы {{iw|Yahoo! Music Radio|Yahoo! Music Radio|en|Yahoo! Music Radio}} музыкалық сервисі үшін әннің кавер-нұсқасын жазды. 2007 жылы әнші [[Патти Смит]] тректің кавер-нұсқасын өзінің ''[[Twelve]]'' альбомына енгізіп, оған өзі жазған мәтінді қосты — ән [[кантри]] стилінде, [[банджо]]ның сүйемелдеуімен орындалды.<ref>{{cite web|url=http://www.openculture.com/2013/03/patti_smiths_cover_of_nirvanas_smells_like_teen_spirit_strips_the_song_down_to_its_heart.html|title=Patti Smith SLTS Cover|publisher=openculture.com|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2018-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331223445/http://www.openculture.com/2013/03/patti_smiths_cover_of_nirvanas_smells_like_teen_spirit_strips_the_song_down_to_its_heart.html|url-status=live}}</ref> Джаз пианисі [[Роберт Гласпер]] әннің кавер-нұсқасын америкалық әнші [[Лала Хэтэуэй]]мен және өзінің ''[[Black Radio]]'' альбомында жарық көрген The Experiment тобымен бірге жазып алды. Лонгплей 55-ші «[[Грэмми]]<nowiki/>» салтанатында «[[Үздік ритм-н-блюз альбомы үшін Грэмми сыйлығы»|Үздік ритм-н-блюз альбомы]]<nowiki/>» марапатымен атап өтілді.<ref>{{cite web|url=http://www.grammy.com/nominees/search?artist=&field_nominee_work_value=&year=2012&genre=27|title=The 55th Annual Grammy Awards Nominees List "R&B"|access-date=2016-02-07|publisher=National Academy of Recording Arts and Sciences|lang=en|archive-date=2016-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20161012152253/http://www.grammy.com/nominees/search?artist=&field_nominee_work_value=&year=2012&genre=27|url-status=live}}</ref> Өз кезегінде, «[[Курт Кобейн: Қарғыс атқан монтаж]]<nowiki/>» деректі фильмінде [[бельгия]]лық [[Scala & Kolacny Brothers]] қыздар хоры орындаған «Smells Like Teen Spirit» әнінің хор нұсқасы кездеседі. 2015 жылдың қаңтарында [[Дэниел Джонс (1979)|Дэниэл Джонс]] Аустралияның {{iw|Triple J|Triple J|en|Triple J}} радиостанциясындағы «Beat The Drum» хабарында әннің кавер-нұсқасын орындады.<ref>{{cite web|url=http://makingmyalbum.com/musician-learn-from-daniel-johns-smells-like-a-teen-spirit/|title=Archived copy|access-date=2015-01-19|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150120005813/http://makingmyalbum.com/musician-learn-from-daniel-johns-smells-like-a-teen-spirit/|archive-date=2015-01-20|lang=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/triplej/musicnews/s4163713.htm|title=Triple J News|publisher=ABC|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2015-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20150201222714/http://www.abc.net.au/triplej/musicnews/s4163713.htm|url-status=live}}</ref> Уақыт өте келе «Smells Like Teen Spirit» басқа форматтарға бейімделді. Мәселен, немістің [[Хардкор-панк|хардкор тобы]] [[Atari Teenage Riot]] бұл әнді өзінің ''{{iw|Burn, Berlin, Burn!|Burn, Berlin, Burn!|en|Burn, Berlin, Burn!}}'' альбомындағы «Atari Teenage Riot» трегі үшін [[Сэмпл|сэмплдеді]]. Неміс техно-диджейі DJ Balloon да бұл композицияны өзінің «Monstersound» трегі үшін сэмплдеді.<ref>{{cite web|publisher=''Norddeutscher Rundfunk''|date=2001-04|title=DJ Balloon: 'Techno Rocker'|url=http://www.eurovision.de/index.html?/rueckblick/grandprix2001/ve_djballoon.html|lang=en|access-date=2007-05-31|archive-date=2011-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110816163315/http://www.eurovision.de/index.html?%2Frueckblick%2Fgrandprix2001%2Fve_djballoon.html|url-status=live}}</ref> Аспаптық кавер-нұсқасы (заңды шағымдардан жалтару үшін сәл өзгертілген музыкамен және «Self High-Five» деген басқа атаумен) [[World Championship Wrestling]] ұйымында рестлер [[Даймонд Даллас Пэйдж]]дің {{iw|музыкалық тақырыбы (рестлинг)|музыкалық тақырыбы|en|Music in professional wrestling}} ретінде қолданылды.<ref>{{cite web|author=Gentry, Joseph|date=2007-04-07|title=DDP Speaks On Jay-Z, WCW Days, Kanyon, More|publisher=PWHeadlines.com|url=http://www.pwheadlines.com/WWE/DDP_Speaks_On_Jay-Z_WCW_Days_Kanyon_More.shtml|access-date=2007-04-15|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20111002093854/http://www.pwheadlines.com/WWE/DDP_Speaks_On_Jay-Z_WCW_Days_Kanyon_More.shtml|archive-date=2011-10-02|url-status=dead}}</ref> Өз кезегінде, американдық рэпер [[Канье Уэст]] жексенбілік құлшылықта [[госпел]]-[[хор]]мен бірге «Smells Like Teen Spirit» әнін қайта шырқап, әннің соңғы рефренін «[[Аллилуйя]]<nowiki/>» сөзіне ауыстырды.<ref>{{cite web|url=https://daily.afisha.ru/news/29139-kane-uest-perepel-hity-gruppy-nirvana-na-voskresnoy-sluzhbe/|title=Канье Уэст перепел хиты группы Nirvana на воскресной службе|publisher=''[[Афиша (журнал)|Афиша]]''|lang=ru|access-date=2019-10-30|archive-date=2019-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20191030184247/https://daily.afisha.ru/news/29139-kane-uest-perepel-hity-gruppy-nirvana-na-voskresnoy-sluzhbe/|url-status=live}}</ref> Бұл өнер көрсету оның «Sunday Service» ({{Lang-kk|Жексенбілік құлшылық}}) жобасының бір бөлігі болды және бірнеше айдан кейін жарық көрген ''[[Jesus Is King]]'' альбомының діни тақырыбымен үндестік тапты.<ref>{{cite web|url=https://daily.afisha.ru/news/31468-vyshel-treyler-dokumentalnogo-filma-kane-uesta-jesus-is-king/|title=Вышел трейлер документального фильма Канье Уэста «Jesus Is King»|publisher=''[[Афиша (журнал)|Афиша]]''|lang=ru|access-date=2019-10-30|archive-date=2019-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20191030183812/https://daily.afisha.ru/news/31468-vyshel-treyler-dokumentalnogo-filma-kane-uesta-jesus-is-king/}}</ref> == Пародиялары == [[Сурет:WeirdAlSmellsLikeNirvana.jpg|right|210px|thumb|Кобейн бейнесіндегі комик [[[[Оғаш Эл Янкович|«Оғаш Эл» Янкович]] «[[Smells Like Nirvana]]» әнін орындайды. Бұл трек ''[[Nevermind]]'' мұқабасына пародия жасалған ''[[Off the Deep End]]'' альбомында жарық көрген.]] Уақыт өте келе «Smells Like Teen Spirit» әнін пародиялайтын бірнеше музыкалық бейнебаян пайда болды. 1992 жылы музыкалық комик [[Оғаш Эл Янкович|«Оғаш Эл» Янкович]] топқа арналған «[[Smells Like Nirvana]]<nowiki/>» әнін жазды. Бұл әннің музыкалық бейнебаянында Янкович Кобейннің өзін, оның түсініксіз ән айту мәнерін, сондай-ақ әннің бұлыңғыр мағынасын пародиялады. Музыкант әнге көптеген комедиялық элементтер қосып, гитара солосын тамақ шаю дыбыстарымен, ысқырықтармен және тубамен алмастырды, ал «Yay!» айқайын [[сиыр]] мен [[қозы]]<nowiki/>ның дауыстарымен алмастырды. Пародия Nirvana тобының өзіне өте қатты ұнады<ref name="AfishaSLTS4">{{cite web|url=https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|title=История одной песни «Smells Like Teen Spirit»|publisher=''[[Афиша (журнал)|Афиша]]''|lang=ru|access-date=2018-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130619051440/https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|archive-date=2013-06-19}}</ref> — Дэйв Гролдың айтуынша, ол мұны көргенде «міне, бұл — жетістік» екенін түсінген,<ref>{{cite web|date=2006-09-19|title=Weird Al Yankovic Dishes On James Blunt, Discusses His Role As the Whitest, Nerdiest Rock Star Ever|work=Rolling Stone|url=https://www.rollingstone.com/music/news/weird-al-yankovic-dishes-on-james-blunt-discusses-his-role-as-the-whitest-nerdiest-rock-star-ever-20060919|access-date=2011-04-05|lang=en|archive-date=2011-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110427114936/http://www.rollingstone.com/music/news/weird-al-yankovic-dishes-on-james-blunt-discusses-his-role-as-the-whitest-nerdiest-rock-star-ever-20060919|url-status=live}}</ref> өз кезегінде Кобейн Янковичті «музыкалық данышпан» деп атаған.<ref name="AfishaSLTS4" /> 1995 жылы {{iw|Pansy Division|Pansy Division|en|Pansy Division}} [[квиркор]]-тобы өзінің ''{{iw|Pile Up|Pile Up|en|Pile Up}}'' альбомы үшін «Smells Like Queer Spirit» деп аталатын пародия жазды. Дегенмен, ұжымның гитаристі {{iw|Джон Джиноли|Джон Джиноли|en|Jon Ginoli}} өзінің нұсқасы пародия емес, «жылы лебізді құрмет» екенін алға тартты.<ref name="Teen Spirit at ten2">{{cite web |author=Lapriore, Elaine|title='Teen Spirit' at 10: An Unshakable Scent|work=The Washington Post|date=2001-09-02|url=https://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A25214-2001Aug31?language=printer|access-date=2009-08-01|lang=en|archive-date=2011-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20111020004706/http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A25214-2001Aug31?language=printer|url-status=dead}}</ref> 1996 жылы бұл ән [[World Championship Wrestling]] ұйымында өнер көрсеткен рестлер [[Даймонд Даллас Пейдж]]<nowiki/>дің музыкалық тақырыбына айналды. Трек «Self High-Five» деп аталды және «Smells Like Teen Spirit» әніне өте қатты ұқсайтын еді. Оған Дэйв Грол назар аударып, әнді «көшірме» деп атады және «WCW бізге ақша төлеуі керек» деп мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url=http://www.wrestlezone.com/news/253249-dave-grohl-had-heat-with-ddpwcw-over-qself-high-fiveq|title=Dave Grohl Had Heat With DDP/WCW Over "Self High Five" - Wrestlezone|date=2012-04-17|work=Wrestlezone|access-date=2017-06-01|lang=en|archive-date=2017-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20171008082850/http://www.wrestlezone.com/news/253249-dave-grohl-had-heat-with-ddpwcw-over-qself-high-fiveq|url-status=live}}</ref> Кейіннен бұл музыкалық тақырып «Teen Spirit» әнінен өзгеше болуы үшін өзгертілді. Ешқандай сот талап-арыздары болған жоқ. «Smells Like Teen Spirit» бірнеше фильмде пародияланды. Сонымен, «[[Мулен Руж!]]<nowiki/>» кинолентасында бұл ән атаулы түнгі клубқа арналған «Can Can» сахнасы кезінде шырқалды.<ref>{{cite web|last=Feldman|first=Kate|date=2016-06-01|title=Ranking the musical numbers from ‘Moulin Rouge’ on the 15th anniversary of the film|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/movies/ranking-songs-moulin-rouge-15th-anniversary-article-1.2656837|access-date=2016-10-23|lang=en|archive-date=2018-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407184007/http://www.nydailynews.com/entertainment/movies/ranking-songs-moulin-rouge-15th-anniversary-article-1.2656837|url-status=live}}</ref> «[[Маппеттер (фильм, 2011)|Маппеттер]]<nowiki/>» фильмінде ән [[Шаштараздық квартет|барбершоп-квартет]] стилінде пародияланады, оны таспаның кейіпкерлері: {{iw|Rowlf the Dog|Rowlf the Dog|en|Rowlf the Dog}}, {{iw|Link Hogthrob|Link Hogthrob|en|Link Hogthrob}}, {{iw|Sam Eagle|Sam Eagle|en|Sam Eagle}} және {{iw|Beaker (Маппет)|Beaker|en|Beaker (Muppet)}} [[Джек Блэк]] қатысқан сахна кезінде орындайды, ал Джек Блэк олардың «барлық уақыттағы ең ұлы әндердің бірін құртып жатқанын» мәлімдейді.<ref>{{cite web|last=Gallo|first=Phil|title='Muppets' Movie Soundtrack Features Feist, Flight of the Conchords, Andrew Bird|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/muppets-soundtrack-feist-flight-conchords-246217|access-date=2013-07-11|work=The Hollywood Reporter|date=2011-10-10|lang=en|archive-date=2014-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20140316104206/http://www.hollywoodreporter.com/news/muppets-soundtrack-feist-flight-conchords-246217|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/the-muppets-original-soundtrack-mw0002228277|first=Chrysta|last=Cherrie|title=Muppets OST|access-date=2014-02-14|work=Allmusic|lang=en|archive-date=2018-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407183423/https://www.allmusic.com/album/the-muppets-original-soundtrack-mw0002228277|url-status=live}}</ref> Әннің кавер нұсқасы (Think Up Anger тобының орындауында) «{{iw|Дар ағашы (фильм, 2015)|«Дар ағашы»|en|The Gallows}}» лентасының трейлерлерінің бірінде көрсетілді.<ref>{{cite web|last=Campbell|first=Christopher|date=2015-05-21|title=The Gallows Trailer: Smells Like Teen Death|url=https://filmschoolrejects.com/the-gallows-trailer-smells-like-teen-death-5470a9390f32#.qb67y34cb|publisher=''Film School Rejects''|access-date=2016-10-23|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408010246/https://filmschoolrejects.com/the-gallows-trailer-smells-like-teen-death-5470a9390f32/#.qb67y34cb|url-status=live}}</ref> «[[Пэн: Нетландияға саяхат]]<nowiki/>» фильмінде [[Питер Пэн]] Неверлендке алғаш рет келген кезде «Smells Like Teen Spirit» әнін Қара Сақал ([[Хью Джекман]]) орындайды.<ref>{{cite web|last=Frost|first=Caroline|date=2015-10-19|title=Joe Wright Reveals How Nirvana Anthem 'Smells Like Teen Spirit' Made It Into Neverland Prequel 'Pan'|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2015/10/19/pan-film-joe-wright_n_8330856.html|work=The Huffington Post|access-date=2016-10-23|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408073318/https://www.huffingtonpost.co.uk/2015/10/19/pan-film-joe-wright_n_8330856.html|url-status=live}}</ref> 2016 жылы Италияның [[Чезена]] қаласында бір уақытта 1200 музыкант өнер көрсеткен концерт өтті. Орындалған рок-хиттердің арасында «Smells Like Teen Spirit» әні де болды.<ref>{{cite web|url=https://meduza.io/shapito/2016/07/28/1200-muzykantov-sobralis-na-odnoy-stsene-i-sygrali-luchshie-rok-hity|title=1200 музыкантов собрались на одной сцене и сыграли лучшие рок-хиты|publisher=''Медуза''|lang=ru|access-date=2018-04-07|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408073443/https://meduza.io/shapito/2016/07/28/1200-muzykantov-sobralis-na-odnoy-stsene-i-sygrali-luchshie-rok-hity|url-status=live}}</ref> Бірнеше күн ішінде бұл өнер көрсетудің видеосы [[YouTube]]-те бір жарым миллион қаралым жинады.<ref>{{cite web|url=https://www.ridus.ru/news/243220|title=Тысяча музыкантов одновременно исполнили бессмертный хит Nirvana|lang=ru|access-date=2018-04-07|publisher=''Ридиус''|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408073252/https://www.ridus.ru/news/243220|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?time_continue=9&v=Ul8vqaGGnY0|title=Smells Like Teen Spirit - Rockin'1000 That's Live Official|publisher=''YouTube''|lang=en|access-date=2018-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20231127172118/https://www.youtube.com/watch?time_continue=9&v=Ul8vqaGGnY0|archive-date=2023-11-27}}</ref> == Композициялар тізімі мен шығарылым форматтары == {{col-begin}} {{col-break}} '''{{ту|Ұлыбритания}} Ұлыбритания; [[Күйтабақ|7 дюймдік сингл]] {{small|(DGC 5)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:30 # «[[Drain You]]» (Кобейн) — 3:44 '''{{ту|Ұлыбритания}} Ұлыбритания; 12 дюймдік сингл {{small|(DGCT 5)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 5:01 # «Drain You» (Кобейн) — 3:43 # «Even in His Youth» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 3:03 * Құрамында «Smells Like Teen Spirit» әнінің альбомдық нұсқасы бар. '''{{ту|Ұлыбритания}} Ұлыбритания; [[компакт-диск]] {{small|(DGCTD 5)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:30 # «Drain You» (Кобейн) — 3:43 # «Even in His Youth» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 3:03 # «[[Aneurysm]]» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:44 '''{{ту|Ұлыбритания}} Ұлыбритания; 12 дюймдік «picture disc» {{small|(DGCTP 5)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 5:01 # «Even in His Youth» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 3:03 # «Aneurysm» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:44 * Құрамында «Smells Like Teen Spirit» әнінің альбомдық нұсқасы бар. {{col-break}} '''{{ту|АҚШ}} Америка Құрама Штаттары; [[Күйтабақ|7 дюймдік сингл]] {{small|(DGCS7-19050)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:30 # «Even in His Youth» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 3:03 '''{{ту|АҚШ}} Америка Құрама Штаттары; компакт-диск {{small|(DGCDS-21673)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:30 # «Even in His Youth» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 3:03 # «Aneurysm» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:44 '''{{ту|АҚШ}} Америка Құрама Штаттары; [[компакт-кассета]] {{small|(DGCCS-19050)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:30 # «Even in His Youth» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 3:03 {{col-break}} {{col-end}} == Жазба қатысушылары == * [[Курт Кобейн]] — [[гитара]], [[вокал]] * [[Крис Новоселич]] — [[бас-гитара]] * [[Дэйв Грол]] — [[ұрмалы аспаптар]] * [[Бутч Виг]] — [[дыбыс инженері]], [[Музыкалық продюсер|продюсер]] * {{iw|Энди Уоллес|Энди Уоллес|en|Andy Wallace (producer)}} — [[микширование]] == Чарттары мен сертификаттауы == {{col-start}} {{col-2}} === Апталық чарттары === {| class="wikitable sortable ts-columnstyle-center-2" |- !Чарты (1991—1992) !Жоғары<br>позициясы |- |{{ту|Аустралия}} ''[[ARIA Charts|Аустралия]]''<ref>{{cite web|title=Australian-charts.com – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|publisher=ARIA Top 50 Singles|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408092634/http://www.australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s}}</ref> |5 |- |{{ту|Аустрия}} ''[[Ö3 Austria Top 40|Аустрия]]''<ref>{{cite web|title=Austriancharts.at – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Ö3 Austria Top 40|lang=de|access-date=2018-04-07|url=http://www.austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408092819/http://www.austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s}}</ref> |8 |- |{{ту|Бельгия}} ''[[Ultratop|Бельгия]]''<ref>{{cite web|title=Ultratop.be – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Ultratop 50|lang=de|access-date=2018-04-07|url=http://www.ultratop.be/nl/song/955/Nirvana-Smells-Like-Teen-Spirit|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408092954/http://www.ultratop.be/nl/song/955/Nirvana-Smells-Like-Teen-Spirit}}</ref> |1 |- |{{ту|Ұлыбритания}} ''[[UK Singles Chart|Ұлыбритания]]''<ref>{{cite web|title=Nirvana: Artist Chart History|work=Official Charts Company|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.officialcharts.com/search/artists/nirvana/|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408093122/http://www.officialcharts.com/search/artists/nirvana/}}</ref> |7 |- |{{ту|Германия}} ''[[GfK Entertainment Charts|Германия]]''<ref>{{cite web|title=Musicline.de – Nirvana Single-Chartverfolgung|work=Musicline.de – Nirvana Single-Chartverfolgung|lang=de|access-date=2018-04-07|url=http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Nirvana/?type=single|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408093259/http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Nirvana/?type=single}}</ref> |2 |- |{{ту|Еуропа}} ''[[European Hot 100 Singles|Еуропа]]''<ref>{{cite web|title=Billboard magazine - 7 March 1992 - p. 39 - "Hits of the World" section under "Eurochart Hot 100"|work=americanradiohistory.com|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.americanradiohistory.com/hd2/IDX-Business/Music/Archive-Billboard-IDX/IDX/90s/1992/Billboard-1992-03-07-OCR-Page-0037.pdf#search=%22eurochart%20nirvana%20spirit%22}}</ref> |4 |- |{{ту|Ирландия}} ''[[Irish Singles Chart|Ирландия]]''<ref>{{cite web|title=The Irish Charts – Search Results – Smells Like Teen Spirit|work=Irish Singles Chart|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://irishcharts.ie/search/placement?page=1&placement%5Btitle%5D=Smells+Like+Teen+Spirit|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408093534/http://irishcharts.ie/search/placement?page=1&placement%5Btitle%5D=Smells+Like+Teen+Spirit}}</ref> |15 |- |{{ту|Испания}} ''[[Productores de Música de España|Испания]]''<ref>{{cite web|title=Billboard magazine - 21 August 1992 - p. 59 - "Hits of the World" section under "Spain"|work=americanradiohistory.com|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.americanradiohistory.com/hd2/IDX-Business/Music/Archive-Billboard-IDX/IDX/90s/1992/Billboard-1992-08-21-OCR-Page-0051.pdf#search=%22eurochart%20nirvana%20spirit%22}}</ref> |1 |- |{{ту|Италия}} ''[[Federazione Industria Musicale Italiana|Италия]]''<ref>{{cite web|title=Billboard magazine - 21 August 1992 - p. 659 - "Hits of the World" section under "Italy"|work=Federazione Industria Musicale Italiana|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.americanradiohistory.com/hd2/IDX-Business/Music/Archive-Billboard-IDX/IDX/90s/1992/Billboard-1992-08-21-OCR-Page-0051.pdf#search=%22eurochart%20nirvana%20spirit%22}}</ref> |3 |- |{{ту|Канада}} ''[[RPM (журнал)|Канада]]''<ref>{{cite web|title=Top RPM Singles: Issue 2060|work=RPM|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/image.aspx?Image=nlc008388.2060&URLjpg=http%3a%2f%2fwww.collectionscanada.gc.ca%2fobj%2f028020%2ff4%2fnlc008388.2060.gif&Ecopy=nlc008388.2060|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408093844/http://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/image.aspx?Image=nlc008388.2060&URLjpg=http%3a%2f%2fwww.collectionscanada.gc.ca%2fobj%2f028020%2ff4%2fnlc008388.2060.gif&Ecopy=nlc008388.2060}}</ref> |9 |- |{{ту|Нидерланд}} ''[[Dutch Top 40|Нидерланд]] (Dutch Top 40)''<ref>{{cite web|title=Nederlandse Top 40 – Nirvana|work=Dutch Top 40|lang=nl|access-date=2018-04-07|url=https://www.top40.nl/top40-artiesten|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408093952/https://www.top40.nl/top40-artiesten}}</ref> |3 |- |{{ту|Нидерланд}} ''[[Single Top 100|Нидерланд]] (Single Top 100)''<ref>{{cite web|title=Dutchcharts.nl – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Single Top 100|lang=nl|access-date=2018-04-07|url=http://www.dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094056/http://www.dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s}}</ref> |3 |- |{{ту|Жаңа Зеландия}} ''[[Recorded Music NZ|Жаңа Зеландия]]''<ref>{{cite web|title=Charts.org.nz – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Recorded Music NZ|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094307/http://www.charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s}}</ref> |1 |- |{{ту|Норвегия}} ''[[VG-lista|Норвегия]]''<ref>{{cite web|title=Norwegiancharts.com – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=VG-lista|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407183620/http://www.norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|url-status=live}}</ref> |2 |- |{{ту|Польша}} ''[[Lista Przebojów Programu Trzeciego|Польша]]''<ref>{{cite web|title=Smells Like Teen Spirit — Polskie Radio|work=Polskie Radio|lang=pl|access-date=2018-04-07|url=http://lp3.polskieradio.pl/utwor/artykul4383,381_smells_like_teen_spirit.aspx|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094459/http://lp3.polskieradio.pl/utwor/artykul4383,381_smells_like_teen_spirit.aspx}}</ref> |2 |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Billboard Hot 100|Америка Құрама Штаттары]] (Billboard Hot 100)''<ref>{{cite web|title=Nirvana Chart History (Hot 100)|work=Billboard|lang=en|access-date=2018-04-07|url=https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/hot-100|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094638/https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/hot-100}}</ref> |6 |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Hot Mainstream Rock Tracks|Америка Құрама Штаттары]] (Mainstream Rock)''<ref>{{cite web|title=Nirvana Chart History (Mainstream Rock)|work=Billboard|lang=en|access-date=2018-04-07|url=https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/hot-mainstream-rock-tracks|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094742/https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/hot-mainstream-rock-tracks}}</ref> |7 |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Alternative Songs|Америка Құрама Штаттары]] (Alternative Songs)''<ref>{{cite web|title=Nirvana Chart History (Alternative Songs)|work=Billboard|lang=en|access-date=2018-04-07|url=https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/alternative-songs|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094819/https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/alternative-songs}}</ref> |1 |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Dance Club Songs|Америка Құрама Штаттары]] (Dance Club Songs)''<ref>{{cite web|title=Nirvana Chart History (Dance Club Songs)|work=Billboard|lang=en|access-date=2018-04-07|url=https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/dance-club-play-songs|archive-date=2018-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180517093943/https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/dance-club-play-songs|url-status=live}}</ref> |14 |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Dance/Electronic Songs|Америка Құрама Штаттары]] (Dance/Electronic)''<ref>{{cite web|title=Nirvana Chart History (Hot Dance/Electronic Songs)|work=Billboard|lang=en|access-date=2018-04-07|url=https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/dance-electronic-songs|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094942/https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/dance-electronic-songs}}</ref> |27 |- |{{ту|Финляндия}} ''[[Suomen virallinen lista|Финляндия]]''<ref>Pennanen, Timo (2006). ''[http://suomenlistalevyt.blogspot.co.uk/2015/08/new-njo.html Sisältää hitin: levyt ja esittäjät Suomen musiikkilistoilla vuodesta 1972] {{Wayback|url=http://suomenlistalevyt.blogspot.co.uk/2015/08/new-njo.html |date=20160729081307 }}''. Otava Publishing Company Ltd. {{ISBN|951-1-21053-X}}.</ref> |8 |- |{{ту|Франция}} ''[[Syndicat National de l’Édition Phonographique|Франция]]''<ref>{{cite web|title=Lescharts.com – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Les classement single|lang=fr|access-date=2018-04-07|url=http://www.lescharts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408095018/http://www.lescharts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s}}</ref> |1 |- |{{ту|Швеция}} ''[[Sverigetopplistan|Швеция]]''<ref>{{cite web|title=Swedishcharts.com – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Singles Top 100|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408095119/http://www.swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s}}</ref> |3 |- |{{ту|Швейцария}} ''[[Swiss Hitparade|Швейцария]]''<ref>{{cite web|title=Swisscharts.com – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Swiss Hitparade|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.swisscharts.com/song/Nirvana/Smells-Like-Teen-Spirit-2389|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408095151/http://www.swisscharts.com/song/Nirvana/Smells-Like-Teen-Spirit-2389}}</ref> |6 |} {{col-2}} === Жылдық қорытынды чарттары === {| class="wikitable sortable ts-columnstyle-center-2" |- !Чарты (1992) !Жоғары<br>позициясы |- |{{ту|Аустралия}} ''[[ARIA Charts|Аустралия]]''<ref>{{cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-50-singles-1992.htm|title=ARIA Charts - End Of Year Charts - Top 50 Singles 1992|publisher=''The Australian Recording Industry Association''|access-date=2015-10-21|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408095449/http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-50-singles-1992.htm}}</ref> |46 |- |{{ту|Бельгия}} ''[[Ultratop|Бельгия]]''<ref>{{cite web|url=http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=1992|title=Jaaroverzichten 1992|lang=nl|publisher=''Ultratop 50''|access-date=2015-10-21|archive-date=2021-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20211014034905/https://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=1992|url-status=live}}</ref> |17 |- |{{ту|Германия}} ''[[GfK Entertainment Charts|Германия]]''<ref>{{cite web|url=https://www.offiziellecharts.de/charts/single-jahr/for-date-1992|title=Top 100 Single-Jahrescharts|publisher=''Media Control Charts''|access-date=2015-10-21|lang=de|archive-date=2015-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20150509002247/https://www.offiziellecharts.de/charts/single-jahr/for-date-1992|url-status=live}}</ref> |17 |- |{{ту|Нидерланд}} ''[[Dutch Top 40|Нидерланд]] (Dutch Top 40)''<ref>{{cite web|url=http://www.top40.nl/bijzondere-lijsten/top-100-jaaroverzichten/1992|title=Top 100-Jaaroverzicht van 1992|publisher=''Dutch Top 40''|access-date=2015-10-21|lang=nl|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408095840/https://www.top40.nl/bijzondere-lijsten/top-100-jaaroverzichten/2017}}</ref> |29 |- |{{ту|Нидерланд}} ''[[Single Top 100|Нидерланд]] (Single Top 100)''<ref>{{cite web|url=http://dutchcharts.nl/jaaroverzichten.asp?year=1992&cat=s|title=Jaaroverzichten - Single 1992|publisher=''Single Top 100''|access-date=2015-10-23|lang=nl|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408095938/http://dutchcharts.nl/jaaroverzichten.asp?year=1992&cat=s}}</ref> |28 |- |{{ту|Жаңа Зеландия}} ''[[Recorded Music NZ|Жаңа Зеландия]]''<ref>{{cite web|url=http://nztop40.co.nz/chart/?chart=3881|title=Top Selling Singles of 1992|publisher=''Recorded Music NZ''|access-date=2015-10-21|lang=en|archive-date=2015-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20150210184811/http://nztop40.co.nz/chart/?chart=3881|url-status=live}}</ref> |10 |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Billboard Hot 100|Америка Құрама Штаттары]]''<ref>{{cite web|url=http://longboredsurfer.com/charts/1992|title=Billboard Top 100 - 1992|publisher=''longboredsurfer.com''|access-date=2015-10-21|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408100137/http://longboredsurfer.com/charts/1992}}</ref> |32 |} === Сертификаттауы === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- !scope="col"|Елі !scope="col"|Мәртебесі !scope="col"|Таралымы |- |{{ту|Аустралия}} ''[[Аустралия дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Аустралия]]''<ref>{{cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/1992/singles-chart|title=1992 ARIA Singles Chart|publisher=''Australian Recording Industry Association''|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408100525/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/1992/singles-chart}}</ref> | [[Сурет:Gold record icon.svg|19px]] [[Алтын диск|Алтын]] | 35,000^ |- |{{ту|Жаңа Зеландия}} ''[[Recorded Music NZ|Жаңа Зеландия]]''<ref>{{cite web|url=https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=3508|title=New Zealand single certifications|publisher=''Recorded Music NZ''|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408074946/https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=3508|url-status=live}}</ref> | [[Сурет:Gold record icon.svg|19px]] [[Алтын диск|Алтын]] | 5,000* |- |{{ту|Швеция}} ''[[Swedish Recording Industry Association|Швеция]]''<ref>{{cite web|url=http://www.directupload.net/file/d/4168/c7rynnb5_png.htm|title=Swedish single certifications – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|publisher=''Swedish Recording Industry Association''|access-date=2018-04-07|lang=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151111185955/http://www.directupload.net/file/d/4168/c7rynnb5_png.htm|archive-date=2015-11-11}}</ref> | [[Сурет:Gold record icon.svg|19px]] [[Алтын диск|Алтын]] | 25,000^ |- |{{ту|Ұлыбритания}} ''[[Британдық фонограмма өндірушілер қауымдастығы|Ұлыбритания]]''<ref>{{cite web|url=https://www.bpi.co.uk/brit-certified/|title=British single certifications – Nirvana – Smells Like Teen Spirit. Комментарий: Введите в строке поиска «Nirvana» и кликните «search».|publisher=''British Phonographic Industry''|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2018-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407115905/https://www.bpi.co.uk/brit-certified/|url-status=live}}</ref> | [[Сурет:Platinum record icon.svg|20px]] Платиналық | 600,000© |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Америка Құрама Штаттары]]''<ref name="автоссылка1">{{cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=Nirvana&ti=Smells+Like+Teen+Spirit#search_section|title=American single certifications – Nirvana – Smells Like Teen Spirit. Комментарий: Нажмите «Advanced», нажмите «Format», выберите строку «Single», нажмите «SEARCH».|publisher=''Recording Industry Association of America''|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2019-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190928214417/https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=Nirvana&ti=Smells+Like+Teen+Spirit#search_section|url-status=live}}</ref> | [[Сурет:Platinum record icon.svg|20px]] Платиналық | 1,000,000^ |- !colspan="3"|Сандық сатуы |- |{{ту|Дания}} ''{{iw|Дания дыбыс жазу индустриясының федерациясы|Дания|en|IFPI Denmark}}''<ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.dk/?q=content/nirvana-smells-teen-spirit-1|title=Nirvana Smells Like teen Spirit - Denmark IFPI Certification - Track|publisher=''IFPI Denmark''|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408100727/http://www.ifpi.dk/?q=content%2Fnirvana-smells-teen-spirit-1}}</ref> | [[Сурет:Platinum record icon.svg|20px]] Платиналық | 60,000^ |- |{{ту|Италия}} ''[[Federazione Industria Musicale Italiana|Италия]]''<ref>{{cite web|url=http://www.fimi.it/certificazioni#/category:singoli/page:0/term:Nirvana|title=talian single certifications – Nirvana – Smells Like Teen Spirit"|publisher=''Federazione Industria Musicale Italiana''|access-date=2018-04-07|lang=it|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408100834/http://www.fimi.it/certificazioni#/category:tutte/year:2016}}</ref> | [[Сурет:Double platinum record icon.svg|20px]] 2× Платиналық | 60,000* |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Америка Құрама Штаттары]]''<ref name="автоссылка1" /> | [[Сурет:Gold record icon.svg|19px]] [[Алтын диск|Алтын]] | 2,837,000<ref>{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20171002192602/http://www.defjampromo.com/files/2009/10/BB-Digital-Songs-Chart-Wk.-Ending-9-28-17.pdf|title=Nielsen SoundScan charts – Digital Songs – Week Ending: 09/28/2017|archive-date=2017-10-02|publisher=''Nielsen SoundScan''|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.defjampromo.com/files/2009/10/BB-Digital-Songs-Chart-Wk.-Ending-9-28-17.pdf}}</ref> |- !colspan="3"|Стримингтік қызметтеры |- |{{ту|Дания}} ''{{iw|Дания дыбыс жазу индустриясының федерациясы|Дания|en|IFPI Denmark}}''<ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.dk/?q=content/nirvana-smells-teen-spirit|title=Nirvana Smells Like teen Spirit - Denmark IFPI Certification - Streaming|publisher=''IFPI Denmark''|access-date=2018-04-07|lang=it|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408100954/http://www.ifpi.dk/?q=content%2Fnirvana-smells-teen-spirit}}</ref> | [[Сурет:Gold record icon.svg|19px]] [[Алтын диск|Алтын]] | 30,000^ |- | class="shadow" colspan="3" style="text-align:center; font-size:8pt"| ^ сертификаттауға негізделген сату мәліметтері <br>* сертификаттауға негізделген сату мәліметтері<br>© сертификаттауға негізделген сату және стриминг мәліметтері |} {{col-end}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|3}} == Әдебиет == * {{Жарияланым|кітап|автор = Azerrad M.|автор сілтемесі=Азеррад, Майкл|жауапты=Michael Azzerad|тақырыбы = Come as You Are|ішкі тақырып=The Story of Nirvana|сілтеме=https://archive.org/details/comeasyouarestor0000azer_w8b2/|тілі=en|орны = New York|баспасы = Doubleday|жыл = 1994|жалпы беттер = 358|ref = Azerrad|isbn = 0-385-47199-8|oclc=1310597308|lccn=94233244}} * {{Жарияланым|кітап|автор = Berkenstadt J., [[Чарльз Кросс|Cross C.]]|тақырыбы = Nevermind|ішкі тақырып=Nirvana|тілі=en|жауапты = Jim Berkenstadt, Charles Cross|сілтеме=https://archive.org/details/nevermindnirvana0000berk|орны = New York|баспасы = Schirmer Books|жыл = 1998|жалпы беттер = vii, 173|ref = Berkenstadt, Cross|isbn = 0-02-864775-0|oclc=1302156906|lccn=97051361|серия=Classic Rock Albums}}* *{{Жарияланым|кітап|автор = Crisafulli C.|тақырыбы = Teen Spirit|ішкі тақырып=The Stories Behind Every Nirvana Song|жауапты = Chuck Crisafulli|сілтеме=https://archive.org/details/teenspiritstorie0000cris|тілі=en|орны = London|баспасы = Omnibus|жыл = 1996|жалпы беттер = 128|ref = Crisafulli|isbn = 0-684-83356-5|oclc=1151462115}} * {{Жарияланым|кітап|автор = Cross C.|тақырыбы = Heavier Than Heaven|ішкі тақырып=A Biography of Kurt Cobain|жауапты = Charles R. Cross|тілі=en|сілтеме=https://archive.org/details/heavierthanheave0000cros_m3u0|орны = New York|баспасы = Hyperion|жыл = 2001|жалпы беттер = xi, 381|иллюстрация парағы= |иллюстрация түрі=of plates|ref = Cross|isbn = 0-7868-6505-9|oclc=1200478609|lccn=2001024187}} * {{Жарияланым|кітап|автор=Frank J., Ganz C.|тақырыбы=Fool the World|ішкі тақырып=The Oral History of a Band Called Pixies|тілі=en|жыл=2006|сілтеме=https://archive.org/details/foolworldoralhis00fran/|орны=New York|жалпы беттер=xx, 316, |жауапты = Josh Frank and Caryn Ganz|баспасы= St. Martin's Griffin|isbn=0-312-34007-9|oclc=1034664789|lccn=2005056251|ref=Frank & Ganz}} * {{Жарияланым|кітап|автор = Marsh D.|тақырыбы = Louie Louie|ішкі тақырып=The History and Mythology of the World's Most Famous Rock 'N' Roll Song…|тілі=en|жауапты = Dave Marsh|сілтеме=https://archive.org/details/louielouiehistor00marsh|орны = New York|баспасы = Hyperion|жыл = 1993|жалпы беттер = x, 246|ref = Marsh|isbn = 1-56282-865-7|oclc=1036616735|lccn=93024725}} * {{Жарияланым|кітап|автор = Rooksby R.|тақырыбы = Inside Classic Rock Tracks|ішкі тақырып=songwriting and recording secrets of 100 great songs from 1960 to the present day|тілі=en|жауапты = Rikki Rooksby|сілтеме= https://archive.org/details/insideclassicroc0000rook|орны = San Francisco, CA|баспасы = Backbeat|жыл = 2001|жалпы беттер = 175|ref = Rooksby|isbn = 0-87930-654-8|oclc=1193952520|lccn=2001275289}} * {{Жарияланым|кітап|author = Starr L., Waterman C.|тақырыбы = American Popular Music|ішкі тақырып=From Minstrelsy to MTV|тілі=en|жауапты = Larry Starr and Christopher Waterman|сілтеме=https://archive.org/details/americanpopularm0000star|орны = Oxford ; New York |баспасы = Oxford University Press|жыл = 2003|жалпы беттер = xii, 498|ref = Starr, Waterman|isbn = 0-19-510854-X|oclc=1193354441|lccn=2002000699}} ===Деректі фильм === * {{кітап|авторы = Isis Productions|тақырыбы = [[Classic Albums: Nirvana – Nevermind]]|баспасы = Eagle Rock Entertainment|жылы = 2004}} {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Nirvana әндері]] [[Санат:1991 жылғы әндер]] [[Санат:Rolling Stone журналының нұсқасы бойынша барлық уақыттағы 100 ұлы гитаралық ән тізіміне енген әндер]][[Санат:Billboard Alternative Airplay хит-парадында көш бастаған әндер]] [[Санат:Курт Кобейн жазған әндер]] [[Санат:Top Singles (Франция) хит-парадында көш бастаған әндер]] [[Санат:Бутч Виг продюсерлік еткен әндер]] [[Санат:Гранж әндері]] [[Санат:Nirvana синглдары]] aqpznxsgpq6laqcdu0ef1yl9d8v1wvh 3661713 3661709 2026-09-26T18:25:43Z ShadZ01 56180 /* Шығарылымы */ 3661713 wikitext text/x-wiki {{Сингл |Атауы = Smells Like Teen Spirit |Тыс = Smells_Like_Teen_Spirit.jpg |Орындаушы = [[Nirvana]] |Альбом = [[Nevermind]] |Шығарылған = 10 қыркүйек 1991 |Формат = [[аудиокассета]], [[CD]], [[7"]], [[12"]] |Б жағы = |Жазылған = мамыр 1991 |Жанр = [[гранж]], [[альтернативті рок]], [[хард-рок]] |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |Композиторы = [[Курт Кобейн]], [[Дэйв Грол]], [[Крист Новоселич]] |Өлең авторы = [[Курт Кобейн]] |Ұзақтығы = 05:01 <small>(альбомдық нұсқа)</small><br>04:30 <small>(сингл)</small> |Лейблі = [[DGC Records]] |Продюсері = [[Бутч Виг]] |Чарттар = |Шолулар = |Алдыңғы = [[Here She Comes Now/Venus in Furs]] |Алд_жыл = 1991 |Жыл = 1991 |Келесі = [[Come as You Are]] |Кел_жыл = 1992 |Басқа = {{External music video|{{Youtube|hTWKbfoikeg|logo=1|Smells Like Teen Spirit}}}} }} '''«Smells Like Teen Spirit»''' ({{tr-en|Жасөспірімдік рухтың иісі анқиды}}) — америкалық [[Nirvana]] рок-тобының ''[[Nevermind]]'' альбомындағы әні. [[Курт Кобейн]], [[Крист Новоселич]] және [[Дэйв Грол]] жазған, [[Бутч Виг]] продюсерлік еткен. Әннің әуені өзіндік тұжырымдамасымен ерекшеленеді — «{{Iw|Electro-Harmonix|Small Clone|en|Electro-Harmonix}}» эффектісі бар, дірілдеген [[Хорус (эффект)|хорус]]ты гитара үнімен сүйемелденетін тыныш куплеттер қатты, [[Хардкор-панк|хардкор]]лы припевке ауысады» — бұл «Smells Like Teen Spirit» әнінің танымалдылығы арқасында [[альтернативті рок]]та кең таралған шаблонға айналды. Кейіннен бұл әдісті осы бағыттағы көптеген орындаушылар көшіріп алды.<ref name="автоссылка2">di Perna, Alan. «Brave Noise—The History of Alternative Rock Guitar». ''Guitar World'', Желтоқсан 1995.</ref> «Smells Like Teen Spirit» әнінің кенеттен келген табысы ''Nevermind'' альбомының [[мейнстрим]]дік танымалдылыққа ие болуына ықпал етіп, оған 1992 жылғы көптеген музыкалық чарттардың жоғарғы сатыларынан көрінуге мүмкіндік берді. Бұл ән Nirvana тобының алғашқы және ең танымал хиттерінің бірі болды. Ол ''[[Billboard Hot 100|Billboard]]'' чартында алтыншы орынға жетіп, 1991 және 1992 жылдары бүкіл әлем бойынша бірқатар хит-парадтарды бастады. Композиция ''Rolling Stone'' журналының «[[Rolling Stone журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән|Барлық уақыттағы 500 ұлы ән]]<nowiki/>» тізімінде 9-орынға тұрақтады ([[Rolling Stone журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән (2021)|2021 жылғы жаңартылған тізімде]] ол 5-орынға жылжытылды), ''[[New Musical Express|NME]]<ref>{{cite web|url=http://lenta.ru/news/2014/02/05/songs/|title=NME выбрал 500 величайших песен всех времен|publisher=''Lenta.ru''|lang=ru|access-date=2018-04-07|archive-date=2014-04-08|archive-url=https://www.webcitation.org/6OgAelJI3?url=http://lenta.ru/news/2014/02/05/songs/|url-status=live}}</ref>'' журналының дәл [[New Musical Express журналының нұсқасы бойынша барлық уақыттағы 500 ұлы ән|сондай сауалнамасы]]нда 1-қатардан көрінді, сонымен қатар басқа да көптеген музыкалық басылымдардың «үздік әндер» рейтингтерінде бой көрсетті. 2012 жылы [[Last.fm]] порталы «Smells Like Teen Spirit» туындысын 10 жылдық [[Last.fm|скробблинг]]тің ең үздік композициясы деп атады.<ref>{{cite web|url=http://www.lastfm.ru/bestof/10years/tracks?from=20|title=Лучшие композиции за 10 лет скробблинга|lang=ru|publisher=''[[Last.fm]]''|access-date=2018-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121227181625/http://www.lastfm.ru/bestof/10years/tracks?from=20|archive-date=2012-12-27|url-status=dead}}</ref> «Smells Like Teen Spirit» бейнебаяны екі [[MTV Video Music Awards]] сыйлығымен марапатталып, [[поп-мәдениет]]тің айтулы элементіне, сондай-ақ бірнеше пародияның нысанына айналды. Бейнебаян [[MTV|телеарна]]ны танымал етуде маңызды рөл атқарды және ұжымның орасан зор танымалдылыққа ие болуының негізгі факторларының бірі болды. Сарапшылардың пікірінше, бұл ән «[[Z буыны]]ның әнұранына» айналды, оның жетістігінің арқасында [[гранж]] ірі радиостанциялардың толқындарына орнығып, жетекші [[Дыбыс жазу лейблі|лейбл]]дердің қызығушылық аясына енді, ал альтернативті рок мейнстримнің бір бөлігі болды.<ref>{{cite web|author=Olsen, Eric|url=http://www.today.com/id/4652653|title=10 years later, Cobain lives on in his music|publisher=MSNBC.com|date=2004-04-09|access-date=2018-03-31|lang=en|archive-date=2013-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130622170917/http://www.today.com/id/4652653|url-status=live}}</ref> Алайда топ мүшелері әннің сәттілігі мен оған тым қатты назар аударылғанына байланысты өздерін ыңғайсыз сезінді. Жылдар өтсе де, сыншылар «Smells Like Teen Spirit» туындысын барлық уақыттағы ең ұлы әндердің бірі деп атауын жалғастырып келеді. == Шығарылуы мен жазылуы == Өлімінен бірнеше ай бұрын Nirvana фронтмені Курт Кобейн ''[[Rolling Stone (журнал)|Rolling Stone]]''-ға берген сұхбатында «Smells Like Teen Spirit» туындысы [[Pixies]] — өзі таңданатын топтың стилінде ән жазу әрекеті болғанын айтты. Музыканттың сөзі бойынша: {{Cquote|Мен поп-музыка рухында қарапайым ән жазуға тырыстым. Бастапқыда мен Pixies-тің ең жақсы нәрселерін ұрлап алуға тырыстым. Мойындау керек. [Жымияды.] Мен бұл топты алғаш рет естігенде, оған сондай қатты бауыр басқаным соншалық, көп ұзамай мені Pixies мүшесі деп толық санауға болатын еді, қандай жағдайда да — қосалқы құрамының. Біз Pixies-тен динамика сезімін қабылдадық, ол жұмсақ әрі тыныш дыбыстардан ауыр және қатты дыбыстарға ауыса білу икемділігінен тұратын еді.<ref name="pixies">{{cite web | url =https://www.rollingstone.com/music/news/kurt-cobain-the-rolling-stone-interview-19940127 | title =Kurt Cobain, The Rolling Stone Interview: Success Doesn't Suck | publisher =''[[Rolling Stone]]'' | author =Fricke, David |date=1994-01-27| lang =en | access-date =2018-04-06 | archive-date =2017-10-03 | archive-url =https://web.archive.org/web/20171003173211/http://www.rollingstone.com/music/news/kurt-cobain-the-rolling-stone-interview-19940127 | url-status =live }}</ref>}} [[Сурет:Smells Like Teen Spirit - vinyl.PNG|thumb|«Smells Like Teen Spirit» синглінің күйтабақтағы алғашқы шығарылымы]] Кобейн «Smells Like Teen Spirit» туындысын шығаруға 1991 жылы топтың екінші альбомы — ''Nevermind'' жазыла бастауынан бірнеше апта бұрын ғана кірісті. Ол әнді әріптестерінің алдында алғаш рет орындаған кезде, ол тек негізгі гитара [[Рифф (музыка)|рифф]]і мен припевтің вокалдық әуенін ғана қамтыды.{{sfn|Azerrad|1994|p=176}}<ref name="rsslts">«Nirvana — Smells Like Teen Spirit». ''[[Rolling Stone]]''. 7 желтоқсан 2000.</ref> Тректі тыңдағаннан кейін басист Крист Новоселич тек иығын қиқаң еткізіп, оны «күлкілі» деп атады. Жауап ретінде Кобейн топты риффті «бір-бір жарым сағат» ойнауға мәжбүр етті. 2001 жылғы сұхбатында Новоселич припевтің негізгі риффін бірнеше рет ойнағаннан кейін былай дегенін еске алды: «„Бір минут күте тұрыңдар. Бәлкім, сәл баяуырақ байқармыз?“. Осылайша мен куплетті ойнай бастадым. Ал Дэйв барабан битін ойнай бастады».<ref name="requiem">Cross, Charles. «Requiem for a Dream». ''[[Guitar World]]''. Қазан 2001.</ref> Нәтижесінде «Smells Like Teen Spirit» альбомның топтың барлық үш мүшесі де автор ретінде жазылған жалғыз әні болды.{{sfn|Berkenstadt, Cross|1998|p=66}} Кобейн әннің атауын оның құрбысы, сол кезде [[Bikini Kill]] тобының ([[Riot grrrl]] қозғалысының жетекші ұжымдарының бірі) солисі болған Кэтлин Ханна Кобейннің үйінің қабырғасына «Курттан Teen Spirit иісі шығады» ({{Lang-en|Kurt Smells Like Teen Spirit}}<ref>{{cite web|last1=Karavoulias|first1=Terry|title=The Story Behind Smells Like Teen Spirit|url=https://www.upvenue.com/article/1467-the-story-behind-smells-like-teen-spirit.html|website=UpVenue|access-date=2016-01-20|lang=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204115/http://www.upvenue.com/article/1467-the-story-behind-smells-like-teen-spirit.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=OUR HIT PARADE - Kathleen Hanna - Smells Like Teen Spirit - Rebel Girl - 12-15-2010|url=https://www.youtube.com/watch?v=xWO4JnP2T40|website=YouTube|access-date=2016-01-20|date=2010-12-16|lang=en|archive-date=2018-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20181210014019/https://www.youtube.com/watch?v=xWO4JnP2T40|url-status=live}}</ref>) деген фразаны жазғаннан кейін ойлап тапты. Ханна Кобейннен оның сол кездегі құрбысы [[Тоби Вэйл]] қолданған танымал «[[Teen Spirit (дезодорант)|Teen Spirit]]<nowiki/>» жастар дезодорантының иісі аңқып тұрғанын меңзеген еді. Музыкант бұл фразаны революциялық астары бар ұран — «Курттан жасөспірімдік рух еседі» деп түсінді, өйткені олар сол кеште [[анархизм]]ді, [[панк-рок]]ты және басқа да ұқсас тақырыптарды талқылаған болатын. Кейіннен Кобейн дезодоранттың бар екенін сингл шыққаннан кейін бірнеше ай өткен соң ғана білгенін алға тартты.{{sfn|Azerrad|1994|pp=211–212}} «Smells Like Teen Spirit», «[[Come as You Are]]<nowiki/>» туындысымен қатар, топтың продюсер Бутч Вигпен алғашқы сессияларына дейін жазылған бірнеше жаңа әндерінің бірі болды. ''Nevermind'' жазбасы басталмас бұрын, музыканттар Вигке өздерінің репетицияларының шикі демо нұсқасын жіберді, оның ішінде «Teen Spirit» те бар еді. Музыканың қатты орындалуына байланысты таспаның дыбысы қатты бұрмаланғанына қарамастан, Виг әннің әлеуеті бар деп шешіп, әуенін ажырата алды. 1991 жылдың мамырында топ «Smells Like Teen Spirit» туындысын Калифорнияның [[Ван-Найс (Калифорния)|Ван-Найс]] қаласындағы ''[[Sound City]]'' студиясында жазды.<ref>Cross, Charles. «The Stories Behind the Songs». ''Rolling Stone''. 14 қараша 2002.</ref> Продюсер композицияға кейбір өзгерістер енгізуді: гитаралық импровизацияны припевке ауыстыруды және оның ұзақтығын қысқартуды ұсынды.<ref>di Perna, Alan. «The Making of ''Nevermind''». ''Guitar World''. Күз 1996.</ref> Топ минусовканы үш ретте жазып алып, екінші дубльді қалдыруды ұйғарды.<ref name="rsslts" /> Содан кейін Виг аудиодорожкаға бірнеше дыбыстық түзетулер енгізді, өйткені Кобейннің гитара эффектілері арасында ауысу кезінде {{Iw|Тайминг (музыка)|таймингпен|en|Тайминг (музыка)}} кішігірім мәселелері болған еді. Продюсер Кобейннен тек үш вокалдық дубль ғана жаздыра алды, ол жағдайға былай деп түсініктеме берді: «Мүмкін, бір күні маған Куртты төртінші дубльді жасауға көндіру бақыты бұйырар».{{sfn|Berkenstadt, Cross|1998|p=67}} == Мазмұны == === Музыкасы === «Smells Like Teen Spirit» әні [[фа минор]] кілтінде жазылған,<ref name=":1">{{cite web|url=https://www.esquire.com/entertainment/music/a14759352/smells-like-teen-spirit-nirvana-wrong-key/|title='Smells Like Teen Spirit' in the Wrong Key Proves That Nirvana Could Have Been a Great Pop Band|publisher=''[[Esquire]]''|access-date=2018-04-10|lang=en|archive-date=2018-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180109014456/https://www.esquire.com/entertainment/music/a14759352/smells-like-teen-spirit-nirvana-wrong-key/}}</ref> ал оның негеізгі [[Рифф (музыка)|гитара риффі]] төрт [[квинтаккорд]]қа (F5-B♭5-A♭5-D♭5) негиізделген.{{sfn|Rooksby|2001|p=133}} Кобейн бұл аккордтарды [[Синкопа (музыка)|такттың күшті үлесінен әлсіз үлесі]]не қарай [[Ұзақтық (музыка)|он алтылық ноталар]]мен ығыстыра орындайды.<ref name="music">Chappell, Jon. «Nirvana’s Music». ''Guitar''. Маусым 1993.</ref> Вигтің айтуынша, топ аккордтардың барынша қуатты дыбысталуын қалағандықтан, гитара партиялары дауыстап {{iw|Дабл-трекинг|дауыстап көбейтілген|en|Double tracking}}.<ref name="classicalbums">''Classic Albums—Nirvana: Nevermind'' [DVD]. Isis Productions, 2004.</ref> Кейде [[пауэр-аккорд]]тар «[[Іркіліс (музыка)|ұсталған]]<nowiki/>» сияқты естіледі, бұл әсер Кобейннің дыбысты тығыздау үшін төменгі төрт ішекті қатар басып ойнауынан туындайды.<ref name="music" /> Көптеген тыңдаушылар «Smells Like Teen Spirit» риффінен [[Boston (топ)|Boston]] тобының «[[More Than a Feeling]]<nowiki/>» әнінің қайырмасындағы рифке ұқсастық байқаған.{{sfn|Azerrad|1994|p=176}} Кобейн бұл пікірмен келісіп: «Бұл кәдімгі клише-рифф болатын. Ол ''Boston'' тобының рифіне немесе [[The Kingsmen]] тобының „[[Louie Louie]]<nowiki/>“ әніне өте жақын келді», — деп атап өткен. Дегенмен, публицист Рикки Руксби бұл ұқсастықтарға қарамастан, екі әннің аккордтық прогрессиялары әртүрлі екенін алға тартады.{{sfn|Rooksby|2001|p=133}} Солай болғанымен, Кобейн қолданған аккордтар ырғағы «Smells Like Teen Spirit» әнін «More Than a Feeling» туындысына барынша жақындата түседі. «Smells Like Teen Spirit» әнінде «бірнеше кең таралған композициялық құрылымдар» қолданылады: олардың қатарына төрт, сегіз және он екі тактілі бөлімдер, соның ішінде [[Такт (музыка)|сегіз тактілі]] шумақ пен бірінші қайырма (қайырма алдындағы бөлім), сондай-ақ он екі тактілі екінші қайырма (негізгі) кіреді.{{sfn|Starr, Waterman|2003|pp=434—435}} Музыкатанушы {{iw|The Verlaines|Грэм Даунс|en|The Verlaines}} «Smells Like Teen Spirit» әні музыкалық [[Даму (музыка)|материалдың дамуы]] мен оның [[Вариациялық форма|вариациялығын]] қатар қамтитын туындының жарқын үлгісі деп есептейді.<ref name=":2">[Газета — [[The Washington Post]]. Статья — «Teen Spirit at 10: An Unshakable Scent». Дата — 2 сентября 2001. Автор — Elaine Beebe Lapriore]</ref><ref name="Teen Spirit at ten">{{cite web|author=Lapriore, Elaine|title='Teen Spirit' at 10: An Unshakable Scent|work=The Washington Post|date=2001-09-02|url=https://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A25214-2001Aug31?language=printer|access-date=2009-08-01|lang=en|archive-date=2011-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20111020004706/http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A25214-2001Aug31?language=printer|url-status=dead}}</ref> Кобейннің [[Pixies]]{{ref+|Кобейннің айтуынша, ол ''Nevermind'' альбомына ән жазу кезеңінде Pixies тобының ''[[Surfer Rosa]]'' атты дебюттік дискісін негіз ретінде алған. Музыкант ауыр гитара шуы мен поп-гармониялардың үйлесіміне қатты тәнті болғанын, сондықтан дәл сондай дыбыс сапасына қол жеткізуге ұмтылғанын атап өткен. Кейін Кобейн өзінің үшінші ''[[In Utero]]'' альбомына материал жазып жатқанда (және осы мақсатта альбомды продюсерлеуге ''Surfer Rosa''-ның продюсері [[Стив Альбини]]ді арнайы шақырғанда), ол жаңа әндерден ''Surfer Rosa''-ның сарындарын байқап қалған. Сол себепті, бұл жазбаларды басқа біреуге көрсетуден қорқып, барлық шикі нұсқаларды толықтай жойып жіберген.|комм.}} тобынан алған бұл ән құрылымы композиция барысында дыбыс деңгейі мен динамиканың бірнеше рет бәсең дыбыстан қатты дыбысқа ауысуын көрсетеді.{{sfn|Azerrad|1994|pp=103—104}}<ref name=":3">{{cite web|url=http://www.4ad.com/pixies/ephemera/kurt-cobain-on-p/|title=Pixies&nbsp;— Ephemera&nbsp;— Kurt Cobain on Pixies and The Breeders|access-date=2007-04-01|publisher=4AD|author=Melody Maker|archive-url=https://web.archive.org/web/20070421131743/http://www.4ad.com/pixies/ephemera/kurt-cobain-on-p/ <!--Added by H3llBot-->|archive-date=2007-04-21|lang=en}}</ref>{{sfn|Frank & Ganz|2006|p=87}} Бұл құрылымның негізгі тұжырымдамасы — «[[Хорус (эффект)|хорус]] эффектісі ({{iw|Electro-Harmonix|«Small Clone»|en|Electro-Harmonix}} құрылғысы), қосылған бәсең гитаралық шумақтардың кенеттен қатты, [[Хардкор-панк|хардкорлық]] қайырмаға ұласуы» — дәл осы «Teen Spirit» әнінің танымалдылығынан кейін альтернативті рокта кең таралған шаблонға айналды. Кейіннен бұл әдісті осы бағыттағы көптеген басқа орындаушылар да жиі көшірді.<ref name="автоссылка22">di Perna, Alan. «Brave Noise—The History of Alternative Rock Guitar». ''Guitar World'', Желтоқсан 1995.</ref> Шумақтар кезінде топ қайырмадағыдай аккордтар тізбегін орындайды. Кобейн аккордтық прогрессияның негізгі схемасын қайталайтын Новоселичтің [[Ұзақтық (музыка)|сегіздік нотал]]ы бас партиясының фонында екі гитара нотасын ойнайды. Ән қайырмаға жақындаған кезде, Кобейн «Hello» сөзін қайталай отырып, [[Такт (музыка)|такт]]тың әр [[Үлес (музыка)|үлес]]іне дәл сол екі нотаны ойнай бастайды.{{sfn|Rooksby|2001|p=133}} Бірінші және екінші шумақтардан кейін Кобейн бір уақытта Yay сөзін шырқап, гитарада унисондық бенд орындайды. Екінші қайырмадан кейін Кобейн гитарада 16 тактілік [[соло]] ойнайды, ол оның шумақ пен қайырма алдындағы вокалдық әуенін толығымен дерлік қайталайды.{{sfn|Starr, Waterman|2003|pp=434—435}} Соңғы қайырма кезінде (және әннің соңына дейін) Кобейн рефренмен A denial сөз тіркесін айтады, оның дауысы барынша шиеленісіп, іс жүзінде айқайға ұласады.<ref name="classicalbums" /> «Smells Like Teen Spirit» туындысын шығарғаннан кейін Кобейн мен Новоселич: «Бұл шынымен де Pixies дыбысталуына өте ұқсас. Адамдар мұны біздің есімізге міндетті түрде салады», — деген пікірге келді.{{sfn|Azerrad|1994|p=176}} «[[Рок-н-роллдың 7 дәуірі]]<nowiki/>» деректі фильмінде бұл пікірді топтың соқпалы аспапшысы [[Дэйв Грол]] да растады: «„Smells Like Teen Spirit“… есімде, мен: „[[The Pixies]] стиліндегі қандай да бір рифф, бас партиясы, содан кейін мына бір ноталы оғаш гитара мен барабандар“ деп ойладым. Бір сәтте біз одан бас тарта жаздадық, ол тым… тым қатты Pixies-ке ұқсап кетті».<ref>Doc. film «Seven Ages of Rock», Part 6: «Left of the Dial», Publisher: BBC Worldwide and VH1, Year — 2007, Time: 30:00</ref> === Тақырыбы === [[Сурет:Nirvana around 1992.jpg|thumb|200px|left|Курт Кобейннің айтуынша: «Кейде мен ақымақ нигилист боламын, ал басқа уақытта шынайы әрі сезімталмын. Әрбір ән осылай туады. Бұл екеуінің қоспасы сияқты. Менің жасымдағы адамдардың көпшілігі осындай. Олар бірде сарказмға толы болса, бірде кенеттен қамқор болып шыға келеді. Бұны аңғарып үлгеру қиын». «Иә, ол жерде ерекше ештеңе жоқ, жай ғана кәдімгі еркеліктің бірі», — деп қосты ол «Smells Like Teen Spirit» туралы{{sfn|Azerrad|1994|pp=211—212}}]] Тыңдаушылар көбінесе Nirvana әндеріндегі сөздерді әрең түсінетін, және «Smells Like Teen Spirit» те ерекшелік емес еді. Бұған Кобейннің жиі британдық акцентке еліктейтін түсініксіз вокалы, сондай-ақ ''Nevermind'' альбомының буклетінде мәтіндердің болмауы себеп болды — онда тек бөлек лирикалық фрагменттер ғана басылған еді. Бұл фактор радиостанциялардың әнді оның релизінің алғашқы кезеңінде эфирге қосуға құлықсыздығына ықпал етті. Мәселен, Geffen Records промоутері бір рок-радиостанция өкілдерінің оған былай дегенін еске алды: «Бұны эфирге шығара алмаймыз. Мына жігіттің не туралы айтып жатқанын ажырата алар емеспін».{{sfn|Cross|2001|pp=204–205}} MTV басшылығы бұдан да ары барып, экранның төменгі бөлігінде субтитрлері бар бейнеклип нұсқасын дайындады.{{sfn|Azerrad|1994|p=199}} Телеарна бұл бейнені өз хабар таратуының алғашқы уақытында көрсетті.{{sfn|Azerrad|1994|p=199}} ''Nevermind'' альбомындағы әндердің мәтіндері, сондай-ақ кейбір ерте және баламалы нұсқалары кейіннен «[[Lithium (Nirvana әні)|Lithium]]<nowiki/>» (1992 жыл) синглінің буклетіне енгізілді. Өз мақалаларының бірінде американдық рок-сыншы [[Дэйв Марш]] сол тұстағы бірқатар диск-жокейлердің «Smells Like Teen Spirit» әні «1990 жылдардың „Louie Louie“ болды» деген пікіріне былай деп жауап қайтарды: «[ол] „Луи“ сияқты, тек одан да ауқымдырақ, „Teen Spirit“ өз құпияларын құлықсыз ашады, содан кейін, әдетте, жүйесіз түрде жеткізеді».{{sfn|Marsh|1993|p=204}} Ән мәтінін өз бетінше шешуге тырысып, содан кейін оны ресми лирикамен салыстырған Марш: «менің қиялдаған нәрсем Nirvana-ның нақты айтқанынан сәл жақсырақ (кем дегенде, көңілге қонымдырақ) болып шықты» деп мойындады және былай деп атап өтті: «Ең сорақысы — [қазір] мен әннің [оның мағынасы] туралы, оның ресми нұсқасымен [мәтінімен] танысқанға дейінгі уақыттан қарағанда көбірек білетініме сенімді емеспін».{{sfn|Marsh|1993|p=206}}Әннің ең кең таралған интерпретациясы — жасөспірімдер революциясы, мұны оның музыкалық бейнебаяны да растайды.{{sfn|Crisafulli|1996|p=38}} ''Nevermind'' релизін қолдау мақсатында берген сұхбатында Кобейн бұл әннің өз достары туралы екенін айтып, былай деп түсіндірді: «Біз әлі де өзімізді тинейджерлер сияқты сезінеміз, өйткені ересек адамдар ретінде бізден күтетін қағидаларды ұстанбаймыз... Бұл жасөспірімдердің революциялық тақырыбы сияқты нәрсе».{{ref+|[[Олимпия (Вашингтон)|Олимпия]]ға табан тіресімен-ақ, Курт жергілікті тусовканы қатты толғандырған «жасөспірімдер революциясы» туралы пікірталасқа бірден араласып кетті. Курт бұл ортаны «[[Кальвинизм|кальвинистер]» деп атайтын. Мүмкін, «кальвинистердің» өздеріне мұндай салыстыру ұнай қоймас, бірақ көптеген жағынан алғанда бұл жасөспірімдер революциясының мақсаттары {{iw|Нация Вудстока|Вудсток нациясының|en|Woodstock Nation}} көздеген мақсаттарымен үндес еді. Оның мәні — жастар өздерінің саясаты мен мәдениетін қалыптастырып, оларды ескі буынның арамза әрі жемқор билігінен азат етуі тиіс болатын. Жастар мәдениеті барлық жағынан — көркемдік, іскерлік, тіпті аудитория тұрғысынан да Американы жайлаған корпоративтілікке қарама-қайшы, адал, қолжетімді әрі әділетті болуы керек еді.{{sfn|Azerrad|1994|p=212}}.<ref name="SoyuzNirvana">{{cite web|title=10 знаменитых песен, написанных случайно|url=https://www.soyuz.ru/articles/1113?sectionId4=|lang=ru|access-date=2018-04-08|publisher=''[[Союз (концерн)|Союз]]''|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408140809/https://www.soyuz.ru/articles/1113?sectionId4=}}</ref><ref name=":4">{{кітап|авторы=Azerrad, Michael|тақырыбы=Our Band Could Be Your Life: Scenes from the American Indie Underground, 1981-1991|url=https://books.google.com/books?id=6Q07AQAAQBAJ&pg=PT407&lpg=PT407&dq=Calvinists+Cobain&source=bl&ots=2hYuVhmowG&sig=SZpmUbrKZkOfQRVmGl9PoCfnlsg&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwjo-7ST3KjbAhUBCSwKHYwwBuUQ6AEIMDAB#v=onepage&q=Calvinists%20Cobain&f=false|lang=en|баспасы=Hachette UK|жылы=2012|барлық беті=528|isbn=9780316247184}}</ref> Келесі сұхбаттарында Кобейн әннің интерпретациясын өзгертіп отырды және оның мағынасы туралы нақты ештеңе айтпады.{{sfn|Berkenstadt, Cross|1998|pp=66—67}} «[[Come as You Are: The Story of Nirvana]]<nowiki/>» кітабына енген жазушы [[Майкл Азеррад]]пен әңгімелесу кезінде Кобейн «өзінің қоршаған ортасы, өз ұрпағы және өз жасындағы адамдар туралы сезімдерін сипаттауға» міндетті сезінгенін мәлімдеді.{{sfn|Azerrad|1994|pp=211—212}}<ref name="SoyuzNirvana" /> [[Дэвид Фрикен]]ің пікірінше: «Белгілі бір мағынада, ол [Кобейн] журналист болды. Ол [[Джон Леннон]] немесе [[Боб Дилан]] сияқты тек өзі туралы жазған жоқ, ол мәтіндер мен музыкада бәрін солай білдірді... сен туралы айтып жатқандай сезіндірді».<ref name="classicalbums">''Classic Albums—Nirvana: Nevermind'' [DVD]. Isis Productions, 2004.</ref> Публицист Кит Кэмерон былай деп толықтырды: «Курт адамдарды, әсіресе бұл өмірде өз орындарын таба алмай жүрген жас адамдарды өзіне тартты. Кобейнді көріп және оның музыкасын тыңдай отырып, олар өз мақсатына күмәнданатын адамды естіді».<ref name="classicalbums" /> {| class="simple" border="1" style="float:right; margin-left:2em" |- !Бейне |- |<small>{{YouTube|hTWKbfoikeg|Ресми бейнеклип|logo=1}}</small> |- |<small>{{YouTube|kl2S-kInogU|The Paramount, 1991 жыл|logo=1}}</small> |- |<small>{{YouTube|TFSWOilJvEg|Top Of The Pops, 1991 жыл|logo=1}}</small> |- |<small>{{YouTube|R3XIGon2RjY|Reading фестивалі, 1992 жыл|logo=1}}</small> |- |<small>{{YouTube|34GJ7ULmwjQ|Saturday Night Live, 1992 жыл|logo=1}}</small> |- |<small>{{YouTube|Ul8vqaGGnY0|Әнді топтық орындау|logo=1}}</small> |} Жазушы Чак Крисафулли «Smells Like Teen Spirit»-ті «Кобейнге тән мағына мен мағынасыздықты зерттейтін түсініксіз дүние» деп сипаттады.{{sfn|Crisafulli|1996|p=37}} Өз кезегінде, Азеррад Кобейн мәтіндерінің қарама-қайшылығына назар аударды (мысалы, «Ұтылып, өтірік күлімдеген қызықты»), «[әндің] мәні екі қарама-қарсы идеяның қақтығысынан емес, бұл қақтығыс баяндаушының бойында тудыратын абдырау мен ашу-ызадан пайда болады — ол өзінің абдырап қалғанына ашулы» деп атап өтті. Жазушының пікірінше, «Smells Like Teen Spirit» — «бұл нақты революция идеясына мысқылмен жауап беру, бірақ екінші жағынан, бұл идеяның өзін қабылдау».{{sfn|Azerrad|1994|p=213}} Сонымен қатар, жазушы [[Чарльз Р. Кросс]] өзінің «Heavier Than Heaven» [[Өмірбаян|кітабы]]нда «Smells Like Teen Spirit» мәтіні Кобейн мен оның бұрынғы сүйіктісі [[Тоби Вэйл]] арасындағы қарым-қатынасқа сілтеме жасайтынын, «дегенмен Курт оған еш жерде арнайы жүгінбесе де» және оны атап өтпесе де мәлімдеді. Кросс «Ол жалыққан және өзіне тым сенімді» деген жолды мысалға келтіріп, ән «басқа біреу туралы болуы мүмкін емес еді» деген қорытындыға келді. Ол өз сөздерін кейіннен Кобейн өшіріп тастаған, бірақ оның күнделіктерінде сақталып қалған әннің бір жолымен нығайтты: «Кім қоғамнан шеттетілген жасөспірімдердің патшасы мен патшайымы болады».{{sfn|Cross|2001|p=169}}<ref>Ранние варианты текста песни «Smells Like Teen Spirit» фигурируют в дневниках Курта Кобейна, изданных в 2002 году — ''Journals'' (2002).</ref> Кросстың айтуынша, жұп айырылысқаннан кейін Курт зорлық-зомбылық көріністерін жазып, суретін сала бастады, олардың көбі өзіне және айналасындағыларға деген жеккөрушілікті білдірді. Осы кезеңдегі әндер онша қатыгез болмағанымен, бәрібір Курттың ерте шығармашылығында болмаған ашу-ызаны көрсетті. Кросстың сөзімен айтқанда: «Олар айырылысқаннан кейінгі төрт ай ішінде Курт өзінің ең есте қаларлық жарты ондық әндерін жазды, олардың барлығы Тоби Вэйл туралы».{{sfn|Cross|2001|pp=168—69}} Кобейннің айтуынша: «Бүкіл ән бір-біріне қайшы келетін идеялардан тұрады... Ол нағыз революция туралы ойды мазақ етеді. Алайда бұл — жағымды ой».{{sfn|Azerrad|1994|p=213}} Өз кезегінде, әннің сәттілігінің себептерінің бірі оның тапқыр атауында деп санаған [[Дэйв Грол]],<ref name="AfishaSLTS">{{cite web|url=https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|title=История одной песни «Smells Like Teen Spirit»|publisher=''[[Афиша (журнал)|Афиша]]''|lang=ru|access-date=2018-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130619051440/https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|archive-date=2013-06-19}}</ref> әннің бойында қандай да бір идеялар бар екеніне сенбейтінін алға тартып, былай деп атап өтті: «Курттың әннің мәтінін оның алғашқы орындалуынан бес минут бұрын жазып жатқанын бақылай отырып, сізге онда қандай да бір манифест салынған дегенге сену қиын болады. [Осы сәтте] оған мәтінді толтыру үшін тек буындар немесе ұйқасатын бірдеңе керек болды».{{sfn|Azerrad|1994|p=214}} == Шығарылымы == {{Кесек|Түзеу=right|Фон=#F5F5DC|Қоршаудың түсі=#FFFFF0|Ені=28%|Мәтіні=''Андерграунд сахнасындағылардың бәрі [[Утопия|Утопияға]] ұмтылады, бірақ фракциялардың көптігі мен бытыраңқылығы сондай — бұл мүмкүн емес. Егер сендер қарғыс атқан [[андеграунд]] қозғалысын біріктіре алмай, түкке тұрғысыз нәрселер үшін өзара қырқысуды тоқтата алмасаңдар, қалың бұқараға қалай әсер етпексіңдер? […] Мен жай ғана өз тобымнан алып корпоративтік машинаға қарсы революциялық мағынада күрес жүргізеді деп күткенін сезіндім. Маған: “Сен мұны құрал ретінде пайдалана аласың. Сен мұны әлемді өзгерту үшін қолдана аласың”, — деп айтқан көптеген адамдар осыны күтті. Мен ол кезде: “Маған мұндай қысым көрсетуге қалай баттыңыздар. Бұл ақымақтық”, — деп ойладым. Тіпті өзімді ақымақ әрі жұқпалы сезіндім.{{sfn|Azerrad|1994|p=212}}''<br><div style="text-align:right; font-size:90%;">— Курт Кобейн</div>}} «Smells Like Teen Spirit» 1991 жылғы 10 қыркүйекте ''Nevermind'' альбомының дебюттік синглі ретінде жарық көрді,{{ref+|Ән радиоэфирге 1991 жылдың 27 тамызында шықты.|комм.}} бұл топтың ''DGC Records'' лейбліндегі алғашқы релизі болды. Бастапқыда ән чарттарға ілікпеді, бұған қоса, ол АҚШ-тың тек ұжымның фан-базалары қалыптасып үлгерген аймақтарында ғана жақсы көрсеткіштерге ие болды.{{sfn|Berkenstadt, Cross|1998|p=111}} Ешкім «Smells Like Teen Spirit» хитке айналады деп болжаған жоқ, өйткені оның басты міндеті альтернативті рок жанкүйерлерін тарту болатын. Келесі сингл — «Come as You Are» мейнстрим аудиториясы үшін неғұрлым қызықты композиция болуы мүмкін деп есептелді. Дегенмен, [[Студенттік радио|колледж-радио]] мен {{iw|Заманауи радио|заманауи рок-радиостанциялар|en|Modern rock}} композицияға назар аударып, оның эфирде жиі таралуын қамтамасыз етті. Nirvana менеджері Дэнни Голдбергтің айтуынша, «біздің ешқайсымыз оны [[Кроссовер (музыка)|кроссовер-ән]] ретінде қарастырған жоқпыз, бірақ оны тыңдармандар бірден байқады... Олар оны альтернативті радиодан естіді, содан кейін оны [[леммингтер]] құсап жапа-тармағай сатып ала бастады».{{sfn|Azerrad|1994|p=227}} Сингл бейнебаянының әлемдік премьерасы [[MTV]]-дің {{iw|120 минут|«120 минут»|en|120 Minutes}} түнгі альтернативті рок бағдарламасында өтті, музыкалық видеоның танымал болғаны соншалық, көп ұзамай телеарна оны күндізгі эфирде де жүйелі түрде көрсете бастады.{{sfn|Azerrad|1994|p=199}} Қазан айында MTV басшылығы видеоны «[[Buzz Bin]]<nowiki/>» тізіміне енгізді,{{ref+|Телеарна эфирінде ерекше жоғары ротацияға ие болған таңдаулы бейнебаяндар қай топтамаларға енгізілді.|комм.}} ол онда желтоқсанға дейін тұрды. Жыл соңына қарай ән, оның бейнеклипі және ''Nevermind'' альбомы хитке айналды. Ән де, ''Nevermind'' де барлық жетекші рок-радио бағыттарында, соның ішінде {{iw|Заманауи радио|заманауи рок|en|Modern rock}}, [[хард-рок]], [[Album-oriented rock|альбомдық рок]] және [[Студенттік радио|колледж-радио]]да танымал болып, медиалық кросс-форматтың сирек құбылысына айналды.{{sfn|Berkenstadt, Cross|1998|pp=124—125}} «Smells Like Teen Spirit» сыншылардың жылы лебізіне ие болды және жоғары коммерциялық көрсеткіштер көрсетті. Ән ''[[Village Voice]]'' («[[Pazz & Jop]]<nowiki/>») және ''[[Melody Maker]]'' басылымдарының жыл сайынғы сауалнамаларында көш бастады, сонымен қатар ''[[Rolling Stone (журнал)|Rolling Stone]]'' журналының нұсқасы бойынша үздік синглдер тізімінде 2-орынға ие болды. Бұған қоса, «Smells Like Teen Spirit» [[Billboard 100|''Billboard'' 100]] чартының 6-позициясына дейін жетті{{ref+|Сол аптада ''Nevermind'' альбомы да дәл осындай хит-парадта — ''Billboard 200'' чартында 1-орынға көтерілді.|комм.}}<ref>«Nirvana Achieves Chart Perfection!» ''[[Billboard magazine|Billboard]]''. 25 января 1992.</ref> және ''[[Alternative Airplay|Alternative Songs]]'' хит-парадының 1-орынында көрінді.<ref name="автоссылка4">{{cite web|author=Basham, David|date=2001-12-20|title=Got Charts? No Doubt's Christmas Gift; Nirvana Ain't No Beatles|work=MTV|url=http://www.mtv.com/news/articles/1451583/20011220/story.jhtml#/news/articles/1451583/20011220/story.jhtml|access-date=2006-10-19|lang=en|archive-date=2009-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090315010300/http://www.mtv.com/news/articles/1451583/20011220/story.jhtml#/news/articles/1451583/20011220/story.jhtml|url-status=live}}</ref> Ән [[Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Америка дыбыс жазу компаниялары қауымдастығы]]нан «[[Платиналық диск|платиналық]]<nowiki/>» сертификатын алды (бір миллион дана жөнелтілді). Дегенмен, [[American Top 40|Top-40]] форматындағы көптеген американдық радиостанциялар әннің дыбысталуына байланысты оны күндізгі эфирге қосуға құлықсыздық танытып, оған түнгі уақытты бөлуді жөн көрді. Топтың отанындағы жетістіктен бөлек, сингл басқа елдерде де танымал болды: «Smells Like Teen Spirit» [[UK Singles Chart]] чартының 7-қатарына дейін көтеріліп, онда жалпы есеппен 184 апта бойы тұрды.<ref name="qpg54">''Nirvana and The Story of Grunge''. ''Q''. p. 54. Желтоқсан 2005.</ref> Ән екі «Грэмми» сыйлығына «[[Хард-рок стиліндегі үздік орындау үшін Грэмми сыйлығы|Хард-рок стиліндегі үздік орындау]]<nowiki/>» және «[[Үздік рок-ән үшін Грэмми сыйлығы|Үздік рок-ән]]<nowiki/>» санаттары бойынша ұсынылды, алайда тиісінше [[Red Hot Chili Peppers]] тобының «[[Give It Away]]<nowiki/>» және [[Эрик Клэптон]]ның «[[Layla]]<nowiki/>» композицияларына жол берді.<ref>«The 35th Grammy Awards Nominations General Categories». ''The Los Angeles Times''. 8 января 1993.</ref> Кейіннен ''[[Entertainment Weekly]]'' журналы Клэптонның Nirvana-ны жеңуін «Грэмми» тарихындағы «10 ең үлкен сәтсіздіктің» бірі деп атады (2-орын).<ref>{{cite web|year=2007|author=Michael Endelman|title=Grammy's 10 Biggest Upsets|publisher=EW.com|url=http://www.ew.com/ew/gallery/0,,1567466_20010834_20010795_1,00.html|access-date=2008-02-11|lang=en|archive-date=2012-01-30|archive-url=https://www.webcitation.org/654o4laei?url=http://www.ew.com/ew/gallery/0,,1567466_20010834_20010795_1,00.html|url-status=dead}}</ref> Сонымен қатар, бұл даулы оқиғаны басқа да бірқатар басылымдар атап өтті, соның ішінде: ''[[Cracked.com]]'' (7-орын)<ref name="Cracked">{{cite web|url=http://www.cracked.com/article_15856_7-most-unforgivable-grammy-award-snubs-all-time.html|title=The 7 Most Unforgivable Grammy Award Snubs of All Time|date=2008-02-06|first=Adam|last=Brown|access-date=2010-11-26|lang=en|archive-date=2011-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110613152840/http://www.cracked.com/article_15856_7-most-unforgivable-grammy-award-snubs-all-time.html|url-status=live}}</ref> және ''{{iw|WatchMojo.com|WatchMojo|en|WatchMojo.com}}'' (9-орын).<ref>{{cite web|url=http://www.watchmojo.com/video/id/12118/|title=Top 10 Memorable Grammy Upsets|publisher=watchmojo.com|access-date=2017-10-23|lang=en|archive-date=2017-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907224817/http://watchmojo.com/video/id/12118/|url-status=live}}</ref> Nirvana-ның жетістігінен кейін публицист [[Майкл Азеррад]] ''Rolling Stone'' журналына арналған мақаласында: «„Smells Like Teen Spirit“ — бұл „Неге деп сұраудың қажеті не“ ұрпағының әнұраны (немесе анти-әнұраны?). Тек Кобейнді осы ұрпақтың дауысы деп атамаңыздар» деп атап өтті.<ref>Azerrad, Michael. «Inside the Heart and Mind of Nirvana». ''Rolling Stone''. 16 апреля 1992.</ref> Дегенмен, музыкалық баспасөз көп ұзамай әнді «Х ұрпағының әнұраны» деп жариялады, ал бұл мәртебеге белсенді түрде қарсылық танытқан оның авторын осы ұрпақтың дауысы етіп қойды.<ref name="AfishaSLTS2">{{cite web|url=https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|title=История одной песни «Smells Like Teen Spirit»|publisher=''[[Афиша (журнал)|Афиша]]''|lang=ru|access-date=2018-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130619051440/https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|archive-date=2013-06-19}}</ref><ref>Garofalo, Reebee. ''Rockin' Out: Popular Music in the USA''. Allyn & Bacon, 1997. {{ISBN|0-205-13703-2}}, p. 447.</ref> ''[[The New York Times]]'' газетінің шолушысы өз әсері бойынша «„Smells Like Teen Spirit“ оның атауындағы ащы ирония болмағанда, осы ұрпақ үшін „[[Anarchy in the U.K.]]<nowiki/>“ бола алар еді» деп атап өтіп, «Nirvana teen spirit-тің үнемі бөтелкелерге құйылып, үлдірге қапталып, сатылатынын тым жақсы біледі» деп толықтырды.<ref>{{cite web|author=Reynolds, Simon.|date=1991-11-24|title=Boredom + Claustrophobia + Sex = Punk Nirvana|work=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE7DB103AF937A15752C1A967958260|access-date=2007-04-08|lang=en|archive-date=2007-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20071206051923/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE7DB103AF937A15752C1A967958260|url-status=live}}</ref> Топ әннің тым үлкен танымалдылығына байланысты ыңғайсыздық сезінді және кейінгі концерттерде оны жиі сет-листтерден алып тастап отырды. 1993 жылы, [[In Utero (альбом)|''In Utero'']] альбомы жарық көрмес бұрын Новоселич: «Егер „Teen Spirit“ болмаса, „Nevermind“-дың қандай болып шығарын білмеймін» деп мәлімдеп: «''In Utero''-да [„Teen Spirit“-ке ұқсайтын] ештеңе жоқ» деп баса айтты.<ref>DeRogatis, Jim. ''Milk It!: Collected Musings on the Alternative Music Explosion of the 90’s''. Cambridge: Da Capo, 2003. {{ISBN|0-306-81271-1}}, p. 14.</ref> Кобейн 1994 жылғы сұхбатында ән туралы ой толғай келе: «Маған „Teen Spirit“ әлі де ұнайды, бірақ оны ойнау — нағыз ыңғайсыздық... Барлығы бұл әнге тым қатты байланып қалды» деді.<ref name="pixies" /> [[Сурет:Kurt Cobain, Smells Like Teen Spirit guitar, EMP Museum.jpg|right|210px|thumb|Кобейннің «Smells Like Teen Spirit» бейнебаянында ойнайтын [[Fender Mustang]] модельді гитарасы]] Уақыт өте келе «Smells Like Teen Spirit» музыка сыншыларынан жоғары баға алуды жалғастыруда және қазіргі уақытта барлық уақыттағы ең ұлы әндердің бірі болып саналады. Мәселен, 1997 жылы композиция [[Рок-н-ролл даңқ залы]]<nowiki/>ның «Рок-н-роллды қалыптастырған әндер» тізіміне енгізілді.<ref name="Hall of Fame 1997">{{cite web|year=|title=The Songs That Shaped Rock and Roll|publisher=Rock and Roll Hall of Fame|url=http://rockhall.com/exhibits/one-hit-wonders-songs-that-shaped-rock-and-roll/|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2011-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110628094517/http://rockhall.com/exhibits/one-hit-wonders-songs-that-shaped-rock-and-roll/|url-status=dead}}</ref> 2000 жылы [[VH1]] телеарнасы бұл трекке өзінің «100 ең ұлы рок-әні» рейтингінде 41-орынды берді,<ref name="VH1 2000">{{cite web|year=2000|title=VH1: '100 Greatest Rock Songs': 1-50|publisher=Rock On The Net|url=http://www.rockonthenet.com/archive/2000/vh1rocksongs.htm|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2013-06-26|archive-url=https://www.webcitation.org/6HfsONlFs?url=http://www.rockonthenet.com/archive/2000/vh1rocksongs.htm|url-status=live}}</ref> дәл сол жылы композиция [[MTV]] мен ''[[Rolling Stone (журнал)|Rolling Stone]]''-ның бірлескен «100 ең ұлы поп-әні» тізімінде 3-қатардан көрінді.<ref name="MTV/RS 2000">{{cite web|author=Angulo, Sandra P.|date=2000-11-17|title=News Summary: Lord Jim|publisher=EW.com|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,88627,00.html|access-date=2007-04-09|lang=en|archive-date=2009-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090525115035/http://www.ew.com/ew/article/0%2C%2C88627%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Бір жылдан кейін [[Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Америка дыбыс жазу компаниялары қауымдастығы]] «Smells Like Teen Spirit» әнін «[[Ғасыр әндері]]<nowiki/>» тізімінің 80-орынына орналастырды.<ref name="RIAA 2001">{{cite web|author=Allen, Jamie|date=2001-03-07|title=New song list puts 'Rainbow' way up high|publisher=CNN|url=http://edition.cnn.com/2001/SHOWBIZ/Music/03/07/365.songs/|access-date=2007-04-07|lang=en|archive-date=2015-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20150222174824/http://edition.cnn.com/2001/SHOWBIZ/Music/03/07/365.songs/|url-status=live}}</ref> 2002 жылы британдық ''[[New Musical Express|NME]]'' журналы бұл трекке өзінің «Барлық уақыттағы ең ұлы 100 сингл» сауалнамасында 2-орынды берді,<ref name="NME 2002">{{cite web|date=2002-04-24|title=''NME's'' 100 Greatest Singles of All Time Unveiled|work=NME|location=UK|url=http://www.nme.com/news/103493.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20060427035859/http://www.nme.com/news/103493.htm|archive-date=2006-04-27|access-date=2007-05-19|lang=en}}</ref> өз кезегінде ''[[Kerrang!]]'' журналы оны ұқсас рейтингтің 1-қатарына қойды.<ref name="Kerrang! 2002">{{cite web|url=http://www.acclaimedmusic.net/061024/kerrang.htm|title=100 Greatest Singles of All Time|publisher=''[[Kerrang!]]''|access-date=2013-10-24|lang=en|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029195746/http://www.acclaimedmusic.net/061024/kerrang.htm|url-status=live}}</ref> 2003 жылы VH1 редакциясы «Smells Like Teen Spirit»-ке «Соңғы 25 жылдағы 100 ең ұлы ән» арасында 1-орынды лайық деп таныды,<ref name="VH1 2003">{{cite web|date=2003-06-10|title=VH1's 100 Greatest Songs|publisher=CBSNews.com|url=http://www.cbsnews.com/stories/2003/06/10/entertainment/main557973.shtml|access-date=2006-10-19|lang=en|archive-date=2013-07-10|archive-url=https://www.webcitation.org/6I0tgzxUt?url=http://www.cbsnews.com/stories/2003/06/10/entertainment/main557973.shtml|url-status=live}}</ref> дәл сол жылы композиция ''[[Q (журнал)|Q]]'' журналының «Барлық уақыттағы 1001 ең жақсы ән» рейтингінде 3-қатарға ие болды.<ref name="Q 2003">{{cite web|date=2003-11-18|title=U2's One named 'greatest record'|publisher=BBC|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3281327.stm|access-date=2006-10-22|lang=en|archive-date=2012-03-11|archive-url=https://www.webcitation.org/6656iDbxL?url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3281327.stm|url-status=live}}</ref> 2004 жылы трек ''Rolling Stone'' журналының нұсқасы бойынша «[[Rolling Stone журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән|Барлық уақыттағы 500 ең ұлы ән]]<nowiki/>» тізімінің 9-шы қатарынан табылды,<ref name="RS 2004">{{cite web|date=2004-12-09|title=Rolling Stone: 500 Greatest Songs of All Time: 1-50|publisher=Rock On the Net|url=http://www.rockonthenet.com/archive/2004/rs500songs1.htm|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2013-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016024950/http://www.rockonthenet.com/archive/2004/rs500songs1.htm|url-status=live}}</ref> журнал редакциясы оның әсерін «үлкен күшейткіштен шыққан соққы толқыны» деп сипаттап, «Teen Spirit сексенінші жылдардың созылмалы [[джайв]]ын поп-картадан бір түнде өшіріп тастады» деп жазды.<ref name="RS 2011">{{cite web|year=2011|title=500 Greatest Songs of All Time: Nirvana, 'Smells Like Teen Spirit'|publisher=''Rolling Stone''|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407/nirvana-smells-like-teen-spirit-20110516|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2013-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20131008043033/http://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407/nirvana-smells-like-teen-spirit-20110516|url-status=live}}</ref> 2005 жылы ән ''NME'' журналының «Барлық уақыттағы ең жақсы әндердің жаһандық сауалнамасында» 6-орынға ие болды.<ref name="NME 2005">{{cite web|date=2005-09-29|title=Queen win 'best song ever' poll|work=NME|location=UK|url=http://www.nme.com/news/michael-jackson/21121|access-date=2013-10-04|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004232938/http://www.nme.com/news/michael-jackson/21121|archive-date=2013-10-04|lang=en}}</ref> 2006 жылы VH1 телеарнасының британдық бөлімшесі ағылшындардың ең сүйікті мәтіндерін анықтау мақсатында 13 000-нан астам респондент арасында сауалнама жүргізді: «Smells Like Teen Spirit» әніндегі «Мен өзімді ақымақ әрі жұқпалы сезінемін / Міне, біз келдік, біздің көңілімізді көтеріңіздер» деген жол 3-орынды иеленді.<ref>{{cite web|date=2006-04-17|title=U2 cop nation's favourite lyric|publisher=[[itv.com]]|url=http://www.entertainmentwise.com/news/15934/U2s-One-Tops-Nations-Favourite-Song-Lyric-Poll|access-date=2006-10-22|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113125123/http://www.entertainmentwise.com/news/15934/U2s-One-Tops-Nations-Favourite-Song-Lyric-Poll|archive-date=2012-01-13|lang=en}}</ref> Өз кезегінде, 2007 жылы бұл композиция VH1 арнасының «90-жылдардағы 100 ең ұлы ән» рейтингінде 1-қатарға,<ref name="VH1 2007">{{cite web|date=2007-12-12|title=VH1′s 100 Greatest Songs Of The ’90s: Not Enough Pavement|publisher=[[Stereogum]]|url=http://www.stereogum.com/7468/vh1s_greatest_songs_of_the_90s_not_enough_pavement/list/|access-date=2013-10-05|lang=en|archive-date=2013-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005004004/http://www.stereogum.com/7468/vh1s_greatest_songs_of_the_90s_not_enough_pavement/list/|url-status=live}}</ref> сондай-ақ ''Rolling Stone'' журналының «Барлық уақыттағы 100 ең ұлы гитаралық ән» тізімінде 10-позицияға орналасты.<ref name="RS 2007">{{cite web|year=2008|title=The 100 Greatest Guitar Songs of All Time|publisher=''Rolling Stone''|url=https://www.rollingstone.com/news/coverstory/20947527/page/8|archive-url=https://web.archive.org/web/20080530212615/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/20947527/page/8|archive-date=2008-05-30|access-date=2013-10-24|lang=en}}</ref> 2009 жылы «Smells Like Teen Spirit» Аустралиялық {{iw|Triple J|Triple J|en|Triple J}} радиостанциясының тыңдаушылары арасында өткізілетін «Барлық уақыттағы 100 ең хит трек» жыл сайынғы дауыс беруінде үшінші рет 1-орынға ие болды<ref name="Triple J 2009">{{cite web|year=2009|title=Triple J Hottest 100 of All Time,2009|work=Triple J|url=http://www.abc.net.au/triplej/hottest100_alltime/countdown/cd_list.htm|access-date=2011-12-21|lang=en|archive-date=2019-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20191006123848/http://www.abc.net.au/triplej/hottest100_alltime/countdown/cd_list.htm|url-status=live}}</ref> (ол бұған дейін де 1991<ref name="Triple J 1991">{{cite web|year=2009|title=Triple J Hottest 100 of All Time, 1991|work=Triple J|url=http://www.abc.net.au/triplej/hottest100_08/history/1991.htm|access-date=2013-10-24|lang=en|archive-date=2013-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20131027041129/http://www.abc.net.au/triplej/hottest100_08/history/1991.htm|url-status=live}}</ref> және 1998 жылдары көш бастаған болатын<ref name="Triple J 1998">{{cite web|year=2009|title=Triple J Hottest 100 of All Time, 1998|work=Triple J|url=http://www.abc.net.au/triplej/hottest100_08/history/1998.htm#h100-all-time|access-date=2013-10-24|lang=en|archive-date=2013-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20131024133910/http://www.abc.net.au/triplej/hottest100_08/history/1998.htm#h100-all-time|url-status=live}}</ref>). Сол жылы ән VH1 телеарнасының «100 ең ұлы хард-рок әні» тізімінде 7-орыннан көрінді.<ref name="VH1 2009">{{cite web|date=2009-01-05|title=VH1′s 100 Greatest Hard Rock Songs|publisher=Stereogum|url=http://www.stereogum.com/43591/vh1s_100_greatest_hard_rock_songs/list/|access-date=2013-10-05|lang=en|archive-date=2013-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20131207165411/http://www.stereogum.com/43591/vh1s_100_greatest_hard_rock_songs/list|url-status=live}}</ref> ''[[Time]]'' журналының «БАРЛЫҚ УАҚЫТТАҒЫ 100 үздік альбом» рейтингінде ''Nevermind'' альбомы алғаш пайда болған кезде оның редакциясы «Smells Like Teen Spirit» әнін «пластинканың ең нашар әні шығар» деп атағанына қарамастан,<ref>{{cite web|author=Tyrangiel, Josh|date=2006-11-13|title=All-TIME 100 Albums: ''Nevermind''|work=Time|url=http://www.time.com/time/specials/packages/0,28757,1955625,00.html|access-date=2007-04-06|lang=en|archive-date=2010-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20100603141651/http://www.time.com/time/specials/packages/0,28757,1955625,00.html|url-status=dead}}</ref> басылым оны 2011 жылдың дәл сондай әндер тізіміне енгізді.<ref name="Time 2011">{{cite web|author=Suddath, Claire|date=2011-10-21|title=All-TIME 100 Songs: 'Smells Like Teen Spirit'|work=Time|url=http://entertainment.time.com/2011/10/24/the-all-time-100-songs/slide/smells-like-teen-spirit-nirvana/|access-date=2013-10-05|lang=en|archive-date=2013-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20131007000648/http://entertainment.time.com/2011/10/24/the-all-time-100-songs/slide/smells-like-teen-spirit-nirvana/|url-status=live}}</ref> Сол жылы «Smells Like Teen Spirit» ''Rolling Stone'' журналының жаңартылған «Барлық уақыттағы 500 ең ұлы ән» тізімінде өзінің 9-орнын сақтап қалды.<ref name="RS 2011">{{cite web|year=2011|title=500 Greatest Songs of All Time: Nirvana, 'Smells Like Teen Spirit'|publisher=''Rolling Stone''|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407/nirvana-smells-like-teen-spirit-20110516|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2013-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20131008043033/http://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407/nirvana-smells-like-teen-spirit-20110516|url-status=live}}</ref> 2012 жылы ''NME'' журналы бұл композицияны «1990 жылдардағы 100 үздік трек» рейтингінің 2-қатарына қойды,<ref name="NME 2012">{{cite web|date=2012-05-16|title=NME‘s 100 Best Tracks Of The ’90s|publisher=Stereogum|url=http://www.stereogum.com/1032631/nmes-100-best-tracks-of-the-90s/list/|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2013-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20130724065255/http://www.stereogum.com/1032631/nmes-100-best-tracks-of-the-90s/list|url-status=live}}</ref> ал екі жылдан кейін «[[New Musical Express журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән|Барлық уақыттағы 500 ең ұлы ән]]<nowiki/>» тізімінің 1-орнына жайғастырды.<ref name="NME 2014">{{cite web|date=2013-01-31|title=Pictures of The 500 Greatest Songs Of All Time: 100-1 - Photos|publisher=NME|url=http://www.nme.com/photos/the-500-greatest-songs-of-all-time-100-1/330996/1/1#100|access-date=2014-08-03|lang=en|archive-date=2017-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170102055800/http://www.nme.com/photos/the-500-greatest-songs-of-all-time-100-1/330996/1/1#100|url-status=live}}</ref> 2015 жылы бұл ән Голдсмит колледжінің ({{lang-en|Goldsmith's College}}) зерттеуіне сәйкес музыка тарихындағы ең танымал ән деп танылды, бұл зерттеуде аналитикалық бағдарламалық жасақтаманың көмегімен түрлі рейтингтер мен сауалнамалардағы ең танымал әндер талданды — арнайы алгоритм олардың музыкалық мазмұнын салыстырып шықты.<ref>{{cite web|last1=Loudermilk|first1=Lauren|title='Smells Like Teen Spirit' Named the Most Iconic Song Ever by Science|url=http://www.pastemagazine.com/articles/2015/09/smells-like-teen-spirit-named-the-most-iconic-song.html|website=Paste|access-date=2015-11-19|lang=en|archive-date=2018-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107060928/https://www.pastemagazine.com/articles/2015/09/smells-like-teen-spirit-named-the-most-iconic-song.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.spin.com/2015/09/nirvana-smells-like-teen-spirit-most-iconic-song-ever-cant-argue-with-science/|title=Nirvana’s ‘Smells Like Teen Spirit’ Is the Most Iconic Song Ever, According to Science|publisher=''Spin''|access-date=2018-04-06|lang=en|archive-date=2015-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20150927013603/https://www.spin.com/2015/09/nirvana-smells-like-teen-spirit-most-iconic-song-ever-cant-argue-with-science/}}</ref> 2011 жылдың желтоқсанында «Smells Like Teen Spirit» шектеулі 7 дюймдік винил синглы ретінде шығарылды. Дәл сол жылы британдық [[Facebook]]-те «Рождестволық үздік әндер» ''UK Singles Chart'' чартында «Smells Like Teen Spirit» синглін алға жылжыту науқаны басталды, бұл [[Rage Against the Machine]] тобының «[[Killing in the Name]]<nowiki/>» синглін алға жылжыту бойынша 2009 жылы сол чартта өткен және оның жеңісімен аяқталған науқанға ұқсас еді.<ref name="bbc-rage">{{cite web|date=2009-12-20|title=Rage Against the Machine beat X Factor winner in charts|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/8423340.stm|archive-url=https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fnews.bbc.co.uk%2F2%2Fhi%2Fentertainment%2F8423340.stm&date=2009-12-20|archive-date=2009-12-20|publisher=''[[BBC]]''|access-date=2009-12-20|lang=en}}</ref> Науқан «[[The X Factor (Ұлыбритания)|X Factor]]<nowiki/>» телевизиялық шоуының {{iw|Rhythmix|Rhythmix|en|Rhythmix}} балалар қайырымдылық ұйымымен жасасқан мәмілесіне наразылық ретінде ұйымдастырылды.<ref name="guardian-dec2011">{{cite web|author=Michaels, Sean|title=Nirvana's Smells Like Teen Spirit to be re-released for Christmas|url=https://www.theguardian.com/music/2011/dec/07/nirvana-smells-like-teen-spirit-christmas?newsfeed=true|access-date=2011-12-09|date=2011-12-07|lang=en|archive-date=2013-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005134742/http://www.theguardian.com/music/2011/dec/07/nirvana-smells-like-teen-spirit-christmas?newsfeed=true|url-status=live}}</ref> Сондай-ақ Ирландияда «Smells Like Teen Spirit» әнін ''[[Irish Singles Chart]]''-тың 1-орнына шығару үшін осындай науқан ұйымдастырылды.<ref>{{cite web|author=Murphy, Lauren|title=Push is on for Christmas No 1|url=http://www.irishtimes.com/newspaper/theticket/2011/1209/1224308798142.html|access-date=2011-12-13|date=2011-12-09|lang=en|archive-date=2011-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20111214005624/http://www.irishtimes.com/newspaper/theticket/2011/1209/1224308798142.html|url-status=live}}</ref> Нәтижесінде ән ''UK Singles Chart'' чартының 11-орнына дейін жетті, барлығы синглдің 30 000 данасы сатылды.<ref>{{cite web|author=Sexton, Paul|title=Michael Buble, Military Wives Top U.K. Charts|work=Billboard|url=http://www.billboard.com/articles/news/464651/michael-buble-military-wives-top-uk-charts|date=2011-12-27|access-date=2012-01-21|lang=en|archive-date=2014-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140624165853/http://www.billboard.com/articles/news/464651/michael-buble-military-wives-top-uk-charts|url-status=live}}</ref> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width:100%;" !«Smells Like Teen Spirit» әнінің марапаттар тізімі |- | style="padding:0; border:none;" | {| class="wikitable" style="border:none; margin:0; width:100%;" !Жылы !БАҚ !Атауы !Орыны !Сілтемесі |- |1991 |{{iw|Triple J|Triple J|en|Triple J}} |{{iw|Triple J Hottest 100|«100 самых хитовых треков всех времён»|en|Triple J Hottest 100}} |1 |<ref name="Triple J 1991" /> |- |1993 |''[[Rolling Stone]]'' |«100 үздік музыкалық бейнебаян» |2 |<ref name="RS 1993 video">{{cite web|title=Rolling Stone: "The 100 Top Music Videos"|url=http://www.rockonthenet.com/archive/1993/rsvideo.htm|publisher=Rock On The Net|date=1993-10|lang=en|access-date=2013-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924101222/http://www.rockonthenet.com/archive/1993/rsvideo.htm|archive-date=2014-09-24|url-status=live}}</ref> |- |1997 |[[Рок-н-ролл даңқ залы]] |«Рок-н-роллды қалыптастырған әндер» |N/A |<ref name="Hall of Fame 1997" /> |- |1998 |Triple J |{{iw|Triple J Hottest 100|«100 самых хитовых треков всех времён»|en|Triple J Hottest 100}} |1 |<ref name="Triple J 1998" /> |- |1999 |[[MTV]] |«Осы уақытқа дейін түсірілген 100 ұлы музыкалық бейнебаян» |3 |<ref name="MTV 1999 video">{{cite web|title=MTV: '100 Greatest Music Videos Ever Made'|url=http://www.rockonthenet.com/archive/1999/mtv100.htm|publisher=Rock On The Net|year=1999|lang=en|access-date=2013-10-07|archive-url=https://www.webcitation.org/6HaB94VFh?url=http://www.rockonthenet.com/archive/1999/mtv100.htm|archive-date=2013-06-23|url-status=live}}</ref> |- |1999 |''[[Kerrang!]]'' |«Барлық уақыттағы 100 ұлы трек!» |1 |<ref>Kerrang! magazine, issue 746, 17 апреля 1999. (voted by readers).</ref> |- |2000 |[[VH1]] |«100 ұлы рок-әні» |41 |<ref name="VH1 2000" /> |- |2000 |VH1 |«ТВ-дегі 100 ұлы рок-н-ролл сәті» |18 |<ref name="VH1 2000 video">{{cite web|title=VH-1's 100 Greatest Rock & Roll Moments|url=http://www.amiannoying.com/%28S%28kbtodvygih5iyiprvdctv414%29%29/collection.aspx?collection=5772|publisher=AmIAnnoying.com|lang=en|access-date=2013-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102080358/http://www.amiannoying.com/(S(chulnrpruoqwlamlkwvekgjj))/collection.aspx?collection=5772|archive-date=2016-01-02|url-status=live}}</ref> |- |2000 |''MTV мен Rolling Stone'' |«100 ұлы поп-әні» |3 |<ref name="MTV/RS 2000" /> |- |2001 |[[Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Америка дыбыс жазу компаниялары қауымдастығы]] |«[[Ғасыр әндері]]<nowiki/>» |80 |<ref name="RIAA 2001" /> |- |2001 |VH1 |«100 ұлы видео» |4 |<ref name="VH1 2001 video">{{cite web|title=News Summary: Model Patient|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,108354,00.htm|author=Susman, Gary|publisher=EW.com|date=2001-05-02|lang=en|access-date=2007-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20090315001433/http://www.ew.com/ew/article/0%2C%2C108354%2C00.htm|archive-date=2009-03-15|url-status=dead}}</ref> |- |2002 |''[[NME]]'' |«Барлық уақыттағы 100 ұлы сингл» |2 |<ref name="NME 2002" /> |- |2002 |''Kerrang!'' |«Барлық уақыттағы 100 ұлы сингл» |1 |<ref name="Kerrang! 2002" /> |- |2003 |VH1 |«Соңғы 25 жылдағы 100 ұлы ән» |1 |<ref name="VH1 2003" /> |- |2003 |''[[Q (журнал)|Q]]'' |«Барлық уақыттағы 1001 ең жақсы ән» |3 |<ref name="Q 2003" /> |- |2004 |''Rolling Stone'' |«[[Rolling Stone журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән|Барлық уақыттағы 500 ең ұлы ән]]<nowiki/>» |9 |<ref name="RS 2004" /> |- |2005 |''NME'' |«Барлық уақыттағы ең жақсы әндердің жаһандық сауалнамасы» |6 |<ref name="NME 2005" /> |- |2007 |VH1 |«1990 жылдардағы 100 ұлы ән» |1 |<ref name="VH1 2007" /> |- |2007 |''Rolling Stone'' |«Барлық уақыттағы 100 ұлы гитаралық ән» |10 |<ref name="RS 2007" /> |- |2009 |Triple J |{{iw|Triple J Hottest 100|«100 самых хитовых треков всех времён»|en|Triple J Hottest 100}} |1 |<ref name="Triple J 2009" /> |- |2009 |VH1 |«100 ұлы хард-рок әні» |7 |<ref name="VH1 2009" /> |- |2011 |''[[Time]]'' |«БАРЛЫҚ УАҚЫТТАҒЫ 100 ұлы ән» |N/A |<ref name="Time 2011" /> |- |2011 |''Rolling Stone'' |«[[Rolling Stone журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән|Барлық уақыттағы 500 ең ұлы ән]]<nowiki/>» |9 |<ref name="RS 2011" /> |- |2012 |''NME'' |«1990 жылдардағы 100 үздік трек» |2 |<ref name="NME 2012" /> |- |2014 |''NME'' |«[[New Musical Express журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән|Барлық уақыттағы 500 ең ұлы ән]]<nowiki/>» |1 |<ref name="NME 2014" /> |- |2017 |[[Ұлттық дыбыс жазу өнері мен ғылымдарының академиясы|Дыбыс жазу өнері мен ғылымдарының академиясы]] |[[Грэмми» сыйлығының Даңқ залы|«Грэмми» сыйлығының Даңқ залы]]на қабылданды |N/A |<ref>{{cite web|title=Grammy Hall of Fame Adds 25 Recordings|url=https://www.grammy.com/news/grammy-hall-of-fame-adds-25-recordings|publisher=grammy.com|date=2016-11-28|lang=en|access-date=2018-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211125859/https://www.grammy.com/news/grammy-hall-of-fame-adds-25-recordings|archive-date=2017-02-11|url-status=live}}</ref> |- |} |} == Музыкалық бейнебаяны == [[Сурет:CastingCallSmellsLikeTeenSpirit.jpg|left|230px|thumb|«Smells Like Teen Spirit» бейнебаянының массовкасына қатысқысы келетіндерге арналған топтың газеттегі хабарландыруы]] «Smells Like Teen Spirit» музыкалық бейнебаяны [[Самуэль Байер]]дің режиссерлік дебюті болды. Кинематографистің пікірінше, ол оның портфолиосы соншалықты жұтаң болғандықтан шақырылды, сол себепті топ одан «панктық» және «корпоративтік емес» тәсілді күтті.<ref name="classicalbums">''Classic Albums—Nirvana: Nevermind'' [DVD]. Isis Productions, 2004.</ref> Бейненің тұжырымдамасы анархиялық бүлікпен аяқталатын мектеп концертін бейнеледі. Сюжет Джонатан Капланның «[[Шектен шығу]]<nowiki/>» фильмінен,{{ref+|Фильмнің соңында балалар ата-аналарын мектепке қамап тастап, өрт қою және көліктерді қирату арқылы жаппай тәртіпсіздік ұйымдастырады. Кобейн бұл туынды туралы: «Бұл фильм менің тұлға ретінде қалыптасуыма үлкен әсер етті», — деп айтқан болатын.|комм.}}<ref name="AfishaSLTS3">{{cite web|url=https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|title=История одной песни «Smells Like Teen Spirit»|publisher=''[[Афиша (журнал)|Афиша]]''|lang=ru|access-date=2018-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130619051440/https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|archive-date=2013-06-19}}</ref> сондай-ақ [[Ramones|The Ramones]] тобының қатысуымен түсірілген «[[Рок-н-ролл мектебі]]<nowiki/>» комедиясынан шабыт алған.<ref name="classicalbumsvideo">«The Making of the 'Smells Like Teen Spirit' Video». ''Classic Albums—Nirvana: Nevermind'' [DVD]. Isis Productions, 2004.</ref> [[Калвер-Сити]]дегі киностудияда түсірілген бейнеклипте топ орта мектептің спорт залындағы {{iw|Пеп ралли|студенттік жиналыста|en|Pep rally}} трибунада отырған енжар жасөспірімдер аудиториясының алдында өнер көрсетеді. Музыканттардың жанында [[Анархизм|анархия]] символының ([[Шеңбер ішіндегі А әрпі|шеңбердегі қызыл «А» әрпі]]) белгілері бар қара көйлек киген [[Чирлидинг|чирлидер]]лер билеп жүр. Бейнебаяннан кейінірек [[Fear Factory]] металл тобының фронтмені ретінде танымал болған [[Бертон Белл|Бёртон Си Белл]]дің кішігірім көрінісін байқауға болады.<ref>{{cite web|url=http://www.blabbermouth.net/news/fear-factory-frontman-how-i-ended-up-appearing-in-nirvana-s-smells-like-teen-spirit-video/|title=FEAR FACTORY Frontman: How I Ended Up Appearing In NIRVANA's 'Smells Like Teen Spirit' Video|publisher=blabbermouth.net|date=2012-07-31|access-date=2017-10-02|lang=en|archive-date=2018-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402101923/http://www.blabbermouth.net/news/fear-factory-frontman-how-i-ended-up-appearing-in-nirvana-s-smells-like-teen-spirit-video|url-status=live}}</ref> Сондай-ақ онда әскери-теңіз комбинезонын киген және швабрамен билеп жүрген тазалықшы (рөлін Тони Де Ла Роса ойнайды) бар. Бейненің соңында жиналған студенттер сахнаға басып кіріп, топтың аппаратурасын қирата бастайды. Клипте көрсетілген хаос массовка арасындағы нағыз наразылықтың нәтижесі болды. Жасөспірімдерді әннің көптеген реплейлерін тыңдата отырып, түсірілім күні бойы трибунада отыруға мәжбүр етті. Қорытындылай келе, Кобейн Байерді массовканың сахнада «[[Слем|слэм]]десуіне» рұқсат беруге көндірді, сөйтіп топ хаос эпицентрінде таспаға басылды. Курттың айтуынша: «Балалар билеуге шыққан бойда, олар жай ғана "бар […]" деді, өйткені олар күні бойы осының бәрінен шаршаған еді».{{sfn|Azerrad|1994|pp=190–191}} Кобейнге Байердің алғашқы монтажы ұнамады және ол нәтижеге қанағаттанғанша бейнені өңдеуді жеке өзі басқарды.<ref name="qpg542">''Nirvana and The Story of Grunge''. ''Q''. p. 54. Желтоқсан 2005.</ref> Музыканттың негізгі толықтыруларының бірі клиптің көп бөлігінде жасырылған оның беті ірі планда көрсетілетін предпоследний бейнеряд болды.<ref name="qpg542" /> Байер кейінірек өзі жұмыс істеген басқа артистерге қарағанда, Кобейн атаққұмарлықты емес, «бейнебаянның [өз тобының рухына] шынымен сәйкес келуін» ойлағанын атап өтті.<ref name="classicalbumsvideo2">«The Making of the 'Smells Like Teen Spirit' Video». ''Classic Albums—Nirvana: Nevermind'' [DVD]. Isis Productions, 2004.</ref> Клиптің шамамен алынған бюджеті 30 000-нан 50 000 долларға дейінгі соманы құрады.<ref>{{cite web|author=Ganz, Caryn|date=2010-09-10|title="Smells Like Teen Spirit" Smells Like It’s 19 Today|publisher=Yahoo.com|url=http://new.music.yahoo.com/blogs/stopthepresses/277601/smells-like-teen-spirit-smells-like-its-19-today/|access-date=2011-01-11|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100917001818/http://new.music.yahoo.com/blogs/stopthepresses/277601/smells-like-teen-spirit-smells-like-its-19-today|archive-date=2010-09-17|lang=en}}</ref> Осы кезеңде [[MTV]] [[Эфирді бағдарламалау|телеэфирін бағдарламалау]]мен айналысқан Эми Файннертидің айтуынша: «„Smells Like Teen Spirit“ клипі MTV-ді толығымен өзгертті, ол топты танымал етті, үйіп-төгіп пластинкаларды сатуға көмектесті. Бірақ MTV арнасы да өте танымал болды, онда жұмыс істеуге және өз идеяларын жүзеге асыруға арналған жаңа бағыттар, бұл нәрсе қажет болған жаңа буын пайда болды».<ref name="classicalbums">''Classic Albums—Nirvana: Nevermind'' [DVD]. Isis Productions, 2004.</ref> Әннің өзі сияқты, бейне де сыншылар тарапынан жақсы қабылданды. Мәселен, ''Rolling Stone'' журналисі [[Дэвид Фрике]] былай деп атап өтті: «Ол үлкен мектепте өтуі мүмкін ең жақсы концерт сияқты көрінді: қолдау тобы, билер, анархия, бәрінің үстінде қалықтаған қауіп рухы — мұның бәрі сонда болды! Теледидардан мұндай ештеңе көруге болмайтын еді».<ref name="classicalbums" /> Синглдер арасындағы 1-ші орынға қоса, «Teen Spirit» сонымен қатар ''[[Village Voice]]'' газетінің «[[Pazz & Jop]]<nowiki/>» сауалнамасында 1991 жылдың ең үздік клиптерінің рейтингін басқарды.<ref>{{cite web|author=Christgau, Robert|date=1992-03-03|title=The 1991 Pazz & Jop Critics Poll|publisher=RobertChristgau.com|url=http://www.robertchristgau.com/xg/pnj/pjres91.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20060507034515/http://www.robertchristgau.com/xg/pnj/pjres91.php|archive-date=2006-05-07|access-date=2007-05-19|lang=en}}</ref> Бейнебаян 1992 жылғы [[MTV Video Music Awards]] сыйлығын тапсыру рәсімінде екі марапатпен — «[[Дебютант үздік бейнебаяны үшін MTV Video Music Award|Үздік жаңа әртіс]]<nowiki/>» пен «[[Үздік альтернативті бейнебаян үшін MTV Video Music Award|Үздік альтернативті топ]]<nowiki/>» — атап өтілді.<ref>{{cite web|year=2006|title=Past Winners Database|work=Los Angeles Times|url=http://theenvelope.latimes.com/extras/lostmind/year/1992/1992mtvv.htm|access-date=2006-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20061031053343/http://theenvelope.latimes.com/extras/lostmind/year/1992/1992mtvv.htm|archive-date=2006-10-31|lang=en}}</ref> Сондай-ақ клип [[MTV Europe]] телеарнасындағы ең танымал бейне ретінде «[[Гиннесс рекордтар кітабы]]на» енгізілді.<ref>{{cite web|date=2006-11-27|title=ABC News: Achieving Nirvana: Grunge Band's 'Teen Spirit' is Top Song of Past Two Decades|publisher=''ABC News''|url=http://abcnews.go.com/WNT/story?id=2682023&page=1|access-date=2006-12-01|lang=en|archive-date=2009-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090314214828/http://abcnews.go.com/WNT/story?id=2682023&page=1|url-status=live}}</ref> ''Rolling Stone'' журналының редакциясы бейнеклипке 1993 жылғы «100 үздік музыкалық бейне» тізімінде 2-орынды берді.<ref name="RS 1993 video2">{{cite web|date=1993-10|title=Rolling Stone: "The 100 Top Music Videos"|publisher=Rock On The Net|url=http://www.rockonthenet.com/archive/1993/rsvideo.htm|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2014-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924101222/http://www.rockonthenet.com/archive/1993/rsvideo.htm|url-status=live}}</ref> Өз кезегінде, 1999 жылы MTV телеарнасы оны «бұрын-соңды жасалған 100 үздік музыкалық бейнеролик» рейтингінің 3-жолында атап өтті.<ref name="MTV 1999 video2">{{cite web|year=1999|title=MTV: '100 Greatest Music Videos Ever Made'|publisher=Rock On The Net|url=http://www.rockonthenet.com/archive/1999/mtv100.htm|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2013-06-23|archive-url=https://www.webcitation.org/6HaB94VFh?url=http://www.rockonthenet.com/archive/1999/mtv100.htm|url-status=live}}</ref> 2000 жылы [[VH1]] телеарнасы «Teen Spirit»-ке «ТВ-дағы 100 ұлы рок-н-роллдық сәт» тізімінің 18-позициясын беріп, «бейнебаян [әлемге] альтернативті рокты коммерциялық және поп-мәдени әлеуеттің [ракурсынан] ашты» деп атап өтті.<ref name="VH1 2000 video2">{{cite web|title=VH-1's 100 Greatest Rock & Roll Moments|publisher=AmIAnnoying.com|url=http://www.amiannoying.com/%28S%28kbtodvygih5iyiprvdctv414%29%29/collection.aspx?collection=5772|access-date=2013-10-24|lang=en|archive-date=2016-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102080358/http://www.amiannoying.com/(S(chulnrpruoqwlamlkwvekgjj))/collection.aspx?collection=5772|url-status=live}}</ref> 2001 жылы клип VH1 телеарнасының «100 үздік бейне» рейтингінде 4-орынды иеленді.<ref name="VH1 2001 video2">{{cite web|author=Susman, Gary|date=2001-05-02|title=News Summary: Model Patient|publisher=EW.com|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,108354,00.htm|access-date=2007-04-09|lang=en|archive-date=2009-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090315001433/http://www.ew.com/ew/article/0%2C%2C108354%2C00.htm|url-status=dead}}</ref> 2005 жылы бейнебаян [[MTV Россия]] мен ''[[Rolling Stone Russia]]'' өткізген «Әлемді өзгерткен 20 батыстық клип» онлайн-сауалнамасында көш бастады.<ref name="автоссылка3">''[[Rolling Stone Russia]]'', Маусым 2005.</ref> Кейіннен бұл бейнебаянға екі пародия түсірілді: музыкалық комик [[Оғаш Эл Янкович|«Оғаш Эл» Янкович]]тің «[[Smells Like Nirvana]]<nowiki/>» клипі (1992), сондай-ақ [[Боб Синклер]]дің «{{iw|Rock This Party (Everybody Dance Now)|«Rock This Party (Everybody Dance Now)»|en|Rock This Party (Everybody Dance Now)}}<nowiki/>» клипі (2006). 2009 жылы [[Vevo]] стримингтік сервисі іске қосылғаннан кейін [[YouTube]]-те жарияланған «Smells Like Teen Spirit» музыкалық бейнебаяны 2025 жылдың қыркүйегіндегі жағдай бойынша 2 миллиардтан астам қаралымға ие.<ref>{{Cite web|title=Nirvana - Smells Like Teen Spirit|publisher=NirvanaVEVO|work=YouTube|date=2009-06-16|access-date=2019-12-26|url=https://www.youtube.com/watch?v=hTWKbfoikeg|lang=en}}</ref> 2019 жылдың соңында бұл клип YouTube пайдаланушылары арасында «1990 жылдардағы ең танымал бейнелер» арасында екінші орынды иеленіп (990 млн қаралым), тек [[Guns N’ Roses]] рок-тобының «[[November Rain]]<nowiki/>» балладасына (1,4 млрд) есе жіберді; үшінші орынды [[The Cranberries]] тобының «[[Zombie (ән)|Zombie]]<nowiki/>» әні (1 млрд) иеленді.<ref>{{cite web|url=https://daily.afisha.ru/news/32873-youtube-nazval-samye-populyarnye-klipy-poslednih-chetyreh-desyatiletiy/|title=YouTube назвал самые популярные клипы последних четырех десятилетий|publisher=''Афиша''|lang=ru|date=2019-12-14|access-date=2019-12-20|archive-date=2019-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20191215005724/https://daily.afisha.ru/news/32873-youtube-nazval-samye-populyarnye-klipy-poslednih-chetyreh-desyatiletiy/}}</ref> === Гитарасы === 2022 жылдың мамырында Кобейннің «Smells Like Teen Spirit» клипінде (а corkе де ''[[Nevermind]]'' және ''[[In Utero (альбом)|In Utero]]'' альбомдарын жазу кезінде және кейбір концерттерде)<ref name="Variety">{{cite web|url=https://variety.com/2022/music/news/kurt-cobain-guitar-auction-smells-like-teen-spirit-1235274844/|title=Kurt Cobain’s ‘Smells Like Teen Spirit’ Guitar Auctions for Nearly $5 Million|author=Garcia, Thania|lang=en|date=2022-05-22|access-date=2022-05-26|publisher=''[[Variety]]''|archive-date=2022-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220526102911/https://variety.com/2022/music/news/kurt-cobain-guitar-auction-smells-like-teen-spirit-1235274844/|url-status=live}}</ref> пайдаланған 1969 жылғы [[Fender Mustang|Competition Lake Placid Blue Mustang]] гитарасы аукционға қойылды. Сауда-саттық [[Нью-Йорк]]тегі [[Hard Rock Cafe]]-де 150 000 долларлық бастапқы бағамен өтті. Лотқа деген үлкен қызығушылықтың арқасында аспаптың түпкілікті құны 4,5 миллион долларды құрап (алымдарды есептемегенде), аукциондарда сатылған ең қымбат [[электр гитара]]ға айналды. Аспаптың жаңа иесі {{iw|Джим Ирсей|Джим Ирсей|en|Jim Irsay}} болды, ол бұған дейін аукционда [[Дэвид Гилмор]]дың {{iw|The Black Strat|The Black Strat|en|The Black Strat}} гитарасын 3,9 миллионға сатып алған, сондай-ақ [[Элвис Пресли]], [[Джордж Харрисон]], [[Джон Леннон]], [[Пол Маккартни]], [[Эрик Клэптон]], [[Джерри Гарсия]], [[Принс]], [[Лес Пол]] және [[Боб Дилан]]ның гитараларына иелік ететін танымал гитара коллекционері (және тиісті жылжымалы көрменің иесі). «Мен әлемге деген көзқарасымызды өзгерткен американдық мәдениеттің тағы бір бөлшегін сақтап, қорғағаныма өте қуаныштымын» — деп мәлімдеді коллекционер. Өз кезегінде, сауда-саттық соның аясында өткен {{iw|Julien’s Auctions|Julien’s Auctions|en|Julien's Auctions}} аукцион үйінің президенті Даррен Жюльен былай деп атап өтті: «Курт Кобейннің және бүкіл рок-музыка тарихының мәдени тұрғыдан ең маңызды әрі тарихи тұрғыдан ең құнды гитараларының бірі болып табылатын осы аңызға айналған аспаптың менің туған [[Индиана]] штатыма, Джим Ирсейдің әйгілі естелік заттар коллекциясының бір бөлігі болу үшін оралуы — үлкен мәртебе. […] Мұндай аукцион өмірде бір-ақ рет болады, ол менің кәсіби мансабымдағы ең үлкен артықшылықтардың біріне айналды». Сатылған гитара Курт Кобейннің ең сүйікті аспаптарының бірі және оның мансабындағы Mustang маркалы негізгі гитаралардың бірі еді: «Мен солақаймын, қолайлы бағамен солақайларға арналған жоғары деңгейлі гитараларды табу оңай емес. Бірақ әлемдегі барлық гитаралардың ішінде маған Fender Mustang бәрінен де қатты ұнайды. Менде оның тек екеуі ғана болды».<ref name="Variety2">{{cite web|url=https://variety.com/2022/music/news/kurt-cobain-guitar-auction-smells-like-teen-spirit-1235274844/|title=Kurt Cobain’s ‘Smells Like Teen Spirit’ Guitar Auctions for Nearly $5 Million|author=Garcia, Thania|lang=en|date=2022-05-22|access-date=2022-05-26|publisher=''[[Variety]]''|archive-date=2022-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220526102911/https://variety.com/2022/music/news/kurt-cobain-guitar-auction-smells-like-teen-spirit-1235274844/|url-status=live}}</ref> Соңғы 12 жыл ішінде гитара {{iw|Поп-мәдениет мұражайы|Сиэтлдегі Поп-мәдениет мұражайында|en|Museum of Pop Culture}} музыканттың үш Sonic Blue «Sky-Stang» мустангтарының бірімен бірге көрмеге қойылды. Дегенмен, бұл гитара Кобейн ешқашан иелік еткен жалғыз Mustang маркалы {{Comment|Competition Stripe|Competition Stripe Mustang-ның айрықша ерекшелігі — корпустағы Shelby Mustang автомобильдер сериясына сілтеме жасайтын „жарыс“ жолақтары}} аспап болуымен ерекшеленеді.<ref>{{cite web|url=https://www.musicradar.com/news/kurt-cobain-mustang-sold-auction-nirvana|title=Kurt Cobain's Smells Like Teen Spirit 1969 Competition Fender Mustang guitar sells for $4.5 million at auction|author=Laing, Rob|lang=en|publisher=''[[MusicRadar]]''|date=2022-05-23|access-date=2022-05-26|archive-date=2022-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220526103103/https://www.musicradar.com/news/kurt-cobain-mustang-sold-auction-nirvana|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.vintageguitar.com/3281/fender-competition-mustang/|title=Fender Competition Mustang|author=Wright, Michael|lang=en|publisher=www.vintageguitar.com|access-date=26 мая 202|archive-date=2022-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518040045/http://www.vintageguitar.com/3281/fender-competition-mustang/|url-status=live}}</ref> == Концерттік орындаулары == «Smells Like Teen Spirit» әнінің алғашқы тірі «орындалуы» 1991 жылдың 17 сәуірінде [[сиэтл]]дік {{iw|OK Hotel|«OK Hotel»|en|OK Hotel}} қонақүйінде өтті.<ref>''With the Lights Out'' (p. 23) [CD liner notes]. Santa Monica: Geffen Records. 2004.</ref> Бұл жазба ''[[With the Lights Out]]'' бокс-сетінің DVD-інде кездеседі, сондай-ақ әннің қысқа үзінділері «Classic Albums: Nirvana — Nevermind» және «[[Хайп!|Hype!]]<nowiki/>» деректі фильмдеріне енген. «Smells Like Teen Spirit» мәтінінің алғашқы нұсқалары мен оның соңғы нұсқасы бір-бірінен өзгеше болғандықтан, кейбір жазбаларда ән өзгертілген мәтінмен кездеседі. Мәселен, әннің бірінші нұсқасы «Load up on guns, bring your friends» жолының орнына «Come out and play, make up the rules» жолымен басталған. Әннің алғашқы нұсқаларының аудиожазбасы ''With the Lights Out'' и ''[[Sliver: The Best of the Box]]'' жинақтарында бар. Тректің осыған ұқсас ертеректегі концерттік орындалуы [[Sonic Youth]] тобының алғашқы еуропалық туры кезінде түсірілген «[[1991: The Year Punk Broke]]<nowiki/>» деректі фильмінде кездеседі. Концерттік өнер көрсетулер кезінде топ әннің мәтіні мен қарқынын жиі өзгертіп отырған. Кейбір «тірі» нұсқаларда «our little group has always been» жолы «our little tribe has always been» болып өзгертілген, дәл осындай нұсқаны ''[[From the Muddy Banks of the Wishkah]]'' концерттік альбомынан естуге болады. ''[[Rolling Stone (журнал)|Rolling Stone]]'' журналының пікірінше, әннің бұл нұсқасы «Кобейннің әннің әуендік шекарасынан тыс бұралаңдап, осы әбден заезжен болған хитке жаңа өмір сыйлаған гитарасын [таспаға басып алды]».<ref>{{cite web|author=Ali, Lorraine|date=1998-02-02|title=''From the Muddy Banks of the Wishkah'' (review)|work=Rolling Stone|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/from-the-muddy-banks-of-the-wishkah-19980202|access-date=2015-02-02|lang=en|archive-date=2012-10-18|archive-url=https://www.webcitation.org/6BVpycdxC?url=http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/from-the-muddy-banks-of-the-wishkah-19980202|url-status=live}}</ref> Композицияның атаулы орындалуы 1991 жылы [[Би-Би-Си|Би-би-си]]-дің «[[Top of the Pops]]<nowiki/>» шоуында өтті, оның барысында топ алдын ала жазылған музыкалық фонограмма астында ойнаудан бас тартты. Кобейн гитараға дерлік қол тигізбей, мәтінді үнемі өзгерте отырып (мысалы, ол «Load up on guns, bring your friends» жолын «Load up on drugs, kill your friends» деп өзгертті), демонстративті түрде төмен дауыспен шырқады. Кейіннен вокалист [[The Smiths]] тобының фронтмені [[Моррисси]]дің{{ref+|1980 жылдары The Smiths тобының мүшелері де «Top of the Pops» шоуында «This Charming Man» әнін орындау кезінде дәл осылай саботаж жасаған болатын. Сол кезде Моррисси ұйымдастырушыларға шоудың толықтай жасанды екенін (бұдан әрі — барлық музыка фонограммамен орындалатынын) көрермендерге көрсету үшін сахнаға микрофонның орнына [[гладиолус]]тар шоғымен шығатынын және ән айтпайтынын мәлімдеген еді.|комм.}}<ref>Seven Ages of Rock. Part 7: «What the World Is Waiting For: British Indie», BBC, 2007. Time — 5:00-6:00</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=1PV4eiDi12w|title=TOTP - This Charming Man - The Smiths|publisher=''[[YouTube]]''|lang=en|access-date=2018-04-06|archive-date=2019-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190805125332/https://www.youtube.com/watch?v=1PV4eiDi12w|url-status=live}}</ref>{{sfn|Cross|2001|p=208}} дауысына еліктеуге тырысқанын мәлімдеді. 2006 жылы шоу жабылғаннан кейін ''[[The Observer]]'' газеті Nirvana тобының «Smells Like Teen Spirit» әнін орындауын бағдарламаның ең үздік сәттері арасында 3-орынға лайық деп тапты.<ref>{{cite web|date=2006-07-16|title="Top of the Pops" shows|work=Guardian|location=UK|url=https://www.theguardian.com/music/2006/jul/16/32|access-date=2006-10-18|lang=en|archive-date=2013-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20130930035454/http://www.theguardian.com/music/2006/jul/16/32|url-status=live}}</ref> Бұл өнер көрсету «Live! Tonight! Sold Out!!» видеоальбомында бар. Әннің концерттік нұсқасы «[[Live at the Paramount]]<nowiki/>» жинағына енгізілген. == Кавер-нұсқалары == «Smells Like Teen Spirit» әнін көптеген музыканттар қайта шырқады. Алғашқы кавер-жазбалардың бірі [[Тори Эймос]]тың өзінің ''[[Crucify]]'' (1992) [[EP]]-інде жарық көрген фортепианолық нұсқасы болды, оны Кобейн «таңғы асқа арналған тамаша нұсқа» деп атады.{{sfn|Azerrad|1994|p=257}} 2000 жылы [[Melvins]] тобы {{iw|Лейф Гарретт|Лейф Гарретттің|en|Leif Garrett}} қатысуымен ''[[The Crybaby]]'' альбомы үшін тректің кавер-нұсқасын жазды, ал {{iw|The Bad Plus|The Bad Plus|en|The Bad Plus}} [[джаз]] триосы әнді өздерінің ''{{iw|These Are the Vistas|These Are the Vistas|en|These Are the Vistas}}'' дискісі үшін қайта орындады.<ref>{{cite web|author=Norris, Michele|date=2003-05-09|title=The Bad Plus|publisher=NPR.org|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=1258433|access-date=2007-04-07|lang=en|archive-date=2018-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407184311/https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=1258433|url-status=live}}</ref> Бұдан бөлек, композицияның кавер-нұсқасын {{iw|Xorcist|Xorcist|en|Xorcist}} [[индастриал]] тобы ''{{iw|Shut Up Kitty|Shut Up Kitty|en|Shut Up Kitty}}'' жинағы үшін жазып алды. 2006 жылы әннің өз нұсқасын түрлі альтернативті орындаушылардың электронды кавер-нұсқаларына маманданған {{iw|The Moog Cookbook|The Moog Cookbook|en|The Moog Cookbook}} тобы жазды. Сондай-ақ жапондық [[битбокс]]шы {{iw|Dokaka|Dokaka|en|Dokaka}} жазған әннің нұсқасы да кездеседі. Британдық [[The Flying Pickets]] тобы өзінің ''{{iw|The Original Flying Pickets: Volume 1|The Original Flying Pickets: Volume 1|en|The Original Flying Pickets: Volume 1}}'' альбомында әннің [[а капелла]] нұсқасын шығарды. Ән трибьют-альбомдарда да кездеседі: {{iw|Blanks 77|Blanks 77|en|Blanks 77}} тобының ''Smells Like Bleach: A Punk Tribute to Nirvana'' альбомы және панк-әнші {{iw|Беки Бондаж|Беки Бондаждың|en|Beki Bondage}} ''Smells Like Nirvana'' альбомы. 2005 жылы эстрада әншісі [[Пол Анка]] композицияны 1950 жылдардағы [[Свинг (музыкалық жанр)|свинг]] стилінде қайта шырқады. 2006 жылы [[Flyleaf]] тобы {{iw|Yahoo! Music Radio|Yahoo! Music Radio|en|Yahoo! Music Radio}} музыкалық сервисі үшін әннің кавер-нұсқасын жазды. 2007 жылы әнші [[Патти Смит]] тректің кавер-нұсқасын өзінің ''[[Twelve]]'' альбомына енгізіп, оған өзі жазған мәтінді қосты — ән [[кантри]] стилінде, [[банджо]]ның сүйемелдеуімен орындалды.<ref>{{cite web|url=http://www.openculture.com/2013/03/patti_smiths_cover_of_nirvanas_smells_like_teen_spirit_strips_the_song_down_to_its_heart.html|title=Patti Smith SLTS Cover|publisher=openculture.com|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2018-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331223445/http://www.openculture.com/2013/03/patti_smiths_cover_of_nirvanas_smells_like_teen_spirit_strips_the_song_down_to_its_heart.html|url-status=live}}</ref> Джаз пианисі [[Роберт Гласпер]] әннің кавер-нұсқасын америкалық әнші [[Лала Хэтэуэй]]мен және өзінің ''[[Black Radio]]'' альбомында жарық көрген The Experiment тобымен бірге жазып алды. Лонгплей 55-ші «[[Грэмми]]<nowiki/>» салтанатында «[[Үздік ритм-н-блюз альбомы үшін Грэмми сыйлығы»|Үздік ритм-н-блюз альбомы]]<nowiki/>» марапатымен атап өтілді.<ref>{{cite web|url=http://www.grammy.com/nominees/search?artist=&field_nominee_work_value=&year=2012&genre=27|title=The 55th Annual Grammy Awards Nominees List "R&B"|access-date=2016-02-07|publisher=National Academy of Recording Arts and Sciences|lang=en|archive-date=2016-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20161012152253/http://www.grammy.com/nominees/search?artist=&field_nominee_work_value=&year=2012&genre=27|url-status=live}}</ref> Өз кезегінде, «[[Курт Кобейн: Қарғыс атқан монтаж]]<nowiki/>» деректі фильмінде [[бельгия]]лық [[Scala & Kolacny Brothers]] қыздар хоры орындаған «Smells Like Teen Spirit» әнінің хор нұсқасы кездеседі. 2015 жылдың қаңтарында [[Дэниел Джонс (1979)|Дэниэл Джонс]] Аустралияның {{iw|Triple J|Triple J|en|Triple J}} радиостанциясындағы «Beat The Drum» хабарында әннің кавер-нұсқасын орындады.<ref>{{cite web|url=http://makingmyalbum.com/musician-learn-from-daniel-johns-smells-like-a-teen-spirit/|title=Archived copy|access-date=2015-01-19|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150120005813/http://makingmyalbum.com/musician-learn-from-daniel-johns-smells-like-a-teen-spirit/|archive-date=2015-01-20|lang=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/triplej/musicnews/s4163713.htm|title=Triple J News|publisher=ABC|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2015-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20150201222714/http://www.abc.net.au/triplej/musicnews/s4163713.htm|url-status=live}}</ref> Уақыт өте келе «Smells Like Teen Spirit» басқа форматтарға бейімделді. Мәселен, немістің [[Хардкор-панк|хардкор тобы]] [[Atari Teenage Riot]] бұл әнді өзінің ''{{iw|Burn, Berlin, Burn!|Burn, Berlin, Burn!|en|Burn, Berlin, Burn!}}'' альбомындағы «Atari Teenage Riot» трегі үшін [[Сэмпл|сэмплдеді]]. Неміс техно-диджейі DJ Balloon да бұл композицияны өзінің «Monstersound» трегі үшін сэмплдеді.<ref>{{cite web|publisher=''Norddeutscher Rundfunk''|date=2001-04|title=DJ Balloon: 'Techno Rocker'|url=http://www.eurovision.de/index.html?/rueckblick/grandprix2001/ve_djballoon.html|lang=en|access-date=2007-05-31|archive-date=2011-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110816163315/http://www.eurovision.de/index.html?%2Frueckblick%2Fgrandprix2001%2Fve_djballoon.html|url-status=live}}</ref> Аспаптық кавер-нұсқасы (заңды шағымдардан жалтару үшін сәл өзгертілген музыкамен және «Self High-Five» деген басқа атаумен) [[World Championship Wrestling]] ұйымында рестлер [[Даймонд Даллас Пэйдж]]дің {{iw|музыкалық тақырыбы (рестлинг)|музыкалық тақырыбы|en|Music in professional wrestling}} ретінде қолданылды.<ref>{{cite web|author=Gentry, Joseph|date=2007-04-07|title=DDP Speaks On Jay-Z, WCW Days, Kanyon, More|publisher=PWHeadlines.com|url=http://www.pwheadlines.com/WWE/DDP_Speaks_On_Jay-Z_WCW_Days_Kanyon_More.shtml|access-date=2007-04-15|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20111002093854/http://www.pwheadlines.com/WWE/DDP_Speaks_On_Jay-Z_WCW_Days_Kanyon_More.shtml|archive-date=2011-10-02|url-status=dead}}</ref> Өз кезегінде, американдық рэпер [[Канье Уэст]] жексенбілік құлшылықта [[госпел]]-[[хор]]мен бірге «Smells Like Teen Spirit» әнін қайта шырқап, әннің соңғы рефренін «[[Аллилуйя]]<nowiki/>» сөзіне ауыстырды.<ref>{{cite web|url=https://daily.afisha.ru/news/29139-kane-uest-perepel-hity-gruppy-nirvana-na-voskresnoy-sluzhbe/|title=Канье Уэст перепел хиты группы Nirvana на воскресной службе|publisher=''[[Афиша (журнал)|Афиша]]''|lang=ru|access-date=2019-10-30|archive-date=2019-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20191030184247/https://daily.afisha.ru/news/29139-kane-uest-perepel-hity-gruppy-nirvana-na-voskresnoy-sluzhbe/|url-status=live}}</ref> Бұл өнер көрсету оның «Sunday Service» ({{Lang-kk|Жексенбілік құлшылық}}) жобасының бір бөлігі болды және бірнеше айдан кейін жарық көрген ''[[Jesus Is King]]'' альбомының діни тақырыбымен үндестік тапты.<ref>{{cite web|url=https://daily.afisha.ru/news/31468-vyshel-treyler-dokumentalnogo-filma-kane-uesta-jesus-is-king/|title=Вышел трейлер документального фильма Канье Уэста «Jesus Is King»|publisher=''[[Афиша (журнал)|Афиша]]''|lang=ru|access-date=2019-10-30|archive-date=2019-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20191030183812/https://daily.afisha.ru/news/31468-vyshel-treyler-dokumentalnogo-filma-kane-uesta-jesus-is-king/}}</ref> == Пародиялары == [[Сурет:WeirdAlSmellsLikeNirvana.jpg|right|210px|thumb|Кобейн бейнесіндегі комик [[[[Оғаш Эл Янкович|«Оғаш Эл» Янкович]] «[[Smells Like Nirvana]]» әнін орындайды. Бұл трек ''[[Nevermind]]'' мұқабасына пародия жасалған ''[[Off the Deep End]]'' альбомында жарық көрген.]] Уақыт өте келе «Smells Like Teen Spirit» әнін пародиялайтын бірнеше музыкалық бейнебаян пайда болды. 1992 жылы музыкалық комик [[Оғаш Эл Янкович|«Оғаш Эл» Янкович]] топқа арналған «[[Smells Like Nirvana]]<nowiki/>» әнін жазды. Бұл әннің музыкалық бейнебаянында Янкович Кобейннің өзін, оның түсініксіз ән айту мәнерін, сондай-ақ әннің бұлыңғыр мағынасын пародиялады. Музыкант әнге көптеген комедиялық элементтер қосып, гитара солосын тамақ шаю дыбыстарымен, ысқырықтармен және тубамен алмастырды, ал «Yay!» айқайын [[сиыр]] мен [[қозы]]<nowiki/>ның дауыстарымен алмастырды. Пародия Nirvana тобының өзіне өте қатты ұнады<ref name="AfishaSLTS4">{{cite web|url=https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|title=История одной песни «Smells Like Teen Spirit»|publisher=''[[Афиша (журнал)|Афиша]]''|lang=ru|access-date=2018-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130619051440/https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|archive-date=2013-06-19}}</ref> — Дэйв Гролдың айтуынша, ол мұны көргенде «міне, бұл — жетістік» екенін түсінген,<ref>{{cite web|date=2006-09-19|title=Weird Al Yankovic Dishes On James Blunt, Discusses His Role As the Whitest, Nerdiest Rock Star Ever|work=Rolling Stone|url=https://www.rollingstone.com/music/news/weird-al-yankovic-dishes-on-james-blunt-discusses-his-role-as-the-whitest-nerdiest-rock-star-ever-20060919|access-date=2011-04-05|lang=en|archive-date=2011-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110427114936/http://www.rollingstone.com/music/news/weird-al-yankovic-dishes-on-james-blunt-discusses-his-role-as-the-whitest-nerdiest-rock-star-ever-20060919|url-status=live}}</ref> өз кезегінде Кобейн Янковичті «музыкалық данышпан» деп атаған.<ref name="AfishaSLTS4" /> 1995 жылы {{iw|Pansy Division|Pansy Division|en|Pansy Division}} [[квиркор]]-тобы өзінің ''{{iw|Pile Up|Pile Up|en|Pile Up}}'' альбомы үшін «Smells Like Queer Spirit» деп аталатын пародия жазды. Дегенмен, ұжымның гитаристі {{iw|Джон Джиноли|Джон Джиноли|en|Jon Ginoli}} өзінің нұсқасы пародия емес, «жылы лебізді құрмет» екенін алға тартты.<ref name="Teen Spirit at ten2">{{cite web |author=Lapriore, Elaine|title='Teen Spirit' at 10: An Unshakable Scent|work=The Washington Post|date=2001-09-02|url=https://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A25214-2001Aug31?language=printer|access-date=2009-08-01|lang=en|archive-date=2011-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20111020004706/http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A25214-2001Aug31?language=printer|url-status=dead}}</ref> 1996 жылы бұл ән [[World Championship Wrestling]] ұйымында өнер көрсеткен рестлер [[Даймонд Даллас Пейдж]]<nowiki/>дің музыкалық тақырыбына айналды. Трек «Self High-Five» деп аталды және «Smells Like Teen Spirit» әніне өте қатты ұқсайтын еді. Оған Дэйв Грол назар аударып, әнді «көшірме» деп атады және «WCW бізге ақша төлеуі керек» деп мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url=http://www.wrestlezone.com/news/253249-dave-grohl-had-heat-with-ddpwcw-over-qself-high-fiveq|title=Dave Grohl Had Heat With DDP/WCW Over "Self High Five" - Wrestlezone|date=2012-04-17|work=Wrestlezone|access-date=2017-06-01|lang=en|archive-date=2017-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20171008082850/http://www.wrestlezone.com/news/253249-dave-grohl-had-heat-with-ddpwcw-over-qself-high-fiveq|url-status=live}}</ref> Кейіннен бұл музыкалық тақырып «Teen Spirit» әнінен өзгеше болуы үшін өзгертілді. Ешқандай сот талап-арыздары болған жоқ. «Smells Like Teen Spirit» бірнеше фильмде пародияланды. Сонымен, «[[Мулен Руж!]]<nowiki/>» кинолентасында бұл ән атаулы түнгі клубқа арналған «Can Can» сахнасы кезінде шырқалды.<ref>{{cite web|last=Feldman|first=Kate|date=2016-06-01|title=Ranking the musical numbers from ‘Moulin Rouge’ on the 15th anniversary of the film|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/movies/ranking-songs-moulin-rouge-15th-anniversary-article-1.2656837|access-date=2016-10-23|lang=en|archive-date=2018-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407184007/http://www.nydailynews.com/entertainment/movies/ranking-songs-moulin-rouge-15th-anniversary-article-1.2656837|url-status=live}}</ref> «[[Маппеттер (фильм, 2011)|Маппеттер]]<nowiki/>» фильмінде ән [[Шаштараздық квартет|барбершоп-квартет]] стилінде пародияланады, оны таспаның кейіпкерлері: {{iw|Rowlf the Dog|Rowlf the Dog|en|Rowlf the Dog}}, {{iw|Link Hogthrob|Link Hogthrob|en|Link Hogthrob}}, {{iw|Sam Eagle|Sam Eagle|en|Sam Eagle}} және {{iw|Beaker (Маппет)|Beaker|en|Beaker (Muppet)}} [[Джек Блэк]] қатысқан сахна кезінде орындайды, ал Джек Блэк олардың «барлық уақыттағы ең ұлы әндердің бірін құртып жатқанын» мәлімдейді.<ref>{{cite web|last=Gallo|first=Phil|title='Muppets' Movie Soundtrack Features Feist, Flight of the Conchords, Andrew Bird|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/muppets-soundtrack-feist-flight-conchords-246217|access-date=2013-07-11|work=The Hollywood Reporter|date=2011-10-10|lang=en|archive-date=2014-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20140316104206/http://www.hollywoodreporter.com/news/muppets-soundtrack-feist-flight-conchords-246217|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/the-muppets-original-soundtrack-mw0002228277|first=Chrysta|last=Cherrie|title=Muppets OST|access-date=2014-02-14|work=Allmusic|lang=en|archive-date=2018-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407183423/https://www.allmusic.com/album/the-muppets-original-soundtrack-mw0002228277|url-status=live}}</ref> Әннің кавер нұсқасы (Think Up Anger тобының орындауында) «{{iw|Дар ағашы (фильм, 2015)|«Дар ағашы»|en|The Gallows}}» лентасының трейлерлерінің бірінде көрсетілді.<ref>{{cite web|last=Campbell|first=Christopher|date=2015-05-21|title=The Gallows Trailer: Smells Like Teen Death|url=https://filmschoolrejects.com/the-gallows-trailer-smells-like-teen-death-5470a9390f32#.qb67y34cb|publisher=''Film School Rejects''|access-date=2016-10-23|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408010246/https://filmschoolrejects.com/the-gallows-trailer-smells-like-teen-death-5470a9390f32/#.qb67y34cb|url-status=live}}</ref> «[[Пэн: Нетландияға саяхат]]<nowiki/>» фильмінде [[Питер Пэн]] Неверлендке алғаш рет келген кезде «Smells Like Teen Spirit» әнін Қара Сақал ([[Хью Джекман]]) орындайды.<ref>{{cite web|last=Frost|first=Caroline|date=2015-10-19|title=Joe Wright Reveals How Nirvana Anthem 'Smells Like Teen Spirit' Made It Into Neverland Prequel 'Pan'|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2015/10/19/pan-film-joe-wright_n_8330856.html|work=The Huffington Post|access-date=2016-10-23|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408073318/https://www.huffingtonpost.co.uk/2015/10/19/pan-film-joe-wright_n_8330856.html|url-status=live}}</ref> 2016 жылы Италияның [[Чезена]] қаласында бір уақытта 1200 музыкант өнер көрсеткен концерт өтті. Орындалған рок-хиттердің арасында «Smells Like Teen Spirit» әні де болды.<ref>{{cite web|url=https://meduza.io/shapito/2016/07/28/1200-muzykantov-sobralis-na-odnoy-stsene-i-sygrali-luchshie-rok-hity|title=1200 музыкантов собрались на одной сцене и сыграли лучшие рок-хиты|publisher=''Медуза''|lang=ru|access-date=2018-04-07|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408073443/https://meduza.io/shapito/2016/07/28/1200-muzykantov-sobralis-na-odnoy-stsene-i-sygrali-luchshie-rok-hity|url-status=live}}</ref> Бірнеше күн ішінде бұл өнер көрсетудің видеосы [[YouTube]]-те бір жарым миллион қаралым жинады.<ref>{{cite web|url=https://www.ridus.ru/news/243220|title=Тысяча музыкантов одновременно исполнили бессмертный хит Nirvana|lang=ru|access-date=2018-04-07|publisher=''Ридиус''|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408073252/https://www.ridus.ru/news/243220|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?time_continue=9&v=Ul8vqaGGnY0|title=Smells Like Teen Spirit - Rockin'1000 That's Live Official|publisher=''YouTube''|lang=en|access-date=2018-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20231127172118/https://www.youtube.com/watch?time_continue=9&v=Ul8vqaGGnY0|archive-date=2023-11-27}}</ref> == Композициялар тізімі мен шығарылым форматтары == {{col-begin}} {{col-break}} '''{{ту|Ұлыбритания}} Ұлыбритания; [[Күйтабақ|7 дюймдік сингл]] {{small|(DGC 5)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:30 # «[[Drain You]]» (Кобейн) — 3:44 '''{{ту|Ұлыбритания}} Ұлыбритания; 12 дюймдік сингл {{small|(DGCT 5)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 5:01 # «Drain You» (Кобейн) — 3:43 # «Even in His Youth» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 3:03 * Құрамында «Smells Like Teen Spirit» әнінің альбомдық нұсқасы бар. '''{{ту|Ұлыбритания}} Ұлыбритания; [[компакт-диск]] {{small|(DGCTD 5)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:30 # «Drain You» (Кобейн) — 3:43 # «Even in His Youth» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 3:03 # «[[Aneurysm]]» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:44 '''{{ту|Ұлыбритания}} Ұлыбритания; 12 дюймдік «picture disc» {{small|(DGCTP 5)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 5:01 # «Even in His Youth» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 3:03 # «Aneurysm» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:44 * Құрамында «Smells Like Teen Spirit» әнінің альбомдық нұсқасы бар. {{col-break}} '''{{ту|АҚШ}} Америка Құрама Штаттары; [[Күйтабақ|7 дюймдік сингл]] {{small|(DGCS7-19050)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:30 # «Even in His Youth» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 3:03 '''{{ту|АҚШ}} Америка Құрама Штаттары; компакт-диск {{small|(DGCDS-21673)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:30 # «Even in His Youth» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 3:03 # «Aneurysm» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:44 '''{{ту|АҚШ}} Америка Құрама Штаттары; [[компакт-кассета]] {{small|(DGCCS-19050)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:30 # «Even in His Youth» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 3:03 {{col-break}} {{col-end}} == Жазба қатысушылары == * [[Курт Кобейн]] — [[гитара]], [[вокал]] * [[Крис Новоселич]] — [[бас-гитара]] * [[Дэйв Грол]] — [[ұрмалы аспаптар]] * [[Бутч Виг]] — [[дыбыс инженері]], [[Музыкалық продюсер|продюсер]] * {{iw|Энди Уоллес|Энди Уоллес|en|Andy Wallace (producer)}} — [[микширование]] == Чарттары мен сертификаттауы == {{col-start}} {{col-2}} === Апталық чарттары === {| class="wikitable sortable ts-columnstyle-center-2" |- !Чарты (1991—1992) !Жоғары<br>позициясы |- |{{ту|Аустралия}} ''[[ARIA Charts|Аустралия]]''<ref>{{cite web|title=Australian-charts.com – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|publisher=ARIA Top 50 Singles|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408092634/http://www.australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s}}</ref> |5 |- |{{ту|Аустрия}} ''[[Ö3 Austria Top 40|Аустрия]]''<ref>{{cite web|title=Austriancharts.at – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Ö3 Austria Top 40|lang=de|access-date=2018-04-07|url=http://www.austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408092819/http://www.austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s}}</ref> |8 |- |{{ту|Бельгия}} ''[[Ultratop|Бельгия]]''<ref>{{cite web|title=Ultratop.be – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Ultratop 50|lang=de|access-date=2018-04-07|url=http://www.ultratop.be/nl/song/955/Nirvana-Smells-Like-Teen-Spirit|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408092954/http://www.ultratop.be/nl/song/955/Nirvana-Smells-Like-Teen-Spirit}}</ref> |1 |- |{{ту|Ұлыбритания}} ''[[UK Singles Chart|Ұлыбритания]]''<ref>{{cite web|title=Nirvana: Artist Chart History|work=Official Charts Company|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.officialcharts.com/search/artists/nirvana/|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408093122/http://www.officialcharts.com/search/artists/nirvana/}}</ref> |7 |- |{{ту|Германия}} ''[[GfK Entertainment Charts|Германия]]''<ref>{{cite web|title=Musicline.de – Nirvana Single-Chartverfolgung|work=Musicline.de – Nirvana Single-Chartverfolgung|lang=de|access-date=2018-04-07|url=http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Nirvana/?type=single|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408093259/http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Nirvana/?type=single}}</ref> |2 |- |{{ту|Еуропа}} ''[[European Hot 100 Singles|Еуропа]]''<ref>{{cite web|title=Billboard magazine - 7 March 1992 - p. 39 - "Hits of the World" section under "Eurochart Hot 100"|work=americanradiohistory.com|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.americanradiohistory.com/hd2/IDX-Business/Music/Archive-Billboard-IDX/IDX/90s/1992/Billboard-1992-03-07-OCR-Page-0037.pdf#search=%22eurochart%20nirvana%20spirit%22}}</ref> |4 |- |{{ту|Ирландия}} ''[[Irish Singles Chart|Ирландия]]''<ref>{{cite web|title=The Irish Charts – Search Results – Smells Like Teen Spirit|work=Irish Singles Chart|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://irishcharts.ie/search/placement?page=1&placement%5Btitle%5D=Smells+Like+Teen+Spirit|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408093534/http://irishcharts.ie/search/placement?page=1&placement%5Btitle%5D=Smells+Like+Teen+Spirit}}</ref> |15 |- |{{ту|Испания}} ''[[Productores de Música de España|Испания]]''<ref>{{cite web|title=Billboard magazine - 21 August 1992 - p. 59 - "Hits of the World" section under "Spain"|work=americanradiohistory.com|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.americanradiohistory.com/hd2/IDX-Business/Music/Archive-Billboard-IDX/IDX/90s/1992/Billboard-1992-08-21-OCR-Page-0051.pdf#search=%22eurochart%20nirvana%20spirit%22}}</ref> |1 |- |{{ту|Италия}} ''[[Federazione Industria Musicale Italiana|Италия]]''<ref>{{cite web|title=Billboard magazine - 21 August 1992 - p. 659 - "Hits of the World" section under "Italy"|work=Federazione Industria Musicale Italiana|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.americanradiohistory.com/hd2/IDX-Business/Music/Archive-Billboard-IDX/IDX/90s/1992/Billboard-1992-08-21-OCR-Page-0051.pdf#search=%22eurochart%20nirvana%20spirit%22}}</ref> |3 |- |{{ту|Канада}} ''[[RPM (журнал)|Канада]]''<ref>{{cite web|title=Top RPM Singles: Issue 2060|work=RPM|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/image.aspx?Image=nlc008388.2060&URLjpg=http%3a%2f%2fwww.collectionscanada.gc.ca%2fobj%2f028020%2ff4%2fnlc008388.2060.gif&Ecopy=nlc008388.2060|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408093844/http://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/image.aspx?Image=nlc008388.2060&URLjpg=http%3a%2f%2fwww.collectionscanada.gc.ca%2fobj%2f028020%2ff4%2fnlc008388.2060.gif&Ecopy=nlc008388.2060}}</ref> |9 |- |{{ту|Нидерланд}} ''[[Dutch Top 40|Нидерланд]] (Dutch Top 40)''<ref>{{cite web|title=Nederlandse Top 40 – Nirvana|work=Dutch Top 40|lang=nl|access-date=2018-04-07|url=https://www.top40.nl/top40-artiesten|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408093952/https://www.top40.nl/top40-artiesten}}</ref> |3 |- |{{ту|Нидерланд}} ''[[Single Top 100|Нидерланд]] (Single Top 100)''<ref>{{cite web|title=Dutchcharts.nl – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Single Top 100|lang=nl|access-date=2018-04-07|url=http://www.dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094056/http://www.dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s}}</ref> |3 |- |{{ту|Жаңа Зеландия}} ''[[Recorded Music NZ|Жаңа Зеландия]]''<ref>{{cite web|title=Charts.org.nz – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Recorded Music NZ|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094307/http://www.charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s}}</ref> |1 |- |{{ту|Норвегия}} ''[[VG-lista|Норвегия]]''<ref>{{cite web|title=Norwegiancharts.com – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=VG-lista|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407183620/http://www.norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|url-status=live}}</ref> |2 |- |{{ту|Польша}} ''[[Lista Przebojów Programu Trzeciego|Польша]]''<ref>{{cite web|title=Smells Like Teen Spirit — Polskie Radio|work=Polskie Radio|lang=pl|access-date=2018-04-07|url=http://lp3.polskieradio.pl/utwor/artykul4383,381_smells_like_teen_spirit.aspx|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094459/http://lp3.polskieradio.pl/utwor/artykul4383,381_smells_like_teen_spirit.aspx}}</ref> |2 |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Billboard Hot 100|Америка Құрама Штаттары]] (Billboard Hot 100)''<ref>{{cite web|title=Nirvana Chart History (Hot 100)|work=Billboard|lang=en|access-date=2018-04-07|url=https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/hot-100|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094638/https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/hot-100}}</ref> |6 |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Hot Mainstream Rock Tracks|Америка Құрама Штаттары]] (Mainstream Rock)''<ref>{{cite web|title=Nirvana Chart History (Mainstream Rock)|work=Billboard|lang=en|access-date=2018-04-07|url=https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/hot-mainstream-rock-tracks|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094742/https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/hot-mainstream-rock-tracks}}</ref> |7 |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Alternative Songs|Америка Құрама Штаттары]] (Alternative Songs)''<ref>{{cite web|title=Nirvana Chart History (Alternative Songs)|work=Billboard|lang=en|access-date=2018-04-07|url=https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/alternative-songs|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094819/https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/alternative-songs}}</ref> |1 |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Dance Club Songs|Америка Құрама Штаттары]] (Dance Club Songs)''<ref>{{cite web|title=Nirvana Chart History (Dance Club Songs)|work=Billboard|lang=en|access-date=2018-04-07|url=https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/dance-club-play-songs|archive-date=2018-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180517093943/https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/dance-club-play-songs|url-status=live}}</ref> |14 |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Dance/Electronic Songs|Америка Құрама Штаттары]] (Dance/Electronic)''<ref>{{cite web|title=Nirvana Chart History (Hot Dance/Electronic Songs)|work=Billboard|lang=en|access-date=2018-04-07|url=https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/dance-electronic-songs|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094942/https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/dance-electronic-songs}}</ref> |27 |- |{{ту|Финляндия}} ''[[Suomen virallinen lista|Финляндия]]''<ref>Pennanen, Timo (2006). ''[http://suomenlistalevyt.blogspot.co.uk/2015/08/new-njo.html Sisältää hitin: levyt ja esittäjät Suomen musiikkilistoilla vuodesta 1972] {{Wayback|url=http://suomenlistalevyt.blogspot.co.uk/2015/08/new-njo.html |date=20160729081307 }}''. Otava Publishing Company Ltd. {{ISBN|951-1-21053-X}}.</ref> |8 |- |{{ту|Франция}} ''[[Syndicat National de l’Édition Phonographique|Франция]]''<ref>{{cite web|title=Lescharts.com – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Les classement single|lang=fr|access-date=2018-04-07|url=http://www.lescharts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408095018/http://www.lescharts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s}}</ref> |1 |- |{{ту|Швеция}} ''[[Sverigetopplistan|Швеция]]''<ref>{{cite web|title=Swedishcharts.com – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Singles Top 100|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408095119/http://www.swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s}}</ref> |3 |- |{{ту|Швейцария}} ''[[Swiss Hitparade|Швейцария]]''<ref>{{cite web|title=Swisscharts.com – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Swiss Hitparade|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.swisscharts.com/song/Nirvana/Smells-Like-Teen-Spirit-2389|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408095151/http://www.swisscharts.com/song/Nirvana/Smells-Like-Teen-Spirit-2389}}</ref> |6 |} {{col-2}} === Жылдық қорытынды чарттары === {| class="wikitable sortable ts-columnstyle-center-2" |- !Чарты (1992) !Жоғары<br>позициясы |- |{{ту|Аустралия}} ''[[ARIA Charts|Аустралия]]''<ref>{{cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-50-singles-1992.htm|title=ARIA Charts - End Of Year Charts - Top 50 Singles 1992|publisher=''The Australian Recording Industry Association''|access-date=2015-10-21|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408095449/http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-50-singles-1992.htm}}</ref> |46 |- |{{ту|Бельгия}} ''[[Ultratop|Бельгия]]''<ref>{{cite web|url=http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=1992|title=Jaaroverzichten 1992|lang=nl|publisher=''Ultratop 50''|access-date=2015-10-21|archive-date=2021-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20211014034905/https://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=1992|url-status=live}}</ref> |17 |- |{{ту|Германия}} ''[[GfK Entertainment Charts|Германия]]''<ref>{{cite web|url=https://www.offiziellecharts.de/charts/single-jahr/for-date-1992|title=Top 100 Single-Jahrescharts|publisher=''Media Control Charts''|access-date=2015-10-21|lang=de|archive-date=2015-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20150509002247/https://www.offiziellecharts.de/charts/single-jahr/for-date-1992|url-status=live}}</ref> |17 |- |{{ту|Нидерланд}} ''[[Dutch Top 40|Нидерланд]] (Dutch Top 40)''<ref>{{cite web|url=http://www.top40.nl/bijzondere-lijsten/top-100-jaaroverzichten/1992|title=Top 100-Jaaroverzicht van 1992|publisher=''Dutch Top 40''|access-date=2015-10-21|lang=nl|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408095840/https://www.top40.nl/bijzondere-lijsten/top-100-jaaroverzichten/2017}}</ref> |29 |- |{{ту|Нидерланд}} ''[[Single Top 100|Нидерланд]] (Single Top 100)''<ref>{{cite web|url=http://dutchcharts.nl/jaaroverzichten.asp?year=1992&cat=s|title=Jaaroverzichten - Single 1992|publisher=''Single Top 100''|access-date=2015-10-23|lang=nl|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408095938/http://dutchcharts.nl/jaaroverzichten.asp?year=1992&cat=s}}</ref> |28 |- |{{ту|Жаңа Зеландия}} ''[[Recorded Music NZ|Жаңа Зеландия]]''<ref>{{cite web|url=http://nztop40.co.nz/chart/?chart=3881|title=Top Selling Singles of 1992|publisher=''Recorded Music NZ''|access-date=2015-10-21|lang=en|archive-date=2015-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20150210184811/http://nztop40.co.nz/chart/?chart=3881|url-status=live}}</ref> |10 |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Billboard Hot 100|Америка Құрама Штаттары]]''<ref>{{cite web|url=http://longboredsurfer.com/charts/1992|title=Billboard Top 100 - 1992|publisher=''longboredsurfer.com''|access-date=2015-10-21|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408100137/http://longboredsurfer.com/charts/1992}}</ref> |32 |} === Сертификаттауы === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- !scope="col"|Елі !scope="col"|Мәртебесі !scope="col"|Таралымы |- |{{ту|Аустралия}} ''[[Аустралия дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Аустралия]]''<ref>{{cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/1992/singles-chart|title=1992 ARIA Singles Chart|publisher=''Australian Recording Industry Association''|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408100525/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/1992/singles-chart}}</ref> | [[Сурет:Gold record icon.svg|19px]] [[Алтын диск|Алтын]] | 35,000^ |- |{{ту|Жаңа Зеландия}} ''[[Recorded Music NZ|Жаңа Зеландия]]''<ref>{{cite web|url=https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=3508|title=New Zealand single certifications|publisher=''Recorded Music NZ''|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408074946/https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=3508|url-status=live}}</ref> | [[Сурет:Gold record icon.svg|19px]] [[Алтын диск|Алтын]] | 5,000* |- |{{ту|Швеция}} ''[[Swedish Recording Industry Association|Швеция]]''<ref>{{cite web|url=http://www.directupload.net/file/d/4168/c7rynnb5_png.htm|title=Swedish single certifications – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|publisher=''Swedish Recording Industry Association''|access-date=2018-04-07|lang=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151111185955/http://www.directupload.net/file/d/4168/c7rynnb5_png.htm|archive-date=2015-11-11}}</ref> | [[Сурет:Gold record icon.svg|19px]] [[Алтын диск|Алтын]] | 25,000^ |- |{{ту|Ұлыбритания}} ''[[Британдық фонограмма өндірушілер қауымдастығы|Ұлыбритания]]''<ref>{{cite web|url=https://www.bpi.co.uk/brit-certified/|title=British single certifications – Nirvana – Smells Like Teen Spirit. Комментарий: Введите в строке поиска «Nirvana» и кликните «search».|publisher=''British Phonographic Industry''|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2018-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407115905/https://www.bpi.co.uk/brit-certified/|url-status=live}}</ref> | [[Сурет:Platinum record icon.svg|20px]] Платиналық | 600,000© |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Америка Құрама Штаттары]]''<ref name="автоссылка1">{{cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=Nirvana&ti=Smells+Like+Teen+Spirit#search_section|title=American single certifications – Nirvana – Smells Like Teen Spirit. Комментарий: Нажмите «Advanced», нажмите «Format», выберите строку «Single», нажмите «SEARCH».|publisher=''Recording Industry Association of America''|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2019-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190928214417/https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=Nirvana&ti=Smells+Like+Teen+Spirit#search_section|url-status=live}}</ref> | [[Сурет:Platinum record icon.svg|20px]] Платиналық | 1,000,000^ |- !colspan="3"|Сандық сатуы |- |{{ту|Дания}} ''{{iw|Дания дыбыс жазу индустриясының федерациясы|Дания|en|IFPI Denmark}}''<ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.dk/?q=content/nirvana-smells-teen-spirit-1|title=Nirvana Smells Like teen Spirit - Denmark IFPI Certification - Track|publisher=''IFPI Denmark''|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408100727/http://www.ifpi.dk/?q=content%2Fnirvana-smells-teen-spirit-1}}</ref> | [[Сурет:Platinum record icon.svg|20px]] Платиналық | 60,000^ |- |{{ту|Италия}} ''[[Federazione Industria Musicale Italiana|Италия]]''<ref>{{cite web|url=http://www.fimi.it/certificazioni#/category:singoli/page:0/term:Nirvana|title=talian single certifications – Nirvana – Smells Like Teen Spirit"|publisher=''Federazione Industria Musicale Italiana''|access-date=2018-04-07|lang=it|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408100834/http://www.fimi.it/certificazioni#/category:tutte/year:2016}}</ref> | [[Сурет:Double platinum record icon.svg|20px]] 2× Платиналық | 60,000* |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Америка Құрама Штаттары]]''<ref name="автоссылка1" /> | [[Сурет:Gold record icon.svg|19px]] [[Алтын диск|Алтын]] | 2,837,000<ref>{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20171002192602/http://www.defjampromo.com/files/2009/10/BB-Digital-Songs-Chart-Wk.-Ending-9-28-17.pdf|title=Nielsen SoundScan charts – Digital Songs – Week Ending: 09/28/2017|archive-date=2017-10-02|publisher=''Nielsen SoundScan''|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.defjampromo.com/files/2009/10/BB-Digital-Songs-Chart-Wk.-Ending-9-28-17.pdf}}</ref> |- !colspan="3"|Стримингтік қызметтеры |- |{{ту|Дания}} ''{{iw|Дания дыбыс жазу индустриясының федерациясы|Дания|en|IFPI Denmark}}''<ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.dk/?q=content/nirvana-smells-teen-spirit|title=Nirvana Smells Like teen Spirit - Denmark IFPI Certification - Streaming|publisher=''IFPI Denmark''|access-date=2018-04-07|lang=it|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408100954/http://www.ifpi.dk/?q=content%2Fnirvana-smells-teen-spirit}}</ref> | [[Сурет:Gold record icon.svg|19px]] [[Алтын диск|Алтын]] | 30,000^ |- | class="shadow" colspan="3" style="text-align:center; font-size:8pt"| ^ сертификаттауға негізделген сату мәліметтері <br>* сертификаттауға негізделген сату мәліметтері<br>© сертификаттауға негізделген сату және стриминг мәліметтері |} {{col-end}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|3}} == Әдебиет == * {{Жарияланым|кітап|автор = Azerrad M.|автор сілтемесі=Азеррад, Майкл|жауапты=Michael Azzerad|тақырыбы = Come as You Are|ішкі тақырып=The Story of Nirvana|сілтеме=https://archive.org/details/comeasyouarestor0000azer_w8b2/|тілі=en|орны = New York|баспасы = Doubleday|жыл = 1994|жалпы беттер = 358|ref = Azerrad|isbn = 0-385-47199-8|oclc=1310597308|lccn=94233244}} * {{Жарияланым|кітап|автор = Berkenstadt J., [[Чарльз Кросс|Cross C.]]|тақырыбы = Nevermind|ішкі тақырып=Nirvana|тілі=en|жауапты = Jim Berkenstadt, Charles Cross|сілтеме=https://archive.org/details/nevermindnirvana0000berk|орны = New York|баспасы = Schirmer Books|жыл = 1998|жалпы беттер = vii, 173|ref = Berkenstadt, Cross|isbn = 0-02-864775-0|oclc=1302156906|lccn=97051361|серия=Classic Rock Albums}}* *{{Жарияланым|кітап|автор = Crisafulli C.|тақырыбы = Teen Spirit|ішкі тақырып=The Stories Behind Every Nirvana Song|жауапты = Chuck Crisafulli|сілтеме=https://archive.org/details/teenspiritstorie0000cris|тілі=en|орны = London|баспасы = Omnibus|жыл = 1996|жалпы беттер = 128|ref = Crisafulli|isbn = 0-684-83356-5|oclc=1151462115}} * {{Жарияланым|кітап|автор = Cross C.|тақырыбы = Heavier Than Heaven|ішкі тақырып=A Biography of Kurt Cobain|жауапты = Charles R. Cross|тілі=en|сілтеме=https://archive.org/details/heavierthanheave0000cros_m3u0|орны = New York|баспасы = Hyperion|жыл = 2001|жалпы беттер = xi, 381|иллюстрация парағы= |иллюстрация түрі=of plates|ref = Cross|isbn = 0-7868-6505-9|oclc=1200478609|lccn=2001024187}} * {{Жарияланым|кітап|автор=Frank J., Ganz C.|тақырыбы=Fool the World|ішкі тақырып=The Oral History of a Band Called Pixies|тілі=en|жыл=2006|сілтеме=https://archive.org/details/foolworldoralhis00fran/|орны=New York|жалпы беттер=xx, 316, |жауапты = Josh Frank and Caryn Ganz|баспасы= St. Martin's Griffin|isbn=0-312-34007-9|oclc=1034664789|lccn=2005056251|ref=Frank & Ganz}} * {{Жарияланым|кітап|автор = Marsh D.|тақырыбы = Louie Louie|ішкі тақырып=The History and Mythology of the World's Most Famous Rock 'N' Roll Song…|тілі=en|жауапты = Dave Marsh|сілтеме=https://archive.org/details/louielouiehistor00marsh|орны = New York|баспасы = Hyperion|жыл = 1993|жалпы беттер = x, 246|ref = Marsh|isbn = 1-56282-865-7|oclc=1036616735|lccn=93024725}} * {{Жарияланым|кітап|автор = Rooksby R.|тақырыбы = Inside Classic Rock Tracks|ішкі тақырып=songwriting and recording secrets of 100 great songs from 1960 to the present day|тілі=en|жауапты = Rikki Rooksby|сілтеме= https://archive.org/details/insideclassicroc0000rook|орны = San Francisco, CA|баспасы = Backbeat|жыл = 2001|жалпы беттер = 175|ref = Rooksby|isbn = 0-87930-654-8|oclc=1193952520|lccn=2001275289}} * {{Жарияланым|кітап|author = Starr L., Waterman C.|тақырыбы = American Popular Music|ішкі тақырып=From Minstrelsy to MTV|тілі=en|жауапты = Larry Starr and Christopher Waterman|сілтеме=https://archive.org/details/americanpopularm0000star|орны = Oxford ; New York |баспасы = Oxford University Press|жыл = 2003|жалпы беттер = xii, 498|ref = Starr, Waterman|isbn = 0-19-510854-X|oclc=1193354441|lccn=2002000699}} ===Деректі фильм === * {{кітап|авторы = Isis Productions|тақырыбы = [[Classic Albums: Nirvana – Nevermind]]|баспасы = Eagle Rock Entertainment|жылы = 2004}} {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Nirvana әндері]] [[Санат:1991 жылғы әндер]] [[Санат:Rolling Stone журналының нұсқасы бойынша барлық уақыттағы 100 ұлы гитаралық ән тізіміне енген әндер]][[Санат:Billboard Alternative Airplay хит-парадында көш бастаған әндер]] [[Санат:Курт Кобейн жазған әндер]] [[Санат:Top Singles (Франция) хит-парадында көш бастаған әндер]] [[Санат:Бутч Виг продюсерлік еткен әндер]] [[Санат:Гранж әндері]] [[Санат:Nirvana синглдары]] 9q2fy27igeddbjv7z092ehjj15g8a7a 3661726 3661713 2026-09-26T18:55:32Z ShadZ01 56180 3661726 wikitext text/x-wiki {{Сингл |Атауы = Smells Like Teen Spirit |Тыс = Smells_Like_Teen_Spirit.jpg |Орындаушы = [[Nirvana]] |Альбом = [[Nevermind]] |Шығарылған = 10 қыркүйек 1991 |Формат = [[аудиокассета]], [[CD]], [[7"]], [[12"]] |Б жағы = |Жазылған = мамыр 1991 |Жанр = [[гранж]], [[альтернативті рок]], [[хард-рок]] |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |Композиторы = [[Курт Кобейн]], [[Дэйв Грол]], [[Крист Новоселич]] |Өлең авторы = [[Курт Кобейн]] |Ұзақтығы = 05:01 <small>(альбомдық нұсқа)</small><br>04:30 <small>(сингл)</small> |Лейблі = [[DGC Records]] |Продюсері = [[Бутч Виг]] |Чарттар = |Шолулар = |Алдыңғы = [[Here She Comes Now/Venus in Furs]] |Алд_жыл = 1991 |Жыл = 1991 |Келесі = [[Come as You Are]] |Кел_жыл = 1992 |Басқа = {{External music video|{{Youtube|hTWKbfoikeg|logo=1|Smells Like Teen Spirit}}}} }} '''«Smells Like Teen Spirit»''' ({{tr-en|Жасөспірімдік рухтың иісі анқиды}}) — америкалық [[Nirvana]] рок-тобының ''[[Nevermind]]'' альбомындағы әні. [[Курт Кобейн]], [[Крист Новоселич]] және [[Дэйв Грол]] жазған, [[Бутч Виг]] продюсерлік еткен. Әннің әуені өзіндік тұжырымдамасымен ерекшеленеді — «{{Iw|Electro-Harmonix|Small Clone|en|Electro-Harmonix}}» эффектісі бар, дірілдеген [[Хорус (эффект)|хорус]]ты гитара үнімен сүйемелденетін тыныш куплеттер қатты, [[Хардкор-панк|хардкор]]лы припевке ауысады» — бұл «Smells Like Teen Spirit» әнінің танымалдылығы арқасында [[альтернативті рок]]та кең таралған шаблонға айналды. Кейіннен бұл әдісті осы бағыттағы көптеген орындаушылар көшіріп алды.<ref name="автоссылка2">di Perna, Alan. «Brave Noise—The History of Alternative Rock Guitar». ''Guitar World'', Желтоқсан 1995.</ref> «Smells Like Teen Spirit» әнінің кенеттен келген табысы ''Nevermind'' альбомының [[мейнстрим]]дік танымалдылыққа ие болуына ықпал етіп, оған 1992 жылғы көптеген музыкалық чарттардың жоғарғы сатыларынан көрінуге мүмкіндік берді. Бұл ән Nirvana тобының алғашқы және ең танымал хиттерінің бірі болды. Ол ''[[Billboard Hot 100|Billboard]]'' чартында алтыншы орынға жетіп, 1991 және 1992 жылдары бүкіл әлем бойынша бірқатар хит-парадтарды бастады. Композиция ''Rolling Stone'' журналының «[[Rolling Stone журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән|Барлық уақыттағы 500 ұлы ән]]<nowiki/>» тізімінде 9-орынға тұрақтады ([[Rolling Stone журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән (2021)|2021 жылғы жаңартылған тізімде]] ол 5-орынға жылжытылды), ''[[New Musical Express|NME]]<ref>{{cite web|url=http://lenta.ru/news/2014/02/05/songs/|title=NME выбрал 500 величайших песен всех времен|publisher=''Lenta.ru''|lang=ru|access-date=2018-04-07|archive-date=2014-04-08|archive-url=https://www.webcitation.org/6OgAelJI3?url=http://lenta.ru/news/2014/02/05/songs/|url-status=live}}</ref>'' журналының дәл [[New Musical Express журналының нұсқасы бойынша барлық уақыттағы 500 ұлы ән|сондай сауалнамасы]]нда 1-қатардан көрінді, сонымен қатар басқа да көптеген музыкалық басылымдардың «үздік әндер» рейтингтерінде бой көрсетті. 2012 жылы [[Last.fm]] порталы «Smells Like Teen Spirit» туындысын 10 жылдық [[Last.fm|скробблинг]]тің ең үздік композициясы деп атады.<ref>{{cite web|url=http://www.lastfm.ru/bestof/10years/tracks?from=20|title=Лучшие композиции за 10 лет скробблинга|lang=ru|publisher=''[[Last.fm]]''|access-date=2018-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121227181625/http://www.lastfm.ru/bestof/10years/tracks?from=20|archive-date=2012-12-27|url-status=dead}}</ref> «Smells Like Teen Spirit» бейнебаяны екі [[MTV Video Music Awards]] сыйлығымен марапатталып, [[поп-мәдениет]]тің айтулы элементіне, сондай-ақ бірнеше пародияның нысанына айналды. Бейнебаян [[MTV|телеарна]]ны танымал етуде маңызды рөл атқарды және ұжымның орасан зор танымалдылыққа ие болуының негізгі факторларының бірі болды. Сарапшылардың пікірінше, бұл ән «[[Z буыны]]ның әнұранына» айналды, оның жетістігінің арқасында [[гранж]] ірі радиостанциялардың толқындарына орнығып, жетекші [[Дыбыс жазу лейблі|лейбл]]дердің қызығушылық аясына енді, ал альтернативті рок мейнстримнің бір бөлігі болды.<ref>{{cite web|author=Olsen, Eric|url=http://www.today.com/id/4652653|title=10 years later, Cobain lives on in his music|publisher=MSNBC.com|date=2004-04-09|access-date=2018-03-31|lang=en|archive-date=2013-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130622170917/http://www.today.com/id/4652653|url-status=live}}</ref> Алайда топ мүшелері әннің сәттілігі мен оған тым қатты назар аударылғанына байланысты өздерін ыңғайсыз сезінді. Жылдар өтсе де, сыншылар «Smells Like Teen Spirit» туындысын барлық уақыттағы ең ұлы әндердің бірі деп атауын жалғастырып келеді. == Шығарылуы мен жазылуы == Өлімінен бірнеше ай бұрын Nirvana фронтмені Курт Кобейн ''[[Rolling Stone (журнал)|Rolling Stone]]''-ға берген сұхбатында «Smells Like Teen Spirit» туындысы [[Pixies]] — өзі таңданатын топтың стилінде ән жазу әрекеті болғанын айтты. Музыканттың сөзі бойынша: {{Cquote|Мен поп-музыка рухында қарапайым ән жазуға тырыстым. Бастапқыда мен Pixies-тің ең жақсы нәрселерін ұрлап алуға тырыстым. Мойындау керек. [Жымияды.] Мен бұл топты алғаш рет естігенде, оған сондай қатты бауыр басқаным соншалық, көп ұзамай мені Pixies мүшесі деп толық санауға болатын еді, қандай жағдайда да — қосалқы құрамының. Біз Pixies-тен динамика сезімін қабылдадық, ол жұмсақ әрі тыныш дыбыстардан ауыр және қатты дыбыстарға ауыса білу икемділігінен тұратын еді.<ref name="pixies">{{cite web | url =https://www.rollingstone.com/music/news/kurt-cobain-the-rolling-stone-interview-19940127 | title =Kurt Cobain, The Rolling Stone Interview: Success Doesn't Suck | publisher =''[[Rolling Stone]]'' | author =Fricke, David |date=1994-01-27| lang =en | access-date =2018-04-06 | archive-date =2017-10-03 | archive-url =https://web.archive.org/web/20171003173211/http://www.rollingstone.com/music/news/kurt-cobain-the-rolling-stone-interview-19940127 | url-status =live }}</ref>}} [[Сурет:Smells Like Teen Spirit - vinyl.PNG|thumb|«Smells Like Teen Spirit» синглінің күйтабақтағы алғашқы шығарылымы]] Кобейн «Smells Like Teen Spirit» туындысын шығаруға 1991 жылы топтың екінші альбомы — ''Nevermind'' жазыла бастауынан бірнеше апта бұрын ғана кірісті. Ол әнді әріптестерінің алдында алғаш рет орындаған кезде, ол тек негізгі гитара [[Рифф (музыка)|рифф]]і мен припевтің вокалдық әуенін ғана қамтыды.{{sfn|Azerrad|1994|p=176}}<ref name="rsslts">«Nirvana — Smells Like Teen Spirit». ''[[Rolling Stone]]''. 7 желтоқсан 2000.</ref> Тректі тыңдағаннан кейін басист Крист Новоселич тек иығын қиқаң еткізіп, оны «күлкілі» деп атады. Жауап ретінде Кобейн топты риффті «бір-бір жарым сағат» ойнауға мәжбүр етті. 2001 жылғы сұхбатында Новоселич припевтің негізгі риффін бірнеше рет ойнағаннан кейін былай дегенін еске алды: «„Бір минут күте тұрыңдар. Бәлкім, сәл баяуырақ байқармыз?“. Осылайша мен куплетті ойнай бастадым. Ал Дэйв барабан битін ойнай бастады».<ref name="requiem">Cross, Charles. «Requiem for a Dream». ''[[Guitar World]]''. Қазан 2001.</ref> Нәтижесінде «Smells Like Teen Spirit» альбомның топтың барлық үш мүшесі де автор ретінде жазылған жалғыз әні болды.{{sfn|Berkenstadt, Cross|1998|p=66}} Кобейн әннің атауын оның құрбысы, сол кезде [[Bikini Kill]] тобының ([[Riot grrrl]] қозғалысының жетекші ұжымдарының бірі) солисі болған Кэтлин Ханна Кобейннің үйінің қабырғасына «Курттан Teen Spirit иісі шығады» ({{Lang-en|Kurt Smells Like Teen Spirit}}<ref>{{cite web|last1=Karavoulias|first1=Terry|title=The Story Behind Smells Like Teen Spirit|url=https://www.upvenue.com/article/1467-the-story-behind-smells-like-teen-spirit.html|website=UpVenue|access-date=2016-01-20|lang=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204115/http://www.upvenue.com/article/1467-the-story-behind-smells-like-teen-spirit.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=OUR HIT PARADE - Kathleen Hanna - Smells Like Teen Spirit - Rebel Girl - 12-15-2010|url=https://www.youtube.com/watch?v=xWO4JnP2T40|website=YouTube|access-date=2016-01-20|date=2010-12-16|lang=en|archive-date=2018-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20181210014019/https://www.youtube.com/watch?v=xWO4JnP2T40|url-status=live}}</ref>) деген фразаны жазғаннан кейін ойлап тапты. Ханна Кобейннен оның сол кездегі құрбысы [[Тоби Вэйл]] қолданған танымал «[[Teen Spirit (дезодорант)|Teen Spirit]]<nowiki/>» жастар дезодорантының иісі аңқып тұрғанын меңзеген еді. Музыкант бұл фразаны революциялық астары бар ұран — «Курттан жасөспірімдік рух еседі» деп түсінді, өйткені олар сол кеште [[анархизм]]ді, [[панк-рок]]ты және басқа да ұқсас тақырыптарды талқылаған болатын. Кейіннен Кобейн дезодоранттың бар екенін сингл шыққаннан кейін бірнеше ай өткен соң ғана білгенін алға тартты.{{sfn|Azerrad|1994|pp=211–212}} «Smells Like Teen Spirit», «[[Come as You Are]]<nowiki/>» туындысымен қатар, топтың продюсер Бутч Вигпен алғашқы сессияларына дейін жазылған бірнеше жаңа әндерінің бірі болды. ''Nevermind'' жазбасы басталмас бұрын, музыканттар Вигке өздерінің репетицияларының шикі демо нұсқасын жіберді, оның ішінде «Teen Spirit» те бар еді. Музыканың қатты орындалуына байланысты таспаның дыбысы қатты бұрмаланғанына қарамастан, Виг әннің әлеуеті бар деп шешіп, әуенін ажырата алды. 1991 жылдың мамырында топ «Smells Like Teen Spirit» туындысын Калифорнияның [[Ван-Найс (Калифорния)|Ван-Найс]] қаласындағы ''[[Sound City]]'' студиясында жазды.<ref>Cross, Charles. «The Stories Behind the Songs». ''Rolling Stone''. 14 қараша 2002.</ref> Продюсер композицияға кейбір өзгерістер енгізуді: гитаралық импровизацияны припевке ауыстыруды және оның ұзақтығын қысқартуды ұсынды.<ref>di Perna, Alan. «The Making of ''Nevermind''». ''Guitar World''. Күз 1996.</ref> Топ минусовканы үш ретте жазып алып, екінші дубльді қалдыруды ұйғарды.<ref name="rsslts" /> Содан кейін Виг аудиодорожкаға бірнеше дыбыстық түзетулер енгізді, өйткені Кобейннің гитара эффектілері арасында ауысу кезінде {{Iw|Тайминг (музыка)|таймингпен|en|Тайминг (музыка)}} кішігірім мәселелері болған еді. Продюсер Кобейннен тек үш вокалдық дубль ғана жаздыра алды, ол жағдайға былай деп түсініктеме берді: «Мүмкін, бір күні маған Куртты төртінші дубльді жасауға көндіру бақыты бұйырар».{{sfn|Berkenstadt, Cross|1998|p=67}} == Мазмұны == === Музыкасы === «Smells Like Teen Spirit» әні [[фа минор]] кілтінде жазылған,<ref name=":1">{{cite web|url=https://www.esquire.com/entertainment/music/a14759352/smells-like-teen-spirit-nirvana-wrong-key/|title='Smells Like Teen Spirit' in the Wrong Key Proves That Nirvana Could Have Been a Great Pop Band|publisher=''[[Esquire]]''|access-date=2018-04-10|lang=en|archive-date=2018-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180109014456/https://www.esquire.com/entertainment/music/a14759352/smells-like-teen-spirit-nirvana-wrong-key/}}</ref> ал оның негеізгі [[Рифф (музыка)|гитара риффі]] төрт [[квинтаккорд]]қа (F5-B♭5-A♭5-D♭5) негиізделген.{{sfn|Rooksby|2001|p=133}} Кобейн бұл аккордтарды [[Синкопа (музыка)|такттың күшті үлесінен әлсіз үлесі]]не қарай [[Ұзақтық (музыка)|он алтылық ноталар]]мен ығыстыра орындайды.<ref name="music">Chappell, Jon. «Nirvana’s Music». ''Guitar''. Маусым 1993.</ref> Вигтің айтуынша, топ аккордтардың барынша қуатты дыбысталуын қалағандықтан, гитара партиялары дауыстап {{iw|Дабл-трекинг|дауыстап көбейтілген|en|Double tracking}}.<ref name="classicalbums">''Classic Albums—Nirvana: Nevermind'' [DVD]. Isis Productions, 2004.</ref> Кейде [[пауэр-аккорд]]тар «[[Іркіліс (музыка)|ұсталған]]<nowiki/>» сияқты естіледі, бұл әсер Кобейннің дыбысты тығыздау үшін төменгі төрт ішекті қатар басып ойнауынан туындайды.<ref name="music" /> Көптеген тыңдаушылар «Smells Like Teen Spirit» риффінен [[Boston (топ)|Boston]] тобының «[[More Than a Feeling]]<nowiki/>» әнінің қайырмасындағы рифке ұқсастық байқаған.{{sfn|Azerrad|1994|p=176}} Кобейн бұл пікірмен келісіп: «Бұл кәдімгі клише-рифф болатын. Ол ''Boston'' тобының рифіне немесе [[The Kingsmen]] тобының „[[Louie Louie]]<nowiki/>“ әніне өте жақын келді», — деп атап өткен. Дегенмен, публицист Рикки Руксби бұл ұқсастықтарға қарамастан, екі әннің аккордтық прогрессиялары әртүрлі екенін алға тартады.{{sfn|Rooksby|2001|p=133}} Солай болғанымен, Кобейн қолданған аккордтар ырғағы «Smells Like Teen Spirit» әнін «More Than a Feeling» туындысына барынша жақындата түседі. «Smells Like Teen Spirit» әнінде «бірнеше кең таралған композициялық құрылымдар» қолданылады: олардың қатарына төрт, сегіз және он екі тактілі бөлімдер, соның ішінде [[Такт (музыка)|сегіз тактілі]] шумақ пен бірінші қайырма (қайырма алдындағы бөлім), сондай-ақ он екі тактілі екінші қайырма (негізгі) кіреді.{{sfn|Starr, Waterman|2003|pp=434—435}} Музыкатанушы {{iw|The Verlaines|Грэм Даунс|en|The Verlaines}} «Smells Like Teen Spirit» әні музыкалық [[Даму (музыка)|материалдың дамуы]] мен оның [[Вариациялық форма|вариациялығын]] қатар қамтитын туындының жарқын үлгісі деп есептейді.<ref name=":2">[Газета — [[The Washington Post]]. Статья — «Teen Spirit at 10: An Unshakable Scent». Дата — 2 сентября 2001. Автор — Elaine Beebe Lapriore]</ref><ref name="Teen Spirit at ten">{{cite web|author=Lapriore, Elaine|title='Teen Spirit' at 10: An Unshakable Scent|work=The Washington Post|date=2001-09-02|url=https://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A25214-2001Aug31?language=printer|access-date=2009-08-01|lang=en|archive-date=2011-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20111020004706/http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A25214-2001Aug31?language=printer|url-status=dead}}</ref> Кобейннің [[Pixies]]{{efn|Кобейннің айтуынша, ол ''Nevermind'' альбомына ән жазу кезеңінде Pixies тобының ''[[Surfer Rosa]]'' атты дебюттік дискісін негіз ретінде алған. Музыкант ауыр гитара шуы мен поп-гармониялардың үйлесіміне қатты тәнті болғанын, сондықтан дәл сондай дыбыс сапасына қол жеткізуге ұмтылғанын атап өткен. Кейін Кобейн өзінің үшінші ''[[In Utero]]'' альбомына материал жазып жатқанда (және осы мақсатта альбомды продюсерлеуге ''Surfer Rosa''-ның продюсері [[Стив Альбини]]ді арнайы шақырғанда), ол жаңа әндерден ''Surfer Rosa''-ның сарындарын байқап қалған. Сол себепті, бұл жазбаларды басқа біреуге көрсетуден қорқып, барлық шикі нұсқаларды толықтай жойып жіберген.|комм.}} тобынан алған бұл ән құрылымы композиция барысында дыбыс деңгейі мен динамиканың бірнеше рет бәсең дыбыстан қатты дыбысқа ауысуын көрсетеді.{{sfn|Azerrad|1994|pp=103—104}}<ref name=":3">{{cite web|url=http://www.4ad.com/pixies/ephemera/kurt-cobain-on-p/|title=Pixies&nbsp;— Ephemera&nbsp;— Kurt Cobain on Pixies and The Breeders|access-date=2007-04-01|publisher=4AD|author=Melody Maker|archive-url=https://web.archive.org/web/20070421131743/http://www.4ad.com/pixies/ephemera/kurt-cobain-on-p/ <!--Added by H3llBot-->|archive-date=2007-04-21|lang=en}}</ref>{{sfn|Frank & Ganz|2006|p=87}} Бұл құрылымның негізгі тұжырымдамасы — «[[Хорус (эффект)|хорус]] эффектісі ({{iw|Electro-Harmonix|«Small Clone»|en|Electro-Harmonix}} құрылғысы), қосылған бәсең гитаралық шумақтардың кенеттен қатты, [[Хардкор-панк|хардкорлық]] қайырмаға ұласуы» — дәл осы «Teen Spirit» әнінің танымалдылығынан кейін альтернативті рокта кең таралған шаблонға айналды. Кейіннен бұл әдісті осы бағыттағы көптеген басқа орындаушылар да жиі көшірді.<ref name="автоссылка22">di Perna, Alan. «Brave Noise—The History of Alternative Rock Guitar». ''Guitar World'', Желтоқсан 1995.</ref> Шумақтар кезінде топ қайырмадағыдай аккордтар тізбегін орындайды. Кобейн аккордтық прогрессияның негізгі схемасын қайталайтын Новоселичтің [[Ұзақтық (музыка)|сегіздік нотал]]ы бас партиясының фонында екі гитара нотасын ойнайды. Ән қайырмаға жақындаған кезде, Кобейн «Hello» сөзін қайталай отырып, [[Такт (музыка)|такт]]тың әр [[Үлес (музыка)|үлес]]іне дәл сол екі нотаны ойнай бастайды.{{sfn|Rooksby|2001|p=133}} Бірінші және екінші шумақтардан кейін Кобейн бір уақытта Yay сөзін шырқап, гитарада унисондық бенд орындайды. Екінші қайырмадан кейін Кобейн гитарада 16 тактілік [[соло]] ойнайды, ол оның шумақ пен қайырма алдындағы вокалдық әуенін толығымен дерлік қайталайды.{{sfn|Starr, Waterman|2003|pp=434—435}} Соңғы қайырма кезінде (және әннің соңына дейін) Кобейн рефренмен A denial сөз тіркесін айтады, оның дауысы барынша шиеленісіп, іс жүзінде айқайға ұласады.<ref name="classicalbums" /> «Smells Like Teen Spirit» туындысын шығарғаннан кейін Кобейн мен Новоселич: «Бұл шынымен де Pixies дыбысталуына өте ұқсас. Адамдар мұны біздің есімізге міндетті түрде салады», — деген пікірге келді.{{sfn|Azerrad|1994|p=176}} «[[Рок-н-роллдың 7 дәуірі]]<nowiki/>» деректі фильмінде бұл пікірді топтың соқпалы аспапшысы [[Дэйв Грол]] да растады: «„Smells Like Teen Spirit“… есімде, мен: „[[The Pixies]] стиліндегі қандай да бір рифф, бас партиясы, содан кейін мына бір ноталы оғаш гитара мен барабандар“ деп ойладым. Бір сәтте біз одан бас тарта жаздадық, ол тым… тым қатты Pixies-ке ұқсап кетті».<ref>Doc. film «Seven Ages of Rock», Part 6: «Left of the Dial», Publisher: BBC Worldwide and VH1, Year — 2007, Time: 30:00</ref> === Тақырыбы === [[Сурет:Nirvana around 1992.jpg|thumb|200px|left|Курт Кобейннің айтуынша: «Кейде мен ақымақ нигилист боламын, ал басқа уақытта шынайы әрі сезімталмын. Әрбір ән осылай туады. Бұл екеуінің қоспасы сияқты. Менің жасымдағы адамдардың көпшілігі осындай. Олар бірде сарказмға толы болса, бірде кенеттен қамқор болып шыға келеді. Бұны аңғарып үлгеру қиын». «Иә, ол жерде ерекше ештеңе жоқ, жай ғана кәдімгі еркеліктің бірі», — деп қосты ол «Smells Like Teen Spirit» туралы{{sfn|Azerrad|1994|pp=211—212}}]] Тыңдаушылар көбінесе Nirvana әндеріндегі сөздерді әрең түсінетін, және «Smells Like Teen Spirit» те ерекшелік емес еді. Бұған Кобейннің жиі британдық акцентке еліктейтін түсініксіз вокалы, сондай-ақ ''Nevermind'' альбомының буклетінде мәтіндердің болмауы себеп болды — онда тек бөлек лирикалық фрагменттер ғана басылған еді. Бұл фактор радиостанциялардың әнді оның релизінің алғашқы кезеңінде эфирге қосуға құлықсыздығына ықпал етті. Мәселен, Geffen Records промоутері бір рок-радиостанция өкілдерінің оған былай дегенін еске алды: «Бұны эфирге шығара алмаймыз. Мына жігіттің не туралы айтып жатқанын ажырата алар емеспін».{{sfn|Cross|2001|pp=204–205}} MTV басшылығы бұдан да ары барып, экранның төменгі бөлігінде субтитрлері бар бейнеклип нұсқасын дайындады.{{sfn|Azerrad|1994|p=199}} Телеарна бұл бейнені өз хабар таратуының алғашқы уақытында көрсетті.{{sfn|Azerrad|1994|p=199}} ''Nevermind'' альбомындағы әндердің мәтіндері, сондай-ақ кейбір ерте және баламалы нұсқалары кейіннен «[[Lithium (Nirvana әні)|Lithium]]<nowiki/>» (1992 жыл) синглінің буклетіне енгізілді. Өз мақалаларының бірінде американдық рок-сыншы [[Дэйв Марш]] сол тұстағы бірқатар диск-жокейлердің «Smells Like Teen Spirit» әні «1990 жылдардың „Louie Louie“ болды» деген пікіріне былай деп жауап қайтарды: «[ол] „Луи“ сияқты, тек одан да ауқымдырақ, „Teen Spirit“ өз құпияларын құлықсыз ашады, содан кейін, әдетте, жүйесіз түрде жеткізеді».{{sfn|Marsh|1993|p=204}} Ән мәтінін өз бетінше шешуге тырысып, содан кейін оны ресми лирикамен салыстырған Марш: «менің қиялдаған нәрсем Nirvana-ның нақты айтқанынан сәл жақсырақ (кем дегенде, көңілге қонымдырақ) болып шықты» деп мойындады және былай деп атап өтті: «Ең сорақысы — [қазір] мен әннің [оның мағынасы] туралы, оның ресми нұсқасымен [мәтінімен] танысқанға дейінгі уақыттан қарағанда көбірек білетініме сенімді емеспін».{{sfn|Marsh|1993|p=206}}Әннің ең кең таралған интерпретациясы — жасөспірімдер революциясы, мұны оның музыкалық бейнебаяны да растайды.{{sfn|Crisafulli|1996|p=38}} ''Nevermind'' релизін қолдау мақсатында берген сұхбатында Кобейн бұл әннің өз достары туралы екенін айтып, былай деп түсіндірді: «Біз әлі де өзімізді тинейджерлер сияқты сезінеміз, өйткені ересек адамдар ретінде бізден күтетін қағидаларды ұстанбаймыз... Бұл жасөспірімдердің революциялық тақырыбы сияқты нәрсе».{{efn|[[Олимпия (Вашингтон)|Олимпия]]ға табан тіресімен-ақ, Курт жергілікті тусовканы қатты толғандырған «жасөспірімдер революциясы» туралы пікірталасқа бірден араласып кетті. Курт бұл ортаны «[[Кальвинизм|кальвинистер]» деп атайтын. Мүмкін, «кальвинистердің» өздеріне мұндай салыстыру ұнай қоймас, бірақ көптеген жағынан алғанда бұл жасөспірімдер революциясының мақсаттары {{iw|Нация Вудстока|Вудсток нациясының|en|Woodstock Nation}} көздеген мақсаттарымен үндес еді. Оның мәні — жастар өздерінің саясаты мен мәдениетін қалыптастырып, оларды ескі буынның арамза әрі жемқор билігінен азат етуі тиіс болатын. Жастар мәдениеті барлық жағынан — көркемдік, іскерлік, тіпті аудитория тұрғысынан да Американы жайлаған корпоративтілікке қарама-қайшы, адал, қолжетімді әрі әділетті болуы керек еді.{{sfn|Azerrad|1994|p=212}}.<ref name="SoyuzNirvana">{{cite web|title=10 знаменитых песен, написанных случайно|url=https://www.soyuz.ru/articles/1113?sectionId4=|lang=ru|access-date=2018-04-08|publisher=''[[Союз (концерн)|Союз]]''|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408140809/https://www.soyuz.ru/articles/1113?sectionId4=}}</ref><ref name=":4">{{кітап|авторы=Azerrad, Michael|тақырыбы=Our Band Could Be Your Life: Scenes from the American Indie Underground, 1981-1991|url=https://books.google.com/books?id=6Q07AQAAQBAJ&pg=PT407&lpg=PT407&dq=Calvinists+Cobain&source=bl&ots=2hYuVhmowG&sig=SZpmUbrKZkOfQRVmGl9PoCfnlsg&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwjo-7ST3KjbAhUBCSwKHYwwBuUQ6AEIMDAB#v=onepage&q=Calvinists%20Cobain&f=false|lang=en|баспасы=Hachette UK|жылы=2012|барлық беті=528|isbn=9780316247184}}</ref> Келесі сұхбаттарында Кобейн әннің интерпретациясын өзгертіп отырды және оның мағынасы туралы нақты ештеңе айтпады.{{sfn|Berkenstadt, Cross|1998|pp=66—67}} «[[Come as You Are: The Story of Nirvana]]<nowiki/>» кітабына енген жазушы [[Майкл Азеррад]]пен әңгімелесу кезінде Кобейн «өзінің қоршаған ортасы, өз ұрпағы және өз жасындағы адамдар туралы сезімдерін сипаттауға» міндетті сезінгенін мәлімдеді.{{sfn|Azerrad|1994|pp=211—212}}<ref name="SoyuzNirvana" /> [[Дэвид Фрикен]]ің пікірінше: «Белгілі бір мағынада, ол [Кобейн] журналист болды. Ол [[Джон Леннон]] немесе [[Боб Дилан]] сияқты тек өзі туралы жазған жоқ, ол мәтіндер мен музыкада бәрін солай білдірді... сен туралы айтып жатқандай сезіндірді».<ref name="classicalbums">''Classic Albums—Nirvana: Nevermind'' [DVD]. Isis Productions, 2004.</ref> Публицист Кит Кэмерон былай деп толықтырды: «Курт адамдарды, әсіресе бұл өмірде өз орындарын таба алмай жүрген жас адамдарды өзіне тартты. Кобейнді көріп және оның музыкасын тыңдай отырып, олар өз мақсатына күмәнданатын адамды естіді».<ref name="classicalbums" /> {| class="simple" border="1" style="float:right; margin-left:2em" |- !Бейне |- |<small>{{YouTube|hTWKbfoikeg|Ресми бейнеклип|logo=1}}</small> |- |<small>{{YouTube|kl2S-kInogU|The Paramount, 1991 жыл|logo=1}}</small> |- |<small>{{YouTube|TFSWOilJvEg|Top Of The Pops, 1991 жыл|logo=1}}</small> |- |<small>{{YouTube|R3XIGon2RjY|Reading фестивалі, 1992 жыл|logo=1}}</small> |- |<small>{{YouTube|34GJ7ULmwjQ|Saturday Night Live, 1992 жыл|logo=1}}</small> |- |<small>{{YouTube|Ul8vqaGGnY0|Әнді топтық орындау|logo=1}}</small> |} Жазушы Чак Крисафулли «Smells Like Teen Spirit»-ті «Кобейнге тән мағына мен мағынасыздықты зерттейтін түсініксіз дүние» деп сипаттады.{{sfn|Crisafulli|1996|p=37}} Өз кезегінде, Азеррад Кобейн мәтіндерінің қарама-қайшылығына назар аударды (мысалы, «Ұтылып, өтірік күлімдеген қызықты»), «[әндің] мәні екі қарама-қарсы идеяның қақтығысынан емес, бұл қақтығыс баяндаушының бойында тудыратын абдырау мен ашу-ызадан пайда болады — ол өзінің абдырап қалғанына ашулы» деп атап өтті. Жазушының пікірінше, «Smells Like Teen Spirit» — «бұл нақты революция идеясына мысқылмен жауап беру, бірақ екінші жағынан, бұл идеяның өзін қабылдау».{{sfn|Azerrad|1994|p=213}} Сонымен қатар, жазушы [[Чарльз Р. Кросс]] өзінің «Heavier Than Heaven» [[Өмірбаян|кітабы]]нда «Smells Like Teen Spirit» мәтіні Кобейн мен оның бұрынғы сүйіктісі [[Тоби Вэйл]] арасындағы қарым-қатынасқа сілтеме жасайтынын, «дегенмен Курт оған еш жерде арнайы жүгінбесе де» және оны атап өтпесе де мәлімдеді. Кросс «Ол жалыққан және өзіне тым сенімді» деген жолды мысалға келтіріп, ән «басқа біреу туралы болуы мүмкін емес еді» деген қорытындыға келді. Ол өз сөздерін кейіннен Кобейн өшіріп тастаған, бірақ оның күнделіктерінде сақталып қалған әннің бір жолымен нығайтты: «Кім қоғамнан шеттетілген жасөспірімдердің патшасы мен патшайымы болады».{{sfn|Cross|2001|p=169}}<ref>Ранние варианты текста песни «Smells Like Teen Spirit» фигурируют в дневниках Курта Кобейна, изданных в 2002 году — ''Journals'' (2002).</ref> Кросстың айтуынша, жұп айырылысқаннан кейін Курт зорлық-зомбылық көріністерін жазып, суретін сала бастады, олардың көбі өзіне және айналасындағыларға деген жеккөрушілікті білдірді. Осы кезеңдегі әндер онша қатыгез болмағанымен, бәрібір Курттың ерте шығармашылығында болмаған ашу-ызаны көрсетті. Кросстың сөзімен айтқанда: «Олар айырылысқаннан кейінгі төрт ай ішінде Курт өзінің ең есте қаларлық жарты ондық әндерін жазды, олардың барлығы Тоби Вэйл туралы».{{sfn|Cross|2001|pp=168—69}} Кобейннің айтуынша: «Бүкіл ән бір-біріне қайшы келетін идеялардан тұрады... Ол нағыз революция туралы ойды мазақ етеді. Алайда бұл — жағымды ой».{{sfn|Azerrad|1994|p=213}} Өз кезегінде, әннің сәттілігінің себептерінің бірі оның тапқыр атауында деп санаған [[Дэйв Грол]],<ref name="AfishaSLTS">{{cite web|url=https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|title=История одной песни «Smells Like Teen Spirit»|publisher=''[[Афиша (журнал)|Афиша]]''|lang=ru|access-date=2018-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130619051440/https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|archive-date=2013-06-19}}</ref> әннің бойында қандай да бір идеялар бар екеніне сенбейтінін алға тартып, былай деп атап өтті: «Курттың әннің мәтінін оның алғашқы орындалуынан бес минут бұрын жазып жатқанын бақылай отырып, сізге онда қандай да бір манифест салынған дегенге сену қиын болады. [Осы сәтте] оған мәтінді толтыру үшін тек буындар немесе ұйқасатын бірдеңе керек болды».{{sfn|Azerrad|1994|p=214}} == Шығарылымы == {{Кесек|Түзеу=right|Фон=#F5F5DC|Қоршаудың түсі=#FFFFF0|Ені=28%|Мәтіні=''Андерграунд сахнасындағылардың бәрі [[Утопия|Утопияға]] ұмтылады, бірақ фракциялардың көптігі мен бытыраңқылығы сондай — бұл мүмкүн емес. Егер сендер қарғыс атқан [[андеграунд]] қозғалысын біріктіре алмай, түкке тұрғысыз нәрселер үшін өзара қырқысуды тоқтата алмасаңдар, қалың бұқараға қалай әсер етпексіңдер? […] Мен жай ғана өз тобымнан алып корпоративтік машинаға қарсы революциялық мағынада күрес жүргізеді деп күткенін сезіндім. Маған: “Сен мұны құрал ретінде пайдалана аласың. Сен мұны әлемді өзгерту үшін қолдана аласың”, — деп айтқан көптеген адамдар осыны күтті. Мен ол кезде: “Маған мұндай қысым көрсетуге қалай баттыңыздар. Бұл ақымақтық”, — деп ойладым. Тіпті өзімді ақымақ әрі жұқпалы сезіндім.{{sfn|Azerrad|1994|p=212}}''<br><div style="text-align:right; font-size:90%;">— Курт Кобейн</div>}} «Smells Like Teen Spirit» 1991 жылғы 10 қыркүйекте ''Nevermind'' альбомының дебюттік синглі ретінде жарық көрді,{{efn|Ән радиоэфирге 1991 жылдың 27 тамызында шықты.|комм.}} бұл топтың ''DGC Records'' лейбліндегі алғашқы релизі болды. Бастапқыда ән чарттарға ілікпеді, бұған қоса, ол АҚШ-тың тек ұжымның фан-базалары қалыптасып үлгерген аймақтарында ғана жақсы көрсеткіштерге ие болды.{{sfn|Berkenstadt, Cross|1998|p=111}} Ешкім «Smells Like Teen Spirit» хитке айналады деп болжаған жоқ, өйткені оның басты міндеті альтернативті рок жанкүйерлерін тарту болатын. Келесі сингл — «Come as You Are» мейнстрим аудиториясы үшін неғұрлым қызықты композиция болуы мүмкін деп есептелді. Дегенмен, [[Студенттік радио|колледж-радио]] мен {{iw|Заманауи радио|заманауи рок-радиостанциялар|en|Modern rock}} композицияға назар аударып, оның эфирде жиі таралуын қамтамасыз етті. Nirvana менеджері Дэнни Голдбергтің айтуынша, «біздің ешқайсымыз оны [[Кроссовер (музыка)|кроссовер-ән]] ретінде қарастырған жоқпыз, бірақ оны тыңдармандар бірден байқады... Олар оны альтернативті радиодан естіді, содан кейін оны [[леммингтер]] құсап жапа-тармағай сатып ала бастады».{{sfn|Azerrad|1994|p=227}} Сингл бейнебаянының әлемдік премьерасы [[MTV]]-дің {{iw|120 минут|«120 минут»|en|120 Minutes}} түнгі альтернативті рок бағдарламасында өтті, музыкалық видеоның танымал болғаны соншалық, көп ұзамай телеарна оны күндізгі эфирде де жүйелі түрде көрсете бастады.{{sfn|Azerrad|1994|p=199}} Қазан айында MTV басшылығы видеоны «[[Buzz Bin]]<nowiki/>» тізіміне енгізді,{{efn|Телеарна эфирінде ерекше жоғары ротацияға ие болған таңдаулы бейнебаяндар қай топтамаларға енгізілді.|комм.}} ол онда желтоқсанға дейін тұрды. Жыл соңына қарай ән, оның бейнеклипі және ''Nevermind'' альбомы хитке айналды. Ән де, ''Nevermind'' де барлық жетекші рок-радио бағыттарында, соның ішінде {{iw|Заманауи радио|заманауи рок|en|Modern rock}}, [[хард-рок]], [[Album-oriented rock|альбомдық рок]] және [[Студенттік радио|колледж-радио]]да танымал болып, медиалық кросс-форматтың сирек құбылысына айналды.{{sfn|Berkenstadt, Cross|1998|pp=124—125}} «Smells Like Teen Spirit» сыншылардың жылы лебізіне ие болды және жоғары коммерциялық көрсеткіштер көрсетті. Ән ''[[Village Voice]]'' («[[Pazz & Jop]]<nowiki/>») және ''[[Melody Maker]]'' басылымдарының жыл сайынғы сауалнамаларында көш бастады, сонымен қатар ''[[Rolling Stone (журнал)|Rolling Stone]]'' журналының нұсқасы бойынша үздік синглдер тізімінде 2-орынға ие болды. Бұған қоса, «Smells Like Teen Spirit» [[Billboard 100|''Billboard'' 100]] чартының 6-позициясына дейін жетті{{efn|Сол аптада ''Nevermind'' альбомы да дәл осындай хит-парадта — ''Billboard 200'' чартында 1-орынға көтерілді.|комм.}}<ref>«Nirvana Achieves Chart Perfection!» ''[[Billboard magazine|Billboard]]''. 25 января 1992.</ref> және ''[[Alternative Airplay|Alternative Songs]]'' хит-парадының 1-орынында көрінді.<ref name="автоссылка4">{{cite web|author=Basham, David|date=2001-12-20|title=Got Charts? No Doubt's Christmas Gift; Nirvana Ain't No Beatles|work=MTV|url=http://www.mtv.com/news/articles/1451583/20011220/story.jhtml#/news/articles/1451583/20011220/story.jhtml|access-date=2006-10-19|lang=en|archive-date=2009-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090315010300/http://www.mtv.com/news/articles/1451583/20011220/story.jhtml#/news/articles/1451583/20011220/story.jhtml|url-status=live}}</ref> Ән [[Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Америка дыбыс жазу компаниялары қауымдастығы]]нан «[[Платиналық диск|платиналық]]<nowiki/>» сертификатын алды (бір миллион дана жөнелтілді). Дегенмен, [[American Top 40|Top-40]] форматындағы көптеген американдық радиостанциялар әннің дыбысталуына байланысты оны күндізгі эфирге қосуға құлықсыздық танытып, оған түнгі уақытты бөлуді жөн көрді. Топтың отанындағы жетістіктен бөлек, сингл басқа елдерде де танымал болды: «Smells Like Teen Spirit» [[UK Singles Chart]] чартының 7-қатарына дейін көтеріліп, онда жалпы есеппен 184 апта бойы тұрды.<ref name="qpg54">''Nirvana and The Story of Grunge''. ''Q''. p. 54. Желтоқсан 2005.</ref> Ән екі «Грэмми» сыйлығына «[[Хард-рок стиліндегі үздік орындау үшін Грэмми сыйлығы|Хард-рок стиліндегі үздік орындау]]<nowiki/>» және «[[Үздік рок-ән үшін Грэмми сыйлығы|Үздік рок-ән]]<nowiki/>» санаттары бойынша ұсынылды, алайда тиісінше [[Red Hot Chili Peppers]] тобының «[[Give It Away]]<nowiki/>» және [[Эрик Клэптон]]ның «[[Layla]]<nowiki/>» композицияларына жол берді.<ref>«The 35th Grammy Awards Nominations General Categories». ''The Los Angeles Times''. 8 января 1993.</ref> Кейіннен ''[[Entertainment Weekly]]'' журналы Клэптонның Nirvana-ны жеңуін «Грэмми» тарихындағы «10 ең үлкен сәтсіздіктің» бірі деп атады (2-орын).<ref>{{cite web|year=2007|author=Michael Endelman|title=Grammy's 10 Biggest Upsets|publisher=EW.com|url=http://www.ew.com/ew/gallery/0,,1567466_20010834_20010795_1,00.html|access-date=2008-02-11|lang=en|archive-date=2012-01-30|archive-url=https://www.webcitation.org/654o4laei?url=http://www.ew.com/ew/gallery/0,,1567466_20010834_20010795_1,00.html|url-status=dead}}</ref> Сонымен қатар, бұл даулы оқиғаны басқа да бірқатар басылымдар атап өтті, соның ішінде: ''[[Cracked.com]]'' (7-орын)<ref name="Cracked">{{cite web|url=http://www.cracked.com/article_15856_7-most-unforgivable-grammy-award-snubs-all-time.html|title=The 7 Most Unforgivable Grammy Award Snubs of All Time|date=2008-02-06|first=Adam|last=Brown|access-date=2010-11-26|lang=en|archive-date=2011-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110613152840/http://www.cracked.com/article_15856_7-most-unforgivable-grammy-award-snubs-all-time.html|url-status=live}}</ref> және ''{{iw|WatchMojo.com|WatchMojo|en|WatchMojo.com}}'' (9-орын).<ref>{{cite web|url=http://www.watchmojo.com/video/id/12118/|title=Top 10 Memorable Grammy Upsets|publisher=watchmojo.com|access-date=2017-10-23|lang=en|archive-date=2017-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907224817/http://watchmojo.com/video/id/12118/|url-status=live}}</ref> Nirvana-ның жетістігінен кейін публицист [[Майкл Азеррад]] ''Rolling Stone'' журналына арналған мақаласында: «„Smells Like Teen Spirit“ — бұл „Неге деп сұраудың қажеті не“ ұрпағының әнұраны (немесе анти-әнұраны?). Тек Кобейнді осы ұрпақтың дауысы деп атамаңыздар» деп атап өтті.<ref>Azerrad, Michael. «Inside the Heart and Mind of Nirvana». ''Rolling Stone''. 16 апреля 1992.</ref> Дегенмен, музыкалық баспасөз көп ұзамай әнді «Х ұрпағының әнұраны» деп жариялады, ал бұл мәртебеге белсенді түрде қарсылық танытқан оның авторын осы ұрпақтың дауысы етіп қойды.<ref name="AfishaSLTS2">{{cite web|url=https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|title=История одной песни «Smells Like Teen Spirit»|publisher=''[[Афиша (журнал)|Афиша]]''|lang=ru|access-date=2018-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130619051440/https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|archive-date=2013-06-19}}</ref><ref>Garofalo, Reebee. ''Rockin' Out: Popular Music in the USA''. Allyn & Bacon, 1997. {{ISBN|0-205-13703-2}}, p. 447.</ref> ''[[The New York Times]]'' газетінің шолушысы өз әсері бойынша «„Smells Like Teen Spirit“ оның атауындағы ащы ирония болмағанда, осы ұрпақ үшін „[[Anarchy in the U.K.]]<nowiki/>“ бола алар еді» деп атап өтіп, «Nirvana teen spirit-тің үнемі бөтелкелерге құйылып, үлдірге қапталып, сатылатынын тым жақсы біледі» деп толықтырды.<ref>{{cite web|author=Reynolds, Simon.|date=1991-11-24|title=Boredom + Claustrophobia + Sex = Punk Nirvana|work=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE7DB103AF937A15752C1A967958260|access-date=2007-04-08|lang=en|archive-date=2007-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20071206051923/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE7DB103AF937A15752C1A967958260|url-status=live}}</ref> Топ әннің тым үлкен танымалдылығына байланысты ыңғайсыздық сезінді және кейінгі концерттерде оны жиі сет-листтерден алып тастап отырды. 1993 жылы, [[In Utero (альбом)|''In Utero'']] альбомы жарық көрмес бұрын Новоселич: «Егер „Teen Spirit“ болмаса, „Nevermind“-дың қандай болып шығарын білмеймін» деп мәлімдеп: «''In Utero''-да [„Teen Spirit“-ке ұқсайтын] ештеңе жоқ» деп баса айтты.<ref>DeRogatis, Jim. ''Milk It!: Collected Musings on the Alternative Music Explosion of the 90’s''. Cambridge: Da Capo, 2003. {{ISBN|0-306-81271-1}}, p. 14.</ref> Кобейн 1994 жылғы сұхбатында ән туралы ой толғай келе: «Маған „Teen Spirit“ әлі де ұнайды, бірақ оны ойнау — нағыз ыңғайсыздық... Барлығы бұл әнге тым қатты байланып қалды» деді.<ref name="pixies" /> [[Сурет:Kurt Cobain, Smells Like Teen Spirit guitar, EMP Museum.jpg|right|210px|thumb|Кобейннің «Smells Like Teen Spirit» бейнебаянында ойнайтын [[Fender Mustang]] модельді гитарасы]] Уақыт өте келе «Smells Like Teen Spirit» музыка сыншыларынан жоғары баға алуды жалғастыруда және қазіргі уақытта барлық уақыттағы ең ұлы әндердің бірі болып саналады. Мәселен, 1997 жылы композиция [[Рок-н-ролл даңқ залы]]<nowiki/>ның «Рок-н-роллды қалыптастырған әндер» тізіміне енгізілді.<ref name="Hall of Fame 1997">{{cite web|year=|title=The Songs That Shaped Rock and Roll|publisher=Rock and Roll Hall of Fame|url=http://rockhall.com/exhibits/one-hit-wonders-songs-that-shaped-rock-and-roll/|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2011-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110628094517/http://rockhall.com/exhibits/one-hit-wonders-songs-that-shaped-rock-and-roll/|url-status=dead}}</ref> 2000 жылы [[VH1]] телеарнасы бұл трекке өзінің «100 ең ұлы рок-әні» рейтингінде 41-орынды берді,<ref name="VH1 2000">{{cite web|year=2000|title=VH1: '100 Greatest Rock Songs': 1-50|publisher=Rock On The Net|url=http://www.rockonthenet.com/archive/2000/vh1rocksongs.htm|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2013-06-26|archive-url=https://www.webcitation.org/6HfsONlFs?url=http://www.rockonthenet.com/archive/2000/vh1rocksongs.htm|url-status=live}}</ref> дәл сол жылы композиция [[MTV]] мен ''[[Rolling Stone (журнал)|Rolling Stone]]''-ның бірлескен «100 ең ұлы поп-әні» тізімінде 3-қатардан көрінді.<ref name="MTV/RS 2000">{{cite web|author=Angulo, Sandra P.|date=2000-11-17|title=News Summary: Lord Jim|publisher=EW.com|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,88627,00.html|access-date=2007-04-09|lang=en|archive-date=2009-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090525115035/http://www.ew.com/ew/article/0%2C%2C88627%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Бір жылдан кейін [[Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Америка дыбыс жазу компаниялары қауымдастығы]] «Smells Like Teen Spirit» әнін «[[Ғасыр әндері]]<nowiki/>» тізімінің 80-орынына орналастырды.<ref name="RIAA 2001">{{cite web|author=Allen, Jamie|date=2001-03-07|title=New song list puts 'Rainbow' way up high|publisher=CNN|url=http://edition.cnn.com/2001/SHOWBIZ/Music/03/07/365.songs/|access-date=2007-04-07|lang=en|archive-date=2015-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20150222174824/http://edition.cnn.com/2001/SHOWBIZ/Music/03/07/365.songs/|url-status=live}}</ref> 2002 жылы британдық ''[[New Musical Express|NME]]'' журналы бұл трекке өзінің «Барлық уақыттағы ең ұлы 100 сингл» сауалнамасында 2-орынды берді,<ref name="NME 2002">{{cite web|date=2002-04-24|title=''NME's'' 100 Greatest Singles of All Time Unveiled|work=NME|location=UK|url=http://www.nme.com/news/103493.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20060427035859/http://www.nme.com/news/103493.htm|archive-date=2006-04-27|access-date=2007-05-19|lang=en}}</ref> өз кезегінде ''[[Kerrang!]]'' журналы оны ұқсас рейтингтің 1-қатарына қойды.<ref name="Kerrang! 2002">{{cite web|url=http://www.acclaimedmusic.net/061024/kerrang.htm|title=100 Greatest Singles of All Time|publisher=''[[Kerrang!]]''|access-date=2013-10-24|lang=en|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029195746/http://www.acclaimedmusic.net/061024/kerrang.htm|url-status=live}}</ref> 2003 жылы VH1 редакциясы «Smells Like Teen Spirit»-ке «Соңғы 25 жылдағы 100 ең ұлы ән» арасында 1-орынды лайық деп таныды,<ref name="VH1 2003">{{cite web|date=2003-06-10|title=VH1's 100 Greatest Songs|publisher=CBSNews.com|url=http://www.cbsnews.com/stories/2003/06/10/entertainment/main557973.shtml|access-date=2006-10-19|lang=en|archive-date=2013-07-10|archive-url=https://www.webcitation.org/6I0tgzxUt?url=http://www.cbsnews.com/stories/2003/06/10/entertainment/main557973.shtml|url-status=live}}</ref> дәл сол жылы композиция ''[[Q (журнал)|Q]]'' журналының «Барлық уақыттағы 1001 ең жақсы ән» рейтингінде 3-қатарға ие болды.<ref name="Q 2003">{{cite web|date=2003-11-18|title=U2's One named 'greatest record'|publisher=BBC|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3281327.stm|access-date=2006-10-22|lang=en|archive-date=2012-03-11|archive-url=https://www.webcitation.org/6656iDbxL?url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3281327.stm|url-status=live}}</ref> 2004 жылы трек ''Rolling Stone'' журналының нұсқасы бойынша «[[Rolling Stone журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән|Барлық уақыттағы 500 ең ұлы ән]]<nowiki/>» тізімінің 9-шы қатарынан табылды,<ref name="RS 2004">{{cite web|date=2004-12-09|title=Rolling Stone: 500 Greatest Songs of All Time: 1-50|publisher=Rock On the Net|url=http://www.rockonthenet.com/archive/2004/rs500songs1.htm|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2013-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016024950/http://www.rockonthenet.com/archive/2004/rs500songs1.htm|url-status=live}}</ref> журнал редакциясы оның әсерін «үлкен күшейткіштен шыққан соққы толқыны» деп сипаттап, «Teen Spirit сексенінші жылдардың созылмалы [[джайв]]ын поп-картадан бір түнде өшіріп тастады» деп жазды.<ref name="RS 2011">{{cite web|year=2011|title=500 Greatest Songs of All Time: Nirvana, 'Smells Like Teen Spirit'|publisher=''Rolling Stone''|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407/nirvana-smells-like-teen-spirit-20110516|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2013-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20131008043033/http://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407/nirvana-smells-like-teen-spirit-20110516|url-status=live}}</ref> 2005 жылы ән ''NME'' журналының «Барлық уақыттағы ең жақсы әндердің жаһандық сауалнамасында» 6-орынға ие болды.<ref name="NME 2005">{{cite web|date=2005-09-29|title=Queen win 'best song ever' poll|work=NME|location=UK|url=http://www.nme.com/news/michael-jackson/21121|access-date=2013-10-04|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004232938/http://www.nme.com/news/michael-jackson/21121|archive-date=2013-10-04|lang=en}}</ref> 2006 жылы VH1 телеарнасының британдық бөлімшесі ағылшындардың ең сүйікті мәтіндерін анықтау мақсатында 13 000-нан астам респондент арасында сауалнама жүргізді: «Smells Like Teen Spirit» әніндегі «Мен өзімді ақымақ әрі жұқпалы сезінемін / Міне, біз келдік, біздің көңілімізді көтеріңіздер» деген жол 3-орынды иеленді.<ref>{{cite web|date=2006-04-17|title=U2 cop nation's favourite lyric|publisher=[[itv.com]]|url=http://www.entertainmentwise.com/news/15934/U2s-One-Tops-Nations-Favourite-Song-Lyric-Poll|access-date=2006-10-22|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113125123/http://www.entertainmentwise.com/news/15934/U2s-One-Tops-Nations-Favourite-Song-Lyric-Poll|archive-date=2012-01-13|lang=en}}</ref> Өз кезегінде, 2007 жылы бұл композиция VH1 арнасының «90-жылдардағы 100 ең ұлы ән» рейтингінде 1-қатарға,<ref name="VH1 2007">{{cite web|date=2007-12-12|title=VH1′s 100 Greatest Songs Of The ’90s: Not Enough Pavement|publisher=[[Stereogum]]|url=http://www.stereogum.com/7468/vh1s_greatest_songs_of_the_90s_not_enough_pavement/list/|access-date=2013-10-05|lang=en|archive-date=2013-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005004004/http://www.stereogum.com/7468/vh1s_greatest_songs_of_the_90s_not_enough_pavement/list/|url-status=live}}</ref> сондай-ақ ''Rolling Stone'' журналының «Барлық уақыттағы 100 ең ұлы гитаралық ән» тізімінде 10-позицияға орналасты.<ref name="RS 2007">{{cite web|year=2008|title=The 100 Greatest Guitar Songs of All Time|publisher=''Rolling Stone''|url=https://www.rollingstone.com/news/coverstory/20947527/page/8|archive-url=https://web.archive.org/web/20080530212615/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/20947527/page/8|archive-date=2008-05-30|access-date=2013-10-24|lang=en}}</ref> 2009 жылы «Smells Like Teen Spirit» Аустралиялық {{iw|Triple J|Triple J|en|Triple J}} радиостанциясының тыңдаушылары арасында өткізілетін «Барлық уақыттағы 100 ең хит трек» жыл сайынғы дауыс беруінде үшінші рет 1-орынға ие болды<ref name="Triple J 2009">{{cite web|year=2009|title=Triple J Hottest 100 of All Time,2009|work=Triple J|url=http://www.abc.net.au/triplej/hottest100_alltime/countdown/cd_list.htm|access-date=2011-12-21|lang=en|archive-date=2019-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20191006123848/http://www.abc.net.au/triplej/hottest100_alltime/countdown/cd_list.htm|url-status=live}}</ref> (ол бұған дейін де 1991<ref name="Triple J 1991">{{cite web|year=2009|title=Triple J Hottest 100 of All Time, 1991|work=Triple J|url=http://www.abc.net.au/triplej/hottest100_08/history/1991.htm|access-date=2013-10-24|lang=en|archive-date=2013-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20131027041129/http://www.abc.net.au/triplej/hottest100_08/history/1991.htm|url-status=live}}</ref> және 1998 жылдары көш бастаған болатын<ref name="Triple J 1998">{{cite web|year=2009|title=Triple J Hottest 100 of All Time, 1998|work=Triple J|url=http://www.abc.net.au/triplej/hottest100_08/history/1998.htm#h100-all-time|access-date=2013-10-24|lang=en|archive-date=2013-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20131024133910/http://www.abc.net.au/triplej/hottest100_08/history/1998.htm#h100-all-time|url-status=live}}</ref>). Сол жылы ән VH1 телеарнасының «100 ең ұлы хард-рок әні» тізімінде 7-орыннан көрінді.<ref name="VH1 2009">{{cite web|date=2009-01-05|title=VH1′s 100 Greatest Hard Rock Songs|publisher=Stereogum|url=http://www.stereogum.com/43591/vh1s_100_greatest_hard_rock_songs/list/|access-date=2013-10-05|lang=en|archive-date=2013-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20131207165411/http://www.stereogum.com/43591/vh1s_100_greatest_hard_rock_songs/list|url-status=live}}</ref> ''[[Time]]'' журналының «БАРЛЫҚ УАҚЫТТАҒЫ 100 үздік альбом» рейтингінде ''Nevermind'' альбомы алғаш пайда болған кезде оның редакциясы «Smells Like Teen Spirit» әнін «пластинканың ең нашар әні шығар» деп атағанына қарамастан,<ref>{{cite web|author=Tyrangiel, Josh|date=2006-11-13|title=All-TIME 100 Albums: ''Nevermind''|work=Time|url=http://www.time.com/time/specials/packages/0,28757,1955625,00.html|access-date=2007-04-06|lang=en|archive-date=2010-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20100603141651/http://www.time.com/time/specials/packages/0,28757,1955625,00.html|url-status=dead}}</ref> басылым оны 2011 жылдың дәл сондай әндер тізіміне енгізді.<ref name="Time 2011">{{cite web|author=Suddath, Claire|date=2011-10-21|title=All-TIME 100 Songs: 'Smells Like Teen Spirit'|work=Time|url=http://entertainment.time.com/2011/10/24/the-all-time-100-songs/slide/smells-like-teen-spirit-nirvana/|access-date=2013-10-05|lang=en|archive-date=2013-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20131007000648/http://entertainment.time.com/2011/10/24/the-all-time-100-songs/slide/smells-like-teen-spirit-nirvana/|url-status=live}}</ref> Сол жылы «Smells Like Teen Spirit» ''Rolling Stone'' журналының жаңартылған «Барлық уақыттағы 500 ең ұлы ән» тізімінде өзінің 9-орнын сақтап қалды.<ref name="RS 2011">{{cite web|year=2011|title=500 Greatest Songs of All Time: Nirvana, 'Smells Like Teen Spirit'|publisher=''Rolling Stone''|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407/nirvana-smells-like-teen-spirit-20110516|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2013-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20131008043033/http://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407/nirvana-smells-like-teen-spirit-20110516|url-status=live}}</ref> 2012 жылы ''NME'' журналы бұл композицияны «1990 жылдардағы 100 үздік трек» рейтингінің 2-қатарына қойды,<ref name="NME 2012">{{cite web|date=2012-05-16|title=NME‘s 100 Best Tracks Of The ’90s|publisher=Stereogum|url=http://www.stereogum.com/1032631/nmes-100-best-tracks-of-the-90s/list/|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2013-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20130724065255/http://www.stereogum.com/1032631/nmes-100-best-tracks-of-the-90s/list|url-status=live}}</ref> ал екі жылдан кейін «[[New Musical Express журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән|Барлық уақыттағы 500 ең ұлы ән]]<nowiki/>» тізімінің 1-орнына жайғастырды.<ref name="NME 2014">{{cite web|date=2013-01-31|title=Pictures of The 500 Greatest Songs Of All Time: 100-1 - Photos|publisher=NME|url=http://www.nme.com/photos/the-500-greatest-songs-of-all-time-100-1/330996/1/1#100|access-date=2014-08-03|lang=en|archive-date=2017-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170102055800/http://www.nme.com/photos/the-500-greatest-songs-of-all-time-100-1/330996/1/1#100|url-status=live}}</ref> 2015 жылы бұл ән Голдсмит колледжінің ({{lang-en|Goldsmith's College}}) зерттеуіне сәйкес музыка тарихындағы ең танымал ән деп танылды, бұл зерттеуде аналитикалық бағдарламалық жасақтаманың көмегімен түрлі рейтингтер мен сауалнамалардағы ең танымал әндер талданды — арнайы алгоритм олардың музыкалық мазмұнын салыстырып шықты.<ref>{{cite web|last1=Loudermilk|first1=Lauren|title='Smells Like Teen Spirit' Named the Most Iconic Song Ever by Science|url=http://www.pastemagazine.com/articles/2015/09/smells-like-teen-spirit-named-the-most-iconic-song.html|website=Paste|access-date=2015-11-19|lang=en|archive-date=2018-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107060928/https://www.pastemagazine.com/articles/2015/09/smells-like-teen-spirit-named-the-most-iconic-song.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.spin.com/2015/09/nirvana-smells-like-teen-spirit-most-iconic-song-ever-cant-argue-with-science/|title=Nirvana’s ‘Smells Like Teen Spirit’ Is the Most Iconic Song Ever, According to Science|publisher=''Spin''|access-date=2018-04-06|lang=en|archive-date=2015-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20150927013603/https://www.spin.com/2015/09/nirvana-smells-like-teen-spirit-most-iconic-song-ever-cant-argue-with-science/}}</ref> 2011 жылдың желтоқсанында «Smells Like Teen Spirit» шектеулі 7 дюймдік винил синглы ретінде шығарылды. Дәл сол жылы британдық [[Facebook]]-те «Рождестволық үздік әндер» ''UK Singles Chart'' чартында «Smells Like Teen Spirit» синглін алға жылжыту науқаны басталды, бұл [[Rage Against the Machine]] тобының «[[Killing in the Name]]<nowiki/>» синглін алға жылжыту бойынша 2009 жылы сол чартта өткен және оның жеңісімен аяқталған науқанға ұқсас еді.<ref name="bbc-rage">{{cite web|date=2009-12-20|title=Rage Against the Machine beat X Factor winner in charts|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/8423340.stm|archive-url=https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fnews.bbc.co.uk%2F2%2Fhi%2Fentertainment%2F8423340.stm&date=2009-12-20|archive-date=2009-12-20|publisher=''[[BBC]]''|access-date=2009-12-20|lang=en}}</ref> Науқан «[[The X Factor (Ұлыбритания)|X Factor]]<nowiki/>» телевизиялық шоуының {{iw|Rhythmix|Rhythmix|en|Rhythmix}} балалар қайырымдылық ұйымымен жасасқан мәмілесіне наразылық ретінде ұйымдастырылды.<ref name="guardian-dec2011">{{cite web|author=Michaels, Sean|title=Nirvana's Smells Like Teen Spirit to be re-released for Christmas|url=https://www.theguardian.com/music/2011/dec/07/nirvana-smells-like-teen-spirit-christmas?newsfeed=true|access-date=2011-12-09|date=2011-12-07|lang=en|archive-date=2013-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005134742/http://www.theguardian.com/music/2011/dec/07/nirvana-smells-like-teen-spirit-christmas?newsfeed=true|url-status=live}}</ref> Сондай-ақ Ирландияда «Smells Like Teen Spirit» әнін ''[[Irish Singles Chart]]''-тың 1-орнына шығару үшін осындай науқан ұйымдастырылды.<ref>{{cite web|author=Murphy, Lauren|title=Push is on for Christmas No 1|url=http://www.irishtimes.com/newspaper/theticket/2011/1209/1224308798142.html|access-date=2011-12-13|date=2011-12-09|lang=en|archive-date=2011-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20111214005624/http://www.irishtimes.com/newspaper/theticket/2011/1209/1224308798142.html|url-status=live}}</ref> Нәтижесінде ән ''UK Singles Chart'' чартының 11-орнына дейін жетті, барлығы синглдің 30 000 данасы сатылды.<ref>{{cite web|author=Sexton, Paul|title=Michael Buble, Military Wives Top U.K. Charts|work=Billboard|url=http://www.billboard.com/articles/news/464651/michael-buble-military-wives-top-uk-charts|date=2011-12-27|access-date=2012-01-21|lang=en|archive-date=2014-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140624165853/http://www.billboard.com/articles/news/464651/michael-buble-military-wives-top-uk-charts|url-status=live}}</ref> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width:100%;" !«Smells Like Teen Spirit» әнінің марапаттар тізімі |- | style="padding:0; border:none;" | {| class="wikitable" style="border:none; margin:0; width:100%;" !Жылы !БАҚ !Атауы !Орыны !Сілтемесі |- |1991 |{{iw|Triple J|Triple J|en|Triple J}} |{{iw|Triple J Hottest 100|«100 самых хитовых треков всех времён»|en|Triple J Hottest 100}} |1 |<ref name="Triple J 1991" /> |- |1993 |''[[Rolling Stone]]'' |«100 үздік музыкалық бейнебаян» |2 |<ref name="RS 1993 video">{{cite web|title=Rolling Stone: "The 100 Top Music Videos"|url=http://www.rockonthenet.com/archive/1993/rsvideo.htm|publisher=Rock On The Net|date=1993-10|lang=en|access-date=2013-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924101222/http://www.rockonthenet.com/archive/1993/rsvideo.htm|archive-date=2014-09-24|url-status=live}}</ref> |- |1997 |[[Рок-н-ролл даңқ залы]] |«Рок-н-роллды қалыптастырған әндер» |N/A |<ref name="Hall of Fame 1997" /> |- |1998 |Triple J |{{iw|Triple J Hottest 100|«100 самых хитовых треков всех времён»|en|Triple J Hottest 100}} |1 |<ref name="Triple J 1998" /> |- |1999 |[[MTV]] |«Осы уақытқа дейін түсірілген 100 ұлы музыкалық бейнебаян» |3 |<ref name="MTV 1999 video">{{cite web|title=MTV: '100 Greatest Music Videos Ever Made'|url=http://www.rockonthenet.com/archive/1999/mtv100.htm|publisher=Rock On The Net|year=1999|lang=en|access-date=2013-10-07|archive-url=https://www.webcitation.org/6HaB94VFh?url=http://www.rockonthenet.com/archive/1999/mtv100.htm|archive-date=2013-06-23|url-status=live}}</ref> |- |1999 |''[[Kerrang!]]'' |«Барлық уақыттағы 100 ұлы трек!» |1 |<ref>Kerrang! magazine, issue 746, 17 апреля 1999. (voted by readers).</ref> |- |2000 |[[VH1]] |«100 ұлы рок-әні» |41 |<ref name="VH1 2000" /> |- |2000 |VH1 |«ТВ-дегі 100 ұлы рок-н-ролл сәті» |18 |<ref name="VH1 2000 video">{{cite web|title=VH-1's 100 Greatest Rock & Roll Moments|url=http://www.amiannoying.com/%28S%28kbtodvygih5iyiprvdctv414%29%29/collection.aspx?collection=5772|publisher=AmIAnnoying.com|lang=en|access-date=2013-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102080358/http://www.amiannoying.com/(S(chulnrpruoqwlamlkwvekgjj))/collection.aspx?collection=5772|archive-date=2016-01-02|url-status=live}}</ref> |- |2000 |''MTV мен Rolling Stone'' |«100 ұлы поп-әні» |3 |<ref name="MTV/RS 2000" /> |- |2001 |[[Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Америка дыбыс жазу компаниялары қауымдастығы]] |«[[Ғасыр әндері]]<nowiki/>» |80 |<ref name="RIAA 2001" /> |- |2001 |VH1 |«100 ұлы видео» |4 |<ref name="VH1 2001 video">{{cite web|title=News Summary: Model Patient|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,108354,00.htm|author=Susman, Gary|publisher=EW.com|date=2001-05-02|lang=en|access-date=2007-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20090315001433/http://www.ew.com/ew/article/0%2C%2C108354%2C00.htm|archive-date=2009-03-15|url-status=dead}}</ref> |- |2002 |''[[NME]]'' |«Барлық уақыттағы 100 ұлы сингл» |2 |<ref name="NME 2002" /> |- |2002 |''Kerrang!'' |«Барлық уақыттағы 100 ұлы сингл» |1 |<ref name="Kerrang! 2002" /> |- |2003 |VH1 |«Соңғы 25 жылдағы 100 ұлы ән» |1 |<ref name="VH1 2003" /> |- |2003 |''[[Q (журнал)|Q]]'' |«Барлық уақыттағы 1001 ең жақсы ән» |3 |<ref name="Q 2003" /> |- |2004 |''Rolling Stone'' |«[[Rolling Stone журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән|Барлық уақыттағы 500 ең ұлы ән]]<nowiki/>» |9 |<ref name="RS 2004" /> |- |2005 |''NME'' |«Барлық уақыттағы ең жақсы әндердің жаһандық сауалнамасы» |6 |<ref name="NME 2005" /> |- |2007 |VH1 |«1990 жылдардағы 100 ұлы ән» |1 |<ref name="VH1 2007" /> |- |2007 |''Rolling Stone'' |«Барлық уақыттағы 100 ұлы гитаралық ән» |10 |<ref name="RS 2007" /> |- |2009 |Triple J |{{iw|Triple J Hottest 100|«100 самых хитовых треков всех времён»|en|Triple J Hottest 100}} |1 |<ref name="Triple J 2009" /> |- |2009 |VH1 |«100 ұлы хард-рок әні» |7 |<ref name="VH1 2009" /> |- |2011 |''[[Time]]'' |«БАРЛЫҚ УАҚЫТТАҒЫ 100 ұлы ән» |N/A |<ref name="Time 2011" /> |- |2011 |''Rolling Stone'' |«[[Rolling Stone журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән|Барлық уақыттағы 500 ең ұлы ән]]<nowiki/>» |9 |<ref name="RS 2011" /> |- |2012 |''NME'' |«1990 жылдардағы 100 үздік трек» |2 |<ref name="NME 2012" /> |- |2014 |''NME'' |«[[New Musical Express журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән|Барлық уақыттағы 500 ең ұлы ән]]<nowiki/>» |1 |<ref name="NME 2014" /> |- |2017 |[[Ұлттық дыбыс жазу өнері мен ғылымдарының академиясы|Дыбыс жазу өнері мен ғылымдарының академиясы]] |[[Грэмми» сыйлығының Даңқ залы|«Грэмми» сыйлығының Даңқ залы]]на қабылданды |N/A |<ref>{{cite web|title=Grammy Hall of Fame Adds 25 Recordings|url=https://www.grammy.com/news/grammy-hall-of-fame-adds-25-recordings|publisher=grammy.com|date=2016-11-28|lang=en|access-date=2018-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211125859/https://www.grammy.com/news/grammy-hall-of-fame-adds-25-recordings|archive-date=2017-02-11|url-status=live}}</ref> |- |} |} == Музыкалық бейнебаяны == [[Сурет:CastingCallSmellsLikeTeenSpirit.jpg|left|230px|thumb|«Smells Like Teen Spirit» бейнебаянының массовкасына қатысқысы келетіндерге арналған топтың газеттегі хабарландыруы]] «Smells Like Teen Spirit» музыкалық бейнебаяны [[Самуэль Байер]]дің режиссерлік дебюті болды. Кинематографистің пікірінше, ол оның портфолиосы соншалықты жұтаң болғандықтан шақырылды, сол себепті топ одан «панктық» және «корпоративтік емес» тәсілді күтті.<ref name="classicalbums">''Classic Albums—Nirvana: Nevermind'' [DVD]. Isis Productions, 2004.</ref> Бейненің тұжырымдамасы анархиялық бүлікпен аяқталатын мектеп концертін бейнеледі. Сюжет Джонатан Капланның «[[Шектен шығу]]<nowiki/>» фильмінен,{{efn|Фильмнің соңында балалар ата-аналарын мектепке қамап тастап, өрт қою және көліктерді қирату арқылы жаппай тәртіпсіздік ұйымдастырады. Кобейн бұл туынды туралы: «Бұл фильм менің тұлға ретінде қалыптасуыма үлкен әсер етті», — деп айтқан болатын.|комм.}}<ref name="AfishaSLTS3">{{cite web|url=https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|title=История одной песни «Smells Like Teen Spirit»|publisher=''[[Афиша (журнал)|Афиша]]''|lang=ru|access-date=2018-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130619051440/https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|archive-date=2013-06-19}}</ref> сондай-ақ [[Ramones|The Ramones]] тобының қатысуымен түсірілген «[[Рок-н-ролл мектебі]]<nowiki/>» комедиясынан шабыт алған.<ref name="classicalbumsvideo">«The Making of the 'Smells Like Teen Spirit' Video». ''Classic Albums—Nirvana: Nevermind'' [DVD]. Isis Productions, 2004.</ref> [[Калвер-Сити]]дегі киностудияда түсірілген бейнеклипте топ орта мектептің спорт залындағы {{iw|Пеп ралли|студенттік жиналыста|en|Pep rally}} трибунада отырған енжар жасөспірімдер аудиториясының алдында өнер көрсетеді. Музыканттардың жанында [[Анархизм|анархия]] символының ([[Шеңбер ішіндегі А әрпі|шеңбердегі қызыл «А» әрпі]]) белгілері бар қара көйлек киген [[Чирлидинг|чирлидер]]лер билеп жүр. Бейнебаяннан кейінірек [[Fear Factory]] металл тобының фронтмені ретінде танымал болған [[Бертон Белл|Бёртон Си Белл]]дің кішігірім көрінісін байқауға болады.<ref>{{cite web|url=http://www.blabbermouth.net/news/fear-factory-frontman-how-i-ended-up-appearing-in-nirvana-s-smells-like-teen-spirit-video/|title=FEAR FACTORY Frontman: How I Ended Up Appearing In NIRVANA's 'Smells Like Teen Spirit' Video|publisher=blabbermouth.net|date=2012-07-31|access-date=2017-10-02|lang=en|archive-date=2018-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402101923/http://www.blabbermouth.net/news/fear-factory-frontman-how-i-ended-up-appearing-in-nirvana-s-smells-like-teen-spirit-video|url-status=live}}</ref> Сондай-ақ онда әскери-теңіз комбинезонын киген және швабрамен билеп жүрген тазалықшы (рөлін Тони Де Ла Роса ойнайды) бар. Бейненің соңында жиналған студенттер сахнаға басып кіріп, топтың аппаратурасын қирата бастайды. Клипте көрсетілген хаос массовка арасындағы нағыз наразылықтың нәтижесі болды. Жасөспірімдерді әннің көптеген реплейлерін тыңдата отырып, түсірілім күні бойы трибунада отыруға мәжбүр етті. Қорытындылай келе, Кобейн Байерді массовканың сахнада «[[Слем|слэм]]десуіне» рұқсат беруге көндірді, сөйтіп топ хаос эпицентрінде таспаға басылды. Курттың айтуынша: «Балалар билеуге шыққан бойда, олар жай ғана "бар […]" деді, өйткені олар күні бойы осының бәрінен шаршаған еді».{{sfn|Azerrad|1994|pp=190–191}} Кобейнге Байердің алғашқы монтажы ұнамады және ол нәтижеге қанағаттанғанша бейнені өңдеуді жеке өзі басқарды.<ref name="qpg542">''Nirvana and The Story of Grunge''. ''Q''. p. 54. Желтоқсан 2005.</ref> Музыканттың негізгі толықтыруларының бірі клиптің көп бөлігінде жасырылған оның беті ірі планда көрсетілетін предпоследний бейнеряд болды.<ref name="qpg542" /> Байер кейінірек өзі жұмыс істеген басқа артистерге қарағанда, Кобейн атаққұмарлықты емес, «бейнебаянның [өз тобының рухына] шынымен сәйкес келуін» ойлағанын атап өтті.<ref name="classicalbumsvideo2">«The Making of the 'Smells Like Teen Spirit' Video». ''Classic Albums—Nirvana: Nevermind'' [DVD]. Isis Productions, 2004.</ref> Клиптің шамамен алынған бюджеті 30 000-нан 50 000 долларға дейінгі соманы құрады.<ref>{{cite web|author=Ganz, Caryn|date=2010-09-10|title="Smells Like Teen Spirit" Smells Like It’s 19 Today|publisher=Yahoo.com|url=http://new.music.yahoo.com/blogs/stopthepresses/277601/smells-like-teen-spirit-smells-like-its-19-today/|access-date=2011-01-11|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100917001818/http://new.music.yahoo.com/blogs/stopthepresses/277601/smells-like-teen-spirit-smells-like-its-19-today|archive-date=2010-09-17|lang=en}}</ref> Осы кезеңде [[MTV]] [[Эфирді бағдарламалау|телеэфирін бағдарламалау]]мен айналысқан Эми Файннертидің айтуынша: «„Smells Like Teen Spirit“ клипі MTV-ді толығымен өзгертті, ол топты танымал етті, үйіп-төгіп пластинкаларды сатуға көмектесті. Бірақ MTV арнасы да өте танымал болды, онда жұмыс істеуге және өз идеяларын жүзеге асыруға арналған жаңа бағыттар, бұл нәрсе қажет болған жаңа буын пайда болды».<ref name="classicalbums">''Classic Albums—Nirvana: Nevermind'' [DVD]. Isis Productions, 2004.</ref> Әннің өзі сияқты, бейне де сыншылар тарапынан жақсы қабылданды. Мәселен, ''Rolling Stone'' журналисі [[Дэвид Фрике]] былай деп атап өтті: «Ол үлкен мектепте өтуі мүмкін ең жақсы концерт сияқты көрінді: қолдау тобы, билер, анархия, бәрінің үстінде қалықтаған қауіп рухы — мұның бәрі сонда болды! Теледидардан мұндай ештеңе көруге болмайтын еді».<ref name="classicalbums" /> Синглдер арасындағы 1-ші орынға қоса, «Teen Spirit» сонымен қатар ''[[Village Voice]]'' газетінің «[[Pazz & Jop]]<nowiki/>» сауалнамасында 1991 жылдың ең үздік клиптерінің рейтингін басқарды.<ref>{{cite web|author=Christgau, Robert|date=1992-03-03|title=The 1991 Pazz & Jop Critics Poll|publisher=RobertChristgau.com|url=http://www.robertchristgau.com/xg/pnj/pjres91.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20060507034515/http://www.robertchristgau.com/xg/pnj/pjres91.php|archive-date=2006-05-07|access-date=2007-05-19|lang=en}}</ref> Бейнебаян 1992 жылғы [[MTV Video Music Awards]] сыйлығын тапсыру рәсімінде екі марапатпен — «[[Дебютант үздік бейнебаяны үшін MTV Video Music Award|Үздік жаңа әртіс]]<nowiki/>» пен «[[Үздік альтернативті бейнебаян үшін MTV Video Music Award|Үздік альтернативті топ]]<nowiki/>» — атап өтілді.<ref>{{cite web|year=2006|title=Past Winners Database|work=Los Angeles Times|url=http://theenvelope.latimes.com/extras/lostmind/year/1992/1992mtvv.htm|access-date=2006-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20061031053343/http://theenvelope.latimes.com/extras/lostmind/year/1992/1992mtvv.htm|archive-date=2006-10-31|lang=en}}</ref> Сондай-ақ клип [[MTV Europe]] телеарнасындағы ең танымал бейне ретінде «[[Гиннесс рекордтар кітабы]]на» енгізілді.<ref>{{cite web|date=2006-11-27|title=ABC News: Achieving Nirvana: Grunge Band's 'Teen Spirit' is Top Song of Past Two Decades|publisher=''ABC News''|url=http://abcnews.go.com/WNT/story?id=2682023&page=1|access-date=2006-12-01|lang=en|archive-date=2009-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090314214828/http://abcnews.go.com/WNT/story?id=2682023&page=1|url-status=live}}</ref> ''Rolling Stone'' журналының редакциясы бейнеклипке 1993 жылғы «100 үздік музыкалық бейне» тізімінде 2-орынды берді.<ref name="RS 1993 video2">{{cite web|date=1993-10|title=Rolling Stone: "The 100 Top Music Videos"|publisher=Rock On The Net|url=http://www.rockonthenet.com/archive/1993/rsvideo.htm|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2014-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924101222/http://www.rockonthenet.com/archive/1993/rsvideo.htm|url-status=live}}</ref> Өз кезегінде, 1999 жылы MTV телеарнасы оны «бұрын-соңды жасалған 100 үздік музыкалық бейнеролик» рейтингінің 3-жолында атап өтті.<ref name="MTV 1999 video2">{{cite web|year=1999|title=MTV: '100 Greatest Music Videos Ever Made'|publisher=Rock On The Net|url=http://www.rockonthenet.com/archive/1999/mtv100.htm|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2013-06-23|archive-url=https://www.webcitation.org/6HaB94VFh?url=http://www.rockonthenet.com/archive/1999/mtv100.htm|url-status=live}}</ref> 2000 жылы [[VH1]] телеарнасы «Teen Spirit»-ке «ТВ-дағы 100 ұлы рок-н-роллдық сәт» тізімінің 18-позициясын беріп, «бейнебаян [әлемге] альтернативті рокты коммерциялық және поп-мәдени әлеуеттің [ракурсынан] ашты» деп атап өтті.<ref name="VH1 2000 video2">{{cite web|title=VH-1's 100 Greatest Rock & Roll Moments|publisher=AmIAnnoying.com|url=http://www.amiannoying.com/%28S%28kbtodvygih5iyiprvdctv414%29%29/collection.aspx?collection=5772|access-date=2013-10-24|lang=en|archive-date=2016-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102080358/http://www.amiannoying.com/(S(chulnrpruoqwlamlkwvekgjj))/collection.aspx?collection=5772|url-status=live}}</ref> 2001 жылы клип VH1 телеарнасының «100 үздік бейне» рейтингінде 4-орынды иеленді.<ref name="VH1 2001 video2">{{cite web|author=Susman, Gary|date=2001-05-02|title=News Summary: Model Patient|publisher=EW.com|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,108354,00.htm|access-date=2007-04-09|lang=en|archive-date=2009-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090315001433/http://www.ew.com/ew/article/0%2C%2C108354%2C00.htm|url-status=dead}}</ref> 2005 жылы бейнебаян [[MTV Россия]] мен ''[[Rolling Stone Russia]]'' өткізген «Әлемді өзгерткен 20 батыстық клип» онлайн-сауалнамасында көш бастады.<ref name="автоссылка3">''[[Rolling Stone Russia]]'', Маусым 2005.</ref> Кейіннен бұл бейнебаянға екі пародия түсірілді: музыкалық комик [[Оғаш Эл Янкович|«Оғаш Эл» Янкович]]тің «[[Smells Like Nirvana]]<nowiki/>» клипі (1992), сондай-ақ [[Боб Синклер]]дің «{{iw|Rock This Party (Everybody Dance Now)|«Rock This Party (Everybody Dance Now)»|en|Rock This Party (Everybody Dance Now)}}<nowiki/>» клипі (2006). 2009 жылы [[Vevo]] стримингтік сервисі іске қосылғаннан кейін [[YouTube]]-те жарияланған «Smells Like Teen Spirit» музыкалық бейнебаяны 2025 жылдың қыркүйегіндегі жағдай бойынша 2 миллиардтан астам қаралымға ие.<ref>{{Cite web|title=Nirvana - Smells Like Teen Spirit|publisher=NirvanaVEVO|work=YouTube|date=2009-06-16|access-date=2019-12-26|url=https://www.youtube.com/watch?v=hTWKbfoikeg|lang=en}}</ref> 2019 жылдың соңында бұл клип YouTube пайдаланушылары арасында «1990 жылдардағы ең танымал бейнелер» арасында екінші орынды иеленіп (990 млн қаралым), тек [[Guns N’ Roses]] рок-тобының «[[November Rain]]<nowiki/>» балладасына (1,4 млрд) есе жіберді; үшінші орынды [[The Cranberries]] тобының «[[Zombie (ән)|Zombie]]<nowiki/>» әні (1 млрд) иеленді.<ref>{{cite web|url=https://daily.afisha.ru/news/32873-youtube-nazval-samye-populyarnye-klipy-poslednih-chetyreh-desyatiletiy/|title=YouTube назвал самые популярные клипы последних четырех десятилетий|publisher=''Афиша''|lang=ru|date=2019-12-14|access-date=2019-12-20|archive-date=2019-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20191215005724/https://daily.afisha.ru/news/32873-youtube-nazval-samye-populyarnye-klipy-poslednih-chetyreh-desyatiletiy/}}</ref> === Гитарасы === 2022 жылдың мамырында Кобейннің «Smells Like Teen Spirit» клипінде (а corkе де ''[[Nevermind]]'' және ''[[In Utero (альбом)|In Utero]]'' альбомдарын жазу кезінде және кейбір концерттерде)<ref name="Variety">{{cite web|url=https://variety.com/2022/music/news/kurt-cobain-guitar-auction-smells-like-teen-spirit-1235274844/|title=Kurt Cobain’s ‘Smells Like Teen Spirit’ Guitar Auctions for Nearly $5 Million|author=Garcia, Thania|lang=en|date=2022-05-22|access-date=2022-05-26|publisher=''[[Variety]]''|archive-date=2022-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220526102911/https://variety.com/2022/music/news/kurt-cobain-guitar-auction-smells-like-teen-spirit-1235274844/|url-status=live}}</ref> пайдаланған 1969 жылғы [[Fender Mustang|Competition Lake Placid Blue Mustang]] гитарасы аукционға қойылды. Сауда-саттық [[Нью-Йорк]]тегі [[Hard Rock Cafe]]-де 150 000 долларлық бастапқы бағамен өтті. Лотқа деген үлкен қызығушылықтың арқасында аспаптың түпкілікті құны 4,5 миллион долларды құрап (алымдарды есептемегенде), аукциондарда сатылған ең қымбат [[электр гитара]]ға айналды. Аспаптың жаңа иесі {{iw|Джим Ирсей|Джим Ирсей|en|Jim Irsay}} болды, ол бұған дейін аукционда [[Дэвид Гилмор]]дың {{iw|The Black Strat|The Black Strat|en|The Black Strat}} гитарасын 3,9 миллионға сатып алған, сондай-ақ [[Элвис Пресли]], [[Джордж Харрисон]], [[Джон Леннон]], [[Пол Маккартни]], [[Эрик Клэптон]], [[Джерри Гарсия]], [[Принс]], [[Лес Пол]] және [[Боб Дилан]]ның гитараларына иелік ететін танымал гитара коллекционері (және тиісті жылжымалы көрменің иесі). «Мен әлемге деген көзқарасымызды өзгерткен американдық мәдениеттің тағы бір бөлшегін сақтап, қорғағаныма өте қуаныштымын» — деп мәлімдеді коллекционер. Өз кезегінде, сауда-саттық соның аясында өткен {{iw|Julien’s Auctions|Julien’s Auctions|en|Julien's Auctions}} аукцион үйінің президенті Даррен Жюльен былай деп атап өтті: «Курт Кобейннің және бүкіл рок-музыка тарихының мәдени тұрғыдан ең маңызды әрі тарихи тұрғыдан ең құнды гитараларының бірі болып табылатын осы аңызға айналған аспаптың менің туған [[Индиана]] штатыма, Джим Ирсейдің әйгілі естелік заттар коллекциясының бір бөлігі болу үшін оралуы — үлкен мәртебе. […] Мұндай аукцион өмірде бір-ақ рет болады, ол менің кәсіби мансабымдағы ең үлкен артықшылықтардың біріне айналды». Сатылған гитара Курт Кобейннің ең сүйікті аспаптарының бірі және оның мансабындағы Mustang маркалы негізгі гитаралардың бірі еді: «Мен солақаймын, қолайлы бағамен солақайларға арналған жоғары деңгейлі гитараларды табу оңай емес. Бірақ әлемдегі барлық гитаралардың ішінде маған Fender Mustang бәрінен де қатты ұнайды. Менде оның тек екеуі ғана болды».<ref name="Variety2">{{cite web|url=https://variety.com/2022/music/news/kurt-cobain-guitar-auction-smells-like-teen-spirit-1235274844/|title=Kurt Cobain’s ‘Smells Like Teen Spirit’ Guitar Auctions for Nearly $5 Million|author=Garcia, Thania|lang=en|date=2022-05-22|access-date=2022-05-26|publisher=''[[Variety]]''|archive-date=2022-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220526102911/https://variety.com/2022/music/news/kurt-cobain-guitar-auction-smells-like-teen-spirit-1235274844/|url-status=live}}</ref> Соңғы 12 жыл ішінде гитара {{iw|Поп-мәдениет мұражайы|Сиэтлдегі Поп-мәдениет мұражайында|en|Museum of Pop Culture}} музыканттың үш Sonic Blue «Sky-Stang» мустангтарының бірімен бірге көрмеге қойылды. Дегенмен, бұл гитара Кобейн ешқашан иелік еткен жалғыз Mustang маркалы {{Comment|Competition Stripe|Competition Stripe Mustang-ның айрықша ерекшелігі — корпустағы Shelby Mustang автомобильдер сериясына сілтеме жасайтын „жарыс“ жолақтары}} аспап болуымен ерекшеленеді.<ref>{{cite web|url=https://www.musicradar.com/news/kurt-cobain-mustang-sold-auction-nirvana|title=Kurt Cobain's Smells Like Teen Spirit 1969 Competition Fender Mustang guitar sells for $4.5 million at auction|author=Laing, Rob|lang=en|publisher=''[[MusicRadar]]''|date=2022-05-23|access-date=2022-05-26|archive-date=2022-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220526103103/https://www.musicradar.com/news/kurt-cobain-mustang-sold-auction-nirvana|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.vintageguitar.com/3281/fender-competition-mustang/|title=Fender Competition Mustang|author=Wright, Michael|lang=en|publisher=www.vintageguitar.com|access-date=26 мая 202|archive-date=2022-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518040045/http://www.vintageguitar.com/3281/fender-competition-mustang/|url-status=live}}</ref> == Концерттік орындаулары == «Smells Like Teen Spirit» әнінің алғашқы тірі «орындалуы» 1991 жылдың 17 сәуірінде [[сиэтл]]дік {{iw|OK Hotel|«OK Hotel»|en|OK Hotel}} қонақүйінде өтті.<ref>''With the Lights Out'' (p. 23) [CD liner notes]. Santa Monica: Geffen Records. 2004.</ref> Бұл жазба ''[[With the Lights Out]]'' бокс-сетінің DVD-інде кездеседі, сондай-ақ әннің қысқа үзінділері «Classic Albums: Nirvana — Nevermind» және «[[Хайп!|Hype!]]<nowiki/>» деректі фильмдеріне енген. «Smells Like Teen Spirit» мәтінінің алғашқы нұсқалары мен оның соңғы нұсқасы бір-бірінен өзгеше болғандықтан, кейбір жазбаларда ән өзгертілген мәтінмен кездеседі. Мәселен, әннің бірінші нұсқасы «Load up on guns, bring your friends» жолының орнына «Come out and play, make up the rules» жолымен басталған. Әннің алғашқы нұсқаларының аудиожазбасы ''With the Lights Out'' и ''[[Sliver: The Best of the Box]]'' жинақтарында бар. Тректің осыған ұқсас ертеректегі концерттік орындалуы [[Sonic Youth]] тобының алғашқы еуропалық туры кезінде түсірілген «[[1991: The Year Punk Broke]]<nowiki/>» деректі фильмінде кездеседі. Концерттік өнер көрсетулер кезінде топ әннің мәтіні мен қарқынын жиі өзгертіп отырған. Кейбір «тірі» нұсқаларда «our little group has always been» жолы «our little tribe has always been» болып өзгертілген, дәл осындай нұсқаны ''[[From the Muddy Banks of the Wishkah]]'' концерттік альбомынан естуге болады. ''[[Rolling Stone (журнал)|Rolling Stone]]'' журналының пікірінше, әннің бұл нұсқасы «Кобейннің әннің әуендік шекарасынан тыс бұралаңдап, осы әбден заезжен болған хитке жаңа өмір сыйлаған гитарасын [таспаға басып алды]».<ref>{{cite web|author=Ali, Lorraine|date=1998-02-02|title=''From the Muddy Banks of the Wishkah'' (review)|work=Rolling Stone|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/from-the-muddy-banks-of-the-wishkah-19980202|access-date=2015-02-02|lang=en|archive-date=2012-10-18|archive-url=https://www.webcitation.org/6BVpycdxC?url=http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/from-the-muddy-banks-of-the-wishkah-19980202|url-status=live}}</ref> Композицияның атаулы орындалуы 1991 жылы [[Би-Би-Си|Би-би-си]]-дің «[[Top of the Pops]]<nowiki/>» шоуында өтті, оның барысында топ алдын ала жазылған музыкалық фонограмма астында ойнаудан бас тартты. Кобейн гитараға дерлік қол тигізбей, мәтінді үнемі өзгерте отырып (мысалы, ол «Load up on guns, bring your friends» жолын «Load up on drugs, kill your friends» деп өзгертті), демонстративті түрде төмен дауыспен шырқады. Кейіннен вокалист [[The Smiths]] тобының фронтмені [[Моррисси]]дің{{efn|1980 жылдары The Smiths тобының мүшелері де «Top of the Pops» шоуында «This Charming Man» әнін орындау кезінде дәл осылай саботаж жасаған болатын. Сол кезде Моррисси ұйымдастырушыларға шоудың толықтай жасанды екенін (бұдан әрі — барлық музыка фонограммамен орындалатынын) көрермендерге көрсету үшін сахнаға микрофонның орнына [[гладиолус]]тар шоғымен шығатынын және ән айтпайтынын мәлімдеген еді.|комм.}}<ref>Seven Ages of Rock. Part 7: «What the World Is Waiting For: British Indie», BBC, 2007. Time — 5:00-6:00</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=1PV4eiDi12w|title=TOTP - This Charming Man - The Smiths|publisher=''[[YouTube]]''|lang=en|access-date=2018-04-06|archive-date=2019-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190805125332/https://www.youtube.com/watch?v=1PV4eiDi12w|url-status=live}}</ref>{{sfn|Cross|2001|p=208}} дауысына еліктеуге тырысқанын мәлімдеді. 2006 жылы шоу жабылғаннан кейін ''[[The Observer]]'' газеті Nirvana тобының «Smells Like Teen Spirit» әнін орындауын бағдарламаның ең үздік сәттері арасында 3-орынға лайық деп тапты.<ref>{{cite web|date=2006-07-16|title="Top of the Pops" shows|work=Guardian|location=UK|url=https://www.theguardian.com/music/2006/jul/16/32|access-date=2006-10-18|lang=en|archive-date=2013-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20130930035454/http://www.theguardian.com/music/2006/jul/16/32|url-status=live}}</ref> Бұл өнер көрсету «Live! Tonight! Sold Out!!» видеоальбомында бар. Әннің концерттік нұсқасы «[[Live at the Paramount]]<nowiki/>» жинағына енгізілген. == Кавер-нұсқалары == «Smells Like Teen Spirit» әнін көптеген музыканттар қайта шырқады. Алғашқы кавер-жазбалардың бірі [[Тори Эймос]]тың өзінің ''[[Crucify]]'' (1992) [[EP]]-інде жарық көрген фортепианолық нұсқасы болды, оны Кобейн «таңғы асқа арналған тамаша нұсқа» деп атады.{{sfn|Azerrad|1994|p=257}} 2000 жылы [[Melvins]] тобы {{iw|Лейф Гарретт|Лейф Гарретттің|en|Leif Garrett}} қатысуымен ''[[The Crybaby]]'' альбомы үшін тректің кавер-нұсқасын жазды, ал {{iw|The Bad Plus|The Bad Plus|en|The Bad Plus}} [[джаз]] триосы әнді өздерінің ''{{iw|These Are the Vistas|These Are the Vistas|en|These Are the Vistas}}'' дискісі үшін қайта орындады.<ref>{{cite web|author=Norris, Michele|date=2003-05-09|title=The Bad Plus|publisher=NPR.org|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=1258433|access-date=2007-04-07|lang=en|archive-date=2018-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407184311/https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=1258433|url-status=live}}</ref> Бұдан бөлек, композицияның кавер-нұсқасын {{iw|Xorcist|Xorcist|en|Xorcist}} [[индастриал]] тобы ''{{iw|Shut Up Kitty|Shut Up Kitty|en|Shut Up Kitty}}'' жинағы үшін жазып алды. 2006 жылы әннің өз нұсқасын түрлі альтернативті орындаушылардың электронды кавер-нұсқаларына маманданған {{iw|The Moog Cookbook|The Moog Cookbook|en|The Moog Cookbook}} тобы жазды. Сондай-ақ жапондық [[битбокс]]шы {{iw|Dokaka|Dokaka|en|Dokaka}} жазған әннің нұсқасы да кездеседі. Британдық [[The Flying Pickets]] тобы өзінің ''{{iw|The Original Flying Pickets: Volume 1|The Original Flying Pickets: Volume 1|en|The Original Flying Pickets: Volume 1}}'' альбомында әннің [[а капелла]] нұсқасын шығарды. Ән трибьют-альбомдарда да кездеседі: {{iw|Blanks 77|Blanks 77|en|Blanks 77}} тобының ''Smells Like Bleach: A Punk Tribute to Nirvana'' альбомы және панк-әнші {{iw|Беки Бондаж|Беки Бондаждың|en|Beki Bondage}} ''Smells Like Nirvana'' альбомы. 2005 жылы эстрада әншісі [[Пол Анка]] композицияны 1950 жылдардағы [[Свинг (музыкалық жанр)|свинг]] стилінде қайта шырқады. 2006 жылы [[Flyleaf]] тобы {{iw|Yahoo! Music Radio|Yahoo! Music Radio|en|Yahoo! Music Radio}} музыкалық сервисі үшін әннің кавер-нұсқасын жазды. 2007 жылы әнші [[Патти Смит]] тректің кавер-нұсқасын өзінің ''[[Twelve]]'' альбомына енгізіп, оған өзі жазған мәтінді қосты — ән [[кантри]] стилінде, [[банджо]]ның сүйемелдеуімен орындалды.<ref>{{cite web|url=http://www.openculture.com/2013/03/patti_smiths_cover_of_nirvanas_smells_like_teen_spirit_strips_the_song_down_to_its_heart.html|title=Patti Smith SLTS Cover|publisher=openculture.com|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2018-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331223445/http://www.openculture.com/2013/03/patti_smiths_cover_of_nirvanas_smells_like_teen_spirit_strips_the_song_down_to_its_heart.html|url-status=live}}</ref> Джаз пианисі [[Роберт Гласпер]] әннің кавер-нұсқасын америкалық әнші [[Лала Хэтэуэй]]мен және өзінің ''[[Black Radio]]'' альбомында жарық көрген The Experiment тобымен бірге жазып алды. Лонгплей 55-ші «[[Грэмми]]<nowiki/>» салтанатында «[[Үздік ритм-н-блюз альбомы үшін Грэмми сыйлығы»|Үздік ритм-н-блюз альбомы]]<nowiki/>» марапатымен атап өтілді.<ref>{{cite web|url=http://www.grammy.com/nominees/search?artist=&field_nominee_work_value=&year=2012&genre=27|title=The 55th Annual Grammy Awards Nominees List "R&B"|access-date=2016-02-07|publisher=National Academy of Recording Arts and Sciences|lang=en|archive-date=2016-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20161012152253/http://www.grammy.com/nominees/search?artist=&field_nominee_work_value=&year=2012&genre=27|url-status=live}}</ref> Өз кезегінде, «[[Курт Кобейн: Қарғыс атқан монтаж]]<nowiki/>» деректі фильмінде [[бельгия]]лық [[Scala & Kolacny Brothers]] қыздар хоры орындаған «Smells Like Teen Spirit» әнінің хор нұсқасы кездеседі. 2015 жылдың қаңтарында [[Дэниел Джонс (1979)|Дэниэл Джонс]] Аустралияның {{iw|Triple J|Triple J|en|Triple J}} радиостанциясындағы «Beat The Drum» хабарында әннің кавер-нұсқасын орындады.<ref>{{cite web|url=http://makingmyalbum.com/musician-learn-from-daniel-johns-smells-like-a-teen-spirit/|title=Archived copy|access-date=2015-01-19|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150120005813/http://makingmyalbum.com/musician-learn-from-daniel-johns-smells-like-a-teen-spirit/|archive-date=2015-01-20|lang=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/triplej/musicnews/s4163713.htm|title=Triple J News|publisher=ABC|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2015-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20150201222714/http://www.abc.net.au/triplej/musicnews/s4163713.htm|url-status=live}}</ref> Уақыт өте келе «Smells Like Teen Spirit» басқа форматтарға бейімделді. Мәселен, немістің [[Хардкор-панк|хардкор тобы]] [[Atari Teenage Riot]] бұл әнді өзінің ''{{iw|Burn, Berlin, Burn!|Burn, Berlin, Burn!|en|Burn, Berlin, Burn!}}'' альбомындағы «Atari Teenage Riot» трегі үшін [[Сэмпл|сэмплдеді]]. Неміс техно-диджейі DJ Balloon да бұл композицияны өзінің «Monstersound» трегі үшін сэмплдеді.<ref>{{cite web|publisher=''Norddeutscher Rundfunk''|date=2001-04|title=DJ Balloon: 'Techno Rocker'|url=http://www.eurovision.de/index.html?/rueckblick/grandprix2001/ve_djballoon.html|lang=en|access-date=2007-05-31|archive-date=2011-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110816163315/http://www.eurovision.de/index.html?%2Frueckblick%2Fgrandprix2001%2Fve_djballoon.html|url-status=live}}</ref> Аспаптық кавер-нұсқасы (заңды шағымдардан жалтару үшін сәл өзгертілген музыкамен және «Self High-Five» деген басқа атаумен) [[World Championship Wrestling]] ұйымында рестлер [[Даймонд Даллас Пэйдж]]дің {{iw|музыкалық тақырыбы (рестлинг)|музыкалық тақырыбы|en|Music in professional wrestling}} ретінде қолданылды.<ref>{{cite web|author=Gentry, Joseph|date=2007-04-07|title=DDP Speaks On Jay-Z, WCW Days, Kanyon, More|publisher=PWHeadlines.com|url=http://www.pwheadlines.com/WWE/DDP_Speaks_On_Jay-Z_WCW_Days_Kanyon_More.shtml|access-date=2007-04-15|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20111002093854/http://www.pwheadlines.com/WWE/DDP_Speaks_On_Jay-Z_WCW_Days_Kanyon_More.shtml|archive-date=2011-10-02|url-status=dead}}</ref> Өз кезегінде, американдық рэпер [[Канье Уэст]] жексенбілік құлшылықта [[госпел]]-[[хор]]мен бірге «Smells Like Teen Spirit» әнін қайта шырқап, әннің соңғы рефренін «[[Аллилуйя]]<nowiki/>» сөзіне ауыстырды.<ref>{{cite web|url=https://daily.afisha.ru/news/29139-kane-uest-perepel-hity-gruppy-nirvana-na-voskresnoy-sluzhbe/|title=Канье Уэст перепел хиты группы Nirvana на воскресной службе|publisher=''[[Афиша (журнал)|Афиша]]''|lang=ru|access-date=2019-10-30|archive-date=2019-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20191030184247/https://daily.afisha.ru/news/29139-kane-uest-perepel-hity-gruppy-nirvana-na-voskresnoy-sluzhbe/|url-status=live}}</ref> Бұл өнер көрсету оның «Sunday Service» ({{Lang-kk|Жексенбілік құлшылық}}) жобасының бір бөлігі болды және бірнеше айдан кейін жарық көрген ''[[Jesus Is King]]'' альбомының діни тақырыбымен үндестік тапты.<ref>{{cite web|url=https://daily.afisha.ru/news/31468-vyshel-treyler-dokumentalnogo-filma-kane-uesta-jesus-is-king/|title=Вышел трейлер документального фильма Канье Уэста «Jesus Is King»|publisher=''[[Афиша (журнал)|Афиша]]''|lang=ru|access-date=2019-10-30|archive-date=2019-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20191030183812/https://daily.afisha.ru/news/31468-vyshel-treyler-dokumentalnogo-filma-kane-uesta-jesus-is-king/}}</ref> == Пародиялары == [[Сурет:WeirdAlSmellsLikeNirvana.jpg|right|210px|thumb|Кобейн бейнесіндегі комик [[[[Оғаш Эл Янкович|«Оғаш Эл» Янкович]] «[[Smells Like Nirvana]]» әнін орындайды. Бұл трек ''[[Nevermind]]'' мұқабасына пародия жасалған ''[[Off the Deep End]]'' альбомында жарық көрген.]] Уақыт өте келе «Smells Like Teen Spirit» әнін пародиялайтын бірнеше музыкалық бейнебаян пайда болды. 1992 жылы музыкалық комик [[Оғаш Эл Янкович|«Оғаш Эл» Янкович]] топқа арналған «[[Smells Like Nirvana]]<nowiki/>» әнін жазды. Бұл әннің музыкалық бейнебаянында Янкович Кобейннің өзін, оның түсініксіз ән айту мәнерін, сондай-ақ әннің бұлыңғыр мағынасын пародиялады. Музыкант әнге көптеген комедиялық элементтер қосып, гитара солосын тамақ шаю дыбыстарымен, ысқырықтармен және тубамен алмастырды, ал «Yay!» айқайын [[сиыр]] мен [[қозы]]<nowiki/>ның дауыстарымен алмастырды. Пародия Nirvana тобының өзіне өте қатты ұнады<ref name="AfishaSLTS4">{{cite web|url=https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|title=История одной песни «Smells Like Teen Spirit»|publisher=''[[Афиша (журнал)|Афиша]]''|lang=ru|access-date=2018-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130619051440/https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|archive-date=2013-06-19}}</ref> — Дэйв Гролдың айтуынша, ол мұны көргенде «міне, бұл — жетістік» екенін түсінген,<ref>{{cite web|date=2006-09-19|title=Weird Al Yankovic Dishes On James Blunt, Discusses His Role As the Whitest, Nerdiest Rock Star Ever|work=Rolling Stone|url=https://www.rollingstone.com/music/news/weird-al-yankovic-dishes-on-james-blunt-discusses-his-role-as-the-whitest-nerdiest-rock-star-ever-20060919|access-date=2011-04-05|lang=en|archive-date=2011-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110427114936/http://www.rollingstone.com/music/news/weird-al-yankovic-dishes-on-james-blunt-discusses-his-role-as-the-whitest-nerdiest-rock-star-ever-20060919|url-status=live}}</ref> өз кезегінде Кобейн Янковичті «музыкалық данышпан» деп атаған.<ref name="AfishaSLTS4" /> 1995 жылы {{iw|Pansy Division|Pansy Division|en|Pansy Division}} [[квиркор]]-тобы өзінің ''{{iw|Pile Up|Pile Up|en|Pile Up}}'' альбомы үшін «Smells Like Queer Spirit» деп аталатын пародия жазды. Дегенмен, ұжымның гитаристі {{iw|Джон Джиноли|Джон Джиноли|en|Jon Ginoli}} өзінің нұсқасы пародия емес, «жылы лебізді құрмет» екенін алға тартты.<ref name="Teen Spirit at ten2">{{cite web |author=Lapriore, Elaine|title='Teen Spirit' at 10: An Unshakable Scent|work=The Washington Post|date=2001-09-02|url=https://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A25214-2001Aug31?language=printer|access-date=2009-08-01|lang=en|archive-date=2011-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20111020004706/http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A25214-2001Aug31?language=printer|url-status=dead}}</ref> 1996 жылы бұл ән [[World Championship Wrestling]] ұйымында өнер көрсеткен рестлер [[Даймонд Даллас Пейдж]]<nowiki/>дің музыкалық тақырыбына айналды. Трек «Self High-Five» деп аталды және «Smells Like Teen Spirit» әніне өте қатты ұқсайтын еді. Оған Дэйв Грол назар аударып, әнді «көшірме» деп атады және «WCW бізге ақша төлеуі керек» деп мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url=http://www.wrestlezone.com/news/253249-dave-grohl-had-heat-with-ddpwcw-over-qself-high-fiveq|title=Dave Grohl Had Heat With DDP/WCW Over "Self High Five" - Wrestlezone|date=2012-04-17|work=Wrestlezone|access-date=2017-06-01|lang=en|archive-date=2017-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20171008082850/http://www.wrestlezone.com/news/253249-dave-grohl-had-heat-with-ddpwcw-over-qself-high-fiveq|url-status=live}}</ref> Кейіннен бұл музыкалық тақырып «Teen Spirit» әнінен өзгеше болуы үшін өзгертілді. Ешқандай сот талап-арыздары болған жоқ. «Smells Like Teen Spirit» бірнеше фильмде пародияланды. Сонымен, «[[Мулен Руж!]]<nowiki/>» кинолентасында бұл ән атаулы түнгі клубқа арналған «Can Can» сахнасы кезінде шырқалды.<ref>{{cite web|last=Feldman|first=Kate|date=2016-06-01|title=Ranking the musical numbers from ‘Moulin Rouge’ on the 15th anniversary of the film|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/movies/ranking-songs-moulin-rouge-15th-anniversary-article-1.2656837|access-date=2016-10-23|lang=en|archive-date=2018-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407184007/http://www.nydailynews.com/entertainment/movies/ranking-songs-moulin-rouge-15th-anniversary-article-1.2656837|url-status=live}}</ref> «[[Маппеттер (фильм, 2011)|Маппеттер]]<nowiki/>» фильмінде ән [[Шаштараздық квартет|барбершоп-квартет]] стилінде пародияланады, оны таспаның кейіпкерлері: {{iw|Rowlf the Dog|Rowlf the Dog|en|Rowlf the Dog}}, {{iw|Link Hogthrob|Link Hogthrob|en|Link Hogthrob}}, {{iw|Sam Eagle|Sam Eagle|en|Sam Eagle}} және {{iw|Beaker (Маппет)|Beaker|en|Beaker (Muppet)}} [[Джек Блэк]] қатысқан сахна кезінде орындайды, ал Джек Блэк олардың «барлық уақыттағы ең ұлы әндердің бірін құртып жатқанын» мәлімдейді.<ref>{{cite web|last=Gallo|first=Phil|title='Muppets' Movie Soundtrack Features Feist, Flight of the Conchords, Andrew Bird|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/muppets-soundtrack-feist-flight-conchords-246217|access-date=2013-07-11|work=The Hollywood Reporter|date=2011-10-10|lang=en|archive-date=2014-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20140316104206/http://www.hollywoodreporter.com/news/muppets-soundtrack-feist-flight-conchords-246217|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/the-muppets-original-soundtrack-mw0002228277|first=Chrysta|last=Cherrie|title=Muppets OST|access-date=2014-02-14|work=Allmusic|lang=en|archive-date=2018-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407183423/https://www.allmusic.com/album/the-muppets-original-soundtrack-mw0002228277|url-status=live}}</ref> Әннің кавер нұсқасы (Think Up Anger тобының орындауында) «{{iw|Дар ағашы (фильм, 2015)|«Дар ағашы»|en|The Gallows}}» лентасының трейлерлерінің бірінде көрсетілді.<ref>{{cite web|last=Campbell|first=Christopher|date=2015-05-21|title=The Gallows Trailer: Smells Like Teen Death|url=https://filmschoolrejects.com/the-gallows-trailer-smells-like-teen-death-5470a9390f32#.qb67y34cb|publisher=''Film School Rejects''|access-date=2016-10-23|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408010246/https://filmschoolrejects.com/the-gallows-trailer-smells-like-teen-death-5470a9390f32/#.qb67y34cb|url-status=live}}</ref> «[[Пэн: Нетландияға саяхат]]<nowiki/>» фильмінде [[Питер Пэн]] Неверлендке алғаш рет келген кезде «Smells Like Teen Spirit» әнін Қара Сақал ([[Хью Джекман]]) орындайды.<ref>{{cite web|last=Frost|first=Caroline|date=2015-10-19|title=Joe Wright Reveals How Nirvana Anthem 'Smells Like Teen Spirit' Made It Into Neverland Prequel 'Pan'|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2015/10/19/pan-film-joe-wright_n_8330856.html|work=The Huffington Post|access-date=2016-10-23|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408073318/https://www.huffingtonpost.co.uk/2015/10/19/pan-film-joe-wright_n_8330856.html|url-status=live}}</ref> 2016 жылы Италияның [[Чезена]] қаласында бір уақытта 1200 музыкант өнер көрсеткен концерт өтті. Орындалған рок-хиттердің арасында «Smells Like Teen Spirit» әні де болды.<ref>{{cite web|url=https://meduza.io/shapito/2016/07/28/1200-muzykantov-sobralis-na-odnoy-stsene-i-sygrali-luchshie-rok-hity|title=1200 музыкантов собрались на одной сцене и сыграли лучшие рок-хиты|publisher=''Медуза''|lang=ru|access-date=2018-04-07|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408073443/https://meduza.io/shapito/2016/07/28/1200-muzykantov-sobralis-na-odnoy-stsene-i-sygrali-luchshie-rok-hity|url-status=live}}</ref> Бірнеше күн ішінде бұл өнер көрсетудің видеосы [[YouTube]]-те бір жарым миллион қаралым жинады.<ref>{{cite web|url=https://www.ridus.ru/news/243220|title=Тысяча музыкантов одновременно исполнили бессмертный хит Nirvana|lang=ru|access-date=2018-04-07|publisher=''Ридиус''|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408073252/https://www.ridus.ru/news/243220|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?time_continue=9&v=Ul8vqaGGnY0|title=Smells Like Teen Spirit - Rockin'1000 That's Live Official|publisher=''YouTube''|lang=en|access-date=2018-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20231127172118/https://www.youtube.com/watch?time_continue=9&v=Ul8vqaGGnY0|archive-date=2023-11-27}}</ref> == Композициялар тізімі мен шығарылым форматтары == {{col-begin}} {{col-break}} '''{{ту|Ұлыбритания}} Ұлыбритания; [[Күйтабақ|7 дюймдік сингл]] {{small|(DGC 5)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:30 # «[[Drain You]]» (Кобейн) — 3:44 '''{{ту|Ұлыбритания}} Ұлыбритания; 12 дюймдік сингл {{small|(DGCT 5)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 5:01 # «Drain You» (Кобейн) — 3:43 # «Even in His Youth» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 3:03 * Құрамында «Smells Like Teen Spirit» әнінің альбомдық нұсқасы бар. '''{{ту|Ұлыбритания}} Ұлыбритания; [[компакт-диск]] {{small|(DGCTD 5)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:30 # «Drain You» (Кобейн) — 3:43 # «Even in His Youth» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 3:03 # «[[Aneurysm]]» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:44 '''{{ту|Ұлыбритания}} Ұлыбритания; 12 дюймдік «picture disc» {{small|(DGCTP 5)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 5:01 # «Even in His Youth» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 3:03 # «Aneurysm» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:44 * Құрамында «Smells Like Teen Spirit» әнінің альбомдық нұсқасы бар. {{col-break}} '''{{ту|АҚШ}} Америка Құрама Штаттары; [[Күйтабақ|7 дюймдік сингл]] {{small|(DGCS7-19050)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:30 # «Even in His Youth» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 3:03 '''{{ту|АҚШ}} Америка Құрама Штаттары; компакт-диск {{small|(DGCDS-21673)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:30 # «Even in His Youth» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 3:03 # «Aneurysm» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:44 '''{{ту|АҚШ}} Америка Құрама Штаттары; [[компакт-кассета]] {{small|(DGCCS-19050)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:30 # «Even in His Youth» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 3:03 {{col-break}} {{col-end}} == Жазба қатысушылары == * [[Курт Кобейн]] — [[гитара]], [[вокал]] * [[Крис Новоселич]] — [[бас-гитара]] * [[Дэйв Грол]] — [[ұрмалы аспаптар]] * [[Бутч Виг]] — [[дыбыс инженері]], [[Музыкалық продюсер|продюсер]] * {{iw|Энди Уоллес|Энди Уоллес|en|Andy Wallace (producer)}} — [[микширование]] == Чарттары мен сертификаттауы == {{col-start}} {{col-2}} === Апталық чарттары === {| class="wikitable sortable ts-columnstyle-center-2" |- !Чарты (1991—1992) !Жоғары<br>позициясы |- |{{ту|Аустралия}} ''[[ARIA Charts|Аустралия]]''<ref>{{cite web|title=Australian-charts.com – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|publisher=ARIA Top 50 Singles|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408092634/http://www.australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s}}</ref> |5 |- |{{ту|Аустрия}} ''[[Ö3 Austria Top 40|Аустрия]]''<ref>{{cite web|title=Austriancharts.at – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Ö3 Austria Top 40|lang=de|access-date=2018-04-07|url=http://www.austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408092819/http://www.austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s}}</ref> |8 |- |{{ту|Бельгия}} ''[[Ultratop|Бельгия]]''<ref>{{cite web|title=Ultratop.be – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Ultratop 50|lang=de|access-date=2018-04-07|url=http://www.ultratop.be/nl/song/955/Nirvana-Smells-Like-Teen-Spirit|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408092954/http://www.ultratop.be/nl/song/955/Nirvana-Smells-Like-Teen-Spirit}}</ref> |1 |- |{{ту|Ұлыбритания}} ''[[UK Singles Chart|Ұлыбритания]]''<ref>{{cite web|title=Nirvana: Artist Chart History|work=Official Charts Company|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.officialcharts.com/search/artists/nirvana/|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408093122/http://www.officialcharts.com/search/artists/nirvana/}}</ref> |7 |- |{{ту|Германия}} ''[[GfK Entertainment Charts|Германия]]''<ref>{{cite web|title=Musicline.de – Nirvana Single-Chartverfolgung|work=Musicline.de – Nirvana Single-Chartverfolgung|lang=de|access-date=2018-04-07|url=http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Nirvana/?type=single|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408093259/http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Nirvana/?type=single}}</ref> |2 |- |{{ту|Еуропа}} ''[[European Hot 100 Singles|Еуропа]]''<ref>{{cite web|title=Billboard magazine - 7 March 1992 - p. 39 - "Hits of the World" section under "Eurochart Hot 100"|work=americanradiohistory.com|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.americanradiohistory.com/hd2/IDX-Business/Music/Archive-Billboard-IDX/IDX/90s/1992/Billboard-1992-03-07-OCR-Page-0037.pdf#search=%22eurochart%20nirvana%20spirit%22}}</ref> |4 |- |{{ту|Ирландия}} ''[[Irish Singles Chart|Ирландия]]''<ref>{{cite web|title=The Irish Charts – Search Results – Smells Like Teen Spirit|work=Irish Singles Chart|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://irishcharts.ie/search/placement?page=1&placement%5Btitle%5D=Smells+Like+Teen+Spirit|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408093534/http://irishcharts.ie/search/placement?page=1&placement%5Btitle%5D=Smells+Like+Teen+Spirit}}</ref> |15 |- |{{ту|Испания}} ''[[Productores de Música de España|Испания]]''<ref>{{cite web|title=Billboard magazine - 21 August 1992 - p. 59 - "Hits of the World" section under "Spain"|work=americanradiohistory.com|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.americanradiohistory.com/hd2/IDX-Business/Music/Archive-Billboard-IDX/IDX/90s/1992/Billboard-1992-08-21-OCR-Page-0051.pdf#search=%22eurochart%20nirvana%20spirit%22}}</ref> |1 |- |{{ту|Италия}} ''[[Federazione Industria Musicale Italiana|Италия]]''<ref>{{cite web|title=Billboard magazine - 21 August 1992 - p. 659 - "Hits of the World" section under "Italy"|work=Federazione Industria Musicale Italiana|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.americanradiohistory.com/hd2/IDX-Business/Music/Archive-Billboard-IDX/IDX/90s/1992/Billboard-1992-08-21-OCR-Page-0051.pdf#search=%22eurochart%20nirvana%20spirit%22}}</ref> |3 |- |{{ту|Канада}} ''[[RPM (журнал)|Канада]]''<ref>{{cite web|title=Top RPM Singles: Issue 2060|work=RPM|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/image.aspx?Image=nlc008388.2060&URLjpg=http%3a%2f%2fwww.collectionscanada.gc.ca%2fobj%2f028020%2ff4%2fnlc008388.2060.gif&Ecopy=nlc008388.2060|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408093844/http://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/image.aspx?Image=nlc008388.2060&URLjpg=http%3a%2f%2fwww.collectionscanada.gc.ca%2fobj%2f028020%2ff4%2fnlc008388.2060.gif&Ecopy=nlc008388.2060}}</ref> |9 |- |{{ту|Нидерланд}} ''[[Dutch Top 40|Нидерланд]] (Dutch Top 40)''<ref>{{cite web|title=Nederlandse Top 40 – Nirvana|work=Dutch Top 40|lang=nl|access-date=2018-04-07|url=https://www.top40.nl/top40-artiesten|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408093952/https://www.top40.nl/top40-artiesten}}</ref> |3 |- |{{ту|Нидерланд}} ''[[Single Top 100|Нидерланд]] (Single Top 100)''<ref>{{cite web|title=Dutchcharts.nl – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Single Top 100|lang=nl|access-date=2018-04-07|url=http://www.dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094056/http://www.dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s}}</ref> |3 |- |{{ту|Жаңа Зеландия}} ''[[Recorded Music NZ|Жаңа Зеландия]]''<ref>{{cite web|title=Charts.org.nz – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Recorded Music NZ|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094307/http://www.charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s}}</ref> |1 |- |{{ту|Норвегия}} ''[[VG-lista|Норвегия]]''<ref>{{cite web|title=Norwegiancharts.com – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=VG-lista|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407183620/http://www.norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|url-status=live}}</ref> |2 |- |{{ту|Польша}} ''[[Lista Przebojów Programu Trzeciego|Польша]]''<ref>{{cite web|title=Smells Like Teen Spirit — Polskie Radio|work=Polskie Radio|lang=pl|access-date=2018-04-07|url=http://lp3.polskieradio.pl/utwor/artykul4383,381_smells_like_teen_spirit.aspx|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094459/http://lp3.polskieradio.pl/utwor/artykul4383,381_smells_like_teen_spirit.aspx}}</ref> |2 |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Billboard Hot 100|Америка Құрама Штаттары]] (Billboard Hot 100)''<ref>{{cite web|title=Nirvana Chart History (Hot 100)|work=Billboard|lang=en|access-date=2018-04-07|url=https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/hot-100|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094638/https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/hot-100}}</ref> |6 |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Hot Mainstream Rock Tracks|Америка Құрама Штаттары]] (Mainstream Rock)''<ref>{{cite web|title=Nirvana Chart History (Mainstream Rock)|work=Billboard|lang=en|access-date=2018-04-07|url=https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/hot-mainstream-rock-tracks|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094742/https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/hot-mainstream-rock-tracks}}</ref> |7 |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Alternative Songs|Америка Құрама Штаттары]] (Alternative Songs)''<ref>{{cite web|title=Nirvana Chart History (Alternative Songs)|work=Billboard|lang=en|access-date=2018-04-07|url=https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/alternative-songs|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094819/https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/alternative-songs}}</ref> |1 |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Dance Club Songs|Америка Құрама Штаттары]] (Dance Club Songs)''<ref>{{cite web|title=Nirvana Chart History (Dance Club Songs)|work=Billboard|lang=en|access-date=2018-04-07|url=https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/dance-club-play-songs|archive-date=2018-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180517093943/https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/dance-club-play-songs|url-status=live}}</ref> |14 |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Dance/Electronic Songs|Америка Құрама Штаттары]] (Dance/Electronic)''<ref>{{cite web|title=Nirvana Chart History (Hot Dance/Electronic Songs)|work=Billboard|lang=en|access-date=2018-04-07|url=https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/dance-electronic-songs|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094942/https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/dance-electronic-songs}}</ref> |27 |- |{{ту|Финляндия}} ''[[Suomen virallinen lista|Финляндия]]''<ref>Pennanen, Timo (2006). ''[http://suomenlistalevyt.blogspot.co.uk/2015/08/new-njo.html Sisältää hitin: levyt ja esittäjät Suomen musiikkilistoilla vuodesta 1972] {{Wayback|url=http://suomenlistalevyt.blogspot.co.uk/2015/08/new-njo.html |date=20160729081307 }}''. Otava Publishing Company Ltd. {{ISBN|951-1-21053-X}}.</ref> |8 |- |{{ту|Франция}} ''[[Syndicat National de l’Édition Phonographique|Франция]]''<ref>{{cite web|title=Lescharts.com – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Les classement single|lang=fr|access-date=2018-04-07|url=http://www.lescharts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408095018/http://www.lescharts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s}}</ref> |1 |- |{{ту|Швеция}} ''[[Sverigetopplistan|Швеция]]''<ref>{{cite web|title=Swedishcharts.com – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Singles Top 100|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408095119/http://www.swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s}}</ref> |3 |- |{{ту|Швейцария}} ''[[Swiss Hitparade|Швейцария]]''<ref>{{cite web|title=Swisscharts.com – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Swiss Hitparade|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.swisscharts.com/song/Nirvana/Smells-Like-Teen-Spirit-2389|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408095151/http://www.swisscharts.com/song/Nirvana/Smells-Like-Teen-Spirit-2389}}</ref> |6 |} {{col-2}} === Жылдық қорытынды чарттары === {| class="wikitable sortable ts-columnstyle-center-2" |- !Чарты (1992) !Жоғары<br>позициясы |- |{{ту|Аустралия}} ''[[ARIA Charts|Аустралия]]''<ref>{{cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-50-singles-1992.htm|title=ARIA Charts - End Of Year Charts - Top 50 Singles 1992|publisher=''The Australian Recording Industry Association''|access-date=2015-10-21|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408095449/http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-50-singles-1992.htm}}</ref> |46 |- |{{ту|Бельгия}} ''[[Ultratop|Бельгия]]''<ref>{{cite web|url=http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=1992|title=Jaaroverzichten 1992|lang=nl|publisher=''Ultratop 50''|access-date=2015-10-21|archive-date=2021-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20211014034905/https://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=1992|url-status=live}}</ref> |17 |- |{{ту|Германия}} ''[[GfK Entertainment Charts|Германия]]''<ref>{{cite web|url=https://www.offiziellecharts.de/charts/single-jahr/for-date-1992|title=Top 100 Single-Jahrescharts|publisher=''Media Control Charts''|access-date=2015-10-21|lang=de|archive-date=2015-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20150509002247/https://www.offiziellecharts.de/charts/single-jahr/for-date-1992|url-status=live}}</ref> |17 |- |{{ту|Нидерланд}} ''[[Dutch Top 40|Нидерланд]] (Dutch Top 40)''<ref>{{cite web|url=http://www.top40.nl/bijzondere-lijsten/top-100-jaaroverzichten/1992|title=Top 100-Jaaroverzicht van 1992|publisher=''Dutch Top 40''|access-date=2015-10-21|lang=nl|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408095840/https://www.top40.nl/bijzondere-lijsten/top-100-jaaroverzichten/2017}}</ref> |29 |- |{{ту|Нидерланд}} ''[[Single Top 100|Нидерланд]] (Single Top 100)''<ref>{{cite web|url=http://dutchcharts.nl/jaaroverzichten.asp?year=1992&cat=s|title=Jaaroverzichten - Single 1992|publisher=''Single Top 100''|access-date=2015-10-23|lang=nl|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408095938/http://dutchcharts.nl/jaaroverzichten.asp?year=1992&cat=s}}</ref> |28 |- |{{ту|Жаңа Зеландия}} ''[[Recorded Music NZ|Жаңа Зеландия]]''<ref>{{cite web|url=http://nztop40.co.nz/chart/?chart=3881|title=Top Selling Singles of 1992|publisher=''Recorded Music NZ''|access-date=2015-10-21|lang=en|archive-date=2015-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20150210184811/http://nztop40.co.nz/chart/?chart=3881|url-status=live}}</ref> |10 |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Billboard Hot 100|Америка Құрама Штаттары]]''<ref>{{cite web|url=http://longboredsurfer.com/charts/1992|title=Billboard Top 100 - 1992|publisher=''longboredsurfer.com''|access-date=2015-10-21|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408100137/http://longboredsurfer.com/charts/1992}}</ref> |32 |} === Сертификаттауы === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- !scope="col"|Елі !scope="col"|Мәртебесі !scope="col"|Таралымы |- |{{ту|Аустралия}} ''[[Аустралия дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Аустралия]]''<ref>{{cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/1992/singles-chart|title=1992 ARIA Singles Chart|publisher=''Australian Recording Industry Association''|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408100525/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/1992/singles-chart}}</ref> | [[Сурет:Gold record icon.svg|19px]] [[Алтын диск|Алтын]] | 35,000^ |- |{{ту|Жаңа Зеландия}} ''[[Recorded Music NZ|Жаңа Зеландия]]''<ref>{{cite web|url=https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=3508|title=New Zealand single certifications|publisher=''Recorded Music NZ''|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408074946/https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=3508|url-status=live}}</ref> | [[Сурет:Gold record icon.svg|19px]] [[Алтын диск|Алтын]] | 5,000* |- |{{ту|Швеция}} ''[[Swedish Recording Industry Association|Швеция]]''<ref>{{cite web|url=http://www.directupload.net/file/d/4168/c7rynnb5_png.htm|title=Swedish single certifications – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|publisher=''Swedish Recording Industry Association''|access-date=2018-04-07|lang=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151111185955/http://www.directupload.net/file/d/4168/c7rynnb5_png.htm|archive-date=2015-11-11}}</ref> | [[Сурет:Gold record icon.svg|19px]] [[Алтын диск|Алтын]] | 25,000^ |- |{{ту|Ұлыбритания}} ''[[Британдық фонограмма өндірушілер қауымдастығы|Ұлыбритания]]''<ref>{{cite web|url=https://www.bpi.co.uk/brit-certified/|title=British single certifications – Nirvana – Smells Like Teen Spirit. Комментарий: Введите в строке поиска «Nirvana» и кликните «search».|publisher=''British Phonographic Industry''|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2018-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407115905/https://www.bpi.co.uk/brit-certified/|url-status=live}}</ref> | [[Сурет:Platinum record icon.svg|20px]] Платиналық | 600,000© |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Америка Құрама Штаттары]]''<ref name="автоссылка1">{{cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=Nirvana&ti=Smells+Like+Teen+Spirit#search_section|title=American single certifications – Nirvana – Smells Like Teen Spirit. Комментарий: Нажмите «Advanced», нажмите «Format», выберите строку «Single», нажмите «SEARCH».|publisher=''Recording Industry Association of America''|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2019-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190928214417/https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=Nirvana&ti=Smells+Like+Teen+Spirit#search_section|url-status=live}}</ref> | [[Сурет:Platinum record icon.svg|20px]] Платиналық | 1,000,000^ |- !colspan="3"|Сандық сатуы |- |{{ту|Дания}} ''{{iw|Дания дыбыс жазу индустриясының федерациясы|Дания|en|IFPI Denmark}}''<ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.dk/?q=content/nirvana-smells-teen-spirit-1|title=Nirvana Smells Like teen Spirit - Denmark IFPI Certification - Track|publisher=''IFPI Denmark''|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408100727/http://www.ifpi.dk/?q=content%2Fnirvana-smells-teen-spirit-1}}</ref> | [[Сурет:Platinum record icon.svg|20px]] Платиналық | 60,000^ |- |{{ту|Италия}} ''[[Federazione Industria Musicale Italiana|Италия]]''<ref>{{cite web|url=http://www.fimi.it/certificazioni#/category:singoli/page:0/term:Nirvana|title=talian single certifications – Nirvana – Smells Like Teen Spirit"|publisher=''Federazione Industria Musicale Italiana''|access-date=2018-04-07|lang=it|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408100834/http://www.fimi.it/certificazioni#/category:tutte/year:2016}}</ref> | [[Сурет:Double platinum record icon.svg|20px]] 2× Платиналық | 60,000* |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Америка Құрама Штаттары]]''<ref name="автоссылка1" /> | [[Сурет:Gold record icon.svg|19px]] [[Алтын диск|Алтын]] | 2,837,000<ref>{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20171002192602/http://www.defjampromo.com/files/2009/10/BB-Digital-Songs-Chart-Wk.-Ending-9-28-17.pdf|title=Nielsen SoundScan charts – Digital Songs – Week Ending: 09/28/2017|archive-date=2017-10-02|publisher=''Nielsen SoundScan''|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.defjampromo.com/files/2009/10/BB-Digital-Songs-Chart-Wk.-Ending-9-28-17.pdf}}</ref> |- !colspan="3"|Стримингтік қызметтеры |- |{{ту|Дания}} ''{{iw|Дания дыбыс жазу индустриясының федерациясы|Дания|en|IFPI Denmark}}''<ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.dk/?q=content/nirvana-smells-teen-spirit|title=Nirvana Smells Like teen Spirit - Denmark IFPI Certification - Streaming|publisher=''IFPI Denmark''|access-date=2018-04-07|lang=it|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408100954/http://www.ifpi.dk/?q=content%2Fnirvana-smells-teen-spirit}}</ref> | [[Сурет:Gold record icon.svg|19px]] [[Алтын диск|Алтын]] | 30,000^ |- | class="shadow" colspan="3" style="text-align:center; font-size:8pt"| ^ сертификаттауға негізделген сату мәліметтері <br>* сертификаттауға негізделген сату мәліметтері<br>© сертификаттауға негізделген сату және стриминг мәліметтері |} {{col-end}} == Дереккөздер == {{Дереккөздер|3}} == Әдебиет == * {{Жарияланым|кітап|автор = Azerrad M.|автор сілтемесі=Азеррад, Майкл|жауапты=Michael Azzerad|тақырыбы = Come as You Are|ішкі тақырып=The Story of Nirvana|сілтеме=https://archive.org/details/comeasyouarestor0000azer_w8b2/|тілі=en|орны = New York|баспасы = Doubleday|жыл = 1994|жалпы беттер = 358|ref = Azerrad|isbn = 0-385-47199-8|oclc=1310597308|lccn=94233244}} * {{Жарияланым|кітап|автор = Berkenstadt J., [[Чарльз Кросс|Cross C.]]|тақырыбы = Nevermind|ішкі тақырып=Nirvana|тілі=en|жауапты = Jim Berkenstadt, Charles Cross|сілтеме=https://archive.org/details/nevermindnirvana0000berk|орны = New York|баспасы = Schirmer Books|жыл = 1998|жалпы беттер = vii, 173|ref = Berkenstadt, Cross|isbn = 0-02-864775-0|oclc=1302156906|lccn=97051361|серия=Classic Rock Albums}}* *{{Жарияланым|кітап|автор = Crisafulli C.|тақырыбы = Teen Spirit|ішкі тақырып=The Stories Behind Every Nirvana Song|жауапты = Chuck Crisafulli|сілтеме=https://archive.org/details/teenspiritstorie0000cris|тілі=en|орны = London|баспасы = Omnibus|жыл = 1996|жалпы беттер = 128|ref = Crisafulli|isbn = 0-684-83356-5|oclc=1151462115}} * {{Жарияланым|кітап|автор = Cross C.|тақырыбы = Heavier Than Heaven|ішкі тақырып=A Biography of Kurt Cobain|жауапты = Charles R. Cross|тілі=en|сілтеме=https://archive.org/details/heavierthanheave0000cros_m3u0|орны = New York|баспасы = Hyperion|жыл = 2001|жалпы беттер = xi, 381|иллюстрация парағы= |иллюстрация түрі=of plates|ref = Cross|isbn = 0-7868-6505-9|oclc=1200478609|lccn=2001024187}} * {{Жарияланым|кітап|автор=Frank J., Ganz C.|тақырыбы=Fool the World|ішкі тақырып=The Oral History of a Band Called Pixies|тілі=en|жыл=2006|сілтеме=https://archive.org/details/foolworldoralhis00fran/|орны=New York|жалпы беттер=xx, 316, |жауапты = Josh Frank and Caryn Ganz|баспасы= St. Martin's Griffin|isbn=0-312-34007-9|oclc=1034664789|lccn=2005056251|ref=Frank & Ganz}} * {{Жарияланым|кітап|автор = Marsh D.|тақырыбы = Louie Louie|ішкі тақырып=The History and Mythology of the World's Most Famous Rock 'N' Roll Song…|тілі=en|жауапты = Dave Marsh|сілтеме=https://archive.org/details/louielouiehistor00marsh|орны = New York|баспасы = Hyperion|жыл = 1993|жалпы беттер = x, 246|ref = Marsh|isbn = 1-56282-865-7|oclc=1036616735|lccn=93024725}} * {{Жарияланым|кітап|автор = Rooksby R.|тақырыбы = Inside Classic Rock Tracks|ішкі тақырып=songwriting and recording secrets of 100 great songs from 1960 to the present day|тілі=en|жауапты = Rikki Rooksby|сілтеме= https://archive.org/details/insideclassicroc0000rook|орны = San Francisco, CA|баспасы = Backbeat|жыл = 2001|жалпы беттер = 175|ref = Rooksby|isbn = 0-87930-654-8|oclc=1193952520|lccn=2001275289}} * {{Жарияланым|кітап|author = Starr L., Waterman C.|тақырыбы = American Popular Music|ішкі тақырып=From Minstrelsy to MTV|тілі=en|жауапты = Larry Starr and Christopher Waterman|сілтеме=https://archive.org/details/americanpopularm0000star|орны = Oxford ; New York |баспасы = Oxford University Press|жыл = 2003|жалпы беттер = xii, 498|ref = Starr, Waterman|isbn = 0-19-510854-X|oclc=1193354441|lccn=2002000699}} ===Деректі фильм === * {{кітап|авторы = Isis Productions|тақырыбы = [[Classic Albums: Nirvana – Nevermind]]|баспасы = Eagle Rock Entertainment|жылы = 2004}} {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Nirvana әндері]] [[Санат:1991 жылғы әндер]] [[Санат:Rolling Stone журналының нұсқасы бойынша барлық уақыттағы 100 ұлы гитаралық ән тізіміне енген әндер]][[Санат:Billboard Alternative Airplay хит-парадында көш бастаған әндер]] [[Санат:Курт Кобейн жазған әндер]] [[Санат:Top Singles (Франция) хит-парадында көш бастаған әндер]] [[Санат:Бутч Виг продюсерлік еткен әндер]] [[Санат:Гранж әндері]] [[Санат:Nirvana синглдары]] rhiji848e7ozj1us2h0x5bvyklusy7b 3661729 3661726 2026-09-26T19:04:04Z ShadZ01 56180 /* Дереккөздер */ 3661729 wikitext text/x-wiki {{Сингл |Атауы = Smells Like Teen Spirit |Тыс = Smells_Like_Teen_Spirit.jpg |Орындаушы = [[Nirvana]] |Альбом = [[Nevermind]] |Шығарылған = 10 қыркүйек 1991 |Формат = [[аудиокассета]], [[CD]], [[7"]], [[12"]] |Б жағы = |Жазылған = мамыр 1991 |Жанр = [[гранж]], [[альтернативті рок]], [[хард-рок]] |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |Композиторы = [[Курт Кобейн]], [[Дэйв Грол]], [[Крист Новоселич]] |Өлең авторы = [[Курт Кобейн]] |Ұзақтығы = 05:01 <small>(альбомдық нұсқа)</small><br>04:30 <small>(сингл)</small> |Лейблі = [[DGC Records]] |Продюсері = [[Бутч Виг]] |Чарттар = |Шолулар = |Алдыңғы = [[Here She Comes Now/Venus in Furs]] |Алд_жыл = 1991 |Жыл = 1991 |Келесі = [[Come as You Are]] |Кел_жыл = 1992 |Басқа = {{External music video|{{Youtube|hTWKbfoikeg|logo=1|Smells Like Teen Spirit}}}} }} '''«Smells Like Teen Spirit»''' ({{tr-en|Жасөспірімдік рухтың иісі анқиды}}) — америкалық [[Nirvana]] рок-тобының ''[[Nevermind]]'' альбомындағы әні. [[Курт Кобейн]], [[Крист Новоселич]] және [[Дэйв Грол]] жазған, [[Бутч Виг]] продюсерлік еткен. Әннің әуені өзіндік тұжырымдамасымен ерекшеленеді — «{{Iw|Electro-Harmonix|Small Clone|en|Electro-Harmonix}}» эффектісі бар, дірілдеген [[Хорус (эффект)|хорус]]ты гитара үнімен сүйемелденетін тыныш куплеттер қатты, [[Хардкор-панк|хардкор]]лы припевке ауысады» — бұл «Smells Like Teen Spirit» әнінің танымалдылығы арқасында [[альтернативті рок]]та кең таралған шаблонға айналды. Кейіннен бұл әдісті осы бағыттағы көптеген орындаушылар көшіріп алды.<ref name="автоссылка2">di Perna, Alan. «Brave Noise—The History of Alternative Rock Guitar». ''Guitar World'', Желтоқсан 1995.</ref> «Smells Like Teen Spirit» әнінің кенеттен келген табысы ''Nevermind'' альбомының [[мейнстрим]]дік танымалдылыққа ие болуына ықпал етіп, оған 1992 жылғы көптеген музыкалық чарттардың жоғарғы сатыларынан көрінуге мүмкіндік берді. Бұл ән Nirvana тобының алғашқы және ең танымал хиттерінің бірі болды. Ол ''[[Billboard Hot 100|Billboard]]'' чартында алтыншы орынға жетіп, 1991 және 1992 жылдары бүкіл әлем бойынша бірқатар хит-парадтарды бастады. Композиция ''Rolling Stone'' журналының «[[Rolling Stone журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән|Барлық уақыттағы 500 ұлы ән]]<nowiki/>» тізімінде 9-орынға тұрақтады ([[Rolling Stone журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән (2021)|2021 жылғы жаңартылған тізімде]] ол 5-орынға жылжытылды), ''[[New Musical Express|NME]]<ref>{{cite web|url=http://lenta.ru/news/2014/02/05/songs/|title=NME выбрал 500 величайших песен всех времен|publisher=''Lenta.ru''|lang=ru|access-date=2018-04-07|archive-date=2014-04-08|archive-url=https://www.webcitation.org/6OgAelJI3?url=http://lenta.ru/news/2014/02/05/songs/|url-status=live}}</ref>'' журналының дәл [[New Musical Express журналының нұсқасы бойынша барлық уақыттағы 500 ұлы ән|сондай сауалнамасы]]нда 1-қатардан көрінді, сонымен қатар басқа да көптеген музыкалық басылымдардың «үздік әндер» рейтингтерінде бой көрсетті. 2012 жылы [[Last.fm]] порталы «Smells Like Teen Spirit» туындысын 10 жылдық [[Last.fm|скробблинг]]тің ең үздік композициясы деп атады.<ref>{{cite web|url=http://www.lastfm.ru/bestof/10years/tracks?from=20|title=Лучшие композиции за 10 лет скробблинга|lang=ru|publisher=''[[Last.fm]]''|access-date=2018-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121227181625/http://www.lastfm.ru/bestof/10years/tracks?from=20|archive-date=2012-12-27|url-status=dead}}</ref> «Smells Like Teen Spirit» бейнебаяны екі [[MTV Video Music Awards]] сыйлығымен марапатталып, [[поп-мәдениет]]тің айтулы элементіне, сондай-ақ бірнеше пародияның нысанына айналды. Бейнебаян [[MTV|телеарна]]ны танымал етуде маңызды рөл атқарды және ұжымның орасан зор танымалдылыққа ие болуының негізгі факторларының бірі болды. Сарапшылардың пікірінше, бұл ән «[[Z буыны]]ның әнұранына» айналды, оның жетістігінің арқасында [[гранж]] ірі радиостанциялардың толқындарына орнығып, жетекші [[Дыбыс жазу лейблі|лейбл]]дердің қызығушылық аясына енді, ал альтернативті рок мейнстримнің бір бөлігі болды.<ref>{{cite web|author=Olsen, Eric|url=http://www.today.com/id/4652653|title=10 years later, Cobain lives on in his music|publisher=MSNBC.com|date=2004-04-09|access-date=2018-03-31|lang=en|archive-date=2013-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130622170917/http://www.today.com/id/4652653|url-status=live}}</ref> Алайда топ мүшелері әннің сәттілігі мен оған тым қатты назар аударылғанына байланысты өздерін ыңғайсыз сезінді. Жылдар өтсе де, сыншылар «Smells Like Teen Spirit» туындысын барлық уақыттағы ең ұлы әндердің бірі деп атауын жалғастырып келеді. == Шығарылуы мен жазылуы == Өлімінен бірнеше ай бұрын Nirvana фронтмені Курт Кобейн ''[[Rolling Stone (журнал)|Rolling Stone]]''-ға берген сұхбатында «Smells Like Teen Spirit» туындысы [[Pixies]] — өзі таңданатын топтың стилінде ән жазу әрекеті болғанын айтты. Музыканттың сөзі бойынша: {{Cquote|Мен поп-музыка рухында қарапайым ән жазуға тырыстым. Бастапқыда мен Pixies-тің ең жақсы нәрселерін ұрлап алуға тырыстым. Мойындау керек. [Жымияды.] Мен бұл топты алғаш рет естігенде, оған сондай қатты бауыр басқаным соншалық, көп ұзамай мені Pixies мүшесі деп толық санауға болатын еді, қандай жағдайда да — қосалқы құрамының. Біз Pixies-тен динамика сезімін қабылдадық, ол жұмсақ әрі тыныш дыбыстардан ауыр және қатты дыбыстарға ауыса білу икемділігінен тұратын еді.<ref name="pixies">{{cite web | url =https://www.rollingstone.com/music/news/kurt-cobain-the-rolling-stone-interview-19940127 | title =Kurt Cobain, The Rolling Stone Interview: Success Doesn't Suck | publisher =''[[Rolling Stone]]'' | author =Fricke, David |date=1994-01-27| lang =en | access-date =2018-04-06 | archive-date =2017-10-03 | archive-url =https://web.archive.org/web/20171003173211/http://www.rollingstone.com/music/news/kurt-cobain-the-rolling-stone-interview-19940127 | url-status =live }}</ref>}} [[Сурет:Smells Like Teen Spirit - vinyl.PNG|thumb|«Smells Like Teen Spirit» синглінің күйтабақтағы алғашқы шығарылымы]] Кобейн «Smells Like Teen Spirit» туындысын шығаруға 1991 жылы топтың екінші альбомы — ''Nevermind'' жазыла бастауынан бірнеше апта бұрын ғана кірісті. Ол әнді әріптестерінің алдында алғаш рет орындаған кезде, ол тек негізгі гитара [[Рифф (музыка)|рифф]]і мен припевтің вокалдық әуенін ғана қамтыды.{{sfn|Azerrad|1994|p=176}}<ref name="rsslts">«Nirvana — Smells Like Teen Spirit». ''[[Rolling Stone]]''. 7 желтоқсан 2000.</ref> Тректі тыңдағаннан кейін басист Крист Новоселич тек иығын қиқаң еткізіп, оны «күлкілі» деп атады. Жауап ретінде Кобейн топты риффті «бір-бір жарым сағат» ойнауға мәжбүр етті. 2001 жылғы сұхбатында Новоселич припевтің негізгі риффін бірнеше рет ойнағаннан кейін былай дегенін еске алды: «„Бір минут күте тұрыңдар. Бәлкім, сәл баяуырақ байқармыз?“. Осылайша мен куплетті ойнай бастадым. Ал Дэйв барабан битін ойнай бастады».<ref name="requiem">Cross, Charles. «Requiem for a Dream». ''[[Guitar World]]''. Қазан 2001.</ref> Нәтижесінде «Smells Like Teen Spirit» альбомның топтың барлық үш мүшесі де автор ретінде жазылған жалғыз әні болды.{{sfn|Berkenstadt, Cross|1998|p=66}} Кобейн әннің атауын оның құрбысы, сол кезде [[Bikini Kill]] тобының ([[Riot grrrl]] қозғалысының жетекші ұжымдарының бірі) солисі болған Кэтлин Ханна Кобейннің үйінің қабырғасына «Курттан Teen Spirit иісі шығады» ({{Lang-en|Kurt Smells Like Teen Spirit}}<ref>{{cite web|last1=Karavoulias|first1=Terry|title=The Story Behind Smells Like Teen Spirit|url=https://www.upvenue.com/article/1467-the-story-behind-smells-like-teen-spirit.html|website=UpVenue|access-date=2016-01-20|lang=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204115/http://www.upvenue.com/article/1467-the-story-behind-smells-like-teen-spirit.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=OUR HIT PARADE - Kathleen Hanna - Smells Like Teen Spirit - Rebel Girl - 12-15-2010|url=https://www.youtube.com/watch?v=xWO4JnP2T40|website=YouTube|access-date=2016-01-20|date=2010-12-16|lang=en|archive-date=2018-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20181210014019/https://www.youtube.com/watch?v=xWO4JnP2T40|url-status=live}}</ref>) деген фразаны жазғаннан кейін ойлап тапты. Ханна Кобейннен оның сол кездегі құрбысы [[Тоби Вэйл]] қолданған танымал «[[Teen Spirit (дезодорант)|Teen Spirit]]<nowiki/>» жастар дезодорантының иісі аңқып тұрғанын меңзеген еді. Музыкант бұл фразаны революциялық астары бар ұран — «Курттан жасөспірімдік рух еседі» деп түсінді, өйткені олар сол кеште [[анархизм]]ді, [[панк-рок]]ты және басқа да ұқсас тақырыптарды талқылаған болатын. Кейіннен Кобейн дезодоранттың бар екенін сингл шыққаннан кейін бірнеше ай өткен соң ғана білгенін алға тартты.{{sfn|Azerrad|1994|pp=211–212}} «Smells Like Teen Spirit», «[[Come as You Are]]<nowiki/>» туындысымен қатар, топтың продюсер Бутч Вигпен алғашқы сессияларына дейін жазылған бірнеше жаңа әндерінің бірі болды. ''Nevermind'' жазбасы басталмас бұрын, музыканттар Вигке өздерінің репетицияларының шикі демо нұсқасын жіберді, оның ішінде «Teen Spirit» те бар еді. Музыканың қатты орындалуына байланысты таспаның дыбысы қатты бұрмаланғанына қарамастан, Виг әннің әлеуеті бар деп шешіп, әуенін ажырата алды. 1991 жылдың мамырында топ «Smells Like Teen Spirit» туындысын Калифорнияның [[Ван-Найс (Калифорния)|Ван-Найс]] қаласындағы ''[[Sound City]]'' студиясында жазды.<ref>Cross, Charles. «The Stories Behind the Songs». ''Rolling Stone''. 14 қараша 2002.</ref> Продюсер композицияға кейбір өзгерістер енгізуді: гитаралық импровизацияны припевке ауыстыруды және оның ұзақтығын қысқартуды ұсынды.<ref>di Perna, Alan. «The Making of ''Nevermind''». ''Guitar World''. Күз 1996.</ref> Топ минусовканы үш ретте жазып алып, екінші дубльді қалдыруды ұйғарды.<ref name="rsslts" /> Содан кейін Виг аудиодорожкаға бірнеше дыбыстық түзетулер енгізді, өйткені Кобейннің гитара эффектілері арасында ауысу кезінде {{Iw|Тайминг (музыка)|таймингпен|en|Тайминг (музыка)}} кішігірім мәселелері болған еді. Продюсер Кобейннен тек үш вокалдық дубль ғана жаздыра алды, ол жағдайға былай деп түсініктеме берді: «Мүмкін, бір күні маған Куртты төртінші дубльді жасауға көндіру бақыты бұйырар».{{sfn|Berkenstadt, Cross|1998|p=67}} == Мазмұны == === Музыкасы === «Smells Like Teen Spirit» әні [[фа минор]] кілтінде жазылған,<ref name=":1">{{cite web|url=https://www.esquire.com/entertainment/music/a14759352/smells-like-teen-spirit-nirvana-wrong-key/|title='Smells Like Teen Spirit' in the Wrong Key Proves That Nirvana Could Have Been a Great Pop Band|publisher=''[[Esquire]]''|access-date=2018-04-10|lang=en|archive-date=2018-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180109014456/https://www.esquire.com/entertainment/music/a14759352/smells-like-teen-spirit-nirvana-wrong-key/}}</ref> ал оның негеізгі [[Рифф (музыка)|гитара риффі]] төрт [[квинтаккорд]]қа (F5-B♭5-A♭5-D♭5) негиізделген.{{sfn|Rooksby|2001|p=133}} Кобейн бұл аккордтарды [[Синкопа (музыка)|такттың күшті үлесінен әлсіз үлесі]]не қарай [[Ұзақтық (музыка)|он алтылық ноталар]]мен ығыстыра орындайды.<ref name="music">Chappell, Jon. «Nirvana’s Music». ''Guitar''. Маусым 1993.</ref> Вигтің айтуынша, топ аккордтардың барынша қуатты дыбысталуын қалағандықтан, гитара партиялары дауыстап {{iw|Дабл-трекинг|дауыстап көбейтілген|en|Double tracking}}.<ref name="classicalbums">''Classic Albums—Nirvana: Nevermind'' [DVD]. Isis Productions, 2004.</ref> Кейде [[пауэр-аккорд]]тар «[[Іркіліс (музыка)|ұсталған]]<nowiki/>» сияқты естіледі, бұл әсер Кобейннің дыбысты тығыздау үшін төменгі төрт ішекті қатар басып ойнауынан туындайды.<ref name="music" /> Көптеген тыңдаушылар «Smells Like Teen Spirit» риффінен [[Boston (топ)|Boston]] тобының «[[More Than a Feeling]]<nowiki/>» әнінің қайырмасындағы рифке ұқсастық байқаған.{{sfn|Azerrad|1994|p=176}} Кобейн бұл пікірмен келісіп: «Бұл кәдімгі клише-рифф болатын. Ол ''Boston'' тобының рифіне немесе [[The Kingsmen]] тобының „[[Louie Louie]]<nowiki/>“ әніне өте жақын келді», — деп атап өткен. Дегенмен, публицист Рикки Руксби бұл ұқсастықтарға қарамастан, екі әннің аккордтық прогрессиялары әртүрлі екенін алға тартады.{{sfn|Rooksby|2001|p=133}} Солай болғанымен, Кобейн қолданған аккордтар ырғағы «Smells Like Teen Spirit» әнін «More Than a Feeling» туындысына барынша жақындата түседі. «Smells Like Teen Spirit» әнінде «бірнеше кең таралған композициялық құрылымдар» қолданылады: олардың қатарына төрт, сегіз және он екі тактілі бөлімдер, соның ішінде [[Такт (музыка)|сегіз тактілі]] шумақ пен бірінші қайырма (қайырма алдындағы бөлім), сондай-ақ он екі тактілі екінші қайырма (негізгі) кіреді.{{sfn|Starr, Waterman|2003|pp=434—435}} Музыкатанушы {{iw|The Verlaines|Грэм Даунс|en|The Verlaines}} «Smells Like Teen Spirit» әні музыкалық [[Даму (музыка)|материалдың дамуы]] мен оның [[Вариациялық форма|вариациялығын]] қатар қамтитын туындының жарқын үлгісі деп есептейді.<ref name=":2">[Газета — [[The Washington Post]]. Статья — «Teen Spirit at 10: An Unshakable Scent». Дата — 2 сентября 2001. Автор — Elaine Beebe Lapriore]</ref><ref name="Teen Spirit at ten">{{cite web|author=Lapriore, Elaine|title='Teen Spirit' at 10: An Unshakable Scent|work=The Washington Post|date=2001-09-02|url=https://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A25214-2001Aug31?language=printer|access-date=2009-08-01|lang=en|archive-date=2011-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20111020004706/http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A25214-2001Aug31?language=printer|url-status=dead}}</ref> Кобейннің [[Pixies]]{{efn|Кобейннің айтуынша, ол ''Nevermind'' альбомына ән жазу кезеңінде Pixies тобының ''[[Surfer Rosa]]'' атты дебюттік дискісін негіз ретінде алған. Музыкант ауыр гитара шуы мен поп-гармониялардың үйлесіміне қатты тәнті болғанын, сондықтан дәл сондай дыбыс сапасына қол жеткізуге ұмтылғанын атап өткен. Кейін Кобейн өзінің үшінші ''[[In Utero]]'' альбомына материал жазып жатқанда (және осы мақсатта альбомды продюсерлеуге ''Surfer Rosa''-ның продюсері [[Стив Альбини]]ді арнайы шақырғанда), ол жаңа әндерден ''Surfer Rosa''-ның сарындарын байқап қалған. Сол себепті, бұл жазбаларды басқа біреуге көрсетуден қорқып, барлық шикі нұсқаларды толықтай жойып жіберген.|комм.}} тобынан алған бұл ән құрылымы композиция барысында дыбыс деңгейі мен динамиканың бірнеше рет бәсең дыбыстан қатты дыбысқа ауысуын көрсетеді.{{sfn|Azerrad|1994|pp=103—104}}<ref name=":3">{{cite web|url=http://www.4ad.com/pixies/ephemera/kurt-cobain-on-p/|title=Pixies&nbsp;— Ephemera&nbsp;— Kurt Cobain on Pixies and The Breeders|access-date=2007-04-01|publisher=4AD|author=Melody Maker|archive-url=https://web.archive.org/web/20070421131743/http://www.4ad.com/pixies/ephemera/kurt-cobain-on-p/ <!--Added by H3llBot-->|archive-date=2007-04-21|lang=en}}</ref>{{sfn|Frank & Ganz|2006|p=87}} Бұл құрылымның негізгі тұжырымдамасы — «[[Хорус (эффект)|хорус]] эффектісі ({{iw|Electro-Harmonix|«Small Clone»|en|Electro-Harmonix}} құрылғысы), қосылған бәсең гитаралық шумақтардың кенеттен қатты, [[Хардкор-панк|хардкорлық]] қайырмаға ұласуы» — дәл осы «Teen Spirit» әнінің танымалдылығынан кейін альтернативті рокта кең таралған шаблонға айналды. Кейіннен бұл әдісті осы бағыттағы көптеген басқа орындаушылар да жиі көшірді.<ref name="автоссылка22">di Perna, Alan. «Brave Noise—The History of Alternative Rock Guitar». ''Guitar World'', Желтоқсан 1995.</ref> Шумақтар кезінде топ қайырмадағыдай аккордтар тізбегін орындайды. Кобейн аккордтық прогрессияның негізгі схемасын қайталайтын Новоселичтің [[Ұзақтық (музыка)|сегіздік нотал]]ы бас партиясының фонында екі гитара нотасын ойнайды. Ән қайырмаға жақындаған кезде, Кобейн «Hello» сөзін қайталай отырып, [[Такт (музыка)|такт]]тың әр [[Үлес (музыка)|үлес]]іне дәл сол екі нотаны ойнай бастайды.{{sfn|Rooksby|2001|p=133}} Бірінші және екінші шумақтардан кейін Кобейн бір уақытта Yay сөзін шырқап, гитарада унисондық бенд орындайды. Екінші қайырмадан кейін Кобейн гитарада 16 тактілік [[соло]] ойнайды, ол оның шумақ пен қайырма алдындағы вокалдық әуенін толығымен дерлік қайталайды.{{sfn|Starr, Waterman|2003|pp=434—435}} Соңғы қайырма кезінде (және әннің соңына дейін) Кобейн рефренмен A denial сөз тіркесін айтады, оның дауысы барынша шиеленісіп, іс жүзінде айқайға ұласады.<ref name="classicalbums" /> «Smells Like Teen Spirit» туындысын шығарғаннан кейін Кобейн мен Новоселич: «Бұл шынымен де Pixies дыбысталуына өте ұқсас. Адамдар мұны біздің есімізге міндетті түрде салады», — деген пікірге келді.{{sfn|Azerrad|1994|p=176}} «[[Рок-н-роллдың 7 дәуірі]]<nowiki/>» деректі фильмінде бұл пікірді топтың соқпалы аспапшысы [[Дэйв Грол]] да растады: «„Smells Like Teen Spirit“… есімде, мен: „[[The Pixies]] стиліндегі қандай да бір рифф, бас партиясы, содан кейін мына бір ноталы оғаш гитара мен барабандар“ деп ойладым. Бір сәтте біз одан бас тарта жаздадық, ол тым… тым қатты Pixies-ке ұқсап кетті».<ref>Doc. film «Seven Ages of Rock», Part 6: «Left of the Dial», Publisher: BBC Worldwide and VH1, Year — 2007, Time: 30:00</ref> === Тақырыбы === [[Сурет:Nirvana around 1992.jpg|thumb|200px|left|Курт Кобейннің айтуынша: «Кейде мен ақымақ нигилист боламын, ал басқа уақытта шынайы әрі сезімталмын. Әрбір ән осылай туады. Бұл екеуінің қоспасы сияқты. Менің жасымдағы адамдардың көпшілігі осындай. Олар бірде сарказмға толы болса, бірде кенеттен қамқор болып шыға келеді. Бұны аңғарып үлгеру қиын». «Иә, ол жерде ерекше ештеңе жоқ, жай ғана кәдімгі еркеліктің бірі», — деп қосты ол «Smells Like Teen Spirit» туралы{{sfn|Azerrad|1994|pp=211—212}}]] Тыңдаушылар көбінесе Nirvana әндеріндегі сөздерді әрең түсінетін, және «Smells Like Teen Spirit» те ерекшелік емес еді. Бұған Кобейннің жиі британдық акцентке еліктейтін түсініксіз вокалы, сондай-ақ ''Nevermind'' альбомының буклетінде мәтіндердің болмауы себеп болды — онда тек бөлек лирикалық фрагменттер ғана басылған еді. Бұл фактор радиостанциялардың әнді оның релизінің алғашқы кезеңінде эфирге қосуға құлықсыздығына ықпал етті. Мәселен, Geffen Records промоутері бір рок-радиостанция өкілдерінің оған былай дегенін еске алды: «Бұны эфирге шығара алмаймыз. Мына жігіттің не туралы айтып жатқанын ажырата алар емеспін».{{sfn|Cross|2001|pp=204–205}} MTV басшылығы бұдан да ары барып, экранның төменгі бөлігінде субтитрлері бар бейнеклип нұсқасын дайындады.{{sfn|Azerrad|1994|p=199}} Телеарна бұл бейнені өз хабар таратуының алғашқы уақытында көрсетті.{{sfn|Azerrad|1994|p=199}} ''Nevermind'' альбомындағы әндердің мәтіндері, сондай-ақ кейбір ерте және баламалы нұсқалары кейіннен «[[Lithium (Nirvana әні)|Lithium]]<nowiki/>» (1992 жыл) синглінің буклетіне енгізілді. Өз мақалаларының бірінде американдық рок-сыншы [[Дэйв Марш]] сол тұстағы бірқатар диск-жокейлердің «Smells Like Teen Spirit» әні «1990 жылдардың „Louie Louie“ болды» деген пікіріне былай деп жауап қайтарды: «[ол] „Луи“ сияқты, тек одан да ауқымдырақ, „Teen Spirit“ өз құпияларын құлықсыз ашады, содан кейін, әдетте, жүйесіз түрде жеткізеді».{{sfn|Marsh|1993|p=204}} Ән мәтінін өз бетінше шешуге тырысып, содан кейін оны ресми лирикамен салыстырған Марш: «менің қиялдаған нәрсем Nirvana-ның нақты айтқанынан сәл жақсырақ (кем дегенде, көңілге қонымдырақ) болып шықты» деп мойындады және былай деп атап өтті: «Ең сорақысы — [қазір] мен әннің [оның мағынасы] туралы, оның ресми нұсқасымен [мәтінімен] танысқанға дейінгі уақыттан қарағанда көбірек білетініме сенімді емеспін».{{sfn|Marsh|1993|p=206}}Әннің ең кең таралған интерпретациясы — жасөспірімдер революциясы, мұны оның музыкалық бейнебаяны да растайды.{{sfn|Crisafulli|1996|p=38}} ''Nevermind'' релизін қолдау мақсатында берген сұхбатында Кобейн бұл әннің өз достары туралы екенін айтып, былай деп түсіндірді: «Біз әлі де өзімізді тинейджерлер сияқты сезінеміз, өйткені ересек адамдар ретінде бізден күтетін қағидаларды ұстанбаймыз... Бұл жасөспірімдердің революциялық тақырыбы сияқты нәрсе».{{efn|[[Олимпия (Вашингтон)|Олимпия]]ға табан тіресімен-ақ, Курт жергілікті тусовканы қатты толғандырған «жасөспірімдер революциясы» туралы пікірталасқа бірден араласып кетті. Курт бұл ортаны «[[Кальвинизм|кальвинистер]» деп атайтын. Мүмкін, «кальвинистердің» өздеріне мұндай салыстыру ұнай қоймас, бірақ көптеген жағынан алғанда бұл жасөспірімдер революциясының мақсаттары {{iw|Нация Вудстока|Вудсток нациясының|en|Woodstock Nation}} көздеген мақсаттарымен үндес еді. Оның мәні — жастар өздерінің саясаты мен мәдениетін қалыптастырып, оларды ескі буынның арамза әрі жемқор билігінен азат етуі тиіс болатын. Жастар мәдениеті барлық жағынан — көркемдік, іскерлік, тіпті аудитория тұрғысынан да Американы жайлаған корпоративтілікке қарама-қайшы, адал, қолжетімді әрі әділетті болуы керек еді.{{sfn|Azerrad|1994|p=212}}.<ref name="SoyuzNirvana">{{cite web|title=10 знаменитых песен, написанных случайно|url=https://www.soyuz.ru/articles/1113?sectionId4=|lang=ru|access-date=2018-04-08|publisher=''[[Союз (концерн)|Союз]]''|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408140809/https://www.soyuz.ru/articles/1113?sectionId4=}}</ref><ref name=":4">{{кітап|авторы=Azerrad, Michael|тақырыбы=Our Band Could Be Your Life: Scenes from the American Indie Underground, 1981-1991|url=https://books.google.com/books?id=6Q07AQAAQBAJ&pg=PT407&lpg=PT407&dq=Calvinists+Cobain&source=bl&ots=2hYuVhmowG&sig=SZpmUbrKZkOfQRVmGl9PoCfnlsg&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwjo-7ST3KjbAhUBCSwKHYwwBuUQ6AEIMDAB#v=onepage&q=Calvinists%20Cobain&f=false|lang=en|баспасы=Hachette UK|жылы=2012|барлық беті=528|isbn=9780316247184}}</ref> Келесі сұхбаттарында Кобейн әннің интерпретациясын өзгертіп отырды және оның мағынасы туралы нақты ештеңе айтпады.{{sfn|Berkenstadt, Cross|1998|pp=66—67}} «[[Come as You Are: The Story of Nirvana]]<nowiki/>» кітабына енген жазушы [[Майкл Азеррад]]пен әңгімелесу кезінде Кобейн «өзінің қоршаған ортасы, өз ұрпағы және өз жасындағы адамдар туралы сезімдерін сипаттауға» міндетті сезінгенін мәлімдеді.{{sfn|Azerrad|1994|pp=211—212}}<ref name="SoyuzNirvana" /> [[Дэвид Фрикен]]ің пікірінше: «Белгілі бір мағынада, ол [Кобейн] журналист болды. Ол [[Джон Леннон]] немесе [[Боб Дилан]] сияқты тек өзі туралы жазған жоқ, ол мәтіндер мен музыкада бәрін солай білдірді... сен туралы айтып жатқандай сезіндірді».<ref name="classicalbums">''Classic Albums—Nirvana: Nevermind'' [DVD]. Isis Productions, 2004.</ref> Публицист Кит Кэмерон былай деп толықтырды: «Курт адамдарды, әсіресе бұл өмірде өз орындарын таба алмай жүрген жас адамдарды өзіне тартты. Кобейнді көріп және оның музыкасын тыңдай отырып, олар өз мақсатына күмәнданатын адамды естіді».<ref name="classicalbums" /> {| class="simple" border="1" style="float:right; margin-left:2em" |- !Бейне |- |<small>{{YouTube|hTWKbfoikeg|Ресми бейнеклип|logo=1}}</small> |- |<small>{{YouTube|kl2S-kInogU|The Paramount, 1991 жыл|logo=1}}</small> |- |<small>{{YouTube|TFSWOilJvEg|Top Of The Pops, 1991 жыл|logo=1}}</small> |- |<small>{{YouTube|R3XIGon2RjY|Reading фестивалі, 1992 жыл|logo=1}}</small> |- |<small>{{YouTube|34GJ7ULmwjQ|Saturday Night Live, 1992 жыл|logo=1}}</small> |- |<small>{{YouTube|Ul8vqaGGnY0|Әнді топтық орындау|logo=1}}</small> |} Жазушы Чак Крисафулли «Smells Like Teen Spirit»-ті «Кобейнге тән мағына мен мағынасыздықты зерттейтін түсініксіз дүние» деп сипаттады.{{sfn|Crisafulli|1996|p=37}} Өз кезегінде, Азеррад Кобейн мәтіндерінің қарама-қайшылығына назар аударды (мысалы, «Ұтылып, өтірік күлімдеген қызықты»), «[әндің] мәні екі қарама-қарсы идеяның қақтығысынан емес, бұл қақтығыс баяндаушының бойында тудыратын абдырау мен ашу-ызадан пайда болады — ол өзінің абдырап қалғанына ашулы» деп атап өтті. Жазушының пікірінше, «Smells Like Teen Spirit» — «бұл нақты революция идеясына мысқылмен жауап беру, бірақ екінші жағынан, бұл идеяның өзін қабылдау».{{sfn|Azerrad|1994|p=213}} Сонымен қатар, жазушы [[Чарльз Р. Кросс]] өзінің «Heavier Than Heaven» [[Өмірбаян|кітабы]]нда «Smells Like Teen Spirit» мәтіні Кобейн мен оның бұрынғы сүйіктісі [[Тоби Вэйл]] арасындағы қарым-қатынасқа сілтеме жасайтынын, «дегенмен Курт оған еш жерде арнайы жүгінбесе де» және оны атап өтпесе де мәлімдеді. Кросс «Ол жалыққан және өзіне тым сенімді» деген жолды мысалға келтіріп, ән «басқа біреу туралы болуы мүмкін емес еді» деген қорытындыға келді. Ол өз сөздерін кейіннен Кобейн өшіріп тастаған, бірақ оның күнделіктерінде сақталып қалған әннің бір жолымен нығайтты: «Кім қоғамнан шеттетілген жасөспірімдердің патшасы мен патшайымы болады».{{sfn|Cross|2001|p=169}}<ref>Ранние варианты текста песни «Smells Like Teen Spirit» фигурируют в дневниках Курта Кобейна, изданных в 2002 году — ''Journals'' (2002).</ref> Кросстың айтуынша, жұп айырылысқаннан кейін Курт зорлық-зомбылық көріністерін жазып, суретін сала бастады, олардың көбі өзіне және айналасындағыларға деген жеккөрушілікті білдірді. Осы кезеңдегі әндер онша қатыгез болмағанымен, бәрібір Курттың ерте шығармашылығында болмаған ашу-ызаны көрсетті. Кросстың сөзімен айтқанда: «Олар айырылысқаннан кейінгі төрт ай ішінде Курт өзінің ең есте қаларлық жарты ондық әндерін жазды, олардың барлығы Тоби Вэйл туралы».{{sfn|Cross|2001|pp=168—69}} Кобейннің айтуынша: «Бүкіл ән бір-біріне қайшы келетін идеялардан тұрады... Ол нағыз революция туралы ойды мазақ етеді. Алайда бұл — жағымды ой».{{sfn|Azerrad|1994|p=213}} Өз кезегінде, әннің сәттілігінің себептерінің бірі оның тапқыр атауында деп санаған [[Дэйв Грол]],<ref name="AfishaSLTS">{{cite web|url=https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|title=История одной песни «Smells Like Teen Spirit»|publisher=''[[Афиша (журнал)|Афиша]]''|lang=ru|access-date=2018-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130619051440/https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|archive-date=2013-06-19}}</ref> әннің бойында қандай да бір идеялар бар екеніне сенбейтінін алға тартып, былай деп атап өтті: «Курттың әннің мәтінін оның алғашқы орындалуынан бес минут бұрын жазып жатқанын бақылай отырып, сізге онда қандай да бір манифест салынған дегенге сену қиын болады. [Осы сәтте] оған мәтінді толтыру үшін тек буындар немесе ұйқасатын бірдеңе керек болды».{{sfn|Azerrad|1994|p=214}} == Шығарылымы == {{Кесек|Түзеу=right|Фон=#F5F5DC|Қоршаудың түсі=#FFFFF0|Ені=28%|Мәтіні=''Андерграунд сахнасындағылардың бәрі [[Утопия|Утопияға]] ұмтылады, бірақ фракциялардың көптігі мен бытыраңқылығы сондай — бұл мүмкүн емес. Егер сендер қарғыс атқан [[андеграунд]] қозғалысын біріктіре алмай, түкке тұрғысыз нәрселер үшін өзара қырқысуды тоқтата алмасаңдар, қалың бұқараға қалай әсер етпексіңдер? […] Мен жай ғана өз тобымнан алып корпоративтік машинаға қарсы революциялық мағынада күрес жүргізеді деп күткенін сезіндім. Маған: “Сен мұны құрал ретінде пайдалана аласың. Сен мұны әлемді өзгерту үшін қолдана аласың”, — деп айтқан көптеген адамдар осыны күтті. Мен ол кезде: “Маған мұндай қысым көрсетуге қалай баттыңыздар. Бұл ақымақтық”, — деп ойладым. Тіпті өзімді ақымақ әрі жұқпалы сезіндім.{{sfn|Azerrad|1994|p=212}}''<br><div style="text-align:right; font-size:90%;">— Курт Кобейн</div>}} «Smells Like Teen Spirit» 1991 жылғы 10 қыркүйекте ''Nevermind'' альбомының дебюттік синглі ретінде жарық көрді,{{efn|Ән радиоэфирге 1991 жылдың 27 тамызында шықты.|комм.}} бұл топтың ''DGC Records'' лейбліндегі алғашқы релизі болды. Бастапқыда ән чарттарға ілікпеді, бұған қоса, ол АҚШ-тың тек ұжымның фан-базалары қалыптасып үлгерген аймақтарында ғана жақсы көрсеткіштерге ие болды.{{sfn|Berkenstadt, Cross|1998|p=111}} Ешкім «Smells Like Teen Spirit» хитке айналады деп болжаған жоқ, өйткені оның басты міндеті альтернативті рок жанкүйерлерін тарту болатын. Келесі сингл — «Come as You Are» мейнстрим аудиториясы үшін неғұрлым қызықты композиция болуы мүмкін деп есептелді. Дегенмен, [[Студенттік радио|колледж-радио]] мен {{iw|Заманауи радио|заманауи рок-радиостанциялар|en|Modern rock}} композицияға назар аударып, оның эфирде жиі таралуын қамтамасыз етті. Nirvana менеджері Дэнни Голдбергтің айтуынша, «біздің ешқайсымыз оны [[Кроссовер (музыка)|кроссовер-ән]] ретінде қарастырған жоқпыз, бірақ оны тыңдармандар бірден байқады... Олар оны альтернативті радиодан естіді, содан кейін оны [[леммингтер]] құсап жапа-тармағай сатып ала бастады».{{sfn|Azerrad|1994|p=227}} Сингл бейнебаянының әлемдік премьерасы [[MTV]]-дің {{iw|120 минут|«120 минут»|en|120 Minutes}} түнгі альтернативті рок бағдарламасында өтті, музыкалық видеоның танымал болғаны соншалық, көп ұзамай телеарна оны күндізгі эфирде де жүйелі түрде көрсете бастады.{{sfn|Azerrad|1994|p=199}} Қазан айында MTV басшылығы видеоны «[[Buzz Bin]]<nowiki/>» тізіміне енгізді,{{efn|Телеарна эфирінде ерекше жоғары ротацияға ие болған таңдаулы бейнебаяндар қай топтамаларға енгізілді.|комм.}} ол онда желтоқсанға дейін тұрды. Жыл соңына қарай ән, оның бейнеклипі және ''Nevermind'' альбомы хитке айналды. Ән де, ''Nevermind'' де барлық жетекші рок-радио бағыттарында, соның ішінде {{iw|Заманауи радио|заманауи рок|en|Modern rock}}, [[хард-рок]], [[Album-oriented rock|альбомдық рок]] және [[Студенттік радио|колледж-радио]]да танымал болып, медиалық кросс-форматтың сирек құбылысына айналды.{{sfn|Berkenstadt, Cross|1998|pp=124—125}} «Smells Like Teen Spirit» сыншылардың жылы лебізіне ие болды және жоғары коммерциялық көрсеткіштер көрсетті. Ән ''[[Village Voice]]'' («[[Pazz & Jop]]<nowiki/>») және ''[[Melody Maker]]'' басылымдарының жыл сайынғы сауалнамаларында көш бастады, сонымен қатар ''[[Rolling Stone (журнал)|Rolling Stone]]'' журналының нұсқасы бойынша үздік синглдер тізімінде 2-орынға ие болды. Бұған қоса, «Smells Like Teen Spirit» [[Billboard 100|''Billboard'' 100]] чартының 6-позициясына дейін жетті{{efn|Сол аптада ''Nevermind'' альбомы да дәл осындай хит-парадта — ''Billboard 200'' чартында 1-орынға көтерілді.|комм.}}<ref>«Nirvana Achieves Chart Perfection!» ''[[Billboard magazine|Billboard]]''. 25 января 1992.</ref> және ''[[Alternative Airplay|Alternative Songs]]'' хит-парадының 1-орынында көрінді.<ref name="автоссылка4">{{cite web|author=Basham, David|date=2001-12-20|title=Got Charts? No Doubt's Christmas Gift; Nirvana Ain't No Beatles|work=MTV|url=http://www.mtv.com/news/articles/1451583/20011220/story.jhtml#/news/articles/1451583/20011220/story.jhtml|access-date=2006-10-19|lang=en|archive-date=2009-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090315010300/http://www.mtv.com/news/articles/1451583/20011220/story.jhtml#/news/articles/1451583/20011220/story.jhtml|url-status=live}}</ref> Ән [[Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Америка дыбыс жазу компаниялары қауымдастығы]]нан «[[Платиналық диск|платиналық]]<nowiki/>» сертификатын алды (бір миллион дана жөнелтілді). Дегенмен, [[American Top 40|Top-40]] форматындағы көптеген американдық радиостанциялар әннің дыбысталуына байланысты оны күндізгі эфирге қосуға құлықсыздық танытып, оған түнгі уақытты бөлуді жөн көрді. Топтың отанындағы жетістіктен бөлек, сингл басқа елдерде де танымал болды: «Smells Like Teen Spirit» [[UK Singles Chart]] чартының 7-қатарына дейін көтеріліп, онда жалпы есеппен 184 апта бойы тұрды.<ref name="qpg54">''Nirvana and The Story of Grunge''. ''Q''. p. 54. Желтоқсан 2005.</ref> Ән екі «Грэмми» сыйлығына «[[Хард-рок стиліндегі үздік орындау үшін Грэмми сыйлығы|Хард-рок стиліндегі үздік орындау]]<nowiki/>» және «[[Үздік рок-ән үшін Грэмми сыйлығы|Үздік рок-ән]]<nowiki/>» санаттары бойынша ұсынылды, алайда тиісінше [[Red Hot Chili Peppers]] тобының «[[Give It Away]]<nowiki/>» және [[Эрик Клэптон]]ның «[[Layla]]<nowiki/>» композицияларына жол берді.<ref>«The 35th Grammy Awards Nominations General Categories». ''The Los Angeles Times''. 8 января 1993.</ref> Кейіннен ''[[Entertainment Weekly]]'' журналы Клэптонның Nirvana-ны жеңуін «Грэмми» тарихындағы «10 ең үлкен сәтсіздіктің» бірі деп атады (2-орын).<ref>{{cite web|year=2007|author=Michael Endelman|title=Grammy's 10 Biggest Upsets|publisher=EW.com|url=http://www.ew.com/ew/gallery/0,,1567466_20010834_20010795_1,00.html|access-date=2008-02-11|lang=en|archive-date=2012-01-30|archive-url=https://www.webcitation.org/654o4laei?url=http://www.ew.com/ew/gallery/0,,1567466_20010834_20010795_1,00.html|url-status=dead}}</ref> Сонымен қатар, бұл даулы оқиғаны басқа да бірқатар басылымдар атап өтті, соның ішінде: ''[[Cracked.com]]'' (7-орын)<ref name="Cracked">{{cite web|url=http://www.cracked.com/article_15856_7-most-unforgivable-grammy-award-snubs-all-time.html|title=The 7 Most Unforgivable Grammy Award Snubs of All Time|date=2008-02-06|first=Adam|last=Brown|access-date=2010-11-26|lang=en|archive-date=2011-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110613152840/http://www.cracked.com/article_15856_7-most-unforgivable-grammy-award-snubs-all-time.html|url-status=live}}</ref> және ''{{iw|WatchMojo.com|WatchMojo|en|WatchMojo.com}}'' (9-орын).<ref>{{cite web|url=http://www.watchmojo.com/video/id/12118/|title=Top 10 Memorable Grammy Upsets|publisher=watchmojo.com|access-date=2017-10-23|lang=en|archive-date=2017-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907224817/http://watchmojo.com/video/id/12118/|url-status=live}}</ref> Nirvana-ның жетістігінен кейін публицист [[Майкл Азеррад]] ''Rolling Stone'' журналына арналған мақаласында: «„Smells Like Teen Spirit“ — бұл „Неге деп сұраудың қажеті не“ ұрпағының әнұраны (немесе анти-әнұраны?). Тек Кобейнді осы ұрпақтың дауысы деп атамаңыздар» деп атап өтті.<ref>Azerrad, Michael. «Inside the Heart and Mind of Nirvana». ''Rolling Stone''. 16 апреля 1992.</ref> Дегенмен, музыкалық баспасөз көп ұзамай әнді «Х ұрпағының әнұраны» деп жариялады, ал бұл мәртебеге белсенді түрде қарсылық танытқан оның авторын осы ұрпақтың дауысы етіп қойды.<ref name="AfishaSLTS2">{{cite web|url=https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|title=История одной песни «Smells Like Teen Spirit»|publisher=''[[Афиша (журнал)|Афиша]]''|lang=ru|access-date=2018-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130619051440/https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|archive-date=2013-06-19}}</ref><ref>Garofalo, Reebee. ''Rockin' Out: Popular Music in the USA''. Allyn & Bacon, 1997. {{ISBN|0-205-13703-2}}, p. 447.</ref> ''[[The New York Times]]'' газетінің шолушысы өз әсері бойынша «„Smells Like Teen Spirit“ оның атауындағы ащы ирония болмағанда, осы ұрпақ үшін „[[Anarchy in the U.K.]]<nowiki/>“ бола алар еді» деп атап өтіп, «Nirvana teen spirit-тің үнемі бөтелкелерге құйылып, үлдірге қапталып, сатылатынын тым жақсы біледі» деп толықтырды.<ref>{{cite web|author=Reynolds, Simon.|date=1991-11-24|title=Boredom + Claustrophobia + Sex = Punk Nirvana|work=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE7DB103AF937A15752C1A967958260|access-date=2007-04-08|lang=en|archive-date=2007-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20071206051923/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE7DB103AF937A15752C1A967958260|url-status=live}}</ref> Топ әннің тым үлкен танымалдылығына байланысты ыңғайсыздық сезінді және кейінгі концерттерде оны жиі сет-листтерден алып тастап отырды. 1993 жылы, [[In Utero (альбом)|''In Utero'']] альбомы жарық көрмес бұрын Новоселич: «Егер „Teen Spirit“ болмаса, „Nevermind“-дың қандай болып шығарын білмеймін» деп мәлімдеп: «''In Utero''-да [„Teen Spirit“-ке ұқсайтын] ештеңе жоқ» деп баса айтты.<ref>DeRogatis, Jim. ''Milk It!: Collected Musings on the Alternative Music Explosion of the 90’s''. Cambridge: Da Capo, 2003. {{ISBN|0-306-81271-1}}, p. 14.</ref> Кобейн 1994 жылғы сұхбатында ән туралы ой толғай келе: «Маған „Teen Spirit“ әлі де ұнайды, бірақ оны ойнау — нағыз ыңғайсыздық... Барлығы бұл әнге тым қатты байланып қалды» деді.<ref name="pixies" /> [[Сурет:Kurt Cobain, Smells Like Teen Spirit guitar, EMP Museum.jpg|right|210px|thumb|Кобейннің «Smells Like Teen Spirit» бейнебаянында ойнайтын [[Fender Mustang]] модельді гитарасы]] Уақыт өте келе «Smells Like Teen Spirit» музыка сыншыларынан жоғары баға алуды жалғастыруда және қазіргі уақытта барлық уақыттағы ең ұлы әндердің бірі болып саналады. Мәселен, 1997 жылы композиция [[Рок-н-ролл даңқ залы]]<nowiki/>ның «Рок-н-роллды қалыптастырған әндер» тізіміне енгізілді.<ref name="Hall of Fame 1997">{{cite web|year=|title=The Songs That Shaped Rock and Roll|publisher=Rock and Roll Hall of Fame|url=http://rockhall.com/exhibits/one-hit-wonders-songs-that-shaped-rock-and-roll/|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2011-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110628094517/http://rockhall.com/exhibits/one-hit-wonders-songs-that-shaped-rock-and-roll/|url-status=dead}}</ref> 2000 жылы [[VH1]] телеарнасы бұл трекке өзінің «100 ең ұлы рок-әні» рейтингінде 41-орынды берді,<ref name="VH1 2000">{{cite web|year=2000|title=VH1: '100 Greatest Rock Songs': 1-50|publisher=Rock On The Net|url=http://www.rockonthenet.com/archive/2000/vh1rocksongs.htm|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2013-06-26|archive-url=https://www.webcitation.org/6HfsONlFs?url=http://www.rockonthenet.com/archive/2000/vh1rocksongs.htm|url-status=live}}</ref> дәл сол жылы композиция [[MTV]] мен ''[[Rolling Stone (журнал)|Rolling Stone]]''-ның бірлескен «100 ең ұлы поп-әні» тізімінде 3-қатардан көрінді.<ref name="MTV/RS 2000">{{cite web|author=Angulo, Sandra P.|date=2000-11-17|title=News Summary: Lord Jim|publisher=EW.com|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,88627,00.html|access-date=2007-04-09|lang=en|archive-date=2009-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090525115035/http://www.ew.com/ew/article/0%2C%2C88627%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Бір жылдан кейін [[Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Америка дыбыс жазу компаниялары қауымдастығы]] «Smells Like Teen Spirit» әнін «[[Ғасыр әндері]]<nowiki/>» тізімінің 80-орынына орналастырды.<ref name="RIAA 2001">{{cite web|author=Allen, Jamie|date=2001-03-07|title=New song list puts 'Rainbow' way up high|publisher=CNN|url=http://edition.cnn.com/2001/SHOWBIZ/Music/03/07/365.songs/|access-date=2007-04-07|lang=en|archive-date=2015-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20150222174824/http://edition.cnn.com/2001/SHOWBIZ/Music/03/07/365.songs/|url-status=live}}</ref> 2002 жылы британдық ''[[New Musical Express|NME]]'' журналы бұл трекке өзінің «Барлық уақыттағы ең ұлы 100 сингл» сауалнамасында 2-орынды берді,<ref name="NME 2002">{{cite web|date=2002-04-24|title=''NME's'' 100 Greatest Singles of All Time Unveiled|work=NME|location=UK|url=http://www.nme.com/news/103493.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20060427035859/http://www.nme.com/news/103493.htm|archive-date=2006-04-27|access-date=2007-05-19|lang=en}}</ref> өз кезегінде ''[[Kerrang!]]'' журналы оны ұқсас рейтингтің 1-қатарына қойды.<ref name="Kerrang! 2002">{{cite web|url=http://www.acclaimedmusic.net/061024/kerrang.htm|title=100 Greatest Singles of All Time|publisher=''[[Kerrang!]]''|access-date=2013-10-24|lang=en|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029195746/http://www.acclaimedmusic.net/061024/kerrang.htm|url-status=live}}</ref> 2003 жылы VH1 редакциясы «Smells Like Teen Spirit»-ке «Соңғы 25 жылдағы 100 ең ұлы ән» арасында 1-орынды лайық деп таныды,<ref name="VH1 2003">{{cite web|date=2003-06-10|title=VH1's 100 Greatest Songs|publisher=CBSNews.com|url=http://www.cbsnews.com/stories/2003/06/10/entertainment/main557973.shtml|access-date=2006-10-19|lang=en|archive-date=2013-07-10|archive-url=https://www.webcitation.org/6I0tgzxUt?url=http://www.cbsnews.com/stories/2003/06/10/entertainment/main557973.shtml|url-status=live}}</ref> дәл сол жылы композиция ''[[Q (журнал)|Q]]'' журналының «Барлық уақыттағы 1001 ең жақсы ән» рейтингінде 3-қатарға ие болды.<ref name="Q 2003">{{cite web|date=2003-11-18|title=U2's One named 'greatest record'|publisher=BBC|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3281327.stm|access-date=2006-10-22|lang=en|archive-date=2012-03-11|archive-url=https://www.webcitation.org/6656iDbxL?url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3281327.stm|url-status=live}}</ref> 2004 жылы трек ''Rolling Stone'' журналының нұсқасы бойынша «[[Rolling Stone журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән|Барлық уақыттағы 500 ең ұлы ән]]<nowiki/>» тізімінің 9-шы қатарынан табылды,<ref name="RS 2004">{{cite web|date=2004-12-09|title=Rolling Stone: 500 Greatest Songs of All Time: 1-50|publisher=Rock On the Net|url=http://www.rockonthenet.com/archive/2004/rs500songs1.htm|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2013-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016024950/http://www.rockonthenet.com/archive/2004/rs500songs1.htm|url-status=live}}</ref> журнал редакциясы оның әсерін «үлкен күшейткіштен шыққан соққы толқыны» деп сипаттап, «Teen Spirit сексенінші жылдардың созылмалы [[джайв]]ын поп-картадан бір түнде өшіріп тастады» деп жазды.<ref name="RS 2011">{{cite web|year=2011|title=500 Greatest Songs of All Time: Nirvana, 'Smells Like Teen Spirit'|publisher=''Rolling Stone''|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407/nirvana-smells-like-teen-spirit-20110516|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2013-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20131008043033/http://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407/nirvana-smells-like-teen-spirit-20110516|url-status=live}}</ref> 2005 жылы ән ''NME'' журналының «Барлық уақыттағы ең жақсы әндердің жаһандық сауалнамасында» 6-орынға ие болды.<ref name="NME 2005">{{cite web|date=2005-09-29|title=Queen win 'best song ever' poll|work=NME|location=UK|url=http://www.nme.com/news/michael-jackson/21121|access-date=2013-10-04|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004232938/http://www.nme.com/news/michael-jackson/21121|archive-date=2013-10-04|lang=en}}</ref> 2006 жылы VH1 телеарнасының британдық бөлімшесі ағылшындардың ең сүйікті мәтіндерін анықтау мақсатында 13 000-нан астам респондент арасында сауалнама жүргізді: «Smells Like Teen Spirit» әніндегі «Мен өзімді ақымақ әрі жұқпалы сезінемін / Міне, біз келдік, біздің көңілімізді көтеріңіздер» деген жол 3-орынды иеленді.<ref>{{cite web|date=2006-04-17|title=U2 cop nation's favourite lyric|publisher=[[itv.com]]|url=http://www.entertainmentwise.com/news/15934/U2s-One-Tops-Nations-Favourite-Song-Lyric-Poll|access-date=2006-10-22|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113125123/http://www.entertainmentwise.com/news/15934/U2s-One-Tops-Nations-Favourite-Song-Lyric-Poll|archive-date=2012-01-13|lang=en}}</ref> Өз кезегінде, 2007 жылы бұл композиция VH1 арнасының «90-жылдардағы 100 ең ұлы ән» рейтингінде 1-қатарға,<ref name="VH1 2007">{{cite web|date=2007-12-12|title=VH1′s 100 Greatest Songs Of The ’90s: Not Enough Pavement|publisher=[[Stereogum]]|url=http://www.stereogum.com/7468/vh1s_greatest_songs_of_the_90s_not_enough_pavement/list/|access-date=2013-10-05|lang=en|archive-date=2013-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005004004/http://www.stereogum.com/7468/vh1s_greatest_songs_of_the_90s_not_enough_pavement/list/|url-status=live}}</ref> сондай-ақ ''Rolling Stone'' журналының «Барлық уақыттағы 100 ең ұлы гитаралық ән» тізімінде 10-позицияға орналасты.<ref name="RS 2007">{{cite web|year=2008|title=The 100 Greatest Guitar Songs of All Time|publisher=''Rolling Stone''|url=https://www.rollingstone.com/news/coverstory/20947527/page/8|archive-url=https://web.archive.org/web/20080530212615/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/20947527/page/8|archive-date=2008-05-30|access-date=2013-10-24|lang=en}}</ref> 2009 жылы «Smells Like Teen Spirit» Аустралиялық {{iw|Triple J|Triple J|en|Triple J}} радиостанциясының тыңдаушылары арасында өткізілетін «Барлық уақыттағы 100 ең хит трек» жыл сайынғы дауыс беруінде үшінші рет 1-орынға ие болды<ref name="Triple J 2009">{{cite web|year=2009|title=Triple J Hottest 100 of All Time,2009|work=Triple J|url=http://www.abc.net.au/triplej/hottest100_alltime/countdown/cd_list.htm|access-date=2011-12-21|lang=en|archive-date=2019-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20191006123848/http://www.abc.net.au/triplej/hottest100_alltime/countdown/cd_list.htm|url-status=live}}</ref> (ол бұған дейін де 1991<ref name="Triple J 1991">{{cite web|year=2009|title=Triple J Hottest 100 of All Time, 1991|work=Triple J|url=http://www.abc.net.au/triplej/hottest100_08/history/1991.htm|access-date=2013-10-24|lang=en|archive-date=2013-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20131027041129/http://www.abc.net.au/triplej/hottest100_08/history/1991.htm|url-status=live}}</ref> және 1998 жылдары көш бастаған болатын<ref name="Triple J 1998">{{cite web|year=2009|title=Triple J Hottest 100 of All Time, 1998|work=Triple J|url=http://www.abc.net.au/triplej/hottest100_08/history/1998.htm#h100-all-time|access-date=2013-10-24|lang=en|archive-date=2013-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20131024133910/http://www.abc.net.au/triplej/hottest100_08/history/1998.htm#h100-all-time|url-status=live}}</ref>). Сол жылы ән VH1 телеарнасының «100 ең ұлы хард-рок әні» тізімінде 7-орыннан көрінді.<ref name="VH1 2009">{{cite web|date=2009-01-05|title=VH1′s 100 Greatest Hard Rock Songs|publisher=Stereogum|url=http://www.stereogum.com/43591/vh1s_100_greatest_hard_rock_songs/list/|access-date=2013-10-05|lang=en|archive-date=2013-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20131207165411/http://www.stereogum.com/43591/vh1s_100_greatest_hard_rock_songs/list|url-status=live}}</ref> ''[[Time]]'' журналының «БАРЛЫҚ УАҚЫТТАҒЫ 100 үздік альбом» рейтингінде ''Nevermind'' альбомы алғаш пайда болған кезде оның редакциясы «Smells Like Teen Spirit» әнін «пластинканың ең нашар әні шығар» деп атағанына қарамастан,<ref>{{cite web|author=Tyrangiel, Josh|date=2006-11-13|title=All-TIME 100 Albums: ''Nevermind''|work=Time|url=http://www.time.com/time/specials/packages/0,28757,1955625,00.html|access-date=2007-04-06|lang=en|archive-date=2010-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20100603141651/http://www.time.com/time/specials/packages/0,28757,1955625,00.html|url-status=dead}}</ref> басылым оны 2011 жылдың дәл сондай әндер тізіміне енгізді.<ref name="Time 2011">{{cite web|author=Suddath, Claire|date=2011-10-21|title=All-TIME 100 Songs: 'Smells Like Teen Spirit'|work=Time|url=http://entertainment.time.com/2011/10/24/the-all-time-100-songs/slide/smells-like-teen-spirit-nirvana/|access-date=2013-10-05|lang=en|archive-date=2013-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20131007000648/http://entertainment.time.com/2011/10/24/the-all-time-100-songs/slide/smells-like-teen-spirit-nirvana/|url-status=live}}</ref> Сол жылы «Smells Like Teen Spirit» ''Rolling Stone'' журналының жаңартылған «Барлық уақыттағы 500 ең ұлы ән» тізімінде өзінің 9-орнын сақтап қалды.<ref name="RS 2011">{{cite web|year=2011|title=500 Greatest Songs of All Time: Nirvana, 'Smells Like Teen Spirit'|publisher=''Rolling Stone''|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407/nirvana-smells-like-teen-spirit-20110516|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2013-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20131008043033/http://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407/nirvana-smells-like-teen-spirit-20110516|url-status=live}}</ref> 2012 жылы ''NME'' журналы бұл композицияны «1990 жылдардағы 100 үздік трек» рейтингінің 2-қатарына қойды,<ref name="NME 2012">{{cite web|date=2012-05-16|title=NME‘s 100 Best Tracks Of The ’90s|publisher=Stereogum|url=http://www.stereogum.com/1032631/nmes-100-best-tracks-of-the-90s/list/|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2013-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20130724065255/http://www.stereogum.com/1032631/nmes-100-best-tracks-of-the-90s/list|url-status=live}}</ref> ал екі жылдан кейін «[[New Musical Express журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән|Барлық уақыттағы 500 ең ұлы ән]]<nowiki/>» тізімінің 1-орнына жайғастырды.<ref name="NME 2014">{{cite web|date=2013-01-31|title=Pictures of The 500 Greatest Songs Of All Time: 100-1 - Photos|publisher=NME|url=http://www.nme.com/photos/the-500-greatest-songs-of-all-time-100-1/330996/1/1#100|access-date=2014-08-03|lang=en|archive-date=2017-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170102055800/http://www.nme.com/photos/the-500-greatest-songs-of-all-time-100-1/330996/1/1#100|url-status=live}}</ref> 2015 жылы бұл ән Голдсмит колледжінің ({{lang-en|Goldsmith's College}}) зерттеуіне сәйкес музыка тарихындағы ең танымал ән деп танылды, бұл зерттеуде аналитикалық бағдарламалық жасақтаманың көмегімен түрлі рейтингтер мен сауалнамалардағы ең танымал әндер талданды — арнайы алгоритм олардың музыкалық мазмұнын салыстырып шықты.<ref>{{cite web|last1=Loudermilk|first1=Lauren|title='Smells Like Teen Spirit' Named the Most Iconic Song Ever by Science|url=http://www.pastemagazine.com/articles/2015/09/smells-like-teen-spirit-named-the-most-iconic-song.html|website=Paste|access-date=2015-11-19|lang=en|archive-date=2018-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107060928/https://www.pastemagazine.com/articles/2015/09/smells-like-teen-spirit-named-the-most-iconic-song.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.spin.com/2015/09/nirvana-smells-like-teen-spirit-most-iconic-song-ever-cant-argue-with-science/|title=Nirvana’s ‘Smells Like Teen Spirit’ Is the Most Iconic Song Ever, According to Science|publisher=''Spin''|access-date=2018-04-06|lang=en|archive-date=2015-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20150927013603/https://www.spin.com/2015/09/nirvana-smells-like-teen-spirit-most-iconic-song-ever-cant-argue-with-science/}}</ref> 2011 жылдың желтоқсанында «Smells Like Teen Spirit» шектеулі 7 дюймдік винил синглы ретінде шығарылды. Дәл сол жылы британдық [[Facebook]]-те «Рождестволық үздік әндер» ''UK Singles Chart'' чартында «Smells Like Teen Spirit» синглін алға жылжыту науқаны басталды, бұл [[Rage Against the Machine]] тобының «[[Killing in the Name]]<nowiki/>» синглін алға жылжыту бойынша 2009 жылы сол чартта өткен және оның жеңісімен аяқталған науқанға ұқсас еді.<ref name="bbc-rage">{{cite web|date=2009-12-20|title=Rage Against the Machine beat X Factor winner in charts|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/8423340.stm|archive-url=https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fnews.bbc.co.uk%2F2%2Fhi%2Fentertainment%2F8423340.stm&date=2009-12-20|archive-date=2009-12-20|publisher=''[[BBC]]''|access-date=2009-12-20|lang=en}}</ref> Науқан «[[The X Factor (Ұлыбритания)|X Factor]]<nowiki/>» телевизиялық шоуының {{iw|Rhythmix|Rhythmix|en|Rhythmix}} балалар қайырымдылық ұйымымен жасасқан мәмілесіне наразылық ретінде ұйымдастырылды.<ref name="guardian-dec2011">{{cite web|author=Michaels, Sean|title=Nirvana's Smells Like Teen Spirit to be re-released for Christmas|url=https://www.theguardian.com/music/2011/dec/07/nirvana-smells-like-teen-spirit-christmas?newsfeed=true|access-date=2011-12-09|date=2011-12-07|lang=en|archive-date=2013-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005134742/http://www.theguardian.com/music/2011/dec/07/nirvana-smells-like-teen-spirit-christmas?newsfeed=true|url-status=live}}</ref> Сондай-ақ Ирландияда «Smells Like Teen Spirit» әнін ''[[Irish Singles Chart]]''-тың 1-орнына шығару үшін осындай науқан ұйымдастырылды.<ref>{{cite web|author=Murphy, Lauren|title=Push is on for Christmas No 1|url=http://www.irishtimes.com/newspaper/theticket/2011/1209/1224308798142.html|access-date=2011-12-13|date=2011-12-09|lang=en|archive-date=2011-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20111214005624/http://www.irishtimes.com/newspaper/theticket/2011/1209/1224308798142.html|url-status=live}}</ref> Нәтижесінде ән ''UK Singles Chart'' чартының 11-орнына дейін жетті, барлығы синглдің 30 000 данасы сатылды.<ref>{{cite web|author=Sexton, Paul|title=Michael Buble, Military Wives Top U.K. Charts|work=Billboard|url=http://www.billboard.com/articles/news/464651/michael-buble-military-wives-top-uk-charts|date=2011-12-27|access-date=2012-01-21|lang=en|archive-date=2014-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140624165853/http://www.billboard.com/articles/news/464651/michael-buble-military-wives-top-uk-charts|url-status=live}}</ref> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width:100%;" !«Smells Like Teen Spirit» әнінің марапаттар тізімі |- | style="padding:0; border:none;" | {| class="wikitable" style="border:none; margin:0; width:100%;" !Жылы !БАҚ !Атауы !Орыны !Сілтемесі |- |1991 |{{iw|Triple J|Triple J|en|Triple J}} |{{iw|Triple J Hottest 100|«100 самых хитовых треков всех времён»|en|Triple J Hottest 100}} |1 |<ref name="Triple J 1991" /> |- |1993 |''[[Rolling Stone]]'' |«100 үздік музыкалық бейнебаян» |2 |<ref name="RS 1993 video">{{cite web|title=Rolling Stone: "The 100 Top Music Videos"|url=http://www.rockonthenet.com/archive/1993/rsvideo.htm|publisher=Rock On The Net|date=1993-10|lang=en|access-date=2013-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924101222/http://www.rockonthenet.com/archive/1993/rsvideo.htm|archive-date=2014-09-24|url-status=live}}</ref> |- |1997 |[[Рок-н-ролл даңқ залы]] |«Рок-н-роллды қалыптастырған әндер» |N/A |<ref name="Hall of Fame 1997" /> |- |1998 |Triple J |{{iw|Triple J Hottest 100|«100 самых хитовых треков всех времён»|en|Triple J Hottest 100}} |1 |<ref name="Triple J 1998" /> |- |1999 |[[MTV]] |«Осы уақытқа дейін түсірілген 100 ұлы музыкалық бейнебаян» |3 |<ref name="MTV 1999 video">{{cite web|title=MTV: '100 Greatest Music Videos Ever Made'|url=http://www.rockonthenet.com/archive/1999/mtv100.htm|publisher=Rock On The Net|year=1999|lang=en|access-date=2013-10-07|archive-url=https://www.webcitation.org/6HaB94VFh?url=http://www.rockonthenet.com/archive/1999/mtv100.htm|archive-date=2013-06-23|url-status=live}}</ref> |- |1999 |''[[Kerrang!]]'' |«Барлық уақыттағы 100 ұлы трек!» |1 |<ref>Kerrang! magazine, issue 746, 17 апреля 1999. (voted by readers).</ref> |- |2000 |[[VH1]] |«100 ұлы рок-әні» |41 |<ref name="VH1 2000" /> |- |2000 |VH1 |«ТВ-дегі 100 ұлы рок-н-ролл сәті» |18 |<ref name="VH1 2000 video">{{cite web|title=VH-1's 100 Greatest Rock & Roll Moments|url=http://www.amiannoying.com/%28S%28kbtodvygih5iyiprvdctv414%29%29/collection.aspx?collection=5772|publisher=AmIAnnoying.com|lang=en|access-date=2013-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102080358/http://www.amiannoying.com/(S(chulnrpruoqwlamlkwvekgjj))/collection.aspx?collection=5772|archive-date=2016-01-02|url-status=live}}</ref> |- |2000 |''MTV мен Rolling Stone'' |«100 ұлы поп-әні» |3 |<ref name="MTV/RS 2000" /> |- |2001 |[[Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Америка дыбыс жазу компаниялары қауымдастығы]] |«[[Ғасыр әндері]]<nowiki/>» |80 |<ref name="RIAA 2001" /> |- |2001 |VH1 |«100 ұлы видео» |4 |<ref name="VH1 2001 video">{{cite web|title=News Summary: Model Patient|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,108354,00.htm|author=Susman, Gary|publisher=EW.com|date=2001-05-02|lang=en|access-date=2007-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20090315001433/http://www.ew.com/ew/article/0%2C%2C108354%2C00.htm|archive-date=2009-03-15|url-status=dead}}</ref> |- |2002 |''[[NME]]'' |«Барлық уақыттағы 100 ұлы сингл» |2 |<ref name="NME 2002" /> |- |2002 |''Kerrang!'' |«Барлық уақыттағы 100 ұлы сингл» |1 |<ref name="Kerrang! 2002" /> |- |2003 |VH1 |«Соңғы 25 жылдағы 100 ұлы ән» |1 |<ref name="VH1 2003" /> |- |2003 |''[[Q (журнал)|Q]]'' |«Барлық уақыттағы 1001 ең жақсы ән» |3 |<ref name="Q 2003" /> |- |2004 |''Rolling Stone'' |«[[Rolling Stone журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән|Барлық уақыттағы 500 ең ұлы ән]]<nowiki/>» |9 |<ref name="RS 2004" /> |- |2005 |''NME'' |«Барлық уақыттағы ең жақсы әндердің жаһандық сауалнамасы» |6 |<ref name="NME 2005" /> |- |2007 |VH1 |«1990 жылдардағы 100 ұлы ән» |1 |<ref name="VH1 2007" /> |- |2007 |''Rolling Stone'' |«Барлық уақыттағы 100 ұлы гитаралық ән» |10 |<ref name="RS 2007" /> |- |2009 |Triple J |{{iw|Triple J Hottest 100|«100 самых хитовых треков всех времён»|en|Triple J Hottest 100}} |1 |<ref name="Triple J 2009" /> |- |2009 |VH1 |«100 ұлы хард-рок әні» |7 |<ref name="VH1 2009" /> |- |2011 |''[[Time]]'' |«БАРЛЫҚ УАҚЫТТАҒЫ 100 ұлы ән» |N/A |<ref name="Time 2011" /> |- |2011 |''Rolling Stone'' |«[[Rolling Stone журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән|Барлық уақыттағы 500 ең ұлы ән]]<nowiki/>» |9 |<ref name="RS 2011" /> |- |2012 |''NME'' |«1990 жылдардағы 100 үздік трек» |2 |<ref name="NME 2012" /> |- |2014 |''NME'' |«[[New Musical Express журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән|Барлық уақыттағы 500 ең ұлы ән]]<nowiki/>» |1 |<ref name="NME 2014" /> |- |2017 |[[Ұлттық дыбыс жазу өнері мен ғылымдарының академиясы|Дыбыс жазу өнері мен ғылымдарының академиясы]] |[[Грэмми» сыйлығының Даңқ залы|«Грэмми» сыйлығының Даңқ залы]]на қабылданды |N/A |<ref>{{cite web|title=Grammy Hall of Fame Adds 25 Recordings|url=https://www.grammy.com/news/grammy-hall-of-fame-adds-25-recordings|publisher=grammy.com|date=2016-11-28|lang=en|access-date=2018-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211125859/https://www.grammy.com/news/grammy-hall-of-fame-adds-25-recordings|archive-date=2017-02-11|url-status=live}}</ref> |- |} |} == Музыкалық бейнебаяны == [[Сурет:CastingCallSmellsLikeTeenSpirit.jpg|left|230px|thumb|«Smells Like Teen Spirit» бейнебаянының массовкасына қатысқысы келетіндерге арналған топтың газеттегі хабарландыруы]] «Smells Like Teen Spirit» музыкалық бейнебаяны [[Самуэль Байер]]дің режиссерлік дебюті болды. Кинематографистің пікірінше, ол оның портфолиосы соншалықты жұтаң болғандықтан шақырылды, сол себепті топ одан «панктық» және «корпоративтік емес» тәсілді күтті.<ref name="classicalbums">''Classic Albums—Nirvana: Nevermind'' [DVD]. Isis Productions, 2004.</ref> Бейненің тұжырымдамасы анархиялық бүлікпен аяқталатын мектеп концертін бейнеледі. Сюжет Джонатан Капланның «[[Шектен шығу]]<nowiki/>» фильмінен,{{efn|Фильмнің соңында балалар ата-аналарын мектепке қамап тастап, өрт қою және көліктерді қирату арқылы жаппай тәртіпсіздік ұйымдастырады. Кобейн бұл туынды туралы: «Бұл фильм менің тұлға ретінде қалыптасуыма үлкен әсер етті», — деп айтқан болатын.|комм.}}<ref name="AfishaSLTS3">{{cite web|url=https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|title=История одной песни «Smells Like Teen Spirit»|publisher=''[[Афиша (журнал)|Афиша]]''|lang=ru|access-date=2018-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130619051440/https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|archive-date=2013-06-19}}</ref> сондай-ақ [[Ramones|The Ramones]] тобының қатысуымен түсірілген «[[Рок-н-ролл мектебі]]<nowiki/>» комедиясынан шабыт алған.<ref name="classicalbumsvideo">«The Making of the 'Smells Like Teen Spirit' Video». ''Classic Albums—Nirvana: Nevermind'' [DVD]. Isis Productions, 2004.</ref> [[Калвер-Сити]]дегі киностудияда түсірілген бейнеклипте топ орта мектептің спорт залындағы {{iw|Пеп ралли|студенттік жиналыста|en|Pep rally}} трибунада отырған енжар жасөспірімдер аудиториясының алдында өнер көрсетеді. Музыканттардың жанында [[Анархизм|анархия]] символының ([[Шеңбер ішіндегі А әрпі|шеңбердегі қызыл «А» әрпі]]) белгілері бар қара көйлек киген [[Чирлидинг|чирлидер]]лер билеп жүр. Бейнебаяннан кейінірек [[Fear Factory]] металл тобының фронтмені ретінде танымал болған [[Бертон Белл|Бёртон Си Белл]]дің кішігірім көрінісін байқауға болады.<ref>{{cite web|url=http://www.blabbermouth.net/news/fear-factory-frontman-how-i-ended-up-appearing-in-nirvana-s-smells-like-teen-spirit-video/|title=FEAR FACTORY Frontman: How I Ended Up Appearing In NIRVANA's 'Smells Like Teen Spirit' Video|publisher=blabbermouth.net|date=2012-07-31|access-date=2017-10-02|lang=en|archive-date=2018-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402101923/http://www.blabbermouth.net/news/fear-factory-frontman-how-i-ended-up-appearing-in-nirvana-s-smells-like-teen-spirit-video|url-status=live}}</ref> Сондай-ақ онда әскери-теңіз комбинезонын киген және швабрамен билеп жүрген тазалықшы (рөлін Тони Де Ла Роса ойнайды) бар. Бейненің соңында жиналған студенттер сахнаға басып кіріп, топтың аппаратурасын қирата бастайды. Клипте көрсетілген хаос массовка арасындағы нағыз наразылықтың нәтижесі болды. Жасөспірімдерді әннің көптеген реплейлерін тыңдата отырып, түсірілім күні бойы трибунада отыруға мәжбүр етті. Қорытындылай келе, Кобейн Байерді массовканың сахнада «[[Слем|слэм]]десуіне» рұқсат беруге көндірді, сөйтіп топ хаос эпицентрінде таспаға басылды. Курттың айтуынша: «Балалар билеуге шыққан бойда, олар жай ғана "бар […]" деді, өйткені олар күні бойы осының бәрінен шаршаған еді».{{sfn|Azerrad|1994|pp=190–191}} Кобейнге Байердің алғашқы монтажы ұнамады және ол нәтижеге қанағаттанғанша бейнені өңдеуді жеке өзі басқарды.<ref name="qpg542">''Nirvana and The Story of Grunge''. ''Q''. p. 54. Желтоқсан 2005.</ref> Музыканттың негізгі толықтыруларының бірі клиптің көп бөлігінде жасырылған оның беті ірі планда көрсетілетін предпоследний бейнеряд болды.<ref name="qpg542" /> Байер кейінірек өзі жұмыс істеген басқа артистерге қарағанда, Кобейн атаққұмарлықты емес, «бейнебаянның [өз тобының рухына] шынымен сәйкес келуін» ойлағанын атап өтті.<ref name="classicalbumsvideo2">«The Making of the 'Smells Like Teen Spirit' Video». ''Classic Albums—Nirvana: Nevermind'' [DVD]. Isis Productions, 2004.</ref> Клиптің шамамен алынған бюджеті 30 000-нан 50 000 долларға дейінгі соманы құрады.<ref>{{cite web|author=Ganz, Caryn|date=2010-09-10|title="Smells Like Teen Spirit" Smells Like It’s 19 Today|publisher=Yahoo.com|url=http://new.music.yahoo.com/blogs/stopthepresses/277601/smells-like-teen-spirit-smells-like-its-19-today/|access-date=2011-01-11|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100917001818/http://new.music.yahoo.com/blogs/stopthepresses/277601/smells-like-teen-spirit-smells-like-its-19-today|archive-date=2010-09-17|lang=en}}</ref> Осы кезеңде [[MTV]] [[Эфирді бағдарламалау|телеэфирін бағдарламалау]]мен айналысқан Эми Файннертидің айтуынша: «„Smells Like Teen Spirit“ клипі MTV-ді толығымен өзгертті, ол топты танымал етті, үйіп-төгіп пластинкаларды сатуға көмектесті. Бірақ MTV арнасы да өте танымал болды, онда жұмыс істеуге және өз идеяларын жүзеге асыруға арналған жаңа бағыттар, бұл нәрсе қажет болған жаңа буын пайда болды».<ref name="classicalbums">''Classic Albums—Nirvana: Nevermind'' [DVD]. Isis Productions, 2004.</ref> Әннің өзі сияқты, бейне де сыншылар тарапынан жақсы қабылданды. Мәселен, ''Rolling Stone'' журналисі [[Дэвид Фрике]] былай деп атап өтті: «Ол үлкен мектепте өтуі мүмкін ең жақсы концерт сияқты көрінді: қолдау тобы, билер, анархия, бәрінің үстінде қалықтаған қауіп рухы — мұның бәрі сонда болды! Теледидардан мұндай ештеңе көруге болмайтын еді».<ref name="classicalbums" /> Синглдер арасындағы 1-ші орынға қоса, «Teen Spirit» сонымен қатар ''[[Village Voice]]'' газетінің «[[Pazz & Jop]]<nowiki/>» сауалнамасында 1991 жылдың ең үздік клиптерінің рейтингін басқарды.<ref>{{cite web|author=Christgau, Robert|date=1992-03-03|title=The 1991 Pazz & Jop Critics Poll|publisher=RobertChristgau.com|url=http://www.robertchristgau.com/xg/pnj/pjres91.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20060507034515/http://www.robertchristgau.com/xg/pnj/pjres91.php|archive-date=2006-05-07|access-date=2007-05-19|lang=en}}</ref> Бейнебаян 1992 жылғы [[MTV Video Music Awards]] сыйлығын тапсыру рәсімінде екі марапатпен — «[[Дебютант үздік бейнебаяны үшін MTV Video Music Award|Үздік жаңа әртіс]]<nowiki/>» пен «[[Үздік альтернативті бейнебаян үшін MTV Video Music Award|Үздік альтернативті топ]]<nowiki/>» — атап өтілді.<ref>{{cite web|year=2006|title=Past Winners Database|work=Los Angeles Times|url=http://theenvelope.latimes.com/extras/lostmind/year/1992/1992mtvv.htm|access-date=2006-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20061031053343/http://theenvelope.latimes.com/extras/lostmind/year/1992/1992mtvv.htm|archive-date=2006-10-31|lang=en}}</ref> Сондай-ақ клип [[MTV Europe]] телеарнасындағы ең танымал бейне ретінде «[[Гиннесс рекордтар кітабы]]на» енгізілді.<ref>{{cite web|date=2006-11-27|title=ABC News: Achieving Nirvana: Grunge Band's 'Teen Spirit' is Top Song of Past Two Decades|publisher=''ABC News''|url=http://abcnews.go.com/WNT/story?id=2682023&page=1|access-date=2006-12-01|lang=en|archive-date=2009-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090314214828/http://abcnews.go.com/WNT/story?id=2682023&page=1|url-status=live}}</ref> ''Rolling Stone'' журналының редакциясы бейнеклипке 1993 жылғы «100 үздік музыкалық бейне» тізімінде 2-орынды берді.<ref name="RS 1993 video2">{{cite web|date=1993-10|title=Rolling Stone: "The 100 Top Music Videos"|publisher=Rock On The Net|url=http://www.rockonthenet.com/archive/1993/rsvideo.htm|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2014-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924101222/http://www.rockonthenet.com/archive/1993/rsvideo.htm|url-status=live}}</ref> Өз кезегінде, 1999 жылы MTV телеарнасы оны «бұрын-соңды жасалған 100 үздік музыкалық бейнеролик» рейтингінің 3-жолында атап өтті.<ref name="MTV 1999 video2">{{cite web|year=1999|title=MTV: '100 Greatest Music Videos Ever Made'|publisher=Rock On The Net|url=http://www.rockonthenet.com/archive/1999/mtv100.htm|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2013-06-23|archive-url=https://www.webcitation.org/6HaB94VFh?url=http://www.rockonthenet.com/archive/1999/mtv100.htm|url-status=live}}</ref> 2000 жылы [[VH1]] телеарнасы «Teen Spirit»-ке «ТВ-дағы 100 ұлы рок-н-роллдық сәт» тізімінің 18-позициясын беріп, «бейнебаян [әлемге] альтернативті рокты коммерциялық және поп-мәдени әлеуеттің [ракурсынан] ашты» деп атап өтті.<ref name="VH1 2000 video2">{{cite web|title=VH-1's 100 Greatest Rock & Roll Moments|publisher=AmIAnnoying.com|url=http://www.amiannoying.com/%28S%28kbtodvygih5iyiprvdctv414%29%29/collection.aspx?collection=5772|access-date=2013-10-24|lang=en|archive-date=2016-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102080358/http://www.amiannoying.com/(S(chulnrpruoqwlamlkwvekgjj))/collection.aspx?collection=5772|url-status=live}}</ref> 2001 жылы клип VH1 телеарнасының «100 үздік бейне» рейтингінде 4-орынды иеленді.<ref name="VH1 2001 video2">{{cite web|author=Susman, Gary|date=2001-05-02|title=News Summary: Model Patient|publisher=EW.com|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,108354,00.htm|access-date=2007-04-09|lang=en|archive-date=2009-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090315001433/http://www.ew.com/ew/article/0%2C%2C108354%2C00.htm|url-status=dead}}</ref> 2005 жылы бейнебаян [[MTV Россия]] мен ''[[Rolling Stone Russia]]'' өткізген «Әлемді өзгерткен 20 батыстық клип» онлайн-сауалнамасында көш бастады.<ref name="автоссылка3">''[[Rolling Stone Russia]]'', Маусым 2005.</ref> Кейіннен бұл бейнебаянға екі пародия түсірілді: музыкалық комик [[Оғаш Эл Янкович|«Оғаш Эл» Янкович]]тің «[[Smells Like Nirvana]]<nowiki/>» клипі (1992), сондай-ақ [[Боб Синклер]]дің «{{iw|Rock This Party (Everybody Dance Now)|«Rock This Party (Everybody Dance Now)»|en|Rock This Party (Everybody Dance Now)}}<nowiki/>» клипі (2006). 2009 жылы [[Vevo]] стримингтік сервисі іске қосылғаннан кейін [[YouTube]]-те жарияланған «Smells Like Teen Spirit» музыкалық бейнебаяны 2025 жылдың қыркүйегіндегі жағдай бойынша 2 миллиардтан астам қаралымға ие.<ref>{{Cite web|title=Nirvana - Smells Like Teen Spirit|publisher=NirvanaVEVO|work=YouTube|date=2009-06-16|access-date=2019-12-26|url=https://www.youtube.com/watch?v=hTWKbfoikeg|lang=en}}</ref> 2019 жылдың соңында бұл клип YouTube пайдаланушылары арасында «1990 жылдардағы ең танымал бейнелер» арасында екінші орынды иеленіп (990 млн қаралым), тек [[Guns N’ Roses]] рок-тобының «[[November Rain]]<nowiki/>» балладасына (1,4 млрд) есе жіберді; үшінші орынды [[The Cranberries]] тобының «[[Zombie (ән)|Zombie]]<nowiki/>» әні (1 млрд) иеленді.<ref>{{cite web|url=https://daily.afisha.ru/news/32873-youtube-nazval-samye-populyarnye-klipy-poslednih-chetyreh-desyatiletiy/|title=YouTube назвал самые популярные клипы последних четырех десятилетий|publisher=''Афиша''|lang=ru|date=2019-12-14|access-date=2019-12-20|archive-date=2019-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20191215005724/https://daily.afisha.ru/news/32873-youtube-nazval-samye-populyarnye-klipy-poslednih-chetyreh-desyatiletiy/}}</ref> === Гитарасы === 2022 жылдың мамырында Кобейннің «Smells Like Teen Spirit» клипінде (а corkе де ''[[Nevermind]]'' және ''[[In Utero (альбом)|In Utero]]'' альбомдарын жазу кезінде және кейбір концерттерде)<ref name="Variety">{{cite web|url=https://variety.com/2022/music/news/kurt-cobain-guitar-auction-smells-like-teen-spirit-1235274844/|title=Kurt Cobain’s ‘Smells Like Teen Spirit’ Guitar Auctions for Nearly $5 Million|author=Garcia, Thania|lang=en|date=2022-05-22|access-date=2022-05-26|publisher=''[[Variety]]''|archive-date=2022-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220526102911/https://variety.com/2022/music/news/kurt-cobain-guitar-auction-smells-like-teen-spirit-1235274844/|url-status=live}}</ref> пайдаланған 1969 жылғы [[Fender Mustang|Competition Lake Placid Blue Mustang]] гитарасы аукционға қойылды. Сауда-саттық [[Нью-Йорк]]тегі [[Hard Rock Cafe]]-де 150 000 долларлық бастапқы бағамен өтті. Лотқа деген үлкен қызығушылықтың арқасында аспаптың түпкілікті құны 4,5 миллион долларды құрап (алымдарды есептемегенде), аукциондарда сатылған ең қымбат [[электр гитара]]ға айналды. Аспаптың жаңа иесі {{iw|Джим Ирсей|Джим Ирсей|en|Jim Irsay}} болды, ол бұған дейін аукционда [[Дэвид Гилмор]]дың {{iw|The Black Strat|The Black Strat|en|The Black Strat}} гитарасын 3,9 миллионға сатып алған, сондай-ақ [[Элвис Пресли]], [[Джордж Харрисон]], [[Джон Леннон]], [[Пол Маккартни]], [[Эрик Клэптон]], [[Джерри Гарсия]], [[Принс]], [[Лес Пол]] және [[Боб Дилан]]ның гитараларына иелік ететін танымал гитара коллекционері (және тиісті жылжымалы көрменің иесі). «Мен әлемге деген көзқарасымызды өзгерткен американдық мәдениеттің тағы бір бөлшегін сақтап, қорғағаныма өте қуаныштымын» — деп мәлімдеді коллекционер. Өз кезегінде, сауда-саттық соның аясында өткен {{iw|Julien’s Auctions|Julien’s Auctions|en|Julien's Auctions}} аукцион үйінің президенті Даррен Жюльен былай деп атап өтті: «Курт Кобейннің және бүкіл рок-музыка тарихының мәдени тұрғыдан ең маңызды әрі тарихи тұрғыдан ең құнды гитараларының бірі болып табылатын осы аңызға айналған аспаптың менің туған [[Индиана]] штатыма, Джим Ирсейдің әйгілі естелік заттар коллекциясының бір бөлігі болу үшін оралуы — үлкен мәртебе. […] Мұндай аукцион өмірде бір-ақ рет болады, ол менің кәсіби мансабымдағы ең үлкен артықшылықтардың біріне айналды». Сатылған гитара Курт Кобейннің ең сүйікті аспаптарының бірі және оның мансабындағы Mustang маркалы негізгі гитаралардың бірі еді: «Мен солақаймын, қолайлы бағамен солақайларға арналған жоғары деңгейлі гитараларды табу оңай емес. Бірақ әлемдегі барлық гитаралардың ішінде маған Fender Mustang бәрінен де қатты ұнайды. Менде оның тек екеуі ғана болды».<ref name="Variety2">{{cite web|url=https://variety.com/2022/music/news/kurt-cobain-guitar-auction-smells-like-teen-spirit-1235274844/|title=Kurt Cobain’s ‘Smells Like Teen Spirit’ Guitar Auctions for Nearly $5 Million|author=Garcia, Thania|lang=en|date=2022-05-22|access-date=2022-05-26|publisher=''[[Variety]]''|archive-date=2022-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220526102911/https://variety.com/2022/music/news/kurt-cobain-guitar-auction-smells-like-teen-spirit-1235274844/|url-status=live}}</ref> Соңғы 12 жыл ішінде гитара {{iw|Поп-мәдениет мұражайы|Сиэтлдегі Поп-мәдениет мұражайында|en|Museum of Pop Culture}} музыканттың үш Sonic Blue «Sky-Stang» мустангтарының бірімен бірге көрмеге қойылды. Дегенмен, бұл гитара Кобейн ешқашан иелік еткен жалғыз Mustang маркалы {{Comment|Competition Stripe|Competition Stripe Mustang-ның айрықша ерекшелігі — корпустағы Shelby Mustang автомобильдер сериясына сілтеме жасайтын „жарыс“ жолақтары}} аспап болуымен ерекшеленеді.<ref>{{cite web|url=https://www.musicradar.com/news/kurt-cobain-mustang-sold-auction-nirvana|title=Kurt Cobain's Smells Like Teen Spirit 1969 Competition Fender Mustang guitar sells for $4.5 million at auction|author=Laing, Rob|lang=en|publisher=''[[MusicRadar]]''|date=2022-05-23|access-date=2022-05-26|archive-date=2022-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220526103103/https://www.musicradar.com/news/kurt-cobain-mustang-sold-auction-nirvana|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.vintageguitar.com/3281/fender-competition-mustang/|title=Fender Competition Mustang|author=Wright, Michael|lang=en|publisher=www.vintageguitar.com|access-date=26 мая 202|archive-date=2022-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518040045/http://www.vintageguitar.com/3281/fender-competition-mustang/|url-status=live}}</ref> == Концерттік орындаулары == «Smells Like Teen Spirit» әнінің алғашқы тірі «орындалуы» 1991 жылдың 17 сәуірінде [[сиэтл]]дік {{iw|OK Hotel|«OK Hotel»|en|OK Hotel}} қонақүйінде өтті.<ref>''With the Lights Out'' (p. 23) [CD liner notes]. Santa Monica: Geffen Records. 2004.</ref> Бұл жазба ''[[With the Lights Out]]'' бокс-сетінің DVD-інде кездеседі, сондай-ақ әннің қысқа үзінділері «Classic Albums: Nirvana — Nevermind» және «[[Хайп!|Hype!]]<nowiki/>» деректі фильмдеріне енген. «Smells Like Teen Spirit» мәтінінің алғашқы нұсқалары мен оның соңғы нұсқасы бір-бірінен өзгеше болғандықтан, кейбір жазбаларда ән өзгертілген мәтінмен кездеседі. Мәселен, әннің бірінші нұсқасы «Load up on guns, bring your friends» жолының орнына «Come out and play, make up the rules» жолымен басталған. Әннің алғашқы нұсқаларының аудиожазбасы ''With the Lights Out'' и ''[[Sliver: The Best of the Box]]'' жинақтарында бар. Тректің осыған ұқсас ертеректегі концерттік орындалуы [[Sonic Youth]] тобының алғашқы еуропалық туры кезінде түсірілген «[[1991: The Year Punk Broke]]<nowiki/>» деректі фильмінде кездеседі. Концерттік өнер көрсетулер кезінде топ әннің мәтіні мен қарқынын жиі өзгертіп отырған. Кейбір «тірі» нұсқаларда «our little group has always been» жолы «our little tribe has always been» болып өзгертілген, дәл осындай нұсқаны ''[[From the Muddy Banks of the Wishkah]]'' концерттік альбомынан естуге болады. ''[[Rolling Stone (журнал)|Rolling Stone]]'' журналының пікірінше, әннің бұл нұсқасы «Кобейннің әннің әуендік шекарасынан тыс бұралаңдап, осы әбден заезжен болған хитке жаңа өмір сыйлаған гитарасын [таспаға басып алды]».<ref>{{cite web|author=Ali, Lorraine|date=1998-02-02|title=''From the Muddy Banks of the Wishkah'' (review)|work=Rolling Stone|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/from-the-muddy-banks-of-the-wishkah-19980202|access-date=2015-02-02|lang=en|archive-date=2012-10-18|archive-url=https://www.webcitation.org/6BVpycdxC?url=http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/from-the-muddy-banks-of-the-wishkah-19980202|url-status=live}}</ref> Композицияның атаулы орындалуы 1991 жылы [[Би-Би-Си|Би-би-си]]-дің «[[Top of the Pops]]<nowiki/>» шоуында өтті, оның барысында топ алдын ала жазылған музыкалық фонограмма астында ойнаудан бас тартты. Кобейн гитараға дерлік қол тигізбей, мәтінді үнемі өзгерте отырып (мысалы, ол «Load up on guns, bring your friends» жолын «Load up on drugs, kill your friends» деп өзгертті), демонстративті түрде төмен дауыспен шырқады. Кейіннен вокалист [[The Smiths]] тобының фронтмені [[Моррисси]]дің{{efn|1980 жылдары The Smiths тобының мүшелері де «Top of the Pops» шоуында «This Charming Man» әнін орындау кезінде дәл осылай саботаж жасаған болатын. Сол кезде Моррисси ұйымдастырушыларға шоудың толықтай жасанды екенін (бұдан әрі — барлық музыка фонограммамен орындалатынын) көрермендерге көрсету үшін сахнаға микрофонның орнына [[гладиолус]]тар шоғымен шығатынын және ән айтпайтынын мәлімдеген еді.|комм.}}<ref>Seven Ages of Rock. Part 7: «What the World Is Waiting For: British Indie», BBC, 2007. Time — 5:00-6:00</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=1PV4eiDi12w|title=TOTP - This Charming Man - The Smiths|publisher=''[[YouTube]]''|lang=en|access-date=2018-04-06|archive-date=2019-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190805125332/https://www.youtube.com/watch?v=1PV4eiDi12w|url-status=live}}</ref>{{sfn|Cross|2001|p=208}} дауысына еліктеуге тырысқанын мәлімдеді. 2006 жылы шоу жабылғаннан кейін ''[[The Observer]]'' газеті Nirvana тобының «Smells Like Teen Spirit» әнін орындауын бағдарламаның ең үздік сәттері арасында 3-орынға лайық деп тапты.<ref>{{cite web|date=2006-07-16|title="Top of the Pops" shows|work=Guardian|location=UK|url=https://www.theguardian.com/music/2006/jul/16/32|access-date=2006-10-18|lang=en|archive-date=2013-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20130930035454/http://www.theguardian.com/music/2006/jul/16/32|url-status=live}}</ref> Бұл өнер көрсету «Live! Tonight! Sold Out!!» видеоальбомында бар. Әннің концерттік нұсқасы «[[Live at the Paramount]]<nowiki/>» жинағына енгізілген. == Кавер-нұсқалары == «Smells Like Teen Spirit» әнін көптеген музыканттар қайта шырқады. Алғашқы кавер-жазбалардың бірі [[Тори Эймос]]тың өзінің ''[[Crucify]]'' (1992) [[EP]]-інде жарық көрген фортепианолық нұсқасы болды, оны Кобейн «таңғы асқа арналған тамаша нұсқа» деп атады.{{sfn|Azerrad|1994|p=257}} 2000 жылы [[Melvins]] тобы {{iw|Лейф Гарретт|Лейф Гарретттің|en|Leif Garrett}} қатысуымен ''[[The Crybaby]]'' альбомы үшін тректің кавер-нұсқасын жазды, ал {{iw|The Bad Plus|The Bad Plus|en|The Bad Plus}} [[джаз]] триосы әнді өздерінің ''{{iw|These Are the Vistas|These Are the Vistas|en|These Are the Vistas}}'' дискісі үшін қайта орындады.<ref>{{cite web|author=Norris, Michele|date=2003-05-09|title=The Bad Plus|publisher=NPR.org|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=1258433|access-date=2007-04-07|lang=en|archive-date=2018-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407184311/https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=1258433|url-status=live}}</ref> Бұдан бөлек, композицияның кавер-нұсқасын {{iw|Xorcist|Xorcist|en|Xorcist}} [[индастриал]] тобы ''{{iw|Shut Up Kitty|Shut Up Kitty|en|Shut Up Kitty}}'' жинағы үшін жазып алды. 2006 жылы әннің өз нұсқасын түрлі альтернативті орындаушылардың электронды кавер-нұсқаларына маманданған {{iw|The Moog Cookbook|The Moog Cookbook|en|The Moog Cookbook}} тобы жазды. Сондай-ақ жапондық [[битбокс]]шы {{iw|Dokaka|Dokaka|en|Dokaka}} жазған әннің нұсқасы да кездеседі. Британдық [[The Flying Pickets]] тобы өзінің ''{{iw|The Original Flying Pickets: Volume 1|The Original Flying Pickets: Volume 1|en|The Original Flying Pickets: Volume 1}}'' альбомында әннің [[а капелла]] нұсқасын шығарды. Ән трибьют-альбомдарда да кездеседі: {{iw|Blanks 77|Blanks 77|en|Blanks 77}} тобының ''Smells Like Bleach: A Punk Tribute to Nirvana'' альбомы және панк-әнші {{iw|Беки Бондаж|Беки Бондаждың|en|Beki Bondage}} ''Smells Like Nirvana'' альбомы. 2005 жылы эстрада әншісі [[Пол Анка]] композицияны 1950 жылдардағы [[Свинг (музыкалық жанр)|свинг]] стилінде қайта шырқады. 2006 жылы [[Flyleaf]] тобы {{iw|Yahoo! Music Radio|Yahoo! Music Radio|en|Yahoo! Music Radio}} музыкалық сервисі үшін әннің кавер-нұсқасын жазды. 2007 жылы әнші [[Патти Смит]] тректің кавер-нұсқасын өзінің ''[[Twelve]]'' альбомына енгізіп, оған өзі жазған мәтінді қосты — ән [[кантри]] стилінде, [[банджо]]ның сүйемелдеуімен орындалды.<ref>{{cite web|url=http://www.openculture.com/2013/03/patti_smiths_cover_of_nirvanas_smells_like_teen_spirit_strips_the_song_down_to_its_heart.html|title=Patti Smith SLTS Cover|publisher=openculture.com|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2018-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331223445/http://www.openculture.com/2013/03/patti_smiths_cover_of_nirvanas_smells_like_teen_spirit_strips_the_song_down_to_its_heart.html|url-status=live}}</ref> Джаз пианисі [[Роберт Гласпер]] әннің кавер-нұсқасын америкалық әнші [[Лала Хэтэуэй]]мен және өзінің ''[[Black Radio]]'' альбомында жарық көрген The Experiment тобымен бірге жазып алды. Лонгплей 55-ші «[[Грэмми]]<nowiki/>» салтанатында «[[Үздік ритм-н-блюз альбомы үшін Грэмми сыйлығы»|Үздік ритм-н-блюз альбомы]]<nowiki/>» марапатымен атап өтілді.<ref>{{cite web|url=http://www.grammy.com/nominees/search?artist=&field_nominee_work_value=&year=2012&genre=27|title=The 55th Annual Grammy Awards Nominees List "R&B"|access-date=2016-02-07|publisher=National Academy of Recording Arts and Sciences|lang=en|archive-date=2016-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20161012152253/http://www.grammy.com/nominees/search?artist=&field_nominee_work_value=&year=2012&genre=27|url-status=live}}</ref> Өз кезегінде, «[[Курт Кобейн: Қарғыс атқан монтаж]]<nowiki/>» деректі фильмінде [[бельгия]]лық [[Scala & Kolacny Brothers]] қыздар хоры орындаған «Smells Like Teen Spirit» әнінің хор нұсқасы кездеседі. 2015 жылдың қаңтарында [[Дэниел Джонс (1979)|Дэниэл Джонс]] Аустралияның {{iw|Triple J|Triple J|en|Triple J}} радиостанциясындағы «Beat The Drum» хабарында әннің кавер-нұсқасын орындады.<ref>{{cite web|url=http://makingmyalbum.com/musician-learn-from-daniel-johns-smells-like-a-teen-spirit/|title=Archived copy|access-date=2015-01-19|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150120005813/http://makingmyalbum.com/musician-learn-from-daniel-johns-smells-like-a-teen-spirit/|archive-date=2015-01-20|lang=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/triplej/musicnews/s4163713.htm|title=Triple J News|publisher=ABC|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2015-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20150201222714/http://www.abc.net.au/triplej/musicnews/s4163713.htm|url-status=live}}</ref> Уақыт өте келе «Smells Like Teen Spirit» басқа форматтарға бейімделді. Мәселен, немістің [[Хардкор-панк|хардкор тобы]] [[Atari Teenage Riot]] бұл әнді өзінің ''{{iw|Burn, Berlin, Burn!|Burn, Berlin, Burn!|en|Burn, Berlin, Burn!}}'' альбомындағы «Atari Teenage Riot» трегі үшін [[Сэмпл|сэмплдеді]]. Неміс техно-диджейі DJ Balloon да бұл композицияны өзінің «Monstersound» трегі үшін сэмплдеді.<ref>{{cite web|publisher=''Norddeutscher Rundfunk''|date=2001-04|title=DJ Balloon: 'Techno Rocker'|url=http://www.eurovision.de/index.html?/rueckblick/grandprix2001/ve_djballoon.html|lang=en|access-date=2007-05-31|archive-date=2011-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110816163315/http://www.eurovision.de/index.html?%2Frueckblick%2Fgrandprix2001%2Fve_djballoon.html|url-status=live}}</ref> Аспаптық кавер-нұсқасы (заңды шағымдардан жалтару үшін сәл өзгертілген музыкамен және «Self High-Five» деген басқа атаумен) [[World Championship Wrestling]] ұйымында рестлер [[Даймонд Даллас Пэйдж]]дің {{iw|музыкалық тақырыбы (рестлинг)|музыкалық тақырыбы|en|Music in professional wrestling}} ретінде қолданылды.<ref>{{cite web|author=Gentry, Joseph|date=2007-04-07|title=DDP Speaks On Jay-Z, WCW Days, Kanyon, More|publisher=PWHeadlines.com|url=http://www.pwheadlines.com/WWE/DDP_Speaks_On_Jay-Z_WCW_Days_Kanyon_More.shtml|access-date=2007-04-15|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20111002093854/http://www.pwheadlines.com/WWE/DDP_Speaks_On_Jay-Z_WCW_Days_Kanyon_More.shtml|archive-date=2011-10-02|url-status=dead}}</ref> Өз кезегінде, американдық рэпер [[Канье Уэст]] жексенбілік құлшылықта [[госпел]]-[[хор]]мен бірге «Smells Like Teen Spirit» әнін қайта шырқап, әннің соңғы рефренін «[[Аллилуйя]]<nowiki/>» сөзіне ауыстырды.<ref>{{cite web|url=https://daily.afisha.ru/news/29139-kane-uest-perepel-hity-gruppy-nirvana-na-voskresnoy-sluzhbe/|title=Канье Уэст перепел хиты группы Nirvana на воскресной службе|publisher=''[[Афиша (журнал)|Афиша]]''|lang=ru|access-date=2019-10-30|archive-date=2019-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20191030184247/https://daily.afisha.ru/news/29139-kane-uest-perepel-hity-gruppy-nirvana-na-voskresnoy-sluzhbe/|url-status=live}}</ref> Бұл өнер көрсету оның «Sunday Service» ({{Lang-kk|Жексенбілік құлшылық}}) жобасының бір бөлігі болды және бірнеше айдан кейін жарық көрген ''[[Jesus Is King]]'' альбомының діни тақырыбымен үндестік тапты.<ref>{{cite web|url=https://daily.afisha.ru/news/31468-vyshel-treyler-dokumentalnogo-filma-kane-uesta-jesus-is-king/|title=Вышел трейлер документального фильма Канье Уэста «Jesus Is King»|publisher=''[[Афиша (журнал)|Афиша]]''|lang=ru|access-date=2019-10-30|archive-date=2019-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20191030183812/https://daily.afisha.ru/news/31468-vyshel-treyler-dokumentalnogo-filma-kane-uesta-jesus-is-king/}}</ref> == Пародиялары == [[Сурет:WeirdAlSmellsLikeNirvana.jpg|right|210px|thumb|Кобейн бейнесіндегі комик [[[[Оғаш Эл Янкович|«Оғаш Эл» Янкович]] «[[Smells Like Nirvana]]» әнін орындайды. Бұл трек ''[[Nevermind]]'' мұқабасына пародия жасалған ''[[Off the Deep End]]'' альбомында жарық көрген.]] Уақыт өте келе «Smells Like Teen Spirit» әнін пародиялайтын бірнеше музыкалық бейнебаян пайда болды. 1992 жылы музыкалық комик [[Оғаш Эл Янкович|«Оғаш Эл» Янкович]] топқа арналған «[[Smells Like Nirvana]]<nowiki/>» әнін жазды. Бұл әннің музыкалық бейнебаянында Янкович Кобейннің өзін, оның түсініксіз ән айту мәнерін, сондай-ақ әннің бұлыңғыр мағынасын пародиялады. Музыкант әнге көптеген комедиялық элементтер қосып, гитара солосын тамақ шаю дыбыстарымен, ысқырықтармен және тубамен алмастырды, ал «Yay!» айқайын [[сиыр]] мен [[қозы]]<nowiki/>ның дауыстарымен алмастырды. Пародия Nirvana тобының өзіне өте қатты ұнады<ref name="AfishaSLTS4">{{cite web|url=https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|title=История одной песни «Smells Like Teen Spirit»|publisher=''[[Афиша (журнал)|Афиша]]''|lang=ru|access-date=2018-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130619051440/https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|archive-date=2013-06-19}}</ref> — Дэйв Гролдың айтуынша, ол мұны көргенде «міне, бұл — жетістік» екенін түсінген,<ref>{{cite web|date=2006-09-19|title=Weird Al Yankovic Dishes On James Blunt, Discusses His Role As the Whitest, Nerdiest Rock Star Ever|work=Rolling Stone|url=https://www.rollingstone.com/music/news/weird-al-yankovic-dishes-on-james-blunt-discusses-his-role-as-the-whitest-nerdiest-rock-star-ever-20060919|access-date=2011-04-05|lang=en|archive-date=2011-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110427114936/http://www.rollingstone.com/music/news/weird-al-yankovic-dishes-on-james-blunt-discusses-his-role-as-the-whitest-nerdiest-rock-star-ever-20060919|url-status=live}}</ref> өз кезегінде Кобейн Янковичті «музыкалық данышпан» деп атаған.<ref name="AfishaSLTS4" /> 1995 жылы {{iw|Pansy Division|Pansy Division|en|Pansy Division}} [[квиркор]]-тобы өзінің ''{{iw|Pile Up|Pile Up|en|Pile Up}}'' альбомы үшін «Smells Like Queer Spirit» деп аталатын пародия жазды. Дегенмен, ұжымның гитаристі {{iw|Джон Джиноли|Джон Джиноли|en|Jon Ginoli}} өзінің нұсқасы пародия емес, «жылы лебізді құрмет» екенін алға тартты.<ref name="Teen Spirit at ten2">{{cite web |author=Lapriore, Elaine|title='Teen Spirit' at 10: An Unshakable Scent|work=The Washington Post|date=2001-09-02|url=https://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A25214-2001Aug31?language=printer|access-date=2009-08-01|lang=en|archive-date=2011-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20111020004706/http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A25214-2001Aug31?language=printer|url-status=dead}}</ref> 1996 жылы бұл ән [[World Championship Wrestling]] ұйымында өнер көрсеткен рестлер [[Даймонд Даллас Пейдж]]<nowiki/>дің музыкалық тақырыбына айналды. Трек «Self High-Five» деп аталды және «Smells Like Teen Spirit» әніне өте қатты ұқсайтын еді. Оған Дэйв Грол назар аударып, әнді «көшірме» деп атады және «WCW бізге ақша төлеуі керек» деп мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url=http://www.wrestlezone.com/news/253249-dave-grohl-had-heat-with-ddpwcw-over-qself-high-fiveq|title=Dave Grohl Had Heat With DDP/WCW Over "Self High Five" - Wrestlezone|date=2012-04-17|work=Wrestlezone|access-date=2017-06-01|lang=en|archive-date=2017-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20171008082850/http://www.wrestlezone.com/news/253249-dave-grohl-had-heat-with-ddpwcw-over-qself-high-fiveq|url-status=live}}</ref> Кейіннен бұл музыкалық тақырып «Teen Spirit» әнінен өзгеше болуы үшін өзгертілді. Ешқандай сот талап-арыздары болған жоқ. «Smells Like Teen Spirit» бірнеше фильмде пародияланды. Сонымен, «[[Мулен Руж!]]<nowiki/>» кинолентасында бұл ән атаулы түнгі клубқа арналған «Can Can» сахнасы кезінде шырқалды.<ref>{{cite web|last=Feldman|first=Kate|date=2016-06-01|title=Ranking the musical numbers from ‘Moulin Rouge’ on the 15th anniversary of the film|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/movies/ranking-songs-moulin-rouge-15th-anniversary-article-1.2656837|access-date=2016-10-23|lang=en|archive-date=2018-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407184007/http://www.nydailynews.com/entertainment/movies/ranking-songs-moulin-rouge-15th-anniversary-article-1.2656837|url-status=live}}</ref> «[[Маппеттер (фильм, 2011)|Маппеттер]]<nowiki/>» фильмінде ән [[Шаштараздық квартет|барбершоп-квартет]] стилінде пародияланады, оны таспаның кейіпкерлері: {{iw|Rowlf the Dog|Rowlf the Dog|en|Rowlf the Dog}}, {{iw|Link Hogthrob|Link Hogthrob|en|Link Hogthrob}}, {{iw|Sam Eagle|Sam Eagle|en|Sam Eagle}} және {{iw|Beaker (Маппет)|Beaker|en|Beaker (Muppet)}} [[Джек Блэк]] қатысқан сахна кезінде орындайды, ал Джек Блэк олардың «барлық уақыттағы ең ұлы әндердің бірін құртып жатқанын» мәлімдейді.<ref>{{cite web|last=Gallo|first=Phil|title='Muppets' Movie Soundtrack Features Feist, Flight of the Conchords, Andrew Bird|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/muppets-soundtrack-feist-flight-conchords-246217|access-date=2013-07-11|work=The Hollywood Reporter|date=2011-10-10|lang=en|archive-date=2014-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20140316104206/http://www.hollywoodreporter.com/news/muppets-soundtrack-feist-flight-conchords-246217|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/the-muppets-original-soundtrack-mw0002228277|first=Chrysta|last=Cherrie|title=Muppets OST|access-date=2014-02-14|work=Allmusic|lang=en|archive-date=2018-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407183423/https://www.allmusic.com/album/the-muppets-original-soundtrack-mw0002228277|url-status=live}}</ref> Әннің кавер нұсқасы (Think Up Anger тобының орындауында) «{{iw|Дар ағашы (фильм, 2015)|«Дар ағашы»|en|The Gallows}}» лентасының трейлерлерінің бірінде көрсетілді.<ref>{{cite web|last=Campbell|first=Christopher|date=2015-05-21|title=The Gallows Trailer: Smells Like Teen Death|url=https://filmschoolrejects.com/the-gallows-trailer-smells-like-teen-death-5470a9390f32#.qb67y34cb|publisher=''Film School Rejects''|access-date=2016-10-23|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408010246/https://filmschoolrejects.com/the-gallows-trailer-smells-like-teen-death-5470a9390f32/#.qb67y34cb|url-status=live}}</ref> «[[Пэн: Нетландияға саяхат]]<nowiki/>» фильмінде [[Питер Пэн]] Неверлендке алғаш рет келген кезде «Smells Like Teen Spirit» әнін Қара Сақал ([[Хью Джекман]]) орындайды.<ref>{{cite web|last=Frost|first=Caroline|date=2015-10-19|title=Joe Wright Reveals How Nirvana Anthem 'Smells Like Teen Spirit' Made It Into Neverland Prequel 'Pan'|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2015/10/19/pan-film-joe-wright_n_8330856.html|work=The Huffington Post|access-date=2016-10-23|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408073318/https://www.huffingtonpost.co.uk/2015/10/19/pan-film-joe-wright_n_8330856.html|url-status=live}}</ref> 2016 жылы Италияның [[Чезена]] қаласында бір уақытта 1200 музыкант өнер көрсеткен концерт өтті. Орындалған рок-хиттердің арасында «Smells Like Teen Spirit» әні де болды.<ref>{{cite web|url=https://meduza.io/shapito/2016/07/28/1200-muzykantov-sobralis-na-odnoy-stsene-i-sygrali-luchshie-rok-hity|title=1200 музыкантов собрались на одной сцене и сыграли лучшие рок-хиты|publisher=''Медуза''|lang=ru|access-date=2018-04-07|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408073443/https://meduza.io/shapito/2016/07/28/1200-muzykantov-sobralis-na-odnoy-stsene-i-sygrali-luchshie-rok-hity|url-status=live}}</ref> Бірнеше күн ішінде бұл өнер көрсетудің видеосы [[YouTube]]-те бір жарым миллион қаралым жинады.<ref>{{cite web|url=https://www.ridus.ru/news/243220|title=Тысяча музыкантов одновременно исполнили бессмертный хит Nirvana|lang=ru|access-date=2018-04-07|publisher=''Ридиус''|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408073252/https://www.ridus.ru/news/243220|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?time_continue=9&v=Ul8vqaGGnY0|title=Smells Like Teen Spirit - Rockin'1000 That's Live Official|publisher=''YouTube''|lang=en|access-date=2018-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20231127172118/https://www.youtube.com/watch?time_continue=9&v=Ul8vqaGGnY0|archive-date=2023-11-27}}</ref> == Композициялар тізімі мен шығарылым форматтары == {{col-begin}} {{col-break}} '''{{ту|Ұлыбритания}} Ұлыбритания; [[Күйтабақ|7 дюймдік сингл]] {{small|(DGC 5)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:30 # «[[Drain You]]» (Кобейн) — 3:44 '''{{ту|Ұлыбритания}} Ұлыбритания; 12 дюймдік сингл {{small|(DGCT 5)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 5:01 # «Drain You» (Кобейн) — 3:43 # «Even in His Youth» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 3:03 * Құрамында «Smells Like Teen Spirit» әнінің альбомдық нұсқасы бар. '''{{ту|Ұлыбритания}} Ұлыбритания; [[компакт-диск]] {{small|(DGCTD 5)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:30 # «Drain You» (Кобейн) — 3:43 # «Even in His Youth» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 3:03 # «[[Aneurysm]]» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:44 '''{{ту|Ұлыбритания}} Ұлыбритания; 12 дюймдік «picture disc» {{small|(DGCTP 5)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 5:01 # «Even in His Youth» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 3:03 # «Aneurysm» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:44 * Құрамында «Smells Like Teen Spirit» әнінің альбомдық нұсқасы бар. {{col-break}} '''{{ту|АҚШ}} Америка Құрама Штаттары; [[Күйтабақ|7 дюймдік сингл]] {{small|(DGCS7-19050)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:30 # «Even in His Youth» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 3:03 '''{{ту|АҚШ}} Америка Құрама Штаттары; компакт-диск {{small|(DGCDS-21673)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:30 # «Even in His Youth» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 3:03 # «Aneurysm» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:44 '''{{ту|АҚШ}} Америка Құрама Штаттары; [[компакт-кассета]] {{small|(DGCCS-19050)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:30 # «Even in His Youth» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 3:03 {{col-break}} {{col-end}} == Жазба қатысушылары == * [[Курт Кобейн]] — [[гитара]], [[вокал]] * [[Крис Новоселич]] — [[бас-гитара]] * [[Дэйв Грол]] — [[ұрмалы аспаптар]] * [[Бутч Виг]] — [[дыбыс инженері]], [[Музыкалық продюсер|продюсер]] * {{iw|Энди Уоллес|Энди Уоллес|en|Andy Wallace (producer)}} — [[микширование]] == Чарттары мен сертификаттауы == {{col-start}} {{col-2}} === Апталық чарттары === {| class="wikitable sortable ts-columnstyle-center-2" |- !Чарты (1991—1992) !Жоғары<br>позициясы |- |{{ту|Аустралия}} ''[[ARIA Charts|Аустралия]]''<ref>{{cite web|title=Australian-charts.com – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|publisher=ARIA Top 50 Singles|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408092634/http://www.australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s}}</ref> |5 |- |{{ту|Аустрия}} ''[[Ö3 Austria Top 40|Аустрия]]''<ref>{{cite web|title=Austriancharts.at – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Ö3 Austria Top 40|lang=de|access-date=2018-04-07|url=http://www.austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408092819/http://www.austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s}}</ref> |8 |- |{{ту|Бельгия}} ''[[Ultratop|Бельгия]]''<ref>{{cite web|title=Ultratop.be – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Ultratop 50|lang=de|access-date=2018-04-07|url=http://www.ultratop.be/nl/song/955/Nirvana-Smells-Like-Teen-Spirit|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408092954/http://www.ultratop.be/nl/song/955/Nirvana-Smells-Like-Teen-Spirit}}</ref> |1 |- |{{ту|Ұлыбритания}} ''[[UK Singles Chart|Ұлыбритания]]''<ref>{{cite web|title=Nirvana: Artist Chart History|work=Official Charts Company|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.officialcharts.com/search/artists/nirvana/|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408093122/http://www.officialcharts.com/search/artists/nirvana/}}</ref> |7 |- |{{ту|Германия}} ''[[GfK Entertainment Charts|Германия]]''<ref>{{cite web|title=Musicline.de – Nirvana Single-Chartverfolgung|work=Musicline.de – Nirvana Single-Chartverfolgung|lang=de|access-date=2018-04-07|url=http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Nirvana/?type=single|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408093259/http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Nirvana/?type=single}}</ref> |2 |- |{{ту|Еуропа}} ''[[European Hot 100 Singles|Еуропа]]''<ref>{{cite web|title=Billboard magazine - 7 March 1992 - p. 39 - "Hits of the World" section under "Eurochart Hot 100"|work=americanradiohistory.com|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.americanradiohistory.com/hd2/IDX-Business/Music/Archive-Billboard-IDX/IDX/90s/1992/Billboard-1992-03-07-OCR-Page-0037.pdf#search=%22eurochart%20nirvana%20spirit%22}}</ref> |4 |- |{{ту|Ирландия}} ''[[Irish Singles Chart|Ирландия]]''<ref>{{cite web|title=The Irish Charts – Search Results – Smells Like Teen Spirit|work=Irish Singles Chart|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://irishcharts.ie/search/placement?page=1&placement%5Btitle%5D=Smells+Like+Teen+Spirit|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408093534/http://irishcharts.ie/search/placement?page=1&placement%5Btitle%5D=Smells+Like+Teen+Spirit}}</ref> |15 |- |{{ту|Испания}} ''[[Productores de Música de España|Испания]]''<ref>{{cite web|title=Billboard magazine - 21 August 1992 - p. 59 - "Hits of the World" section under "Spain"|work=americanradiohistory.com|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.americanradiohistory.com/hd2/IDX-Business/Music/Archive-Billboard-IDX/IDX/90s/1992/Billboard-1992-08-21-OCR-Page-0051.pdf#search=%22eurochart%20nirvana%20spirit%22}}</ref> |1 |- |{{ту|Италия}} ''[[Federazione Industria Musicale Italiana|Италия]]''<ref>{{cite web|title=Billboard magazine - 21 August 1992 - p. 659 - "Hits of the World" section under "Italy"|work=Federazione Industria Musicale Italiana|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.americanradiohistory.com/hd2/IDX-Business/Music/Archive-Billboard-IDX/IDX/90s/1992/Billboard-1992-08-21-OCR-Page-0051.pdf#search=%22eurochart%20nirvana%20spirit%22}}</ref> |3 |- |{{ту|Канада}} ''[[RPM (журнал)|Канада]]''<ref>{{cite web|title=Top RPM Singles: Issue 2060|work=RPM|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/image.aspx?Image=nlc008388.2060&URLjpg=http%3a%2f%2fwww.collectionscanada.gc.ca%2fobj%2f028020%2ff4%2fnlc008388.2060.gif&Ecopy=nlc008388.2060|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408093844/http://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/image.aspx?Image=nlc008388.2060&URLjpg=http%3a%2f%2fwww.collectionscanada.gc.ca%2fobj%2f028020%2ff4%2fnlc008388.2060.gif&Ecopy=nlc008388.2060}}</ref> |9 |- |{{ту|Нидерланд}} ''[[Dutch Top 40|Нидерланд]] (Dutch Top 40)''<ref>{{cite web|title=Nederlandse Top 40 – Nirvana|work=Dutch Top 40|lang=nl|access-date=2018-04-07|url=https://www.top40.nl/top40-artiesten|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408093952/https://www.top40.nl/top40-artiesten}}</ref> |3 |- |{{ту|Нидерланд}} ''[[Single Top 100|Нидерланд]] (Single Top 100)''<ref>{{cite web|title=Dutchcharts.nl – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Single Top 100|lang=nl|access-date=2018-04-07|url=http://www.dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094056/http://www.dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s}}</ref> |3 |- |{{ту|Жаңа Зеландия}} ''[[Recorded Music NZ|Жаңа Зеландия]]''<ref>{{cite web|title=Charts.org.nz – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Recorded Music NZ|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094307/http://www.charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s}}</ref> |1 |- |{{ту|Норвегия}} ''[[VG-lista|Норвегия]]''<ref>{{cite web|title=Norwegiancharts.com – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=VG-lista|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407183620/http://www.norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|url-status=live}}</ref> |2 |- |{{ту|Польша}} ''[[Lista Przebojów Programu Trzeciego|Польша]]''<ref>{{cite web|title=Smells Like Teen Spirit — Polskie Radio|work=Polskie Radio|lang=pl|access-date=2018-04-07|url=http://lp3.polskieradio.pl/utwor/artykul4383,381_smells_like_teen_spirit.aspx|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094459/http://lp3.polskieradio.pl/utwor/artykul4383,381_smells_like_teen_spirit.aspx}}</ref> |2 |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Billboard Hot 100|Америка Құрама Штаттары]] (Billboard Hot 100)''<ref>{{cite web|title=Nirvana Chart History (Hot 100)|work=Billboard|lang=en|access-date=2018-04-07|url=https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/hot-100|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094638/https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/hot-100}}</ref> |6 |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Hot Mainstream Rock Tracks|Америка Құрама Штаттары]] (Mainstream Rock)''<ref>{{cite web|title=Nirvana Chart History (Mainstream Rock)|work=Billboard|lang=en|access-date=2018-04-07|url=https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/hot-mainstream-rock-tracks|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094742/https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/hot-mainstream-rock-tracks}}</ref> |7 |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Alternative Songs|Америка Құрама Штаттары]] (Alternative Songs)''<ref>{{cite web|title=Nirvana Chart History (Alternative Songs)|work=Billboard|lang=en|access-date=2018-04-07|url=https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/alternative-songs|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094819/https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/alternative-songs}}</ref> |1 |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Dance Club Songs|Америка Құрама Штаттары]] (Dance Club Songs)''<ref>{{cite web|title=Nirvana Chart History (Dance Club Songs)|work=Billboard|lang=en|access-date=2018-04-07|url=https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/dance-club-play-songs|archive-date=2018-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180517093943/https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/dance-club-play-songs|url-status=live}}</ref> |14 |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Dance/Electronic Songs|Америка Құрама Штаттары]] (Dance/Electronic)''<ref>{{cite web|title=Nirvana Chart History (Hot Dance/Electronic Songs)|work=Billboard|lang=en|access-date=2018-04-07|url=https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/dance-electronic-songs|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094942/https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/dance-electronic-songs}}</ref> |27 |- |{{ту|Финляндия}} ''[[Suomen virallinen lista|Финляндия]]''<ref>Pennanen, Timo (2006). ''[http://suomenlistalevyt.blogspot.co.uk/2015/08/new-njo.html Sisältää hitin: levyt ja esittäjät Suomen musiikkilistoilla vuodesta 1972] {{Wayback|url=http://suomenlistalevyt.blogspot.co.uk/2015/08/new-njo.html |date=20160729081307 }}''. Otava Publishing Company Ltd. {{ISBN|951-1-21053-X}}.</ref> |8 |- |{{ту|Франция}} ''[[Syndicat National de l’Édition Phonographique|Франция]]''<ref>{{cite web|title=Lescharts.com – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Les classement single|lang=fr|access-date=2018-04-07|url=http://www.lescharts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408095018/http://www.lescharts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s}}</ref> |1 |- |{{ту|Швеция}} ''[[Sverigetopplistan|Швеция]]''<ref>{{cite web|title=Swedishcharts.com – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Singles Top 100|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408095119/http://www.swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s}}</ref> |3 |- |{{ту|Швейцария}} ''[[Swiss Hitparade|Швейцария]]''<ref>{{cite web|title=Swisscharts.com – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Swiss Hitparade|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.swisscharts.com/song/Nirvana/Smells-Like-Teen-Spirit-2389|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408095151/http://www.swisscharts.com/song/Nirvana/Smells-Like-Teen-Spirit-2389}}</ref> |6 |} {{col-2}} === Жылдық қорытынды чарттары === {| class="wikitable sortable ts-columnstyle-center-2" |- !Чарты (1992) !Жоғары<br>позициясы |- |{{ту|Аустралия}} ''[[ARIA Charts|Аустралия]]''<ref>{{cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-50-singles-1992.htm|title=ARIA Charts - End Of Year Charts - Top 50 Singles 1992|publisher=''The Australian Recording Industry Association''|access-date=2015-10-21|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408095449/http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-50-singles-1992.htm}}</ref> |46 |- |{{ту|Бельгия}} ''[[Ultratop|Бельгия]]''<ref>{{cite web|url=http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=1992|title=Jaaroverzichten 1992|lang=nl|publisher=''Ultratop 50''|access-date=2015-10-21|archive-date=2021-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20211014034905/https://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=1992|url-status=live}}</ref> |17 |- |{{ту|Германия}} ''[[GfK Entertainment Charts|Германия]]''<ref>{{cite web|url=https://www.offiziellecharts.de/charts/single-jahr/for-date-1992|title=Top 100 Single-Jahrescharts|publisher=''Media Control Charts''|access-date=2015-10-21|lang=de|archive-date=2015-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20150509002247/https://www.offiziellecharts.de/charts/single-jahr/for-date-1992|url-status=live}}</ref> |17 |- |{{ту|Нидерланд}} ''[[Dutch Top 40|Нидерланд]] (Dutch Top 40)''<ref>{{cite web|url=http://www.top40.nl/bijzondere-lijsten/top-100-jaaroverzichten/1992|title=Top 100-Jaaroverzicht van 1992|publisher=''Dutch Top 40''|access-date=2015-10-21|lang=nl|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408095840/https://www.top40.nl/bijzondere-lijsten/top-100-jaaroverzichten/2017}}</ref> |29 |- |{{ту|Нидерланд}} ''[[Single Top 100|Нидерланд]] (Single Top 100)''<ref>{{cite web|url=http://dutchcharts.nl/jaaroverzichten.asp?year=1992&cat=s|title=Jaaroverzichten - Single 1992|publisher=''Single Top 100''|access-date=2015-10-23|lang=nl|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408095938/http://dutchcharts.nl/jaaroverzichten.asp?year=1992&cat=s}}</ref> |28 |- |{{ту|Жаңа Зеландия}} ''[[Recorded Music NZ|Жаңа Зеландия]]''<ref>{{cite web|url=http://nztop40.co.nz/chart/?chart=3881|title=Top Selling Singles of 1992|publisher=''Recorded Music NZ''|access-date=2015-10-21|lang=en|archive-date=2015-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20150210184811/http://nztop40.co.nz/chart/?chart=3881|url-status=live}}</ref> |10 |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Billboard Hot 100|Америка Құрама Штаттары]]''<ref>{{cite web|url=http://longboredsurfer.com/charts/1992|title=Billboard Top 100 - 1992|publisher=''longboredsurfer.com''|access-date=2015-10-21|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408100137/http://longboredsurfer.com/charts/1992}}</ref> |32 |} === Сертификаттауы === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- !scope="col"|Елі !scope="col"|Мәртебесі !scope="col"|Таралымы |- |{{ту|Аустралия}} ''[[Аустралия дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Аустралия]]''<ref>{{cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/1992/singles-chart|title=1992 ARIA Singles Chart|publisher=''Australian Recording Industry Association''|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408100525/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/1992/singles-chart}}</ref> | [[Сурет:Gold record icon.svg|19px]] [[Алтын диск|Алтын]] | 35,000^ |- |{{ту|Жаңа Зеландия}} ''[[Recorded Music NZ|Жаңа Зеландия]]''<ref>{{cite web|url=https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=3508|title=New Zealand single certifications|publisher=''Recorded Music NZ''|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408074946/https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=3508|url-status=live}}</ref> | [[Сурет:Gold record icon.svg|19px]] [[Алтын диск|Алтын]] | 5,000* |- |{{ту|Швеция}} ''[[Swedish Recording Industry Association|Швеция]]''<ref>{{cite web|url=http://www.directupload.net/file/d/4168/c7rynnb5_png.htm|title=Swedish single certifications – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|publisher=''Swedish Recording Industry Association''|access-date=2018-04-07|lang=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151111185955/http://www.directupload.net/file/d/4168/c7rynnb5_png.htm|archive-date=2015-11-11}}</ref> | [[Сурет:Gold record icon.svg|19px]] [[Алтын диск|Алтын]] | 25,000^ |- |{{ту|Ұлыбритания}} ''[[Британдық фонограмма өндірушілер қауымдастығы|Ұлыбритания]]''<ref>{{cite web|url=https://www.bpi.co.uk/brit-certified/|title=British single certifications – Nirvana – Smells Like Teen Spirit. Комментарий: Введите в строке поиска «Nirvana» и кликните «search».|publisher=''British Phonographic Industry''|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2018-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407115905/https://www.bpi.co.uk/brit-certified/|url-status=live}}</ref> | [[Сурет:Platinum record icon.svg|20px]] Платиналық | 600,000© |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Америка Құрама Штаттары]]''<ref name="автоссылка1">{{cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=Nirvana&ti=Smells+Like+Teen+Spirit#search_section|title=American single certifications – Nirvana – Smells Like Teen Spirit. Комментарий: Нажмите «Advanced», нажмите «Format», выберите строку «Single», нажмите «SEARCH».|publisher=''Recording Industry Association of America''|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2019-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190928214417/https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=Nirvana&ti=Smells+Like+Teen+Spirit#search_section|url-status=live}}</ref> | [[Сурет:Platinum record icon.svg|20px]] Платиналық | 1,000,000^ |- !colspan="3"|Сандық сатуы |- |{{ту|Дания}} ''{{iw|Дания дыбыс жазу индустриясының федерациясы|Дания|en|IFPI Denmark}}''<ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.dk/?q=content/nirvana-smells-teen-spirit-1|title=Nirvana Smells Like teen Spirit - Denmark IFPI Certification - Track|publisher=''IFPI Denmark''|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408100727/http://www.ifpi.dk/?q=content%2Fnirvana-smells-teen-spirit-1}}</ref> | [[Сурет:Platinum record icon.svg|20px]] Платиналық | 60,000^ |- |{{ту|Италия}} ''[[Federazione Industria Musicale Italiana|Италия]]''<ref>{{cite web|url=http://www.fimi.it/certificazioni#/category:singoli/page:0/term:Nirvana|title=talian single certifications – Nirvana – Smells Like Teen Spirit"|publisher=''Federazione Industria Musicale Italiana''|access-date=2018-04-07|lang=it|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408100834/http://www.fimi.it/certificazioni#/category:tutte/year:2016}}</ref> | [[Сурет:Double platinum record icon.svg|20px]] 2× Платиналық | 60,000* |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Америка Құрама Штаттары]]''<ref name="автоссылка1" /> | [[Сурет:Gold record icon.svg|19px]] [[Алтын диск|Алтын]] | 2,837,000<ref>{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20171002192602/http://www.defjampromo.com/files/2009/10/BB-Digital-Songs-Chart-Wk.-Ending-9-28-17.pdf|title=Nielsen SoundScan charts – Digital Songs – Week Ending: 09/28/2017|archive-date=2017-10-02|publisher=''Nielsen SoundScan''|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.defjampromo.com/files/2009/10/BB-Digital-Songs-Chart-Wk.-Ending-9-28-17.pdf}}</ref> |- !colspan="3"|Стримингтік қызметтеры |- |{{ту|Дания}} ''{{iw|Дания дыбыс жазу индустриясының федерациясы|Дания|en|IFPI Denmark}}''<ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.dk/?q=content/nirvana-smells-teen-spirit|title=Nirvana Smells Like teen Spirit - Denmark IFPI Certification - Streaming|publisher=''IFPI Denmark''|access-date=2018-04-07|lang=it|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408100954/http://www.ifpi.dk/?q=content%2Fnirvana-smells-teen-spirit}}</ref> | [[Сурет:Gold record icon.svg|19px]] [[Алтын диск|Алтын]] | 30,000^ |- | class="shadow" colspan="3" style="text-align:center; font-size:8pt"| ^ сертификаттауға негізделген сату мәліметтері <br>* сертификаттауға негізделген сату мәліметтері<br>© сертификаттауға негізделген сату және стриминг мәліметтері |} {{col-end}} == Түсініктемелер == {{notelist}} == Дереккөздер == {{дереккөздер|3}} == Әдебиет == * {{Жарияланым|кітап|автор = Azerrad M.|автор сілтемесі=Азеррад, Майкл|жауапты=Michael Azzerad|тақырыбы = Come as You Are|ішкі тақырып=The Story of Nirvana|сілтеме=https://archive.org/details/comeasyouarestor0000azer_w8b2/|тілі=en|орны = New York|баспасы = Doubleday|жыл = 1994|жалпы беттер = 358|ref = Azerrad|isbn = 0-385-47199-8|oclc=1310597308|lccn=94233244}} * {{Жарияланым|кітап|автор = Berkenstadt J., [[Чарльз Кросс|Cross C.]]|тақырыбы = Nevermind|ішкі тақырып=Nirvana|тілі=en|жауапты = Jim Berkenstadt, Charles Cross|сілтеме=https://archive.org/details/nevermindnirvana0000berk|орны = New York|баспасы = Schirmer Books|жыл = 1998|жалпы беттер = vii, 173|ref = Berkenstadt, Cross|isbn = 0-02-864775-0|oclc=1302156906|lccn=97051361|серия=Classic Rock Albums}}* *{{Жарияланым|кітап|автор = Crisafulli C.|тақырыбы = Teen Spirit|ішкі тақырып=The Stories Behind Every Nirvana Song|жауапты = Chuck Crisafulli|сілтеме=https://archive.org/details/teenspiritstorie0000cris|тілі=en|орны = London|баспасы = Omnibus|жыл = 1996|жалпы беттер = 128|ref = Crisafulli|isbn = 0-684-83356-5|oclc=1151462115}} * {{Жарияланым|кітап|автор = Cross C.|тақырыбы = Heavier Than Heaven|ішкі тақырып=A Biography of Kurt Cobain|жауапты = Charles R. Cross|тілі=en|сілтеме=https://archive.org/details/heavierthanheave0000cros_m3u0|орны = New York|баспасы = Hyperion|жыл = 2001|жалпы беттер = xi, 381|иллюстрация парағы= |иллюстрация түрі=of plates|ref = Cross|isbn = 0-7868-6505-9|oclc=1200478609|lccn=2001024187}} * {{Жарияланым|кітап|автор=Frank J., Ganz C.|тақырыбы=Fool the World|ішкі тақырып=The Oral History of a Band Called Pixies|тілі=en|жыл=2006|сілтеме=https://archive.org/details/foolworldoralhis00fran/|орны=New York|жалпы беттер=xx, 316, |жауапты = Josh Frank and Caryn Ganz|баспасы= St. Martin's Griffin|isbn=0-312-34007-9|oclc=1034664789|lccn=2005056251|ref=Frank & Ganz}} * {{Жарияланым|кітап|автор = Marsh D.|тақырыбы = Louie Louie|ішкі тақырып=The History and Mythology of the World's Most Famous Rock 'N' Roll Song…|тілі=en|жауапты = Dave Marsh|сілтеме=https://archive.org/details/louielouiehistor00marsh|орны = New York|баспасы = Hyperion|жыл = 1993|жалпы беттер = x, 246|ref = Marsh|isbn = 1-56282-865-7|oclc=1036616735|lccn=93024725}} * {{Жарияланым|кітап|автор = Rooksby R.|тақырыбы = Inside Classic Rock Tracks|ішкі тақырып=songwriting and recording secrets of 100 great songs from 1960 to the present day|тілі=en|жауапты = Rikki Rooksby|сілтеме= https://archive.org/details/insideclassicroc0000rook|орны = San Francisco, CA|баспасы = Backbeat|жыл = 2001|жалпы беттер = 175|ref = Rooksby|isbn = 0-87930-654-8|oclc=1193952520|lccn=2001275289}} * {{Жарияланым|кітап|author = Starr L., Waterman C.|тақырыбы = American Popular Music|ішкі тақырып=From Minstrelsy to MTV|тілі=en|жауапты = Larry Starr and Christopher Waterman|сілтеме=https://archive.org/details/americanpopularm0000star|орны = Oxford ; New York |баспасы = Oxford University Press|жыл = 2003|жалпы беттер = xii, 498|ref = Starr, Waterman|isbn = 0-19-510854-X|oclc=1193354441|lccn=2002000699}} ===Деректі фильм === * {{кітап|авторы = Isis Productions|тақырыбы = [[Classic Albums: Nirvana – Nevermind]]|баспасы = Eagle Rock Entertainment|жылы = 2004}} {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Nirvana әндері]] [[Санат:1991 жылғы әндер]] [[Санат:Rolling Stone журналының нұсқасы бойынша барлық уақыттағы 100 ұлы гитаралық ән тізіміне енген әндер]][[Санат:Billboard Alternative Airplay хит-парадында көш бастаған әндер]] [[Санат:Курт Кобейн жазған әндер]] [[Санат:Top Singles (Франция) хит-парадында көш бастаған әндер]] [[Санат:Бутч Виг продюсерлік еткен әндер]] [[Санат:Гранж әндері]] [[Санат:Nirvana синглдары]] 9u459i7f74hkg0cd0x04ahh250d5e1t 3661730 3661729 2026-09-26T19:04:56Z ShadZ01 56180 /* Пародиялары */ 3661730 wikitext text/x-wiki {{Сингл |Атауы = Smells Like Teen Spirit |Тыс = Smells_Like_Teen_Spirit.jpg |Орындаушы = [[Nirvana]] |Альбом = [[Nevermind]] |Шығарылған = 10 қыркүйек 1991 |Формат = [[аудиокассета]], [[CD]], [[7"]], [[12"]] |Б жағы = |Жазылған = мамыр 1991 |Жанр = [[гранж]], [[альтернативті рок]], [[хард-рок]] |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |Композиторы = [[Курт Кобейн]], [[Дэйв Грол]], [[Крист Новоселич]] |Өлең авторы = [[Курт Кобейн]] |Ұзақтығы = 05:01 <small>(альбомдық нұсқа)</small><br>04:30 <small>(сингл)</small> |Лейблі = [[DGC Records]] |Продюсері = [[Бутч Виг]] |Чарттар = |Шолулар = |Алдыңғы = [[Here She Comes Now/Venus in Furs]] |Алд_жыл = 1991 |Жыл = 1991 |Келесі = [[Come as You Are]] |Кел_жыл = 1992 |Басқа = {{External music video|{{Youtube|hTWKbfoikeg|logo=1|Smells Like Teen Spirit}}}} }} '''«Smells Like Teen Spirit»''' ({{tr-en|Жасөспірімдік рухтың иісі анқиды}}) — америкалық [[Nirvana]] рок-тобының ''[[Nevermind]]'' альбомындағы әні. [[Курт Кобейн]], [[Крист Новоселич]] және [[Дэйв Грол]] жазған, [[Бутч Виг]] продюсерлік еткен. Әннің әуені өзіндік тұжырымдамасымен ерекшеленеді — «{{Iw|Electro-Harmonix|Small Clone|en|Electro-Harmonix}}» эффектісі бар, дірілдеген [[Хорус (эффект)|хорус]]ты гитара үнімен сүйемелденетін тыныш куплеттер қатты, [[Хардкор-панк|хардкор]]лы припевке ауысады» — бұл «Smells Like Teen Spirit» әнінің танымалдылығы арқасында [[альтернативті рок]]та кең таралған шаблонға айналды. Кейіннен бұл әдісті осы бағыттағы көптеген орындаушылар көшіріп алды.<ref name="автоссылка2">di Perna, Alan. «Brave Noise—The History of Alternative Rock Guitar». ''Guitar World'', Желтоқсан 1995.</ref> «Smells Like Teen Spirit» әнінің кенеттен келген табысы ''Nevermind'' альбомының [[мейнстрим]]дік танымалдылыққа ие болуына ықпал етіп, оған 1992 жылғы көптеген музыкалық чарттардың жоғарғы сатыларынан көрінуге мүмкіндік берді. Бұл ән Nirvana тобының алғашқы және ең танымал хиттерінің бірі болды. Ол ''[[Billboard Hot 100|Billboard]]'' чартында алтыншы орынға жетіп, 1991 және 1992 жылдары бүкіл әлем бойынша бірқатар хит-парадтарды бастады. Композиция ''Rolling Stone'' журналының «[[Rolling Stone журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән|Барлық уақыттағы 500 ұлы ән]]<nowiki/>» тізімінде 9-орынға тұрақтады ([[Rolling Stone журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән (2021)|2021 жылғы жаңартылған тізімде]] ол 5-орынға жылжытылды), ''[[New Musical Express|NME]]<ref>{{cite web|url=http://lenta.ru/news/2014/02/05/songs/|title=NME выбрал 500 величайших песен всех времен|publisher=''Lenta.ru''|lang=ru|access-date=2018-04-07|archive-date=2014-04-08|archive-url=https://www.webcitation.org/6OgAelJI3?url=http://lenta.ru/news/2014/02/05/songs/|url-status=live}}</ref>'' журналының дәл [[New Musical Express журналының нұсқасы бойынша барлық уақыттағы 500 ұлы ән|сондай сауалнамасы]]нда 1-қатардан көрінді, сонымен қатар басқа да көптеген музыкалық басылымдардың «үздік әндер» рейтингтерінде бой көрсетті. 2012 жылы [[Last.fm]] порталы «Smells Like Teen Spirit» туындысын 10 жылдық [[Last.fm|скробблинг]]тің ең үздік композициясы деп атады.<ref>{{cite web|url=http://www.lastfm.ru/bestof/10years/tracks?from=20|title=Лучшие композиции за 10 лет скробблинга|lang=ru|publisher=''[[Last.fm]]''|access-date=2018-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20121227181625/http://www.lastfm.ru/bestof/10years/tracks?from=20|archive-date=2012-12-27|url-status=dead}}</ref> «Smells Like Teen Spirit» бейнебаяны екі [[MTV Video Music Awards]] сыйлығымен марапатталып, [[поп-мәдениет]]тің айтулы элементіне, сондай-ақ бірнеше пародияның нысанына айналды. Бейнебаян [[MTV|телеарна]]ны танымал етуде маңызды рөл атқарды және ұжымның орасан зор танымалдылыққа ие болуының негізгі факторларының бірі болды. Сарапшылардың пікірінше, бұл ән «[[Z буыны]]ның әнұранына» айналды, оның жетістігінің арқасында [[гранж]] ірі радиостанциялардың толқындарына орнығып, жетекші [[Дыбыс жазу лейблі|лейбл]]дердің қызығушылық аясына енді, ал альтернативті рок мейнстримнің бір бөлігі болды.<ref>{{cite web|author=Olsen, Eric|url=http://www.today.com/id/4652653|title=10 years later, Cobain lives on in his music|publisher=MSNBC.com|date=2004-04-09|access-date=2018-03-31|lang=en|archive-date=2013-06-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20130622170917/http://www.today.com/id/4652653|url-status=live}}</ref> Алайда топ мүшелері әннің сәттілігі мен оған тым қатты назар аударылғанына байланысты өздерін ыңғайсыз сезінді. Жылдар өтсе де, сыншылар «Smells Like Teen Spirit» туындысын барлық уақыттағы ең ұлы әндердің бірі деп атауын жалғастырып келеді. == Шығарылуы мен жазылуы == Өлімінен бірнеше ай бұрын Nirvana фронтмені Курт Кобейн ''[[Rolling Stone (журнал)|Rolling Stone]]''-ға берген сұхбатында «Smells Like Teen Spirit» туындысы [[Pixies]] — өзі таңданатын топтың стилінде ән жазу әрекеті болғанын айтты. Музыканттың сөзі бойынша: {{Cquote|Мен поп-музыка рухында қарапайым ән жазуға тырыстым. Бастапқыда мен Pixies-тің ең жақсы нәрселерін ұрлап алуға тырыстым. Мойындау керек. [Жымияды.] Мен бұл топты алғаш рет естігенде, оған сондай қатты бауыр басқаным соншалық, көп ұзамай мені Pixies мүшесі деп толық санауға болатын еді, қандай жағдайда да — қосалқы құрамының. Біз Pixies-тен динамика сезімін қабылдадық, ол жұмсақ әрі тыныш дыбыстардан ауыр және қатты дыбыстарға ауыса білу икемділігінен тұратын еді.<ref name="pixies">{{cite web | url =https://www.rollingstone.com/music/news/kurt-cobain-the-rolling-stone-interview-19940127 | title =Kurt Cobain, The Rolling Stone Interview: Success Doesn't Suck | publisher =''[[Rolling Stone]]'' | author =Fricke, David |date=1994-01-27| lang =en | access-date =2018-04-06 | archive-date =2017-10-03 | archive-url =https://web.archive.org/web/20171003173211/http://www.rollingstone.com/music/news/kurt-cobain-the-rolling-stone-interview-19940127 | url-status =live }}</ref>}} [[Сурет:Smells Like Teen Spirit - vinyl.PNG|thumb|«Smells Like Teen Spirit» синглінің күйтабақтағы алғашқы шығарылымы]] Кобейн «Smells Like Teen Spirit» туындысын шығаруға 1991 жылы топтың екінші альбомы — ''Nevermind'' жазыла бастауынан бірнеше апта бұрын ғана кірісті. Ол әнді әріптестерінің алдында алғаш рет орындаған кезде, ол тек негізгі гитара [[Рифф (музыка)|рифф]]і мен припевтің вокалдық әуенін ғана қамтыды.{{sfn|Azerrad|1994|p=176}}<ref name="rsslts">«Nirvana — Smells Like Teen Spirit». ''[[Rolling Stone]]''. 7 желтоқсан 2000.</ref> Тректі тыңдағаннан кейін басист Крист Новоселич тек иығын қиқаң еткізіп, оны «күлкілі» деп атады. Жауап ретінде Кобейн топты риффті «бір-бір жарым сағат» ойнауға мәжбүр етті. 2001 жылғы сұхбатында Новоселич припевтің негізгі риффін бірнеше рет ойнағаннан кейін былай дегенін еске алды: «„Бір минут күте тұрыңдар. Бәлкім, сәл баяуырақ байқармыз?“. Осылайша мен куплетті ойнай бастадым. Ал Дэйв барабан битін ойнай бастады».<ref name="requiem">Cross, Charles. «Requiem for a Dream». ''[[Guitar World]]''. Қазан 2001.</ref> Нәтижесінде «Smells Like Teen Spirit» альбомның топтың барлық үш мүшесі де автор ретінде жазылған жалғыз әні болды.{{sfn|Berkenstadt, Cross|1998|p=66}} Кобейн әннің атауын оның құрбысы, сол кезде [[Bikini Kill]] тобының ([[Riot grrrl]] қозғалысының жетекші ұжымдарының бірі) солисі болған Кэтлин Ханна Кобейннің үйінің қабырғасына «Курттан Teen Spirit иісі шығады» ({{Lang-en|Kurt Smells Like Teen Spirit}}<ref>{{cite web|last1=Karavoulias|first1=Terry|title=The Story Behind Smells Like Teen Spirit|url=https://www.upvenue.com/article/1467-the-story-behind-smells-like-teen-spirit.html|website=UpVenue|access-date=2016-01-20|lang=en|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304204115/http://www.upvenue.com/article/1467-the-story-behind-smells-like-teen-spirit.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|title=OUR HIT PARADE - Kathleen Hanna - Smells Like Teen Spirit - Rebel Girl - 12-15-2010|url=https://www.youtube.com/watch?v=xWO4JnP2T40|website=YouTube|access-date=2016-01-20|date=2010-12-16|lang=en|archive-date=2018-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20181210014019/https://www.youtube.com/watch?v=xWO4JnP2T40|url-status=live}}</ref>) деген фразаны жазғаннан кейін ойлап тапты. Ханна Кобейннен оның сол кездегі құрбысы [[Тоби Вэйл]] қолданған танымал «[[Teen Spirit (дезодорант)|Teen Spirit]]<nowiki/>» жастар дезодорантының иісі аңқып тұрғанын меңзеген еді. Музыкант бұл фразаны революциялық астары бар ұран — «Курттан жасөспірімдік рух еседі» деп түсінді, өйткені олар сол кеште [[анархизм]]ді, [[панк-рок]]ты және басқа да ұқсас тақырыптарды талқылаған болатын. Кейіннен Кобейн дезодоранттың бар екенін сингл шыққаннан кейін бірнеше ай өткен соң ғана білгенін алға тартты.{{sfn|Azerrad|1994|pp=211–212}} «Smells Like Teen Spirit», «[[Come as You Are]]<nowiki/>» туындысымен қатар, топтың продюсер Бутч Вигпен алғашқы сессияларына дейін жазылған бірнеше жаңа әндерінің бірі болды. ''Nevermind'' жазбасы басталмас бұрын, музыканттар Вигке өздерінің репетицияларының шикі демо нұсқасын жіберді, оның ішінде «Teen Spirit» те бар еді. Музыканың қатты орындалуына байланысты таспаның дыбысы қатты бұрмаланғанына қарамастан, Виг әннің әлеуеті бар деп шешіп, әуенін ажырата алды. 1991 жылдың мамырында топ «Smells Like Teen Spirit» туындысын Калифорнияның [[Ван-Найс (Калифорния)|Ван-Найс]] қаласындағы ''[[Sound City]]'' студиясында жазды.<ref>Cross, Charles. «The Stories Behind the Songs». ''Rolling Stone''. 14 қараша 2002.</ref> Продюсер композицияға кейбір өзгерістер енгізуді: гитаралық импровизацияны припевке ауыстыруды және оның ұзақтығын қысқартуды ұсынды.<ref>di Perna, Alan. «The Making of ''Nevermind''». ''Guitar World''. Күз 1996.</ref> Топ минусовканы үш ретте жазып алып, екінші дубльді қалдыруды ұйғарды.<ref name="rsslts" /> Содан кейін Виг аудиодорожкаға бірнеше дыбыстық түзетулер енгізді, өйткені Кобейннің гитара эффектілері арасында ауысу кезінде {{Iw|Тайминг (музыка)|таймингпен|en|Тайминг (музыка)}} кішігірім мәселелері болған еді. Продюсер Кобейннен тек үш вокалдық дубль ғана жаздыра алды, ол жағдайға былай деп түсініктеме берді: «Мүмкін, бір күні маған Куртты төртінші дубльді жасауға көндіру бақыты бұйырар».{{sfn|Berkenstadt, Cross|1998|p=67}} == Мазмұны == === Музыкасы === «Smells Like Teen Spirit» әні [[фа минор]] кілтінде жазылған,<ref name=":1">{{cite web|url=https://www.esquire.com/entertainment/music/a14759352/smells-like-teen-spirit-nirvana-wrong-key/|title='Smells Like Teen Spirit' in the Wrong Key Proves That Nirvana Could Have Been a Great Pop Band|publisher=''[[Esquire]]''|access-date=2018-04-10|lang=en|archive-date=2018-01-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20180109014456/https://www.esquire.com/entertainment/music/a14759352/smells-like-teen-spirit-nirvana-wrong-key/}}</ref> ал оның негеізгі [[Рифф (музыка)|гитара риффі]] төрт [[квинтаккорд]]қа (F5-B♭5-A♭5-D♭5) негиізделген.{{sfn|Rooksby|2001|p=133}} Кобейн бұл аккордтарды [[Синкопа (музыка)|такттың күшті үлесінен әлсіз үлесі]]не қарай [[Ұзақтық (музыка)|он алтылық ноталар]]мен ығыстыра орындайды.<ref name="music">Chappell, Jon. «Nirvana’s Music». ''Guitar''. Маусым 1993.</ref> Вигтің айтуынша, топ аккордтардың барынша қуатты дыбысталуын қалағандықтан, гитара партиялары дауыстап {{iw|Дабл-трекинг|дауыстап көбейтілген|en|Double tracking}}.<ref name="classicalbums">''Classic Albums—Nirvana: Nevermind'' [DVD]. Isis Productions, 2004.</ref> Кейде [[пауэр-аккорд]]тар «[[Іркіліс (музыка)|ұсталған]]<nowiki/>» сияқты естіледі, бұл әсер Кобейннің дыбысты тығыздау үшін төменгі төрт ішекті қатар басып ойнауынан туындайды.<ref name="music" /> Көптеген тыңдаушылар «Smells Like Teen Spirit» риффінен [[Boston (топ)|Boston]] тобының «[[More Than a Feeling]]<nowiki/>» әнінің қайырмасындағы рифке ұқсастық байқаған.{{sfn|Azerrad|1994|p=176}} Кобейн бұл пікірмен келісіп: «Бұл кәдімгі клише-рифф болатын. Ол ''Boston'' тобының рифіне немесе [[The Kingsmen]] тобының „[[Louie Louie]]<nowiki/>“ әніне өте жақын келді», — деп атап өткен. Дегенмен, публицист Рикки Руксби бұл ұқсастықтарға қарамастан, екі әннің аккордтық прогрессиялары әртүрлі екенін алға тартады.{{sfn|Rooksby|2001|p=133}} Солай болғанымен, Кобейн қолданған аккордтар ырғағы «Smells Like Teen Spirit» әнін «More Than a Feeling» туындысына барынша жақындата түседі. «Smells Like Teen Spirit» әнінде «бірнеше кең таралған композициялық құрылымдар» қолданылады: олардың қатарына төрт, сегіз және он екі тактілі бөлімдер, соның ішінде [[Такт (музыка)|сегіз тактілі]] шумақ пен бірінші қайырма (қайырма алдындағы бөлім), сондай-ақ он екі тактілі екінші қайырма (негізгі) кіреді.{{sfn|Starr, Waterman|2003|pp=434—435}} Музыкатанушы {{iw|The Verlaines|Грэм Даунс|en|The Verlaines}} «Smells Like Teen Spirit» әні музыкалық [[Даму (музыка)|материалдың дамуы]] мен оның [[Вариациялық форма|вариациялығын]] қатар қамтитын туындының жарқын үлгісі деп есептейді.<ref name=":2">[Газета — [[The Washington Post]]. Статья — «Teen Spirit at 10: An Unshakable Scent». Дата — 2 сентября 2001. Автор — Elaine Beebe Lapriore]</ref><ref name="Teen Spirit at ten">{{cite web|author=Lapriore, Elaine|title='Teen Spirit' at 10: An Unshakable Scent|work=The Washington Post|date=2001-09-02|url=https://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A25214-2001Aug31?language=printer|access-date=2009-08-01|lang=en|archive-date=2011-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20111020004706/http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A25214-2001Aug31?language=printer|url-status=dead}}</ref> Кобейннің [[Pixies]]{{efn|Кобейннің айтуынша, ол ''Nevermind'' альбомына ән жазу кезеңінде Pixies тобының ''[[Surfer Rosa]]'' атты дебюттік дискісін негіз ретінде алған. Музыкант ауыр гитара шуы мен поп-гармониялардың үйлесіміне қатты тәнті болғанын, сондықтан дәл сондай дыбыс сапасына қол жеткізуге ұмтылғанын атап өткен. Кейін Кобейн өзінің үшінші ''[[In Utero]]'' альбомына материал жазып жатқанда (және осы мақсатта альбомды продюсерлеуге ''Surfer Rosa''-ның продюсері [[Стив Альбини]]ді арнайы шақырғанда), ол жаңа әндерден ''Surfer Rosa''-ның сарындарын байқап қалған. Сол себепті, бұл жазбаларды басқа біреуге көрсетуден қорқып, барлық шикі нұсқаларды толықтай жойып жіберген.|комм.}} тобынан алған бұл ән құрылымы композиция барысында дыбыс деңгейі мен динамиканың бірнеше рет бәсең дыбыстан қатты дыбысқа ауысуын көрсетеді.{{sfn|Azerrad|1994|pp=103—104}}<ref name=":3">{{cite web|url=http://www.4ad.com/pixies/ephemera/kurt-cobain-on-p/|title=Pixies&nbsp;— Ephemera&nbsp;— Kurt Cobain on Pixies and The Breeders|access-date=2007-04-01|publisher=4AD|author=Melody Maker|archive-url=https://web.archive.org/web/20070421131743/http://www.4ad.com/pixies/ephemera/kurt-cobain-on-p/ <!--Added by H3llBot-->|archive-date=2007-04-21|lang=en}}</ref>{{sfn|Frank & Ganz|2006|p=87}} Бұл құрылымның негізгі тұжырымдамасы — «[[Хорус (эффект)|хорус]] эффектісі ({{iw|Electro-Harmonix|«Small Clone»|en|Electro-Harmonix}} құрылғысы), қосылған бәсең гитаралық шумақтардың кенеттен қатты, [[Хардкор-панк|хардкорлық]] қайырмаға ұласуы» — дәл осы «Teen Spirit» әнінің танымалдылығынан кейін альтернативті рокта кең таралған шаблонға айналды. Кейіннен бұл әдісті осы бағыттағы көптеген басқа орындаушылар да жиі көшірді.<ref name="автоссылка22">di Perna, Alan. «Brave Noise—The History of Alternative Rock Guitar». ''Guitar World'', Желтоқсан 1995.</ref> Шумақтар кезінде топ қайырмадағыдай аккордтар тізбегін орындайды. Кобейн аккордтық прогрессияның негізгі схемасын қайталайтын Новоселичтің [[Ұзақтық (музыка)|сегіздік нотал]]ы бас партиясының фонында екі гитара нотасын ойнайды. Ән қайырмаға жақындаған кезде, Кобейн «Hello» сөзін қайталай отырып, [[Такт (музыка)|такт]]тың әр [[Үлес (музыка)|үлес]]іне дәл сол екі нотаны ойнай бастайды.{{sfn|Rooksby|2001|p=133}} Бірінші және екінші шумақтардан кейін Кобейн бір уақытта Yay сөзін шырқап, гитарада унисондық бенд орындайды. Екінші қайырмадан кейін Кобейн гитарада 16 тактілік [[соло]] ойнайды, ол оның шумақ пен қайырма алдындағы вокалдық әуенін толығымен дерлік қайталайды.{{sfn|Starr, Waterman|2003|pp=434—435}} Соңғы қайырма кезінде (және әннің соңына дейін) Кобейн рефренмен A denial сөз тіркесін айтады, оның дауысы барынша шиеленісіп, іс жүзінде айқайға ұласады.<ref name="classicalbums" /> «Smells Like Teen Spirit» туындысын шығарғаннан кейін Кобейн мен Новоселич: «Бұл шынымен де Pixies дыбысталуына өте ұқсас. Адамдар мұны біздің есімізге міндетті түрде салады», — деген пікірге келді.{{sfn|Azerrad|1994|p=176}} «[[Рок-н-роллдың 7 дәуірі]]<nowiki/>» деректі фильмінде бұл пікірді топтың соқпалы аспапшысы [[Дэйв Грол]] да растады: «„Smells Like Teen Spirit“… есімде, мен: „[[The Pixies]] стиліндегі қандай да бір рифф, бас партиясы, содан кейін мына бір ноталы оғаш гитара мен барабандар“ деп ойладым. Бір сәтте біз одан бас тарта жаздадық, ол тым… тым қатты Pixies-ке ұқсап кетті».<ref>Doc. film «Seven Ages of Rock», Part 6: «Left of the Dial», Publisher: BBC Worldwide and VH1, Year — 2007, Time: 30:00</ref> === Тақырыбы === [[Сурет:Nirvana around 1992.jpg|thumb|200px|left|Курт Кобейннің айтуынша: «Кейде мен ақымақ нигилист боламын, ал басқа уақытта шынайы әрі сезімталмын. Әрбір ән осылай туады. Бұл екеуінің қоспасы сияқты. Менің жасымдағы адамдардың көпшілігі осындай. Олар бірде сарказмға толы болса, бірде кенеттен қамқор болып шыға келеді. Бұны аңғарып үлгеру қиын». «Иә, ол жерде ерекше ештеңе жоқ, жай ғана кәдімгі еркеліктің бірі», — деп қосты ол «Smells Like Teen Spirit» туралы{{sfn|Azerrad|1994|pp=211—212}}]] Тыңдаушылар көбінесе Nirvana әндеріндегі сөздерді әрең түсінетін, және «Smells Like Teen Spirit» те ерекшелік емес еді. Бұған Кобейннің жиі британдық акцентке еліктейтін түсініксіз вокалы, сондай-ақ ''Nevermind'' альбомының буклетінде мәтіндердің болмауы себеп болды — онда тек бөлек лирикалық фрагменттер ғана басылған еді. Бұл фактор радиостанциялардың әнді оның релизінің алғашқы кезеңінде эфирге қосуға құлықсыздығына ықпал етті. Мәселен, Geffen Records промоутері бір рок-радиостанция өкілдерінің оған былай дегенін еске алды: «Бұны эфирге шығара алмаймыз. Мына жігіттің не туралы айтып жатқанын ажырата алар емеспін».{{sfn|Cross|2001|pp=204–205}} MTV басшылығы бұдан да ары барып, экранның төменгі бөлігінде субтитрлері бар бейнеклип нұсқасын дайындады.{{sfn|Azerrad|1994|p=199}} Телеарна бұл бейнені өз хабар таратуының алғашқы уақытында көрсетті.{{sfn|Azerrad|1994|p=199}} ''Nevermind'' альбомындағы әндердің мәтіндері, сондай-ақ кейбір ерте және баламалы нұсқалары кейіннен «[[Lithium (Nirvana әні)|Lithium]]<nowiki/>» (1992 жыл) синглінің буклетіне енгізілді. Өз мақалаларының бірінде американдық рок-сыншы [[Дэйв Марш]] сол тұстағы бірқатар диск-жокейлердің «Smells Like Teen Spirit» әні «1990 жылдардың „Louie Louie“ болды» деген пікіріне былай деп жауап қайтарды: «[ол] „Луи“ сияқты, тек одан да ауқымдырақ, „Teen Spirit“ өз құпияларын құлықсыз ашады, содан кейін, әдетте, жүйесіз түрде жеткізеді».{{sfn|Marsh|1993|p=204}} Ән мәтінін өз бетінше шешуге тырысып, содан кейін оны ресми лирикамен салыстырған Марш: «менің қиялдаған нәрсем Nirvana-ның нақты айтқанынан сәл жақсырақ (кем дегенде, көңілге қонымдырақ) болып шықты» деп мойындады және былай деп атап өтті: «Ең сорақысы — [қазір] мен әннің [оның мағынасы] туралы, оның ресми нұсқасымен [мәтінімен] танысқанға дейінгі уақыттан қарағанда көбірек білетініме сенімді емеспін».{{sfn|Marsh|1993|p=206}}Әннің ең кең таралған интерпретациясы — жасөспірімдер революциясы, мұны оның музыкалық бейнебаяны да растайды.{{sfn|Crisafulli|1996|p=38}} ''Nevermind'' релизін қолдау мақсатында берген сұхбатында Кобейн бұл әннің өз достары туралы екенін айтып, былай деп түсіндірді: «Біз әлі де өзімізді тинейджерлер сияқты сезінеміз, өйткені ересек адамдар ретінде бізден күтетін қағидаларды ұстанбаймыз... Бұл жасөспірімдердің революциялық тақырыбы сияқты нәрсе».{{efn|[[Олимпия (Вашингтон)|Олимпия]]ға табан тіресімен-ақ, Курт жергілікті тусовканы қатты толғандырған «жасөспірімдер революциясы» туралы пікірталасқа бірден араласып кетті. Курт бұл ортаны «[[Кальвинизм|кальвинистер]» деп атайтын. Мүмкін, «кальвинистердің» өздеріне мұндай салыстыру ұнай қоймас, бірақ көптеген жағынан алғанда бұл жасөспірімдер революциясының мақсаттары {{iw|Нация Вудстока|Вудсток нациясының|en|Woodstock Nation}} көздеген мақсаттарымен үндес еді. Оның мәні — жастар өздерінің саясаты мен мәдениетін қалыптастырып, оларды ескі буынның арамза әрі жемқор билігінен азат етуі тиіс болатын. Жастар мәдениеті барлық жағынан — көркемдік, іскерлік, тіпті аудитория тұрғысынан да Американы жайлаған корпоративтілікке қарама-қайшы, адал, қолжетімді әрі әділетті болуы керек еді.{{sfn|Azerrad|1994|p=212}}.<ref name="SoyuzNirvana">{{cite web|title=10 знаменитых песен, написанных случайно|url=https://www.soyuz.ru/articles/1113?sectionId4=|lang=ru|access-date=2018-04-08|publisher=''[[Союз (концерн)|Союз]]''|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408140809/https://www.soyuz.ru/articles/1113?sectionId4=}}</ref><ref name=":4">{{кітап|авторы=Azerrad, Michael|тақырыбы=Our Band Could Be Your Life: Scenes from the American Indie Underground, 1981-1991|url=https://books.google.com/books?id=6Q07AQAAQBAJ&pg=PT407&lpg=PT407&dq=Calvinists+Cobain&source=bl&ots=2hYuVhmowG&sig=SZpmUbrKZkOfQRVmGl9PoCfnlsg&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwjo-7ST3KjbAhUBCSwKHYwwBuUQ6AEIMDAB#v=onepage&q=Calvinists%20Cobain&f=false|lang=en|баспасы=Hachette UK|жылы=2012|барлық беті=528|isbn=9780316247184}}</ref> Келесі сұхбаттарында Кобейн әннің интерпретациясын өзгертіп отырды және оның мағынасы туралы нақты ештеңе айтпады.{{sfn|Berkenstadt, Cross|1998|pp=66—67}} «[[Come as You Are: The Story of Nirvana]]<nowiki/>» кітабына енген жазушы [[Майкл Азеррад]]пен әңгімелесу кезінде Кобейн «өзінің қоршаған ортасы, өз ұрпағы және өз жасындағы адамдар туралы сезімдерін сипаттауға» міндетті сезінгенін мәлімдеді.{{sfn|Azerrad|1994|pp=211—212}}<ref name="SoyuzNirvana" /> [[Дэвид Фрикен]]ің пікірінше: «Белгілі бір мағынада, ол [Кобейн] журналист болды. Ол [[Джон Леннон]] немесе [[Боб Дилан]] сияқты тек өзі туралы жазған жоқ, ол мәтіндер мен музыкада бәрін солай білдірді... сен туралы айтып жатқандай сезіндірді».<ref name="classicalbums">''Classic Albums—Nirvana: Nevermind'' [DVD]. Isis Productions, 2004.</ref> Публицист Кит Кэмерон былай деп толықтырды: «Курт адамдарды, әсіресе бұл өмірде өз орындарын таба алмай жүрген жас адамдарды өзіне тартты. Кобейнді көріп және оның музыкасын тыңдай отырып, олар өз мақсатына күмәнданатын адамды естіді».<ref name="classicalbums" /> {| class="simple" border="1" style="float:right; margin-left:2em" |- !Бейне |- |<small>{{YouTube|hTWKbfoikeg|Ресми бейнеклип|logo=1}}</small> |- |<small>{{YouTube|kl2S-kInogU|The Paramount, 1991 жыл|logo=1}}</small> |- |<small>{{YouTube|TFSWOilJvEg|Top Of The Pops, 1991 жыл|logo=1}}</small> |- |<small>{{YouTube|R3XIGon2RjY|Reading фестивалі, 1992 жыл|logo=1}}</small> |- |<small>{{YouTube|34GJ7ULmwjQ|Saturday Night Live, 1992 жыл|logo=1}}</small> |- |<small>{{YouTube|Ul8vqaGGnY0|Әнді топтық орындау|logo=1}}</small> |} Жазушы Чак Крисафулли «Smells Like Teen Spirit»-ті «Кобейнге тән мағына мен мағынасыздықты зерттейтін түсініксіз дүние» деп сипаттады.{{sfn|Crisafulli|1996|p=37}} Өз кезегінде, Азеррад Кобейн мәтіндерінің қарама-қайшылығына назар аударды (мысалы, «Ұтылып, өтірік күлімдеген қызықты»), «[әндің] мәні екі қарама-қарсы идеяның қақтығысынан емес, бұл қақтығыс баяндаушының бойында тудыратын абдырау мен ашу-ызадан пайда болады — ол өзінің абдырап қалғанына ашулы» деп атап өтті. Жазушының пікірінше, «Smells Like Teen Spirit» — «бұл нақты революция идеясына мысқылмен жауап беру, бірақ екінші жағынан, бұл идеяның өзін қабылдау».{{sfn|Azerrad|1994|p=213}} Сонымен қатар, жазушы [[Чарльз Р. Кросс]] өзінің «Heavier Than Heaven» [[Өмірбаян|кітабы]]нда «Smells Like Teen Spirit» мәтіні Кобейн мен оның бұрынғы сүйіктісі [[Тоби Вэйл]] арасындағы қарым-қатынасқа сілтеме жасайтынын, «дегенмен Курт оған еш жерде арнайы жүгінбесе де» және оны атап өтпесе де мәлімдеді. Кросс «Ол жалыққан және өзіне тым сенімді» деген жолды мысалға келтіріп, ән «басқа біреу туралы болуы мүмкін емес еді» деген қорытындыға келді. Ол өз сөздерін кейіннен Кобейн өшіріп тастаған, бірақ оның күнделіктерінде сақталып қалған әннің бір жолымен нығайтты: «Кім қоғамнан шеттетілген жасөспірімдердің патшасы мен патшайымы болады».{{sfn|Cross|2001|p=169}}<ref>Ранние варианты текста песни «Smells Like Teen Spirit» фигурируют в дневниках Курта Кобейна, изданных в 2002 году — ''Journals'' (2002).</ref> Кросстың айтуынша, жұп айырылысқаннан кейін Курт зорлық-зомбылық көріністерін жазып, суретін сала бастады, олардың көбі өзіне және айналасындағыларға деген жеккөрушілікті білдірді. Осы кезеңдегі әндер онша қатыгез болмағанымен, бәрібір Курттың ерте шығармашылығында болмаған ашу-ызаны көрсетті. Кросстың сөзімен айтқанда: «Олар айырылысқаннан кейінгі төрт ай ішінде Курт өзінің ең есте қаларлық жарты ондық әндерін жазды, олардың барлығы Тоби Вэйл туралы».{{sfn|Cross|2001|pp=168—69}} Кобейннің айтуынша: «Бүкіл ән бір-біріне қайшы келетін идеялардан тұрады... Ол нағыз революция туралы ойды мазақ етеді. Алайда бұл — жағымды ой».{{sfn|Azerrad|1994|p=213}} Өз кезегінде, әннің сәттілігінің себептерінің бірі оның тапқыр атауында деп санаған [[Дэйв Грол]],<ref name="AfishaSLTS">{{cite web|url=https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|title=История одной песни «Smells Like Teen Spirit»|publisher=''[[Афиша (журнал)|Афиша]]''|lang=ru|access-date=2018-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130619051440/https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|archive-date=2013-06-19}}</ref> әннің бойында қандай да бір идеялар бар екеніне сенбейтінін алға тартып, былай деп атап өтті: «Курттың әннің мәтінін оның алғашқы орындалуынан бес минут бұрын жазып жатқанын бақылай отырып, сізге онда қандай да бір манифест салынған дегенге сену қиын болады. [Осы сәтте] оған мәтінді толтыру үшін тек буындар немесе ұйқасатын бірдеңе керек болды».{{sfn|Azerrad|1994|p=214}} == Шығарылымы == {{Кесек|Түзеу=right|Фон=#F5F5DC|Қоршаудың түсі=#FFFFF0|Ені=28%|Мәтіні=''Андерграунд сахнасындағылардың бәрі [[Утопия|Утопияға]] ұмтылады, бірақ фракциялардың көптігі мен бытыраңқылығы сондай — бұл мүмкүн емес. Егер сендер қарғыс атқан [[андеграунд]] қозғалысын біріктіре алмай, түкке тұрғысыз нәрселер үшін өзара қырқысуды тоқтата алмасаңдар, қалың бұқараға қалай әсер етпексіңдер? […] Мен жай ғана өз тобымнан алып корпоративтік машинаға қарсы революциялық мағынада күрес жүргізеді деп күткенін сезіндім. Маған: “Сен мұны құрал ретінде пайдалана аласың. Сен мұны әлемді өзгерту үшін қолдана аласың”, — деп айтқан көптеген адамдар осыны күтті. Мен ол кезде: “Маған мұндай қысым көрсетуге қалай баттыңыздар. Бұл ақымақтық”, — деп ойладым. Тіпті өзімді ақымақ әрі жұқпалы сезіндім.{{sfn|Azerrad|1994|p=212}}''<br><div style="text-align:right; font-size:90%;">— Курт Кобейн</div>}} «Smells Like Teen Spirit» 1991 жылғы 10 қыркүйекте ''Nevermind'' альбомының дебюттік синглі ретінде жарық көрді,{{efn|Ән радиоэфирге 1991 жылдың 27 тамызында шықты.|комм.}} бұл топтың ''DGC Records'' лейбліндегі алғашқы релизі болды. Бастапқыда ән чарттарға ілікпеді, бұған қоса, ол АҚШ-тың тек ұжымның фан-базалары қалыптасып үлгерген аймақтарында ғана жақсы көрсеткіштерге ие болды.{{sfn|Berkenstadt, Cross|1998|p=111}} Ешкім «Smells Like Teen Spirit» хитке айналады деп болжаған жоқ, өйткені оның басты міндеті альтернативті рок жанкүйерлерін тарту болатын. Келесі сингл — «Come as You Are» мейнстрим аудиториясы үшін неғұрлым қызықты композиция болуы мүмкін деп есептелді. Дегенмен, [[Студенттік радио|колледж-радио]] мен {{iw|Заманауи радио|заманауи рок-радиостанциялар|en|Modern rock}} композицияға назар аударып, оның эфирде жиі таралуын қамтамасыз етті. Nirvana менеджері Дэнни Голдбергтің айтуынша, «біздің ешқайсымыз оны [[Кроссовер (музыка)|кроссовер-ән]] ретінде қарастырған жоқпыз, бірақ оны тыңдармандар бірден байқады... Олар оны альтернативті радиодан естіді, содан кейін оны [[леммингтер]] құсап жапа-тармағай сатып ала бастады».{{sfn|Azerrad|1994|p=227}} Сингл бейнебаянының әлемдік премьерасы [[MTV]]-дің {{iw|120 минут|«120 минут»|en|120 Minutes}} түнгі альтернативті рок бағдарламасында өтті, музыкалық видеоның танымал болғаны соншалық, көп ұзамай телеарна оны күндізгі эфирде де жүйелі түрде көрсете бастады.{{sfn|Azerrad|1994|p=199}} Қазан айында MTV басшылығы видеоны «[[Buzz Bin]]<nowiki/>» тізіміне енгізді,{{efn|Телеарна эфирінде ерекше жоғары ротацияға ие болған таңдаулы бейнебаяндар қай топтамаларға енгізілді.|комм.}} ол онда желтоқсанға дейін тұрды. Жыл соңына қарай ән, оның бейнеклипі және ''Nevermind'' альбомы хитке айналды. Ән де, ''Nevermind'' де барлық жетекші рок-радио бағыттарында, соның ішінде {{iw|Заманауи радио|заманауи рок|en|Modern rock}}, [[хард-рок]], [[Album-oriented rock|альбомдық рок]] және [[Студенттік радио|колледж-радио]]да танымал болып, медиалық кросс-форматтың сирек құбылысына айналды.{{sfn|Berkenstadt, Cross|1998|pp=124—125}} «Smells Like Teen Spirit» сыншылардың жылы лебізіне ие болды және жоғары коммерциялық көрсеткіштер көрсетті. Ән ''[[Village Voice]]'' («[[Pazz & Jop]]<nowiki/>») және ''[[Melody Maker]]'' басылымдарының жыл сайынғы сауалнамаларында көш бастады, сонымен қатар ''[[Rolling Stone (журнал)|Rolling Stone]]'' журналының нұсқасы бойынша үздік синглдер тізімінде 2-орынға ие болды. Бұған қоса, «Smells Like Teen Spirit» [[Billboard 100|''Billboard'' 100]] чартының 6-позициясына дейін жетті{{efn|Сол аптада ''Nevermind'' альбомы да дәл осындай хит-парадта — ''Billboard 200'' чартында 1-орынға көтерілді.|комм.}}<ref>«Nirvana Achieves Chart Perfection!» ''[[Billboard magazine|Billboard]]''. 25 января 1992.</ref> және ''[[Alternative Airplay|Alternative Songs]]'' хит-парадының 1-орынында көрінді.<ref name="автоссылка4">{{cite web|author=Basham, David|date=2001-12-20|title=Got Charts? No Doubt's Christmas Gift; Nirvana Ain't No Beatles|work=MTV|url=http://www.mtv.com/news/articles/1451583/20011220/story.jhtml#/news/articles/1451583/20011220/story.jhtml|access-date=2006-10-19|lang=en|archive-date=2009-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090315010300/http://www.mtv.com/news/articles/1451583/20011220/story.jhtml#/news/articles/1451583/20011220/story.jhtml|url-status=live}}</ref> Ән [[Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Америка дыбыс жазу компаниялары қауымдастығы]]нан «[[Платиналық диск|платиналық]]<nowiki/>» сертификатын алды (бір миллион дана жөнелтілді). Дегенмен, [[American Top 40|Top-40]] форматындағы көптеген американдық радиостанциялар әннің дыбысталуына байланысты оны күндізгі эфирге қосуға құлықсыздық танытып, оған түнгі уақытты бөлуді жөн көрді. Топтың отанындағы жетістіктен бөлек, сингл басқа елдерде де танымал болды: «Smells Like Teen Spirit» [[UK Singles Chart]] чартының 7-қатарына дейін көтеріліп, онда жалпы есеппен 184 апта бойы тұрды.<ref name="qpg54">''Nirvana and The Story of Grunge''. ''Q''. p. 54. Желтоқсан 2005.</ref> Ән екі «Грэмми» сыйлығына «[[Хард-рок стиліндегі үздік орындау үшін Грэмми сыйлығы|Хард-рок стиліндегі үздік орындау]]<nowiki/>» және «[[Үздік рок-ән үшін Грэмми сыйлығы|Үздік рок-ән]]<nowiki/>» санаттары бойынша ұсынылды, алайда тиісінше [[Red Hot Chili Peppers]] тобының «[[Give It Away]]<nowiki/>» және [[Эрик Клэптон]]ның «[[Layla]]<nowiki/>» композицияларына жол берді.<ref>«The 35th Grammy Awards Nominations General Categories». ''The Los Angeles Times''. 8 января 1993.</ref> Кейіннен ''[[Entertainment Weekly]]'' журналы Клэптонның Nirvana-ны жеңуін «Грэмми» тарихындағы «10 ең үлкен сәтсіздіктің» бірі деп атады (2-орын).<ref>{{cite web|year=2007|author=Michael Endelman|title=Grammy's 10 Biggest Upsets|publisher=EW.com|url=http://www.ew.com/ew/gallery/0,,1567466_20010834_20010795_1,00.html|access-date=2008-02-11|lang=en|archive-date=2012-01-30|archive-url=https://www.webcitation.org/654o4laei?url=http://www.ew.com/ew/gallery/0,,1567466_20010834_20010795_1,00.html|url-status=dead}}</ref> Сонымен қатар, бұл даулы оқиғаны басқа да бірқатар басылымдар атап өтті, соның ішінде: ''[[Cracked.com]]'' (7-орын)<ref name="Cracked">{{cite web|url=http://www.cracked.com/article_15856_7-most-unforgivable-grammy-award-snubs-all-time.html|title=The 7 Most Unforgivable Grammy Award Snubs of All Time|date=2008-02-06|first=Adam|last=Brown|access-date=2010-11-26|lang=en|archive-date=2011-06-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20110613152840/http://www.cracked.com/article_15856_7-most-unforgivable-grammy-award-snubs-all-time.html|url-status=live}}</ref> және ''{{iw|WatchMojo.com|WatchMojo|en|WatchMojo.com}}'' (9-орын).<ref>{{cite web|url=http://www.watchmojo.com/video/id/12118/|title=Top 10 Memorable Grammy Upsets|publisher=watchmojo.com|access-date=2017-10-23|lang=en|archive-date=2017-09-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907224817/http://watchmojo.com/video/id/12118/|url-status=live}}</ref> Nirvana-ның жетістігінен кейін публицист [[Майкл Азеррад]] ''Rolling Stone'' журналына арналған мақаласында: «„Smells Like Teen Spirit“ — бұл „Неге деп сұраудың қажеті не“ ұрпағының әнұраны (немесе анти-әнұраны?). Тек Кобейнді осы ұрпақтың дауысы деп атамаңыздар» деп атап өтті.<ref>Azerrad, Michael. «Inside the Heart and Mind of Nirvana». ''Rolling Stone''. 16 апреля 1992.</ref> Дегенмен, музыкалық баспасөз көп ұзамай әнді «Х ұрпағының әнұраны» деп жариялады, ал бұл мәртебеге белсенді түрде қарсылық танытқан оның авторын осы ұрпақтың дауысы етіп қойды.<ref name="AfishaSLTS2">{{cite web|url=https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|title=История одной песни «Smells Like Teen Spirit»|publisher=''[[Афиша (журнал)|Афиша]]''|lang=ru|access-date=2018-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130619051440/https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|archive-date=2013-06-19}}</ref><ref>Garofalo, Reebee. ''Rockin' Out: Popular Music in the USA''. Allyn & Bacon, 1997. {{ISBN|0-205-13703-2}}, p. 447.</ref> ''[[The New York Times]]'' газетінің шолушысы өз әсері бойынша «„Smells Like Teen Spirit“ оның атауындағы ащы ирония болмағанда, осы ұрпақ үшін „[[Anarchy in the U.K.]]<nowiki/>“ бола алар еді» деп атап өтіп, «Nirvana teen spirit-тің үнемі бөтелкелерге құйылып, үлдірге қапталып, сатылатынын тым жақсы біледі» деп толықтырды.<ref>{{cite web|author=Reynolds, Simon.|date=1991-11-24|title=Boredom + Claustrophobia + Sex = Punk Nirvana|work=The New York Times|url=https://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE7DB103AF937A15752C1A967958260|access-date=2007-04-08|lang=en|archive-date=2007-12-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20071206051923/http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9D0CE7DB103AF937A15752C1A967958260|url-status=live}}</ref> Топ әннің тым үлкен танымалдылығына байланысты ыңғайсыздық сезінді және кейінгі концерттерде оны жиі сет-листтерден алып тастап отырды. 1993 жылы, [[In Utero (альбом)|''In Utero'']] альбомы жарық көрмес бұрын Новоселич: «Егер „Teen Spirit“ болмаса, „Nevermind“-дың қандай болып шығарын білмеймін» деп мәлімдеп: «''In Utero''-да [„Teen Spirit“-ке ұқсайтын] ештеңе жоқ» деп баса айтты.<ref>DeRogatis, Jim. ''Milk It!: Collected Musings on the Alternative Music Explosion of the 90’s''. Cambridge: Da Capo, 2003. {{ISBN|0-306-81271-1}}, p. 14.</ref> Кобейн 1994 жылғы сұхбатында ән туралы ой толғай келе: «Маған „Teen Spirit“ әлі де ұнайды, бірақ оны ойнау — нағыз ыңғайсыздық... Барлығы бұл әнге тым қатты байланып қалды» деді.<ref name="pixies" /> [[Сурет:Kurt Cobain, Smells Like Teen Spirit guitar, EMP Museum.jpg|right|210px|thumb|Кобейннің «Smells Like Teen Spirit» бейнебаянында ойнайтын [[Fender Mustang]] модельді гитарасы]] Уақыт өте келе «Smells Like Teen Spirit» музыка сыншыларынан жоғары баға алуды жалғастыруда және қазіргі уақытта барлық уақыттағы ең ұлы әндердің бірі болып саналады. Мәселен, 1997 жылы композиция [[Рок-н-ролл даңқ залы]]<nowiki/>ның «Рок-н-роллды қалыптастырған әндер» тізіміне енгізілді.<ref name="Hall of Fame 1997">{{cite web|year=|title=The Songs That Shaped Rock and Roll|publisher=Rock and Roll Hall of Fame|url=http://rockhall.com/exhibits/one-hit-wonders-songs-that-shaped-rock-and-roll/|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2011-06-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20110628094517/http://rockhall.com/exhibits/one-hit-wonders-songs-that-shaped-rock-and-roll/|url-status=dead}}</ref> 2000 жылы [[VH1]] телеарнасы бұл трекке өзінің «100 ең ұлы рок-әні» рейтингінде 41-орынды берді,<ref name="VH1 2000">{{cite web|year=2000|title=VH1: '100 Greatest Rock Songs': 1-50|publisher=Rock On The Net|url=http://www.rockonthenet.com/archive/2000/vh1rocksongs.htm|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2013-06-26|archive-url=https://www.webcitation.org/6HfsONlFs?url=http://www.rockonthenet.com/archive/2000/vh1rocksongs.htm|url-status=live}}</ref> дәл сол жылы композиция [[MTV]] мен ''[[Rolling Stone (журнал)|Rolling Stone]]''-ның бірлескен «100 ең ұлы поп-әні» тізімінде 3-қатардан көрінді.<ref name="MTV/RS 2000">{{cite web|author=Angulo, Sandra P.|date=2000-11-17|title=News Summary: Lord Jim|publisher=EW.com|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,88627,00.html|access-date=2007-04-09|lang=en|archive-date=2009-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090525115035/http://www.ew.com/ew/article/0%2C%2C88627%2C00.html|url-status=dead}}</ref> Бір жылдан кейін [[Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Америка дыбыс жазу компаниялары қауымдастығы]] «Smells Like Teen Spirit» әнін «[[Ғасыр әндері]]<nowiki/>» тізімінің 80-орынына орналастырды.<ref name="RIAA 2001">{{cite web|author=Allen, Jamie|date=2001-03-07|title=New song list puts 'Rainbow' way up high|publisher=CNN|url=http://edition.cnn.com/2001/SHOWBIZ/Music/03/07/365.songs/|access-date=2007-04-07|lang=en|archive-date=2015-02-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20150222174824/http://edition.cnn.com/2001/SHOWBIZ/Music/03/07/365.songs/|url-status=live}}</ref> 2002 жылы британдық ''[[New Musical Express|NME]]'' журналы бұл трекке өзінің «Барлық уақыттағы ең ұлы 100 сингл» сауалнамасында 2-орынды берді,<ref name="NME 2002">{{cite web|date=2002-04-24|title=''NME's'' 100 Greatest Singles of All Time Unveiled|work=NME|location=UK|url=http://www.nme.com/news/103493.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20060427035859/http://www.nme.com/news/103493.htm|archive-date=2006-04-27|access-date=2007-05-19|lang=en}}</ref> өз кезегінде ''[[Kerrang!]]'' журналы оны ұқсас рейтингтің 1-қатарына қойды.<ref name="Kerrang! 2002">{{cite web|url=http://www.acclaimedmusic.net/061024/kerrang.htm|title=100 Greatest Singles of All Time|publisher=''[[Kerrang!]]''|access-date=2013-10-24|lang=en|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029195746/http://www.acclaimedmusic.net/061024/kerrang.htm|url-status=live}}</ref> 2003 жылы VH1 редакциясы «Smells Like Teen Spirit»-ке «Соңғы 25 жылдағы 100 ең ұлы ән» арасында 1-орынды лайық деп таныды,<ref name="VH1 2003">{{cite web|date=2003-06-10|title=VH1's 100 Greatest Songs|publisher=CBSNews.com|url=http://www.cbsnews.com/stories/2003/06/10/entertainment/main557973.shtml|access-date=2006-10-19|lang=en|archive-date=2013-07-10|archive-url=https://www.webcitation.org/6I0tgzxUt?url=http://www.cbsnews.com/stories/2003/06/10/entertainment/main557973.shtml|url-status=live}}</ref> дәл сол жылы композиция ''[[Q (журнал)|Q]]'' журналының «Барлық уақыттағы 1001 ең жақсы ән» рейтингінде 3-қатарға ие болды.<ref name="Q 2003">{{cite web|date=2003-11-18|title=U2's One named 'greatest record'|publisher=BBC|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3281327.stm|access-date=2006-10-22|lang=en|archive-date=2012-03-11|archive-url=https://www.webcitation.org/6656iDbxL?url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3281327.stm|url-status=live}}</ref> 2004 жылы трек ''Rolling Stone'' журналының нұсқасы бойынша «[[Rolling Stone журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән|Барлық уақыттағы 500 ең ұлы ән]]<nowiki/>» тізімінің 9-шы қатарынан табылды,<ref name="RS 2004">{{cite web|date=2004-12-09|title=Rolling Stone: 500 Greatest Songs of All Time: 1-50|publisher=Rock On the Net|url=http://www.rockonthenet.com/archive/2004/rs500songs1.htm|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2013-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20131016024950/http://www.rockonthenet.com/archive/2004/rs500songs1.htm|url-status=live}}</ref> журнал редакциясы оның әсерін «үлкен күшейткіштен шыққан соққы толқыны» деп сипаттап, «Teen Spirit сексенінші жылдардың созылмалы [[джайв]]ын поп-картадан бір түнде өшіріп тастады» деп жазды.<ref name="RS 2011">{{cite web|year=2011|title=500 Greatest Songs of All Time: Nirvana, 'Smells Like Teen Spirit'|publisher=''Rolling Stone''|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407/nirvana-smells-like-teen-spirit-20110516|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2013-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20131008043033/http://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407/nirvana-smells-like-teen-spirit-20110516|url-status=live}}</ref> 2005 жылы ән ''NME'' журналының «Барлық уақыттағы ең жақсы әндердің жаһандық сауалнамасында» 6-орынға ие болды.<ref name="NME 2005">{{cite web|date=2005-09-29|title=Queen win 'best song ever' poll|work=NME|location=UK|url=http://www.nme.com/news/michael-jackson/21121|access-date=2013-10-04|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20131004232938/http://www.nme.com/news/michael-jackson/21121|archive-date=2013-10-04|lang=en}}</ref> 2006 жылы VH1 телеарнасының британдық бөлімшесі ағылшындардың ең сүйікті мәтіндерін анықтау мақсатында 13 000-нан астам респондент арасында сауалнама жүргізді: «Smells Like Teen Spirit» әніндегі «Мен өзімді ақымақ әрі жұқпалы сезінемін / Міне, біз келдік, біздің көңілімізді көтеріңіздер» деген жол 3-орынды иеленді.<ref>{{cite web|date=2006-04-17|title=U2 cop nation's favourite lyric|publisher=[[itv.com]]|url=http://www.entertainmentwise.com/news/15934/U2s-One-Tops-Nations-Favourite-Song-Lyric-Poll|access-date=2006-10-22|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120113125123/http://www.entertainmentwise.com/news/15934/U2s-One-Tops-Nations-Favourite-Song-Lyric-Poll|archive-date=2012-01-13|lang=en}}</ref> Өз кезегінде, 2007 жылы бұл композиция VH1 арнасының «90-жылдардағы 100 ең ұлы ән» рейтингінде 1-қатарға,<ref name="VH1 2007">{{cite web|date=2007-12-12|title=VH1′s 100 Greatest Songs Of The ’90s: Not Enough Pavement|publisher=[[Stereogum]]|url=http://www.stereogum.com/7468/vh1s_greatest_songs_of_the_90s_not_enough_pavement/list/|access-date=2013-10-05|lang=en|archive-date=2013-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005004004/http://www.stereogum.com/7468/vh1s_greatest_songs_of_the_90s_not_enough_pavement/list/|url-status=live}}</ref> сондай-ақ ''Rolling Stone'' журналының «Барлық уақыттағы 100 ең ұлы гитаралық ән» тізімінде 10-позицияға орналасты.<ref name="RS 2007">{{cite web|year=2008|title=The 100 Greatest Guitar Songs of All Time|publisher=''Rolling Stone''|url=https://www.rollingstone.com/news/coverstory/20947527/page/8|archive-url=https://web.archive.org/web/20080530212615/http://www.rollingstone.com/news/coverstory/20947527/page/8|archive-date=2008-05-30|access-date=2013-10-24|lang=en}}</ref> 2009 жылы «Smells Like Teen Spirit» Аустралиялық {{iw|Triple J|Triple J|en|Triple J}} радиостанциясының тыңдаушылары арасында өткізілетін «Барлық уақыттағы 100 ең хит трек» жыл сайынғы дауыс беруінде үшінші рет 1-орынға ие болды<ref name="Triple J 2009">{{cite web|year=2009|title=Triple J Hottest 100 of All Time,2009|work=Triple J|url=http://www.abc.net.au/triplej/hottest100_alltime/countdown/cd_list.htm|access-date=2011-12-21|lang=en|archive-date=2019-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20191006123848/http://www.abc.net.au/triplej/hottest100_alltime/countdown/cd_list.htm|url-status=live}}</ref> (ол бұған дейін де 1991<ref name="Triple J 1991">{{cite web|year=2009|title=Triple J Hottest 100 of All Time, 1991|work=Triple J|url=http://www.abc.net.au/triplej/hottest100_08/history/1991.htm|access-date=2013-10-24|lang=en|archive-date=2013-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20131027041129/http://www.abc.net.au/triplej/hottest100_08/history/1991.htm|url-status=live}}</ref> және 1998 жылдары көш бастаған болатын<ref name="Triple J 1998">{{cite web|year=2009|title=Triple J Hottest 100 of All Time, 1998|work=Triple J|url=http://www.abc.net.au/triplej/hottest100_08/history/1998.htm#h100-all-time|access-date=2013-10-24|lang=en|archive-date=2013-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20131024133910/http://www.abc.net.au/triplej/hottest100_08/history/1998.htm#h100-all-time|url-status=live}}</ref>). Сол жылы ән VH1 телеарнасының «100 ең ұлы хард-рок әні» тізімінде 7-орыннан көрінді.<ref name="VH1 2009">{{cite web|date=2009-01-05|title=VH1′s 100 Greatest Hard Rock Songs|publisher=Stereogum|url=http://www.stereogum.com/43591/vh1s_100_greatest_hard_rock_songs/list/|access-date=2013-10-05|lang=en|archive-date=2013-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20131207165411/http://www.stereogum.com/43591/vh1s_100_greatest_hard_rock_songs/list|url-status=live}}</ref> ''[[Time]]'' журналының «БАРЛЫҚ УАҚЫТТАҒЫ 100 үздік альбом» рейтингінде ''Nevermind'' альбомы алғаш пайда болған кезде оның редакциясы «Smells Like Teen Spirit» әнін «пластинканың ең нашар әні шығар» деп атағанына қарамастан,<ref>{{cite web|author=Tyrangiel, Josh|date=2006-11-13|title=All-TIME 100 Albums: ''Nevermind''|work=Time|url=http://www.time.com/time/specials/packages/0,28757,1955625,00.html|access-date=2007-04-06|lang=en|archive-date=2010-06-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20100603141651/http://www.time.com/time/specials/packages/0,28757,1955625,00.html|url-status=dead}}</ref> басылым оны 2011 жылдың дәл сондай әндер тізіміне енгізді.<ref name="Time 2011">{{cite web|author=Suddath, Claire|date=2011-10-21|title=All-TIME 100 Songs: 'Smells Like Teen Spirit'|work=Time|url=http://entertainment.time.com/2011/10/24/the-all-time-100-songs/slide/smells-like-teen-spirit-nirvana/|access-date=2013-10-05|lang=en|archive-date=2013-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20131007000648/http://entertainment.time.com/2011/10/24/the-all-time-100-songs/slide/smells-like-teen-spirit-nirvana/|url-status=live}}</ref> Сол жылы «Smells Like Teen Spirit» ''Rolling Stone'' журналының жаңартылған «Барлық уақыттағы 500 ең ұлы ән» тізімінде өзінің 9-орнын сақтап қалды.<ref name="RS 2011">{{cite web|year=2011|title=500 Greatest Songs of All Time: Nirvana, 'Smells Like Teen Spirit'|publisher=''Rolling Stone''|url=https://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407/nirvana-smells-like-teen-spirit-20110516|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2013-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20131008043033/http://www.rollingstone.com/music/lists/the-500-greatest-songs-of-all-time-20110407/nirvana-smells-like-teen-spirit-20110516|url-status=live}}</ref> 2012 жылы ''NME'' журналы бұл композицияны «1990 жылдардағы 100 үздік трек» рейтингінің 2-қатарына қойды,<ref name="NME 2012">{{cite web|date=2012-05-16|title=NME‘s 100 Best Tracks Of The ’90s|publisher=Stereogum|url=http://www.stereogum.com/1032631/nmes-100-best-tracks-of-the-90s/list/|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2013-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20130724065255/http://www.stereogum.com/1032631/nmes-100-best-tracks-of-the-90s/list|url-status=live}}</ref> ал екі жылдан кейін «[[New Musical Express журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән|Барлық уақыттағы 500 ең ұлы ән]]<nowiki/>» тізімінің 1-орнына жайғастырды.<ref name="NME 2014">{{cite web|date=2013-01-31|title=Pictures of The 500 Greatest Songs Of All Time: 100-1 - Photos|publisher=NME|url=http://www.nme.com/photos/the-500-greatest-songs-of-all-time-100-1/330996/1/1#100|access-date=2014-08-03|lang=en|archive-date=2017-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20170102055800/http://www.nme.com/photos/the-500-greatest-songs-of-all-time-100-1/330996/1/1#100|url-status=live}}</ref> 2015 жылы бұл ән Голдсмит колледжінің ({{lang-en|Goldsmith's College}}) зерттеуіне сәйкес музыка тарихындағы ең танымал ән деп танылды, бұл зерттеуде аналитикалық бағдарламалық жасақтаманың көмегімен түрлі рейтингтер мен сауалнамалардағы ең танымал әндер талданды — арнайы алгоритм олардың музыкалық мазмұнын салыстырып шықты.<ref>{{cite web|last1=Loudermilk|first1=Lauren|title='Smells Like Teen Spirit' Named the Most Iconic Song Ever by Science|url=http://www.pastemagazine.com/articles/2015/09/smells-like-teen-spirit-named-the-most-iconic-song.html|website=Paste|access-date=2015-11-19|lang=en|archive-date=2018-01-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180107060928/https://www.pastemagazine.com/articles/2015/09/smells-like-teen-spirit-named-the-most-iconic-song.html|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.spin.com/2015/09/nirvana-smells-like-teen-spirit-most-iconic-song-ever-cant-argue-with-science/|title=Nirvana’s ‘Smells Like Teen Spirit’ Is the Most Iconic Song Ever, According to Science|publisher=''Spin''|access-date=2018-04-06|lang=en|archive-date=2015-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20150927013603/https://www.spin.com/2015/09/nirvana-smells-like-teen-spirit-most-iconic-song-ever-cant-argue-with-science/}}</ref> 2011 жылдың желтоқсанында «Smells Like Teen Spirit» шектеулі 7 дюймдік винил синглы ретінде шығарылды. Дәл сол жылы британдық [[Facebook]]-те «Рождестволық үздік әндер» ''UK Singles Chart'' чартында «Smells Like Teen Spirit» синглін алға жылжыту науқаны басталды, бұл [[Rage Against the Machine]] тобының «[[Killing in the Name]]<nowiki/>» синглін алға жылжыту бойынша 2009 жылы сол чартта өткен және оның жеңісімен аяқталған науқанға ұқсас еді.<ref name="bbc-rage">{{cite web|date=2009-12-20|title=Rage Against the Machine beat X Factor winner in charts|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/8423340.stm|archive-url=https://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fnews.bbc.co.uk%2F2%2Fhi%2Fentertainment%2F8423340.stm&date=2009-12-20|archive-date=2009-12-20|publisher=''[[BBC]]''|access-date=2009-12-20|lang=en}}</ref> Науқан «[[The X Factor (Ұлыбритания)|X Factor]]<nowiki/>» телевизиялық шоуының {{iw|Rhythmix|Rhythmix|en|Rhythmix}} балалар қайырымдылық ұйымымен жасасқан мәмілесіне наразылық ретінде ұйымдастырылды.<ref name="guardian-dec2011">{{cite web|author=Michaels, Sean|title=Nirvana's Smells Like Teen Spirit to be re-released for Christmas|url=https://www.theguardian.com/music/2011/dec/07/nirvana-smells-like-teen-spirit-christmas?newsfeed=true|access-date=2011-12-09|date=2011-12-07|lang=en|archive-date=2013-10-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20131005134742/http://www.theguardian.com/music/2011/dec/07/nirvana-smells-like-teen-spirit-christmas?newsfeed=true|url-status=live}}</ref> Сондай-ақ Ирландияда «Smells Like Teen Spirit» әнін ''[[Irish Singles Chart]]''-тың 1-орнына шығару үшін осындай науқан ұйымдастырылды.<ref>{{cite web|author=Murphy, Lauren|title=Push is on for Christmas No 1|url=http://www.irishtimes.com/newspaper/theticket/2011/1209/1224308798142.html|access-date=2011-12-13|date=2011-12-09|lang=en|archive-date=2011-12-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20111214005624/http://www.irishtimes.com/newspaper/theticket/2011/1209/1224308798142.html|url-status=live}}</ref> Нәтижесінде ән ''UK Singles Chart'' чартының 11-орнына дейін жетті, барлығы синглдің 30 000 данасы сатылды.<ref>{{cite web|author=Sexton, Paul|title=Michael Buble, Military Wives Top U.K. Charts|work=Billboard|url=http://www.billboard.com/articles/news/464651/michael-buble-military-wives-top-uk-charts|date=2011-12-27|access-date=2012-01-21|lang=en|archive-date=2014-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140624165853/http://www.billboard.com/articles/news/464651/michael-buble-military-wives-top-uk-charts|url-status=live}}</ref> {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width:100%;" !«Smells Like Teen Spirit» әнінің марапаттар тізімі |- | style="padding:0; border:none;" | {| class="wikitable" style="border:none; margin:0; width:100%;" !Жылы !БАҚ !Атауы !Орыны !Сілтемесі |- |1991 |{{iw|Triple J|Triple J|en|Triple J}} |{{iw|Triple J Hottest 100|«100 самых хитовых треков всех времён»|en|Triple J Hottest 100}} |1 |<ref name="Triple J 1991" /> |- |1993 |''[[Rolling Stone]]'' |«100 үздік музыкалық бейнебаян» |2 |<ref name="RS 1993 video">{{cite web|title=Rolling Stone: "The 100 Top Music Videos"|url=http://www.rockonthenet.com/archive/1993/rsvideo.htm|publisher=Rock On The Net|date=1993-10|lang=en|access-date=2013-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924101222/http://www.rockonthenet.com/archive/1993/rsvideo.htm|archive-date=2014-09-24|url-status=live}}</ref> |- |1997 |[[Рок-н-ролл даңқ залы]] |«Рок-н-роллды қалыптастырған әндер» |N/A |<ref name="Hall of Fame 1997" /> |- |1998 |Triple J |{{iw|Triple J Hottest 100|«100 самых хитовых треков всех времён»|en|Triple J Hottest 100}} |1 |<ref name="Triple J 1998" /> |- |1999 |[[MTV]] |«Осы уақытқа дейін түсірілген 100 ұлы музыкалық бейнебаян» |3 |<ref name="MTV 1999 video">{{cite web|title=MTV: '100 Greatest Music Videos Ever Made'|url=http://www.rockonthenet.com/archive/1999/mtv100.htm|publisher=Rock On The Net|year=1999|lang=en|access-date=2013-10-07|archive-url=https://www.webcitation.org/6HaB94VFh?url=http://www.rockonthenet.com/archive/1999/mtv100.htm|archive-date=2013-06-23|url-status=live}}</ref> |- |1999 |''[[Kerrang!]]'' |«Барлық уақыттағы 100 ұлы трек!» |1 |<ref>Kerrang! magazine, issue 746, 17 апреля 1999. (voted by readers).</ref> |- |2000 |[[VH1]] |«100 ұлы рок-әні» |41 |<ref name="VH1 2000" /> |- |2000 |VH1 |«ТВ-дегі 100 ұлы рок-н-ролл сәті» |18 |<ref name="VH1 2000 video">{{cite web|title=VH-1's 100 Greatest Rock & Roll Moments|url=http://www.amiannoying.com/%28S%28kbtodvygih5iyiprvdctv414%29%29/collection.aspx?collection=5772|publisher=AmIAnnoying.com|lang=en|access-date=2013-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102080358/http://www.amiannoying.com/(S(chulnrpruoqwlamlkwvekgjj))/collection.aspx?collection=5772|archive-date=2016-01-02|url-status=live}}</ref> |- |2000 |''MTV мен Rolling Stone'' |«100 ұлы поп-әні» |3 |<ref name="MTV/RS 2000" /> |- |2001 |[[Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Америка дыбыс жазу компаниялары қауымдастығы]] |«[[Ғасыр әндері]]<nowiki/>» |80 |<ref name="RIAA 2001" /> |- |2001 |VH1 |«100 ұлы видео» |4 |<ref name="VH1 2001 video">{{cite web|title=News Summary: Model Patient|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,108354,00.htm|author=Susman, Gary|publisher=EW.com|date=2001-05-02|lang=en|access-date=2007-04-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20090315001433/http://www.ew.com/ew/article/0%2C%2C108354%2C00.htm|archive-date=2009-03-15|url-status=dead}}</ref> |- |2002 |''[[NME]]'' |«Барлық уақыттағы 100 ұлы сингл» |2 |<ref name="NME 2002" /> |- |2002 |''Kerrang!'' |«Барлық уақыттағы 100 ұлы сингл» |1 |<ref name="Kerrang! 2002" /> |- |2003 |VH1 |«Соңғы 25 жылдағы 100 ұлы ән» |1 |<ref name="VH1 2003" /> |- |2003 |''[[Q (журнал)|Q]]'' |«Барлық уақыттағы 1001 ең жақсы ән» |3 |<ref name="Q 2003" /> |- |2004 |''Rolling Stone'' |«[[Rolling Stone журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән|Барлық уақыттағы 500 ең ұлы ән]]<nowiki/>» |9 |<ref name="RS 2004" /> |- |2005 |''NME'' |«Барлық уақыттағы ең жақсы әндердің жаһандық сауалнамасы» |6 |<ref name="NME 2005" /> |- |2007 |VH1 |«1990 жылдардағы 100 ұлы ән» |1 |<ref name="VH1 2007" /> |- |2007 |''Rolling Stone'' |«Барлық уақыттағы 100 ұлы гитаралық ән» |10 |<ref name="RS 2007" /> |- |2009 |Triple J |{{iw|Triple J Hottest 100|«100 самых хитовых треков всех времён»|en|Triple J Hottest 100}} |1 |<ref name="Triple J 2009" /> |- |2009 |VH1 |«100 ұлы хард-рок әні» |7 |<ref name="VH1 2009" /> |- |2011 |''[[Time]]'' |«БАРЛЫҚ УАҚЫТТАҒЫ 100 ұлы ән» |N/A |<ref name="Time 2011" /> |- |2011 |''Rolling Stone'' |«[[Rolling Stone журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән|Барлық уақыттағы 500 ең ұлы ән]]<nowiki/>» |9 |<ref name="RS 2011" /> |- |2012 |''NME'' |«1990 жылдардағы 100 үздік трек» |2 |<ref name="NME 2012" /> |- |2014 |''NME'' |«[[New Musical Express журналы бойынша барлық уақыттағы ең ұлы 500 ән|Барлық уақыттағы 500 ең ұлы ән]]<nowiki/>» |1 |<ref name="NME 2014" /> |- |2017 |[[Ұлттық дыбыс жазу өнері мен ғылымдарының академиясы|Дыбыс жазу өнері мен ғылымдарының академиясы]] |[[Грэмми» сыйлығының Даңқ залы|«Грэмми» сыйлығының Даңқ залы]]на қабылданды |N/A |<ref>{{cite web|title=Grammy Hall of Fame Adds 25 Recordings|url=https://www.grammy.com/news/grammy-hall-of-fame-adds-25-recordings|publisher=grammy.com|date=2016-11-28|lang=en|access-date=2018-04-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20170211125859/https://www.grammy.com/news/grammy-hall-of-fame-adds-25-recordings|archive-date=2017-02-11|url-status=live}}</ref> |- |} |} == Музыкалық бейнебаяны == [[Сурет:CastingCallSmellsLikeTeenSpirit.jpg|left|230px|thumb|«Smells Like Teen Spirit» бейнебаянының массовкасына қатысқысы келетіндерге арналған топтың газеттегі хабарландыруы]] «Smells Like Teen Spirit» музыкалық бейнебаяны [[Самуэль Байер]]дің режиссерлік дебюті болды. Кинематографистің пікірінше, ол оның портфолиосы соншалықты жұтаң болғандықтан шақырылды, сол себепті топ одан «панктық» және «корпоративтік емес» тәсілді күтті.<ref name="classicalbums">''Classic Albums—Nirvana: Nevermind'' [DVD]. Isis Productions, 2004.</ref> Бейненің тұжырымдамасы анархиялық бүлікпен аяқталатын мектеп концертін бейнеледі. Сюжет Джонатан Капланның «[[Шектен шығу]]<nowiki/>» фильмінен,{{efn|Фильмнің соңында балалар ата-аналарын мектепке қамап тастап, өрт қою және көліктерді қирату арқылы жаппай тәртіпсіздік ұйымдастырады. Кобейн бұл туынды туралы: «Бұл фильм менің тұлға ретінде қалыптасуыма үлкен әсер етті», — деп айтқан болатын.|комм.}}<ref name="AfishaSLTS3">{{cite web|url=https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|title=История одной песни «Smells Like Teen Spirit»|publisher=''[[Афиша (журнал)|Афиша]]''|lang=ru|access-date=2018-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130619051440/https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|archive-date=2013-06-19}}</ref> сондай-ақ [[Ramones|The Ramones]] тобының қатысуымен түсірілген «[[Рок-н-ролл мектебі]]<nowiki/>» комедиясынан шабыт алған.<ref name="classicalbumsvideo">«The Making of the 'Smells Like Teen Spirit' Video». ''Classic Albums—Nirvana: Nevermind'' [DVD]. Isis Productions, 2004.</ref> [[Калвер-Сити]]дегі киностудияда түсірілген бейнеклипте топ орта мектептің спорт залындағы {{iw|Пеп ралли|студенттік жиналыста|en|Pep rally}} трибунада отырған енжар жасөспірімдер аудиториясының алдында өнер көрсетеді. Музыканттардың жанында [[Анархизм|анархия]] символының ([[Шеңбер ішіндегі А әрпі|шеңбердегі қызыл «А» әрпі]]) белгілері бар қара көйлек киген [[Чирлидинг|чирлидер]]лер билеп жүр. Бейнебаяннан кейінірек [[Fear Factory]] металл тобының фронтмені ретінде танымал болған [[Бертон Белл|Бёртон Си Белл]]дің кішігірім көрінісін байқауға болады.<ref>{{cite web|url=http://www.blabbermouth.net/news/fear-factory-frontman-how-i-ended-up-appearing-in-nirvana-s-smells-like-teen-spirit-video/|title=FEAR FACTORY Frontman: How I Ended Up Appearing In NIRVANA's 'Smells Like Teen Spirit' Video|publisher=blabbermouth.net|date=2012-07-31|access-date=2017-10-02|lang=en|archive-date=2018-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402101923/http://www.blabbermouth.net/news/fear-factory-frontman-how-i-ended-up-appearing-in-nirvana-s-smells-like-teen-spirit-video|url-status=live}}</ref> Сондай-ақ онда әскери-теңіз комбинезонын киген және швабрамен билеп жүрген тазалықшы (рөлін Тони Де Ла Роса ойнайды) бар. Бейненің соңында жиналған студенттер сахнаға басып кіріп, топтың аппаратурасын қирата бастайды. Клипте көрсетілген хаос массовка арасындағы нағыз наразылықтың нәтижесі болды. Жасөспірімдерді әннің көптеген реплейлерін тыңдата отырып, түсірілім күні бойы трибунада отыруға мәжбүр етті. Қорытындылай келе, Кобейн Байерді массовканың сахнада «[[Слем|слэм]]десуіне» рұқсат беруге көндірді, сөйтіп топ хаос эпицентрінде таспаға басылды. Курттың айтуынша: «Балалар билеуге шыққан бойда, олар жай ғана "бар […]" деді, өйткені олар күні бойы осының бәрінен шаршаған еді».{{sfn|Azerrad|1994|pp=190–191}} Кобейнге Байердің алғашқы монтажы ұнамады және ол нәтижеге қанағаттанғанша бейнені өңдеуді жеке өзі басқарды.<ref name="qpg542">''Nirvana and The Story of Grunge''. ''Q''. p. 54. Желтоқсан 2005.</ref> Музыканттың негізгі толықтыруларының бірі клиптің көп бөлігінде жасырылған оның беті ірі планда көрсетілетін предпоследний бейнеряд болды.<ref name="qpg542" /> Байер кейінірек өзі жұмыс істеген басқа артистерге қарағанда, Кобейн атаққұмарлықты емес, «бейнебаянның [өз тобының рухына] шынымен сәйкес келуін» ойлағанын атап өтті.<ref name="classicalbumsvideo2">«The Making of the 'Smells Like Teen Spirit' Video». ''Classic Albums—Nirvana: Nevermind'' [DVD]. Isis Productions, 2004.</ref> Клиптің шамамен алынған бюджеті 30 000-нан 50 000 долларға дейінгі соманы құрады.<ref>{{cite web|author=Ganz, Caryn|date=2010-09-10|title="Smells Like Teen Spirit" Smells Like It’s 19 Today|publisher=Yahoo.com|url=http://new.music.yahoo.com/blogs/stopthepresses/277601/smells-like-teen-spirit-smells-like-its-19-today/|access-date=2011-01-11|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100917001818/http://new.music.yahoo.com/blogs/stopthepresses/277601/smells-like-teen-spirit-smells-like-its-19-today|archive-date=2010-09-17|lang=en}}</ref> Осы кезеңде [[MTV]] [[Эфирді бағдарламалау|телеэфирін бағдарламалау]]мен айналысқан Эми Файннертидің айтуынша: «„Smells Like Teen Spirit“ клипі MTV-ді толығымен өзгертті, ол топты танымал етті, үйіп-төгіп пластинкаларды сатуға көмектесті. Бірақ MTV арнасы да өте танымал болды, онда жұмыс істеуге және өз идеяларын жүзеге асыруға арналған жаңа бағыттар, бұл нәрсе қажет болған жаңа буын пайда болды».<ref name="classicalbums">''Classic Albums—Nirvana: Nevermind'' [DVD]. Isis Productions, 2004.</ref> Әннің өзі сияқты, бейне де сыншылар тарапынан жақсы қабылданды. Мәселен, ''Rolling Stone'' журналисі [[Дэвид Фрике]] былай деп атап өтті: «Ол үлкен мектепте өтуі мүмкін ең жақсы концерт сияқты көрінді: қолдау тобы, билер, анархия, бәрінің үстінде қалықтаған қауіп рухы — мұның бәрі сонда болды! Теледидардан мұндай ештеңе көруге болмайтын еді».<ref name="classicalbums" /> Синглдер арасындағы 1-ші орынға қоса, «Teen Spirit» сонымен қатар ''[[Village Voice]]'' газетінің «[[Pazz & Jop]]<nowiki/>» сауалнамасында 1991 жылдың ең үздік клиптерінің рейтингін басқарды.<ref>{{cite web|author=Christgau, Robert|date=1992-03-03|title=The 1991 Pazz & Jop Critics Poll|publisher=RobertChristgau.com|url=http://www.robertchristgau.com/xg/pnj/pjres91.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20060507034515/http://www.robertchristgau.com/xg/pnj/pjres91.php|archive-date=2006-05-07|access-date=2007-05-19|lang=en}}</ref> Бейнебаян 1992 жылғы [[MTV Video Music Awards]] сыйлығын тапсыру рәсімінде екі марапатпен — «[[Дебютант үздік бейнебаяны үшін MTV Video Music Award|Үздік жаңа әртіс]]<nowiki/>» пен «[[Үздік альтернативті бейнебаян үшін MTV Video Music Award|Үздік альтернативті топ]]<nowiki/>» — атап өтілді.<ref>{{cite web|year=2006|title=Past Winners Database|work=Los Angeles Times|url=http://theenvelope.latimes.com/extras/lostmind/year/1992/1992mtvv.htm|access-date=2006-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20061031053343/http://theenvelope.latimes.com/extras/lostmind/year/1992/1992mtvv.htm|archive-date=2006-10-31|lang=en}}</ref> Сондай-ақ клип [[MTV Europe]] телеарнасындағы ең танымал бейне ретінде «[[Гиннесс рекордтар кітабы]]на» енгізілді.<ref>{{cite web|date=2006-11-27|title=ABC News: Achieving Nirvana: Grunge Band's 'Teen Spirit' is Top Song of Past Two Decades|publisher=''ABC News''|url=http://abcnews.go.com/WNT/story?id=2682023&page=1|access-date=2006-12-01|lang=en|archive-date=2009-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20090314214828/http://abcnews.go.com/WNT/story?id=2682023&page=1|url-status=live}}</ref> ''Rolling Stone'' журналының редакциясы бейнеклипке 1993 жылғы «100 үздік музыкалық бейне» тізімінде 2-орынды берді.<ref name="RS 1993 video2">{{cite web|date=1993-10|title=Rolling Stone: "The 100 Top Music Videos"|publisher=Rock On The Net|url=http://www.rockonthenet.com/archive/1993/rsvideo.htm|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2014-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20140924101222/http://www.rockonthenet.com/archive/1993/rsvideo.htm|url-status=live}}</ref> Өз кезегінде, 1999 жылы MTV телеарнасы оны «бұрын-соңды жасалған 100 үздік музыкалық бейнеролик» рейтингінің 3-жолында атап өтті.<ref name="MTV 1999 video2">{{cite web|year=1999|title=MTV: '100 Greatest Music Videos Ever Made'|publisher=Rock On The Net|url=http://www.rockonthenet.com/archive/1999/mtv100.htm|access-date=2013-10-07|lang=en|archive-date=2013-06-23|archive-url=https://www.webcitation.org/6HaB94VFh?url=http://www.rockonthenet.com/archive/1999/mtv100.htm|url-status=live}}</ref> 2000 жылы [[VH1]] телеарнасы «Teen Spirit»-ке «ТВ-дағы 100 ұлы рок-н-роллдық сәт» тізімінің 18-позициясын беріп, «бейнебаян [әлемге] альтернативті рокты коммерциялық және поп-мәдени әлеуеттің [ракурсынан] ашты» деп атап өтті.<ref name="VH1 2000 video2">{{cite web|title=VH-1's 100 Greatest Rock & Roll Moments|publisher=AmIAnnoying.com|url=http://www.amiannoying.com/%28S%28kbtodvygih5iyiprvdctv414%29%29/collection.aspx?collection=5772|access-date=2013-10-24|lang=en|archive-date=2016-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160102080358/http://www.amiannoying.com/(S(chulnrpruoqwlamlkwvekgjj))/collection.aspx?collection=5772|url-status=live}}</ref> 2001 жылы клип VH1 телеарнасының «100 үздік бейне» рейтингінде 4-орынды иеленді.<ref name="VH1 2001 video2">{{cite web|author=Susman, Gary|date=2001-05-02|title=News Summary: Model Patient|publisher=EW.com|url=http://www.ew.com/ew/article/0,,108354,00.htm|access-date=2007-04-09|lang=en|archive-date=2009-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20090315001433/http://www.ew.com/ew/article/0%2C%2C108354%2C00.htm|url-status=dead}}</ref> 2005 жылы бейнебаян [[MTV Россия]] мен ''[[Rolling Stone Russia]]'' өткізген «Әлемді өзгерткен 20 батыстық клип» онлайн-сауалнамасында көш бастады.<ref name="автоссылка3">''[[Rolling Stone Russia]]'', Маусым 2005.</ref> Кейіннен бұл бейнебаянға екі пародия түсірілді: музыкалық комик [[Оғаш Эл Янкович|«Оғаш Эл» Янкович]]тің «[[Smells Like Nirvana]]<nowiki/>» клипі (1992), сондай-ақ [[Боб Синклер]]дің «{{iw|Rock This Party (Everybody Dance Now)|«Rock This Party (Everybody Dance Now)»|en|Rock This Party (Everybody Dance Now)}}<nowiki/>» клипі (2006). 2009 жылы [[Vevo]] стримингтік сервисі іске қосылғаннан кейін [[YouTube]]-те жарияланған «Smells Like Teen Spirit» музыкалық бейнебаяны 2025 жылдың қыркүйегіндегі жағдай бойынша 2 миллиардтан астам қаралымға ие.<ref>{{Cite web|title=Nirvana - Smells Like Teen Spirit|publisher=NirvanaVEVO|work=YouTube|date=2009-06-16|access-date=2019-12-26|url=https://www.youtube.com/watch?v=hTWKbfoikeg|lang=en}}</ref> 2019 жылдың соңында бұл клип YouTube пайдаланушылары арасында «1990 жылдардағы ең танымал бейнелер» арасында екінші орынды иеленіп (990 млн қаралым), тек [[Guns N’ Roses]] рок-тобының «[[November Rain]]<nowiki/>» балладасына (1,4 млрд) есе жіберді; үшінші орынды [[The Cranberries]] тобының «[[Zombie (ән)|Zombie]]<nowiki/>» әні (1 млрд) иеленді.<ref>{{cite web|url=https://daily.afisha.ru/news/32873-youtube-nazval-samye-populyarnye-klipy-poslednih-chetyreh-desyatiletiy/|title=YouTube назвал самые популярные клипы последних четырех десятилетий|publisher=''Афиша''|lang=ru|date=2019-12-14|access-date=2019-12-20|archive-date=2019-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20191215005724/https://daily.afisha.ru/news/32873-youtube-nazval-samye-populyarnye-klipy-poslednih-chetyreh-desyatiletiy/}}</ref> === Гитарасы === 2022 жылдың мамырында Кобейннің «Smells Like Teen Spirit» клипінде (а corkе де ''[[Nevermind]]'' және ''[[In Utero (альбом)|In Utero]]'' альбомдарын жазу кезінде және кейбір концерттерде)<ref name="Variety">{{cite web|url=https://variety.com/2022/music/news/kurt-cobain-guitar-auction-smells-like-teen-spirit-1235274844/|title=Kurt Cobain’s ‘Smells Like Teen Spirit’ Guitar Auctions for Nearly $5 Million|author=Garcia, Thania|lang=en|date=2022-05-22|access-date=2022-05-26|publisher=''[[Variety]]''|archive-date=2022-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220526102911/https://variety.com/2022/music/news/kurt-cobain-guitar-auction-smells-like-teen-spirit-1235274844/|url-status=live}}</ref> пайдаланған 1969 жылғы [[Fender Mustang|Competition Lake Placid Blue Mustang]] гитарасы аукционға қойылды. Сауда-саттық [[Нью-Йорк]]тегі [[Hard Rock Cafe]]-де 150 000 долларлық бастапқы бағамен өтті. Лотқа деген үлкен қызығушылықтың арқасында аспаптың түпкілікті құны 4,5 миллион долларды құрап (алымдарды есептемегенде), аукциондарда сатылған ең қымбат [[электр гитара]]ға айналды. Аспаптың жаңа иесі {{iw|Джим Ирсей|Джим Ирсей|en|Jim Irsay}} болды, ол бұған дейін аукционда [[Дэвид Гилмор]]дың {{iw|The Black Strat|The Black Strat|en|The Black Strat}} гитарасын 3,9 миллионға сатып алған, сондай-ақ [[Элвис Пресли]], [[Джордж Харрисон]], [[Джон Леннон]], [[Пол Маккартни]], [[Эрик Клэптон]], [[Джерри Гарсия]], [[Принс]], [[Лес Пол]] және [[Боб Дилан]]ның гитараларына иелік ететін танымал гитара коллекционері (және тиісті жылжымалы көрменің иесі). «Мен әлемге деген көзқарасымызды өзгерткен американдық мәдениеттің тағы бір бөлшегін сақтап, қорғағаныма өте қуаныштымын» — деп мәлімдеді коллекционер. Өз кезегінде, сауда-саттық соның аясында өткен {{iw|Julien’s Auctions|Julien’s Auctions|en|Julien's Auctions}} аукцион үйінің президенті Даррен Жюльен былай деп атап өтті: «Курт Кобейннің және бүкіл рок-музыка тарихының мәдени тұрғыдан ең маңызды әрі тарихи тұрғыдан ең құнды гитараларының бірі болып табылатын осы аңызға айналған аспаптың менің туған [[Индиана]] штатыма, Джим Ирсейдің әйгілі естелік заттар коллекциясының бір бөлігі болу үшін оралуы — үлкен мәртебе. […] Мұндай аукцион өмірде бір-ақ рет болады, ол менің кәсіби мансабымдағы ең үлкен артықшылықтардың біріне айналды». Сатылған гитара Курт Кобейннің ең сүйікті аспаптарының бірі және оның мансабындағы Mustang маркалы негізгі гитаралардың бірі еді: «Мен солақаймын, қолайлы бағамен солақайларға арналған жоғары деңгейлі гитараларды табу оңай емес. Бірақ әлемдегі барлық гитаралардың ішінде маған Fender Mustang бәрінен де қатты ұнайды. Менде оның тек екеуі ғана болды».<ref name="Variety2">{{cite web|url=https://variety.com/2022/music/news/kurt-cobain-guitar-auction-smells-like-teen-spirit-1235274844/|title=Kurt Cobain’s ‘Smells Like Teen Spirit’ Guitar Auctions for Nearly $5 Million|author=Garcia, Thania|lang=en|date=2022-05-22|access-date=2022-05-26|publisher=''[[Variety]]''|archive-date=2022-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220526102911/https://variety.com/2022/music/news/kurt-cobain-guitar-auction-smells-like-teen-spirit-1235274844/|url-status=live}}</ref> Соңғы 12 жыл ішінде гитара {{iw|Поп-мәдениет мұражайы|Сиэтлдегі Поп-мәдениет мұражайында|en|Museum of Pop Culture}} музыканттың үш Sonic Blue «Sky-Stang» мустангтарының бірімен бірге көрмеге қойылды. Дегенмен, бұл гитара Кобейн ешқашан иелік еткен жалғыз Mustang маркалы {{Comment|Competition Stripe|Competition Stripe Mustang-ның айрықша ерекшелігі — корпустағы Shelby Mustang автомобильдер сериясына сілтеме жасайтын „жарыс“ жолақтары}} аспап болуымен ерекшеленеді.<ref>{{cite web|url=https://www.musicradar.com/news/kurt-cobain-mustang-sold-auction-nirvana|title=Kurt Cobain's Smells Like Teen Spirit 1969 Competition Fender Mustang guitar sells for $4.5 million at auction|author=Laing, Rob|lang=en|publisher=''[[MusicRadar]]''|date=2022-05-23|access-date=2022-05-26|archive-date=2022-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20220526103103/https://www.musicradar.com/news/kurt-cobain-mustang-sold-auction-nirvana|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.vintageguitar.com/3281/fender-competition-mustang/|title=Fender Competition Mustang|author=Wright, Michael|lang=en|publisher=www.vintageguitar.com|access-date=26 мая 202|archive-date=2022-05-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20220518040045/http://www.vintageguitar.com/3281/fender-competition-mustang/|url-status=live}}</ref> == Концерттік орындаулары == «Smells Like Teen Spirit» әнінің алғашқы тірі «орындалуы» 1991 жылдың 17 сәуірінде [[сиэтл]]дік {{iw|OK Hotel|«OK Hotel»|en|OK Hotel}} қонақүйінде өтті.<ref>''With the Lights Out'' (p. 23) [CD liner notes]. Santa Monica: Geffen Records. 2004.</ref> Бұл жазба ''[[With the Lights Out]]'' бокс-сетінің DVD-інде кездеседі, сондай-ақ әннің қысқа үзінділері «Classic Albums: Nirvana — Nevermind» және «[[Хайп!|Hype!]]<nowiki/>» деректі фильмдеріне енген. «Smells Like Teen Spirit» мәтінінің алғашқы нұсқалары мен оның соңғы нұсқасы бір-бірінен өзгеше болғандықтан, кейбір жазбаларда ән өзгертілген мәтінмен кездеседі. Мәселен, әннің бірінші нұсқасы «Load up on guns, bring your friends» жолының орнына «Come out and play, make up the rules» жолымен басталған. Әннің алғашқы нұсқаларының аудиожазбасы ''With the Lights Out'' и ''[[Sliver: The Best of the Box]]'' жинақтарында бар. Тректің осыған ұқсас ертеректегі концерттік орындалуы [[Sonic Youth]] тобының алғашқы еуропалық туры кезінде түсірілген «[[1991: The Year Punk Broke]]<nowiki/>» деректі фильмінде кездеседі. Концерттік өнер көрсетулер кезінде топ әннің мәтіні мен қарқынын жиі өзгертіп отырған. Кейбір «тірі» нұсқаларда «our little group has always been» жолы «our little tribe has always been» болып өзгертілген, дәл осындай нұсқаны ''[[From the Muddy Banks of the Wishkah]]'' концерттік альбомынан естуге болады. ''[[Rolling Stone (журнал)|Rolling Stone]]'' журналының пікірінше, әннің бұл нұсқасы «Кобейннің әннің әуендік шекарасынан тыс бұралаңдап, осы әбден заезжен болған хитке жаңа өмір сыйлаған гитарасын [таспаға басып алды]».<ref>{{cite web|author=Ali, Lorraine|date=1998-02-02|title=''From the Muddy Banks of the Wishkah'' (review)|work=Rolling Stone|url=https://www.rollingstone.com/music/albumreviews/from-the-muddy-banks-of-the-wishkah-19980202|access-date=2015-02-02|lang=en|archive-date=2012-10-18|archive-url=https://www.webcitation.org/6BVpycdxC?url=http://www.rollingstone.com/music/albumreviews/from-the-muddy-banks-of-the-wishkah-19980202|url-status=live}}</ref> Композицияның атаулы орындалуы 1991 жылы [[Би-Би-Си|Би-би-си]]-дің «[[Top of the Pops]]<nowiki/>» шоуында өтті, оның барысында топ алдын ала жазылған музыкалық фонограмма астында ойнаудан бас тартты. Кобейн гитараға дерлік қол тигізбей, мәтінді үнемі өзгерте отырып (мысалы, ол «Load up on guns, bring your friends» жолын «Load up on drugs, kill your friends» деп өзгертті), демонстративті түрде төмен дауыспен шырқады. Кейіннен вокалист [[The Smiths]] тобының фронтмені [[Моррисси]]дің{{efn|1980 жылдары The Smiths тобының мүшелері де «Top of the Pops» шоуында «This Charming Man» әнін орындау кезінде дәл осылай саботаж жасаған болатын. Сол кезде Моррисси ұйымдастырушыларға шоудың толықтай жасанды екенін (бұдан әрі — барлық музыка фонограммамен орындалатынын) көрермендерге көрсету үшін сахнаға микрофонның орнына [[гладиолус]]тар шоғымен шығатынын және ән айтпайтынын мәлімдеген еді.|комм.}}<ref>Seven Ages of Rock. Part 7: «What the World Is Waiting For: British Indie», BBC, 2007. Time — 5:00-6:00</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=1PV4eiDi12w|title=TOTP - This Charming Man - The Smiths|publisher=''[[YouTube]]''|lang=en|access-date=2018-04-06|archive-date=2019-08-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20190805125332/https://www.youtube.com/watch?v=1PV4eiDi12w|url-status=live}}</ref>{{sfn|Cross|2001|p=208}} дауысына еліктеуге тырысқанын мәлімдеді. 2006 жылы шоу жабылғаннан кейін ''[[The Observer]]'' газеті Nirvana тобының «Smells Like Teen Spirit» әнін орындауын бағдарламаның ең үздік сәттері арасында 3-орынға лайық деп тапты.<ref>{{cite web|date=2006-07-16|title="Top of the Pops" shows|work=Guardian|location=UK|url=https://www.theguardian.com/music/2006/jul/16/32|access-date=2006-10-18|lang=en|archive-date=2013-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20130930035454/http://www.theguardian.com/music/2006/jul/16/32|url-status=live}}</ref> Бұл өнер көрсету «Live! Tonight! Sold Out!!» видеоальбомында бар. Әннің концерттік нұсқасы «[[Live at the Paramount]]<nowiki/>» жинағына енгізілген. == Кавер-нұсқалары == «Smells Like Teen Spirit» әнін көптеген музыканттар қайта шырқады. Алғашқы кавер-жазбалардың бірі [[Тори Эймос]]тың өзінің ''[[Crucify]]'' (1992) [[EP]]-інде жарық көрген фортепианолық нұсқасы болды, оны Кобейн «таңғы асқа арналған тамаша нұсқа» деп атады.{{sfn|Azerrad|1994|p=257}} 2000 жылы [[Melvins]] тобы {{iw|Лейф Гарретт|Лейф Гарретттің|en|Leif Garrett}} қатысуымен ''[[The Crybaby]]'' альбомы үшін тректің кавер-нұсқасын жазды, ал {{iw|The Bad Plus|The Bad Plus|en|The Bad Plus}} [[джаз]] триосы әнді өздерінің ''{{iw|These Are the Vistas|These Are the Vistas|en|These Are the Vistas}}'' дискісі үшін қайта орындады.<ref>{{cite web|author=Norris, Michele|date=2003-05-09|title=The Bad Plus|publisher=NPR.org|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=1258433|access-date=2007-04-07|lang=en|archive-date=2018-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407184311/https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=1258433|url-status=live}}</ref> Бұдан бөлек, композицияның кавер-нұсқасын {{iw|Xorcist|Xorcist|en|Xorcist}} [[индастриал]] тобы ''{{iw|Shut Up Kitty|Shut Up Kitty|en|Shut Up Kitty}}'' жинағы үшін жазып алды. 2006 жылы әннің өз нұсқасын түрлі альтернативті орындаушылардың электронды кавер-нұсқаларына маманданған {{iw|The Moog Cookbook|The Moog Cookbook|en|The Moog Cookbook}} тобы жазды. Сондай-ақ жапондық [[битбокс]]шы {{iw|Dokaka|Dokaka|en|Dokaka}} жазған әннің нұсқасы да кездеседі. Британдық [[The Flying Pickets]] тобы өзінің ''{{iw|The Original Flying Pickets: Volume 1|The Original Flying Pickets: Volume 1|en|The Original Flying Pickets: Volume 1}}'' альбомында әннің [[а капелла]] нұсқасын шығарды. Ән трибьют-альбомдарда да кездеседі: {{iw|Blanks 77|Blanks 77|en|Blanks 77}} тобының ''Smells Like Bleach: A Punk Tribute to Nirvana'' альбомы және панк-әнші {{iw|Беки Бондаж|Беки Бондаждың|en|Beki Bondage}} ''Smells Like Nirvana'' альбомы. 2005 жылы эстрада әншісі [[Пол Анка]] композицияны 1950 жылдардағы [[Свинг (музыкалық жанр)|свинг]] стилінде қайта шырқады. 2006 жылы [[Flyleaf]] тобы {{iw|Yahoo! Music Radio|Yahoo! Music Radio|en|Yahoo! Music Radio}} музыкалық сервисі үшін әннің кавер-нұсқасын жазды. 2007 жылы әнші [[Патти Смит]] тректің кавер-нұсқасын өзінің ''[[Twelve]]'' альбомына енгізіп, оған өзі жазған мәтінді қосты — ән [[кантри]] стилінде, [[банджо]]ның сүйемелдеуімен орындалды.<ref>{{cite web|url=http://www.openculture.com/2013/03/patti_smiths_cover_of_nirvanas_smells_like_teen_spirit_strips_the_song_down_to_its_heart.html|title=Patti Smith SLTS Cover|publisher=openculture.com|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2018-03-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20180331223445/http://www.openculture.com/2013/03/patti_smiths_cover_of_nirvanas_smells_like_teen_spirit_strips_the_song_down_to_its_heart.html|url-status=live}}</ref> Джаз пианисі [[Роберт Гласпер]] әннің кавер-нұсқасын америкалық әнші [[Лала Хэтэуэй]]мен және өзінің ''[[Black Radio]]'' альбомында жарық көрген The Experiment тобымен бірге жазып алды. Лонгплей 55-ші «[[Грэмми]]<nowiki/>» салтанатында «[[Үздік ритм-н-блюз альбомы үшін Грэмми сыйлығы»|Үздік ритм-н-блюз альбомы]]<nowiki/>» марапатымен атап өтілді.<ref>{{cite web|url=http://www.grammy.com/nominees/search?artist=&field_nominee_work_value=&year=2012&genre=27|title=The 55th Annual Grammy Awards Nominees List "R&B"|access-date=2016-02-07|publisher=National Academy of Recording Arts and Sciences|lang=en|archive-date=2016-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20161012152253/http://www.grammy.com/nominees/search?artist=&field_nominee_work_value=&year=2012&genre=27|url-status=live}}</ref> Өз кезегінде, «[[Курт Кобейн: Қарғыс атқан монтаж]]<nowiki/>» деректі фильмінде [[бельгия]]лық [[Scala & Kolacny Brothers]] қыздар хоры орындаған «Smells Like Teen Spirit» әнінің хор нұсқасы кездеседі. 2015 жылдың қаңтарында [[Дэниел Джонс (1979)|Дэниэл Джонс]] Аустралияның {{iw|Triple J|Triple J|en|Triple J}} радиостанциясындағы «Beat The Drum» хабарында әннің кавер-нұсқасын орындады.<ref>{{cite web|url=http://makingmyalbum.com/musician-learn-from-daniel-johns-smells-like-a-teen-spirit/|title=Archived copy|access-date=2015-01-19|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150120005813/http://makingmyalbum.com/musician-learn-from-daniel-johns-smells-like-a-teen-spirit/|archive-date=2015-01-20|lang=en}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.abc.net.au/triplej/musicnews/s4163713.htm|title=Triple J News|publisher=ABC|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2015-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20150201222714/http://www.abc.net.au/triplej/musicnews/s4163713.htm|url-status=live}}</ref> Уақыт өте келе «Smells Like Teen Spirit» басқа форматтарға бейімделді. Мәселен, немістің [[Хардкор-панк|хардкор тобы]] [[Atari Teenage Riot]] бұл әнді өзінің ''{{iw|Burn, Berlin, Burn!|Burn, Berlin, Burn!|en|Burn, Berlin, Burn!}}'' альбомындағы «Atari Teenage Riot» трегі үшін [[Сэмпл|сэмплдеді]]. Неміс техно-диджейі DJ Balloon да бұл композицияны өзінің «Monstersound» трегі үшін сэмплдеді.<ref>{{cite web|publisher=''Norddeutscher Rundfunk''|date=2001-04|title=DJ Balloon: 'Techno Rocker'|url=http://www.eurovision.de/index.html?/rueckblick/grandprix2001/ve_djballoon.html|lang=en|access-date=2007-05-31|archive-date=2011-08-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110816163315/http://www.eurovision.de/index.html?%2Frueckblick%2Fgrandprix2001%2Fve_djballoon.html|url-status=live}}</ref> Аспаптық кавер-нұсқасы (заңды шағымдардан жалтару үшін сәл өзгертілген музыкамен және «Self High-Five» деген басқа атаумен) [[World Championship Wrestling]] ұйымында рестлер [[Даймонд Даллас Пэйдж]]дің {{iw|музыкалық тақырыбы (рестлинг)|музыкалық тақырыбы|en|Music in professional wrestling}} ретінде қолданылды.<ref>{{cite web|author=Gentry, Joseph|date=2007-04-07|title=DDP Speaks On Jay-Z, WCW Days, Kanyon, More|publisher=PWHeadlines.com|url=http://www.pwheadlines.com/WWE/DDP_Speaks_On_Jay-Z_WCW_Days_Kanyon_More.shtml|access-date=2007-04-15|lang=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20111002093854/http://www.pwheadlines.com/WWE/DDP_Speaks_On_Jay-Z_WCW_Days_Kanyon_More.shtml|archive-date=2011-10-02|url-status=dead}}</ref> Өз кезегінде, американдық рэпер [[Канье Уэст]] жексенбілік құлшылықта [[госпел]]-[[хор]]мен бірге «Smells Like Teen Spirit» әнін қайта шырқап, әннің соңғы рефренін «[[Аллилуйя]]<nowiki/>» сөзіне ауыстырды.<ref>{{cite web|url=https://daily.afisha.ru/news/29139-kane-uest-perepel-hity-gruppy-nirvana-na-voskresnoy-sluzhbe/|title=Канье Уэст перепел хиты группы Nirvana на воскресной службе|publisher=''[[Афиша (журнал)|Афиша]]''|lang=ru|access-date=2019-10-30|archive-date=2019-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20191030184247/https://daily.afisha.ru/news/29139-kane-uest-perepel-hity-gruppy-nirvana-na-voskresnoy-sluzhbe/|url-status=live}}</ref> Бұл өнер көрсету оның «Sunday Service» ({{Lang-kk|Жексенбілік құлшылық}}) жобасының бір бөлігі болды және бірнеше айдан кейін жарық көрген ''[[Jesus Is King]]'' альбомының діни тақырыбымен үндестік тапты.<ref>{{cite web|url=https://daily.afisha.ru/news/31468-vyshel-treyler-dokumentalnogo-filma-kane-uesta-jesus-is-king/|title=Вышел трейлер документального фильма Канье Уэста «Jesus Is King»|publisher=''[[Афиша (журнал)|Афиша]]''|lang=ru|access-date=2019-10-30|archive-date=2019-10-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20191030183812/https://daily.afisha.ru/news/31468-vyshel-treyler-dokumentalnogo-filma-kane-uesta-jesus-is-king/}}</ref> == Пародиялары == [[Сурет:WeirdAlSmellsLikeNirvana.jpg|right|210px|thumb|Кобейн бейнесіндегі комик [[Оғаш Эл Янкович|«Оғаш Эл» Янкович]] «[[Smells Like Nirvana]]» әнін орындайды. Бұл трек ''[[Nevermind]]'' мұқабасына пародия жасалған ''[[Off the Deep End]]'' альбомында жарық көрген.]] Уақыт өте келе «Smells Like Teen Spirit» әнін пародиялайтын бірнеше музыкалық бейнебаян пайда болды. 1992 жылы музыкалық комик [[Оғаш Эл Янкович|«Оғаш Эл» Янкович]] топқа арналған «[[Smells Like Nirvana]]<nowiki/>» әнін жазды. Бұл әннің музыкалық бейнебаянында Янкович Кобейннің өзін, оның түсініксіз ән айту мәнерін, сондай-ақ әннің бұлыңғыр мағынасын пародиялады. Музыкант әнге көптеген комедиялық элементтер қосып, гитара солосын тамақ шаю дыбыстарымен, ысқырықтармен және тубамен алмастырды, ал «Yay!» айқайын [[сиыр]] мен [[қозы]]<nowiki/>ның дауыстарымен алмастырды. Пародия Nirvana тобының өзіне өте қатты ұнады<ref name="AfishaSLTS4">{{cite web|url=https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|title=История одной песни «Smells Like Teen Spirit»|publisher=''[[Афиша (журнал)|Афиша]]''|lang=ru|access-date=2018-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20130619051440/https://www.afisha.ru/article/onesong_smells/|archive-date=2013-06-19}}</ref> — Дэйв Гролдың айтуынша, ол мұны көргенде «міне, бұл — жетістік» екенін түсінген,<ref>{{cite web|date=2006-09-19|title=Weird Al Yankovic Dishes On James Blunt, Discusses His Role As the Whitest, Nerdiest Rock Star Ever|work=Rolling Stone|url=https://www.rollingstone.com/music/news/weird-al-yankovic-dishes-on-james-blunt-discusses-his-role-as-the-whitest-nerdiest-rock-star-ever-20060919|access-date=2011-04-05|lang=en|archive-date=2011-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110427114936/http://www.rollingstone.com/music/news/weird-al-yankovic-dishes-on-james-blunt-discusses-his-role-as-the-whitest-nerdiest-rock-star-ever-20060919|url-status=live}}</ref> өз кезегінде Кобейн Янковичті «музыкалық данышпан» деп атаған.<ref name="AfishaSLTS4" /> 1995 жылы {{iw|Pansy Division|Pansy Division|en|Pansy Division}} [[квиркор]]-тобы өзінің ''{{iw|Pile Up|Pile Up|en|Pile Up}}'' альбомы үшін «Smells Like Queer Spirit» деп аталатын пародия жазды. Дегенмен, ұжымның гитаристі {{iw|Джон Джиноли|Джон Джиноли|en|Jon Ginoli}} өзінің нұсқасы пародия емес, «жылы лебізді құрмет» екенін алға тартты.<ref name="Teen Spirit at ten2">{{cite web |author=Lapriore, Elaine|title='Teen Spirit' at 10: An Unshakable Scent|work=The Washington Post|date=2001-09-02|url=https://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A25214-2001Aug31?language=printer|access-date=2009-08-01|lang=en|archive-date=2011-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20111020004706/http://www.washingtonpost.com/ac2/wp-dyn/A25214-2001Aug31?language=printer|url-status=dead}}</ref> 1996 жылы бұл ән [[World Championship Wrestling]] ұйымында өнер көрсеткен рестлер [[Даймонд Даллас Пейдж]]<nowiki/>дің музыкалық тақырыбына айналды. Трек «Self High-Five» деп аталды және «Smells Like Teen Spirit» әніне өте қатты ұқсайтын еді. Оған Дэйв Грол назар аударып, әнді «көшірме» деп атады және «WCW бізге ақша төлеуі керек» деп мәлімдеді.<ref>{{Cite web|url=http://www.wrestlezone.com/news/253249-dave-grohl-had-heat-with-ddpwcw-over-qself-high-fiveq|title=Dave Grohl Had Heat With DDP/WCW Over "Self High Five" - Wrestlezone|date=2012-04-17|work=Wrestlezone|access-date=2017-06-01|lang=en|archive-date=2017-10-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20171008082850/http://www.wrestlezone.com/news/253249-dave-grohl-had-heat-with-ddpwcw-over-qself-high-fiveq|url-status=live}}</ref> Кейіннен бұл музыкалық тақырып «Teen Spirit» әнінен өзгеше болуы үшін өзгертілді. Ешқандай сот талап-арыздары болған жоқ. «Smells Like Teen Spirit» бірнеше фильмде пародияланды. Сонымен, «[[Мулен Руж!]]<nowiki/>» кинолентасында бұл ән атаулы түнгі клубқа арналған «Can Can» сахнасы кезінде шырқалды.<ref>{{cite web|last=Feldman|first=Kate|date=2016-06-01|title=Ranking the musical numbers from ‘Moulin Rouge’ on the 15th anniversary of the film|url=http://www.nydailynews.com/entertainment/movies/ranking-songs-moulin-rouge-15th-anniversary-article-1.2656837|access-date=2016-10-23|lang=en|archive-date=2018-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407184007/http://www.nydailynews.com/entertainment/movies/ranking-songs-moulin-rouge-15th-anniversary-article-1.2656837|url-status=live}}</ref> «[[Маппеттер (фильм, 2011)|Маппеттер]]<nowiki/>» фильмінде ән [[Шаштараздық квартет|барбершоп-квартет]] стилінде пародияланады, оны таспаның кейіпкерлері: {{iw|Rowlf the Dog|Rowlf the Dog|en|Rowlf the Dog}}, {{iw|Link Hogthrob|Link Hogthrob|en|Link Hogthrob}}, {{iw|Sam Eagle|Sam Eagle|en|Sam Eagle}} және {{iw|Beaker (Маппет)|Beaker|en|Beaker (Muppet)}} [[Джек Блэк]] қатысқан сахна кезінде орындайды, ал Джек Блэк олардың «барлық уақыттағы ең ұлы әндердің бірін құртып жатқанын» мәлімдейді.<ref>{{cite web|last=Gallo|first=Phil|title='Muppets' Movie Soundtrack Features Feist, Flight of the Conchords, Andrew Bird|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/muppets-soundtrack-feist-flight-conchords-246217|access-date=2013-07-11|work=The Hollywood Reporter|date=2011-10-10|lang=en|archive-date=2014-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20140316104206/http://www.hollywoodreporter.com/news/muppets-soundtrack-feist-flight-conchords-246217|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.allmusic.com/album/the-muppets-original-soundtrack-mw0002228277|first=Chrysta|last=Cherrie|title=Muppets OST|access-date=2014-02-14|work=Allmusic|lang=en|archive-date=2018-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407183423/https://www.allmusic.com/album/the-muppets-original-soundtrack-mw0002228277|url-status=live}}</ref> Әннің кавер нұсқасы (Think Up Anger тобының орындауында) «{{iw|Дар ағашы (фильм, 2015)|«Дар ағашы»|en|The Gallows}}» лентасының трейлерлерінің бірінде көрсетілді.<ref>{{cite web|last=Campbell|first=Christopher|date=2015-05-21|title=The Gallows Trailer: Smells Like Teen Death|url=https://filmschoolrejects.com/the-gallows-trailer-smells-like-teen-death-5470a9390f32#.qb67y34cb|publisher=''Film School Rejects''|access-date=2016-10-23|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408010246/https://filmschoolrejects.com/the-gallows-trailer-smells-like-teen-death-5470a9390f32/#.qb67y34cb|url-status=live}}</ref> «[[Пэн: Нетландияға саяхат]]<nowiki/>» фильмінде [[Питер Пэн]] Неверлендке алғаш рет келген кезде «Smells Like Teen Spirit» әнін Қара Сақал ([[Хью Джекман]]) орындайды.<ref>{{cite web|last=Frost|first=Caroline|date=2015-10-19|title=Joe Wright Reveals How Nirvana Anthem 'Smells Like Teen Spirit' Made It Into Neverland Prequel 'Pan'|url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2015/10/19/pan-film-joe-wright_n_8330856.html|work=The Huffington Post|access-date=2016-10-23|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408073318/https://www.huffingtonpost.co.uk/2015/10/19/pan-film-joe-wright_n_8330856.html|url-status=live}}</ref> 2016 жылы Италияның [[Чезена]] қаласында бір уақытта 1200 музыкант өнер көрсеткен концерт өтті. Орындалған рок-хиттердің арасында «Smells Like Teen Spirit» әні де болды.<ref>{{cite web|url=https://meduza.io/shapito/2016/07/28/1200-muzykantov-sobralis-na-odnoy-stsene-i-sygrali-luchshie-rok-hity|title=1200 музыкантов собрались на одной сцене и сыграли лучшие рок-хиты|publisher=''Медуза''|lang=ru|access-date=2018-04-07|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408073443/https://meduza.io/shapito/2016/07/28/1200-muzykantov-sobralis-na-odnoy-stsene-i-sygrali-luchshie-rok-hity|url-status=live}}</ref> Бірнеше күн ішінде бұл өнер көрсетудің видеосы [[YouTube]]-те бір жарым миллион қаралым жинады.<ref>{{cite web|url=https://www.ridus.ru/news/243220|title=Тысяча музыкантов одновременно исполнили бессмертный хит Nirvana|lang=ru|access-date=2018-04-07|publisher=''Ридиус''|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408073252/https://www.ridus.ru/news/243220|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?time_continue=9&v=Ul8vqaGGnY0|title=Smells Like Teen Spirit - Rockin'1000 That's Live Official|publisher=''YouTube''|lang=en|access-date=2018-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20231127172118/https://www.youtube.com/watch?time_continue=9&v=Ul8vqaGGnY0|archive-date=2023-11-27}}</ref> == Композициялар тізімі мен шығарылым форматтары == {{col-begin}} {{col-break}} '''{{ту|Ұлыбритания}} Ұлыбритания; [[Күйтабақ|7 дюймдік сингл]] {{small|(DGC 5)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:30 # «[[Drain You]]» (Кобейн) — 3:44 '''{{ту|Ұлыбритания}} Ұлыбритания; 12 дюймдік сингл {{small|(DGCT 5)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 5:01 # «Drain You» (Кобейн) — 3:43 # «Even in His Youth» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 3:03 * Құрамында «Smells Like Teen Spirit» әнінің альбомдық нұсқасы бар. '''{{ту|Ұлыбритания}} Ұлыбритания; [[компакт-диск]] {{small|(DGCTD 5)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:30 # «Drain You» (Кобейн) — 3:43 # «Even in His Youth» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 3:03 # «[[Aneurysm]]» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:44 '''{{ту|Ұлыбритания}} Ұлыбритания; 12 дюймдік «picture disc» {{small|(DGCTP 5)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 5:01 # «Even in His Youth» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 3:03 # «Aneurysm» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:44 * Құрамында «Smells Like Teen Spirit» әнінің альбомдық нұсқасы бар. {{col-break}} '''{{ту|АҚШ}} Америка Құрама Штаттары; [[Күйтабақ|7 дюймдік сингл]] {{small|(DGCS7-19050)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:30 # «Even in His Youth» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 3:03 '''{{ту|АҚШ}} Америка Құрама Штаттары; компакт-диск {{small|(DGCDS-21673)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:30 # «Even in His Youth» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 3:03 # «Aneurysm» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:44 '''{{ту|АҚШ}} Америка Құрама Штаттары; [[компакт-кассета]] {{small|(DGCCS-19050)}}''' # «Smells Like Teen Spirit» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 4:30 # «Even in His Youth» (Кобейн, Грол, Новоселич) — 3:03 {{col-break}} {{col-end}} == Жазба қатысушылары == * [[Курт Кобейн]] — [[гитара]], [[вокал]] * [[Крис Новоселич]] — [[бас-гитара]] * [[Дэйв Грол]] — [[ұрмалы аспаптар]] * [[Бутч Виг]] — [[дыбыс инженері]], [[Музыкалық продюсер|продюсер]] * {{iw|Энди Уоллес|Энди Уоллес|en|Andy Wallace (producer)}} — [[микширование]] == Чарттары мен сертификаттауы == {{col-start}} {{col-2}} === Апталық чарттары === {| class="wikitable sortable ts-columnstyle-center-2" |- !Чарты (1991—1992) !Жоғары<br>позициясы |- |{{ту|Аустралия}} ''[[ARIA Charts|Аустралия]]''<ref>{{cite web|title=Australian-charts.com – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|publisher=ARIA Top 50 Singles|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408092634/http://www.australian-charts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s}}</ref> |5 |- |{{ту|Аустрия}} ''[[Ö3 Austria Top 40|Аустрия]]''<ref>{{cite web|title=Austriancharts.at – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Ö3 Austria Top 40|lang=de|access-date=2018-04-07|url=http://www.austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408092819/http://www.austriancharts.at/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s}}</ref> |8 |- |{{ту|Бельгия}} ''[[Ultratop|Бельгия]]''<ref>{{cite web|title=Ultratop.be – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Ultratop 50|lang=de|access-date=2018-04-07|url=http://www.ultratop.be/nl/song/955/Nirvana-Smells-Like-Teen-Spirit|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408092954/http://www.ultratop.be/nl/song/955/Nirvana-Smells-Like-Teen-Spirit}}</ref> |1 |- |{{ту|Ұлыбритания}} ''[[UK Singles Chart|Ұлыбритания]]''<ref>{{cite web|title=Nirvana: Artist Chart History|work=Official Charts Company|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.officialcharts.com/search/artists/nirvana/|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408093122/http://www.officialcharts.com/search/artists/nirvana/}}</ref> |7 |- |{{ту|Германия}} ''[[GfK Entertainment Charts|Германия]]''<ref>{{cite web|title=Musicline.de – Nirvana Single-Chartverfolgung|work=Musicline.de – Nirvana Single-Chartverfolgung|lang=de|access-date=2018-04-07|url=http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Nirvana/?type=single|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408093259/http://musicline.de/de/chartverfolgung_summary/artist/Nirvana/?type=single}}</ref> |2 |- |{{ту|Еуропа}} ''[[European Hot 100 Singles|Еуропа]]''<ref>{{cite web|title=Billboard magazine - 7 March 1992 - p. 39 - "Hits of the World" section under "Eurochart Hot 100"|work=americanradiohistory.com|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.americanradiohistory.com/hd2/IDX-Business/Music/Archive-Billboard-IDX/IDX/90s/1992/Billboard-1992-03-07-OCR-Page-0037.pdf#search=%22eurochart%20nirvana%20spirit%22}}</ref> |4 |- |{{ту|Ирландия}} ''[[Irish Singles Chart|Ирландия]]''<ref>{{cite web|title=The Irish Charts – Search Results – Smells Like Teen Spirit|work=Irish Singles Chart|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://irishcharts.ie/search/placement?page=1&placement%5Btitle%5D=Smells+Like+Teen+Spirit|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408093534/http://irishcharts.ie/search/placement?page=1&placement%5Btitle%5D=Smells+Like+Teen+Spirit}}</ref> |15 |- |{{ту|Испания}} ''[[Productores de Música de España|Испания]]''<ref>{{cite web|title=Billboard magazine - 21 August 1992 - p. 59 - "Hits of the World" section under "Spain"|work=americanradiohistory.com|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.americanradiohistory.com/hd2/IDX-Business/Music/Archive-Billboard-IDX/IDX/90s/1992/Billboard-1992-08-21-OCR-Page-0051.pdf#search=%22eurochart%20nirvana%20spirit%22}}</ref> |1 |- |{{ту|Италия}} ''[[Federazione Industria Musicale Italiana|Италия]]''<ref>{{cite web|title=Billboard magazine - 21 August 1992 - p. 659 - "Hits of the World" section under "Italy"|work=Federazione Industria Musicale Italiana|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.americanradiohistory.com/hd2/IDX-Business/Music/Archive-Billboard-IDX/IDX/90s/1992/Billboard-1992-08-21-OCR-Page-0051.pdf#search=%22eurochart%20nirvana%20spirit%22}}</ref> |3 |- |{{ту|Канада}} ''[[RPM (журнал)|Канада]]''<ref>{{cite web|title=Top RPM Singles: Issue 2060|work=RPM|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/image.aspx?Image=nlc008388.2060&URLjpg=http%3a%2f%2fwww.collectionscanada.gc.ca%2fobj%2f028020%2ff4%2fnlc008388.2060.gif&Ecopy=nlc008388.2060|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408093844/http://www.bac-lac.gc.ca/eng/discover/films-videos-sound-recordings/rpm/Pages/image.aspx?Image=nlc008388.2060&URLjpg=http%3a%2f%2fwww.collectionscanada.gc.ca%2fobj%2f028020%2ff4%2fnlc008388.2060.gif&Ecopy=nlc008388.2060}}</ref> |9 |- |{{ту|Нидерланд}} ''[[Dutch Top 40|Нидерланд]] (Dutch Top 40)''<ref>{{cite web|title=Nederlandse Top 40 – Nirvana|work=Dutch Top 40|lang=nl|access-date=2018-04-07|url=https://www.top40.nl/top40-artiesten|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408093952/https://www.top40.nl/top40-artiesten}}</ref> |3 |- |{{ту|Нидерланд}} ''[[Single Top 100|Нидерланд]] (Single Top 100)''<ref>{{cite web|title=Dutchcharts.nl – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Single Top 100|lang=nl|access-date=2018-04-07|url=http://www.dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094056/http://www.dutchcharts.nl/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s}}</ref> |3 |- |{{ту|Жаңа Зеландия}} ''[[Recorded Music NZ|Жаңа Зеландия]]''<ref>{{cite web|title=Charts.org.nz – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Recorded Music NZ|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094307/http://www.charts.org.nz/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s}}</ref> |1 |- |{{ту|Норвегия}} ''[[VG-lista|Норвегия]]''<ref>{{cite web|title=Norwegiancharts.com – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=VG-lista|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407183620/http://www.norwegiancharts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|url-status=live}}</ref> |2 |- |{{ту|Польша}} ''[[Lista Przebojów Programu Trzeciego|Польша]]''<ref>{{cite web|title=Smells Like Teen Spirit — Polskie Radio|work=Polskie Radio|lang=pl|access-date=2018-04-07|url=http://lp3.polskieradio.pl/utwor/artykul4383,381_smells_like_teen_spirit.aspx|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094459/http://lp3.polskieradio.pl/utwor/artykul4383,381_smells_like_teen_spirit.aspx}}</ref> |2 |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Billboard Hot 100|Америка Құрама Штаттары]] (Billboard Hot 100)''<ref>{{cite web|title=Nirvana Chart History (Hot 100)|work=Billboard|lang=en|access-date=2018-04-07|url=https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/hot-100|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094638/https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/hot-100}}</ref> |6 |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Hot Mainstream Rock Tracks|Америка Құрама Штаттары]] (Mainstream Rock)''<ref>{{cite web|title=Nirvana Chart History (Mainstream Rock)|work=Billboard|lang=en|access-date=2018-04-07|url=https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/hot-mainstream-rock-tracks|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094742/https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/hot-mainstream-rock-tracks}}</ref> |7 |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Alternative Songs|Америка Құрама Штаттары]] (Alternative Songs)''<ref>{{cite web|title=Nirvana Chart History (Alternative Songs)|work=Billboard|lang=en|access-date=2018-04-07|url=https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/alternative-songs|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094819/https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/alternative-songs}}</ref> |1 |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Dance Club Songs|Америка Құрама Штаттары]] (Dance Club Songs)''<ref>{{cite web|title=Nirvana Chart History (Dance Club Songs)|work=Billboard|lang=en|access-date=2018-04-07|url=https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/dance-club-play-songs|archive-date=2018-05-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20180517093943/https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/dance-club-play-songs|url-status=live}}</ref> |14 |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Dance/Electronic Songs|Америка Құрама Штаттары]] (Dance/Electronic)''<ref>{{cite web|title=Nirvana Chart History (Hot Dance/Electronic Songs)|work=Billboard|lang=en|access-date=2018-04-07|url=https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/dance-electronic-songs|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408094942/https://www.billboard.com/music/Nirvana/chart-history/dance-electronic-songs}}</ref> |27 |- |{{ту|Финляндия}} ''[[Suomen virallinen lista|Финляндия]]''<ref>Pennanen, Timo (2006). ''[http://suomenlistalevyt.blogspot.co.uk/2015/08/new-njo.html Sisältää hitin: levyt ja esittäjät Suomen musiikkilistoilla vuodesta 1972] {{Wayback|url=http://suomenlistalevyt.blogspot.co.uk/2015/08/new-njo.html |date=20160729081307 }}''. Otava Publishing Company Ltd. {{ISBN|951-1-21053-X}}.</ref> |8 |- |{{ту|Франция}} ''[[Syndicat National de l’Édition Phonographique|Франция]]''<ref>{{cite web|title=Lescharts.com – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Les classement single|lang=fr|access-date=2018-04-07|url=http://www.lescharts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408095018/http://www.lescharts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s}}</ref> |1 |- |{{ту|Швеция}} ''[[Sverigetopplistan|Швеция]]''<ref>{{cite web|title=Swedishcharts.com – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Singles Top 100|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408095119/http://www.swedishcharts.com/showitem.asp?interpret=Nirvana&titel=Smells+Like+Teen+Spirit&cat=s}}</ref> |3 |- |{{ту|Швейцария}} ''[[Swiss Hitparade|Швейцария]]''<ref>{{cite web|title=Swisscharts.com – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|work=Swiss Hitparade|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.swisscharts.com/song/Nirvana/Smells-Like-Teen-Spirit-2389|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408095151/http://www.swisscharts.com/song/Nirvana/Smells-Like-Teen-Spirit-2389}}</ref> |6 |} {{col-2}} === Жылдық қорытынды чарттары === {| class="wikitable sortable ts-columnstyle-center-2" |- !Чарты (1992) !Жоғары<br>позициясы |- |{{ту|Аустралия}} ''[[ARIA Charts|Аустралия]]''<ref>{{cite web|url=http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-50-singles-1992.htm|title=ARIA Charts - End Of Year Charts - Top 50 Singles 1992|publisher=''The Australian Recording Industry Association''|access-date=2015-10-21|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408095449/http://www.aria.com.au/pages/aria-charts-end-of-year-charts-top-50-singles-1992.htm}}</ref> |46 |- |{{ту|Бельгия}} ''[[Ultratop|Бельгия]]''<ref>{{cite web|url=http://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=1992|title=Jaaroverzichten 1992|lang=nl|publisher=''Ultratop 50''|access-date=2015-10-21|archive-date=2021-10-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20211014034905/https://www.ultratop.be/nl/annual.asp?year=1992|url-status=live}}</ref> |17 |- |{{ту|Германия}} ''[[GfK Entertainment Charts|Германия]]''<ref>{{cite web|url=https://www.offiziellecharts.de/charts/single-jahr/for-date-1992|title=Top 100 Single-Jahrescharts|publisher=''Media Control Charts''|access-date=2015-10-21|lang=de|archive-date=2015-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20150509002247/https://www.offiziellecharts.de/charts/single-jahr/for-date-1992|url-status=live}}</ref> |17 |- |{{ту|Нидерланд}} ''[[Dutch Top 40|Нидерланд]] (Dutch Top 40)''<ref>{{cite web|url=http://www.top40.nl/bijzondere-lijsten/top-100-jaaroverzichten/1992|title=Top 100-Jaaroverzicht van 1992|publisher=''Dutch Top 40''|access-date=2015-10-21|lang=nl|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408095840/https://www.top40.nl/bijzondere-lijsten/top-100-jaaroverzichten/2017}}</ref> |29 |- |{{ту|Нидерланд}} ''[[Single Top 100|Нидерланд]] (Single Top 100)''<ref>{{cite web|url=http://dutchcharts.nl/jaaroverzichten.asp?year=1992&cat=s|title=Jaaroverzichten - Single 1992|publisher=''Single Top 100''|access-date=2015-10-23|lang=nl|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408095938/http://dutchcharts.nl/jaaroverzichten.asp?year=1992&cat=s}}</ref> |28 |- |{{ту|Жаңа Зеландия}} ''[[Recorded Music NZ|Жаңа Зеландия]]''<ref>{{cite web|url=http://nztop40.co.nz/chart/?chart=3881|title=Top Selling Singles of 1992|publisher=''Recorded Music NZ''|access-date=2015-10-21|lang=en|archive-date=2015-02-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20150210184811/http://nztop40.co.nz/chart/?chart=3881|url-status=live}}</ref> |10 |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Billboard Hot 100|Америка Құрама Штаттары]]''<ref>{{cite web|url=http://longboredsurfer.com/charts/1992|title=Billboard Top 100 - 1992|publisher=''longboredsurfer.com''|access-date=2015-10-21|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408100137/http://longboredsurfer.com/charts/1992}}</ref> |32 |} === Сертификаттауы === {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- !scope="col"|Елі !scope="col"|Мәртебесі !scope="col"|Таралымы |- |{{ту|Аустралия}} ''[[Аустралия дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Аустралия]]''<ref>{{cite web|url=https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/1992/singles-chart|title=1992 ARIA Singles Chart|publisher=''Australian Recording Industry Association''|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408100525/https://www.ariacharts.com.au/annual-charts/1992/singles-chart}}</ref> | [[Сурет:Gold record icon.svg|19px]] [[Алтын диск|Алтын]] | 35,000^ |- |{{ту|Жаңа Зеландия}} ''[[Recorded Music NZ|Жаңа Зеландия]]''<ref>{{cite web|url=https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=3508|title=New Zealand single certifications|publisher=''Recorded Music NZ''|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408074946/https://nztop40.co.nz/chart/singles?chart=3508|url-status=live}}</ref> | [[Сурет:Gold record icon.svg|19px]] [[Алтын диск|Алтын]] | 5,000* |- |{{ту|Швеция}} ''[[Swedish Recording Industry Association|Швеция]]''<ref>{{cite web|url=http://www.directupload.net/file/d/4168/c7rynnb5_png.htm|title=Swedish single certifications – Nirvana – Smells Like Teen Spirit|publisher=''Swedish Recording Industry Association''|access-date=2018-04-07|lang=en|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20151111185955/http://www.directupload.net/file/d/4168/c7rynnb5_png.htm|archive-date=2015-11-11}}</ref> | [[Сурет:Gold record icon.svg|19px]] [[Алтын диск|Алтын]] | 25,000^ |- |{{ту|Ұлыбритания}} ''[[Британдық фонограмма өндірушілер қауымдастығы|Ұлыбритания]]''<ref>{{cite web|url=https://www.bpi.co.uk/brit-certified/|title=British single certifications – Nirvana – Smells Like Teen Spirit. Комментарий: Введите в строке поиска «Nirvana» и кликните «search».|publisher=''British Phonographic Industry''|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2018-04-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407115905/https://www.bpi.co.uk/brit-certified/|url-status=live}}</ref> | [[Сурет:Platinum record icon.svg|20px]] Платиналық | 600,000© |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Америка Құрама Штаттары]]''<ref name="автоссылка1">{{cite web|url=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=Nirvana&ti=Smells+Like+Teen+Spirit#search_section|title=American single certifications – Nirvana – Smells Like Teen Spirit. Комментарий: Нажмите «Advanced», нажмите «Format», выберите строку «Single», нажмите «SEARCH».|publisher=''Recording Industry Association of America''|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2019-09-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190928214417/https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&ar=Nirvana&ti=Smells+Like+Teen+Spirit#search_section|url-status=live}}</ref> | [[Сурет:Platinum record icon.svg|20px]] Платиналық | 1,000,000^ |- !colspan="3"|Сандық сатуы |- |{{ту|Дания}} ''{{iw|Дания дыбыс жазу индустриясының федерациясы|Дания|en|IFPI Denmark}}''<ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.dk/?q=content/nirvana-smells-teen-spirit-1|title=Nirvana Smells Like teen Spirit - Denmark IFPI Certification - Track|publisher=''IFPI Denmark''|access-date=2018-04-07|lang=en|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408100727/http://www.ifpi.dk/?q=content%2Fnirvana-smells-teen-spirit-1}}</ref> | [[Сурет:Platinum record icon.svg|20px]] Платиналық | 60,000^ |- |{{ту|Италия}} ''[[Federazione Industria Musicale Italiana|Италия]]''<ref>{{cite web|url=http://www.fimi.it/certificazioni#/category:singoli/page:0/term:Nirvana|title=talian single certifications – Nirvana – Smells Like Teen Spirit"|publisher=''Federazione Industria Musicale Italiana''|access-date=2018-04-07|lang=it|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408100834/http://www.fimi.it/certificazioni#/category:tutte/year:2016}}</ref> | [[Сурет:Double platinum record icon.svg|20px]] 2× Платиналық | 60,000* |- |{{ту|АҚШ}} ''[[Америка дыбыс жазу индустриясының қауымдастығы|Америка Құрама Штаттары]]''<ref name="автоссылка1" /> | [[Сурет:Gold record icon.svg|19px]] [[Алтын диск|Алтын]] | 2,837,000<ref>{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20171002192602/http://www.defjampromo.com/files/2009/10/BB-Digital-Songs-Chart-Wk.-Ending-9-28-17.pdf|title=Nielsen SoundScan charts – Digital Songs – Week Ending: 09/28/2017|archive-date=2017-10-02|publisher=''Nielsen SoundScan''|lang=en|access-date=2018-04-07|url=http://www.defjampromo.com/files/2009/10/BB-Digital-Songs-Chart-Wk.-Ending-9-28-17.pdf}}</ref> |- !colspan="3"|Стримингтік қызметтеры |- |{{ту|Дания}} ''{{iw|Дания дыбыс жазу индустриясының федерациясы|Дания|en|IFPI Denmark}}''<ref>{{cite web|url=http://www.ifpi.dk/?q=content/nirvana-smells-teen-spirit|title=Nirvana Smells Like teen Spirit - Denmark IFPI Certification - Streaming|publisher=''IFPI Denmark''|access-date=2018-04-07|lang=it|archive-date=2018-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20180408100954/http://www.ifpi.dk/?q=content%2Fnirvana-smells-teen-spirit}}</ref> | [[Сурет:Gold record icon.svg|19px]] [[Алтын диск|Алтын]] | 30,000^ |- | class="shadow" colspan="3" style="text-align:center; font-size:8pt"| ^ сертификаттауға негізделген сату мәліметтері <br>* сертификаттауға негізделген сату мәліметтері<br>© сертификаттауға негізделген сату және стриминг мәліметтері |} {{col-end}} == Түсініктемелер == {{notelist}} == Дереккөздер == {{дереккөздер|3}} == Әдебиет == * {{Жарияланым|кітап|автор = Azerrad M.|автор сілтемесі=Азеррад, Майкл|жауапты=Michael Azzerad|тақырыбы = Come as You Are|ішкі тақырып=The Story of Nirvana|сілтеме=https://archive.org/details/comeasyouarestor0000azer_w8b2/|тілі=en|орны = New York|баспасы = Doubleday|жыл = 1994|жалпы беттер = 358|ref = Azerrad|isbn = 0-385-47199-8|oclc=1310597308|lccn=94233244}} * {{Жарияланым|кітап|автор = Berkenstadt J., [[Чарльз Кросс|Cross C.]]|тақырыбы = Nevermind|ішкі тақырып=Nirvana|тілі=en|жауапты = Jim Berkenstadt, Charles Cross|сілтеме=https://archive.org/details/nevermindnirvana0000berk|орны = New York|баспасы = Schirmer Books|жыл = 1998|жалпы беттер = vii, 173|ref = Berkenstadt, Cross|isbn = 0-02-864775-0|oclc=1302156906|lccn=97051361|серия=Classic Rock Albums}}* *{{Жарияланым|кітап|автор = Crisafulli C.|тақырыбы = Teen Spirit|ішкі тақырып=The Stories Behind Every Nirvana Song|жауапты = Chuck Crisafulli|сілтеме=https://archive.org/details/teenspiritstorie0000cris|тілі=en|орны = London|баспасы = Omnibus|жыл = 1996|жалпы беттер = 128|ref = Crisafulli|isbn = 0-684-83356-5|oclc=1151462115}} * {{Жарияланым|кітап|автор = Cross C.|тақырыбы = Heavier Than Heaven|ішкі тақырып=A Biography of Kurt Cobain|жауапты = Charles R. Cross|тілі=en|сілтеме=https://archive.org/details/heavierthanheave0000cros_m3u0|орны = New York|баспасы = Hyperion|жыл = 2001|жалпы беттер = xi, 381|иллюстрация парағы= |иллюстрация түрі=of plates|ref = Cross|isbn = 0-7868-6505-9|oclc=1200478609|lccn=2001024187}} * {{Жарияланым|кітап|автор=Frank J., Ganz C.|тақырыбы=Fool the World|ішкі тақырып=The Oral History of a Band Called Pixies|тілі=en|жыл=2006|сілтеме=https://archive.org/details/foolworldoralhis00fran/|орны=New York|жалпы беттер=xx, 316, |жауапты = Josh Frank and Caryn Ganz|баспасы= St. Martin's Griffin|isbn=0-312-34007-9|oclc=1034664789|lccn=2005056251|ref=Frank & Ganz}} * {{Жарияланым|кітап|автор = Marsh D.|тақырыбы = Louie Louie|ішкі тақырып=The History and Mythology of the World's Most Famous Rock 'N' Roll Song…|тілі=en|жауапты = Dave Marsh|сілтеме=https://archive.org/details/louielouiehistor00marsh|орны = New York|баспасы = Hyperion|жыл = 1993|жалпы беттер = x, 246|ref = Marsh|isbn = 1-56282-865-7|oclc=1036616735|lccn=93024725}} * {{Жарияланым|кітап|автор = Rooksby R.|тақырыбы = Inside Classic Rock Tracks|ішкі тақырып=songwriting and recording secrets of 100 great songs from 1960 to the present day|тілі=en|жауапты = Rikki Rooksby|сілтеме= https://archive.org/details/insideclassicroc0000rook|орны = San Francisco, CA|баспасы = Backbeat|жыл = 2001|жалпы беттер = 175|ref = Rooksby|isbn = 0-87930-654-8|oclc=1193952520|lccn=2001275289}} * {{Жарияланым|кітап|author = Starr L., Waterman C.|тақырыбы = American Popular Music|ішкі тақырып=From Minstrelsy to MTV|тілі=en|жауапты = Larry Starr and Christopher Waterman|сілтеме=https://archive.org/details/americanpopularm0000star|орны = Oxford ; New York |баспасы = Oxford University Press|жыл = 2003|жалпы беттер = xii, 498|ref = Starr, Waterman|isbn = 0-19-510854-X|oclc=1193354441|lccn=2002000699}} ===Деректі фильм === * {{кітап|авторы = Isis Productions|тақырыбы = [[Classic Albums: Nirvana – Nevermind]]|баспасы = Eagle Rock Entertainment|жылы = 2004}} {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Nirvana әндері]] [[Санат:1991 жылғы әндер]] [[Санат:Rolling Stone журналының нұсқасы бойынша барлық уақыттағы 100 ұлы гитаралық ән тізіміне енген әндер]][[Санат:Billboard Alternative Airplay хит-парадында көш бастаған әндер]] [[Санат:Курт Кобейн жазған әндер]] [[Санат:Top Singles (Франция) хит-парадында көш бастаған әндер]] [[Санат:Бутч Виг продюсерлік еткен әндер]] [[Санат:Гранж әндері]] [[Санат:Nirvana синглдары]] 1tcz0n9pt7upymvwx9bp5ipbc1a9aar 0 787213 3662008 3661419 2026-09-27T11:27:44Z Marksscheider 183882 3662008 wikitext text/x-wiki [[Сурет:Elena_Rybakina_(2025_DC_Open)_11_(cropped).jpg|thumb|upright=.7|[[Елена Рыбакина]], әлемнің қазіргі 1-ракеткасы]] '''[[WTA рейтингі]]''' — бұл әйелдер теннисіндегі орындарды анықтауға арналған [[Әйелдер теннис қауымдастығы]]ның (WTA) рейтингтік жүйесі. Жекелей сындағы көшбасшы — өткен 52 апта ішінде WTA турнирлерінде ең көп рейтингтік ұпай жинаған теннисші. Ұпайлар ойыншының турнирлерде қаншалықты алысқа озғанына және сол турнирлердің санатына қарай беріледі. WTA рейтингті анықтау үшін 1975 жылдың 3 қарашасынан бастап компьютерлік жүйені қолданып келеді. 1975 жылдан бері WTA нұсқасы бойынша 30 әйел жекелей сында әлемнің бірінші ракеткасы атанды, оның ішінде 16 теннисші жылды рейтинг көшбасшысы ретінде аяқтады.<ref>{{Cite web|url= https://www.wtatennis.com/news/4163358/aryna-sabalenka-and-katerina-siniakova-secure-wta-year-end-no-1-rankings|title= Aryna Sabalenka and Katerina Siniakova secure WTA Year-End No.1 rankings|date=November 5, 2024|website=wtatennis.com|access-date=November 8, 2024}}</ref> [[Елена Андреевна Рыбакина|Елена Рыбакина]] — қазіргі уақытта әлемнің бірінші ракеткасы. == WTA нұсқасы бойынша әлемнің бірінші ракеткасы атанған жекелей сындағы теннисшілер == [[Сурет:Chris Evert (cropped).jpg|thumb|upright=.7|[[Крис Эверт]] — WTA рейтингіндегі тарихтағы алғашқы бірінші ракетка]] Бұл рейтингтер WTA Медиа гидінен және WTA веб-сайтынан алынады (әдетте турнир финалдары кейінге қалдырылмаса, рейтинг әр жексенбі күні кешке немесе дүйсенбі күні таңертең жаңартылып отырады). {{Legend|#eaecf0|Алғаш рет №1 болған ойыншы. ('''қалың қаріппен''')}} {{legend|#ffffcf|WTA рейтингінің рекорды.|text={{double-dagger}}}} {{legend|#ddfddd|Қазіргі әлемнің 1-ракеткасы |text={{asterisk}}}} {| class="sortable nowrap plainrowheaders wikitable" !scope="col" class=unsortable|№ !scope="col" style="text-align: left;"|Ойыншы !scope="col"|Басталған күні !scope="col"|Аяқталған күні !scope="col"|Апталар !scope="col"|Барлығы |- !scope="row" | '''1''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|АҚШ}} '''[[Крис Эверт]]''' |{{dts|1975|11|3|abbr=on}} |{{dts|1976|4|25|abbr=on}} |25 |25 |- !scope="row" | '''2''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Аустралия}} '''[[Ивонн Гулагонг-Коули|Ивонн Гулагонг]]''' |{{dts|1976|4|26|abbr=on}} |{{dts|1976|5|9|abbr=on}} |2 |'''2''' |- | |style="text-align: left;"|{{sort|Evert.|{{ту|АҚШ}} [[Крис Эверт]] {{small|(2)}}}} |{{dts|1976|5|10|abbr=on}} |{{dts|1978|7|9|abbr=on}} |113 |138 |- !scope="row" | '''3''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|АҚШ}} '''[[Мартина Навратилова]]''' |{{dts|1978|7|10|abbr=on}} |{{dts|1979|1|13|abbr=on}} |26 |26 |- | rowspan="6" | |style="text-align: left;"|{{sort|Evert.|{{ту|АҚШ}} [[Крис Эверт]] {{small|(3)}}}} |{{dts|1979|1|14|abbr=on}} |{{dts|1979|1|27|abbr=on}} |2 |140 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Navratilova.|{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] {{small|(2)}}}} |{{dts|1979|1|28|abbr=on}} |{{dts|1979|2|24|abbr=on}} |4 |30 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Evert.|{{ту|АҚШ}} [[Крис Эверт]] {{small|(4)}}}} |{{dts|1979|2|25|abbr=on}} |{{dts|1979|4|15|abbr=on}} |7 |147 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Navratilova.|{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] {{small|(3)}}}} |{{dts|1979|4|16|abbr=on}} |{{dts|1979|6|24|abbr=on}} |10 |40 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Evert.|{{ту|АҚШ}} [[Крис Эверт]] {{small|(5)}}}} |{{dts|1979|6|25|abbr=on}} |{{dts|1979|9|9|abbr=on}} |11 |158 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Navratilova.|{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] {{small|(4)}}}} |{{dts|1979|9|10|abbr=on}} |{{dts|1980|4|6|abbr=on}} |31 |71 |- !scope="row" | '''4''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|АҚШ}} '''[[Трейси Остин]]''' |{{dts|1980|4|7|abbr=on}} |{{dts|1980|4|20|abbr=on}} |2 |2 |- | rowspan="10" | |style="text-align: left;"|{{sort|Navratilova.|{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] {{small|(5)}}}} |{{dts|1980|4|21|abbr=on}} |{{dts|1980|7|6|abbr=on}} |11 |82 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Austin.|{{ту|АҚШ}} [[Трейси Остин]] {{small|(2)}}}} |{{dts|1980|7|7|abbr=on}} |{{dts|1980|11|17|abbr=on}} |19 |'''21''' |- |style="text-align: left;"|{{sort|Evert.|{{ту|АҚШ}} [[Крис Эверт]] {{small|(6)}}}} |{{dts|1980|11|18|abbr=on}} |{{dts|1982|5|2|abbr=on}} |76 |234 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Navratilova.|{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] {{small|(6)}}}} |{{dts|1982|5|3|abbr=on}} |{{dts|1982|5|16|abbr=on}} |2 |84 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Evert.|{{ту|АҚШ}} [[Крис Эверт]] {{small|(7)}}}} |{{dts|1982|5|17|abbr=on}} |{{dts|1982|6|13|abbr=on}} |4 |238 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Navratilova.|{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] {{small|(7)}}}} |{{dts|1982|6|14|abbr=on}} |{{dts|1985|6|9|abbr=on}} |156 |240 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Evert.|{{ту|АҚШ}} [[Крис Эверт]] {{small|(8)}}}} |{{dts|1985|6|10|abbr=on}} |{{dts|1985|10|13|abbr=on}} |18 |256 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Navratilova.|{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] {{small|(8)}}}} |{{dts|1985|10|14|abbr=on}} |{{dts|1985|10|27|abbr=on}} |2 |242 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Evert.|{{ту|АҚШ}} [[Крис Эверт]] {{small|(9)}}}} |{{dts|1985|10|28|abbr=on}} |{{dts|1985|11|24|abbr=on}} |4 |'''260''' |- |style="text-align: left;"|{{sort|Navratilova.|{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] {{small|(9)}}}} |{{dts|1985|11|25|abbr=on}} |{{dts|1987|8|16|abbr=on}} |90 |'''332''' |- !scope="row" | '''5''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Германия}} '''[[Штеффи Граф]]''' |{{dts|1987|8|17|abbr=on}} |{{dts|1991|3|10|abbr=on}} | style="background:#ffffcf" |'''186'''^{{{double-dagger}}} |186 |- !scope="row" | '''6''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Югославия}} '''[[Моника Селеш]]''' |{{dts|1991|3|11|abbr=on}} |{{dts|1991|8|4|abbr=on}} |21 |21 |- | rowspan="5" | |style="text-align: left;"|{{sort|Graf.|{{ту|Германия}} [[Штеффи Граф]] {{small|(2)}}}} |{{dts|1991|8|5|abbr=on}} |{{dts|1991|8|11|abbr=on}} |1 |187 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Seles.|{{ту|Югославия}} [[Моника Селеш]] {{small|(2)}}}} |{{dts|1991|8|12|abbr=on}} |{{dts|1991|8|18|abbr=on}} |1 |22 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Graf.|{{ту|Германия}} [[Штеффи Граф]] {{small|(3)}}}} |{{dts|1991|8|19|abbr=on}} |{{dts|1991|9|8|abbr=on}} |3 |190 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Seles.|{{ту|Югославия}} [[Моника Селеш]]{{#tag:ref|Моника Селеш №1 болып тұрған кезде WTA турнирінің матчында көрермен тарапынан пышақталды. 1995 жылы жарысқа қайта оралғанда, WTA оның рейтингін бір жыл бойы ұпай жинағанға дейін қорғай отырып, Графпен қатар бірінші орынға қоюды шешті.<ref>{{Cite news |date=26 June 1996 |title=Seles is back in the limelight |newspaper=[[The Irish Times]] |url=https://www.irishtimes.com/sport/seles-is-back-in-the-limelight-1.61008 |access-date=7 July 2015}}</ref>|group="n"|name="seles1995"}} {{small|(3)}}}} |{{dts|1991|9|9|abbr=on}} |{{dts|1993|6|6|abbr=on}} |91 |113 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Graf.|{{ту|Германия}} [[Штеффи Граф]] {{small|(4)}}}} |{{dts|1993|6|7|abbr=on}} |{{dts|1995|2|5|abbr=on}} |87 |277 |- !scope="row" | '''7''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Испания}} '''[[Аранча Санчес Викарио]]''' |{{dts|1995|2|6|abbr=on}} |{{dts|1995|2|19|abbr=on}} |2 |2 |- | rowspan="11" | |style="text-align: left;"|{{sort|Graf.|{{ту|Германия}} [[Штеффи Граф]] {{small|(5)}}}} |{{dts|1995|2|20|abbr=on}} |{{dts|1995|2|26|abbr=on}} |1 |278 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Sánchez.|{{ту|Испания}} [[Аранча Санчес Викарио]] {{small|(2)}}}} |{{dts|1995|2|27|abbr=on}} |{{dts|1995|4|9|abbr=on}} |6 |8 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Graf.|{{ту|Германия}} [[Штеффи Граф]] {{small|(6)}}}} |{{dts|1995|4|10|abbr=on}} |{{dts|1995|5|14|abbr=on}} |5 |283 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Sánchez.|{{ту|Испания}} [[Аранча Санчес Викарио]] {{small|(3)}}}} |{{dts|1995|5|15|abbr=on}} |{{dts|1995|6|11|abbr=on}} |4 |'''12''' |- |style="text-align: left;"|{{sort|Graf.|{{ту|Германия}} [[Штеффи Граф]] {{small|(7)}}}} |{{dts|1995|6|12|abbr=on}} |{{dts|1995|8|14|abbr=on}} |9 |292 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Graf.|{{ту|Германия}} [[Штеффи Граф]] {{small|(7)}}}} | rowspan="2" |{{dts|1995|8|15|abbr=on}} | rowspan="2" |{{dts|1996|11|3|abbr=on}} | rowspan="2" |64 |356 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Seles.|{{ту|АҚШ}} [[Моника Селеш]]<ref group="n" name="seles1995" /> {{small|(4)}}}} |177 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Graf.|{{ту|Германия}} [[Штеффи Граф]] {{small|(7)}}}} |{{dts|1996|11|4|abbr=on}} |{{dts|1996|11|17|abbr=on}} |2 |358 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Graf.|{{ту|Германия}} [[Штеффи Граф]] {{small|(7)}}}} | rowspan="2" |{{dts|1996|11|18|abbr=on}} | rowspan="2" |{{dts|1996|11|24|abbr=on}} | rowspan="2" |1 |359 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Seles.|{{ту|АҚШ}} [[Моника Селеш]] {{small|(5)}}}} |'''178''' |- |style="text-align: left;"|{{sort|Graf.|{{ту|Германия}} [[Штеффи Граф]] {{small|(7)}}}} |{{dts|1996|11|25|abbr=on}} |{{dts|1997|3|30|abbr=on}} |18 | style="background:#ffffcf" |'''377'''^{{{double-dagger}}} |- !scope="row" | '''8''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Швейцария}} '''[[Мартина Хингис]]''' |{{dts|1997|3|31|abbr=on}} |{{dts|1998|10|11|abbr=on}} |80 |80 |- !scope="row" | '''9''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|АҚШ}} '''[[Линдсей Дэвенпорт]]''' |{{dts|1998|10|12|abbr=on}} |{{dts|1999|2|7|abbr=on}} |17 |17 |- | rowspan="7" | |style="text-align: left;"|{{sort|Hingis.|{{ту|Швейцария}} [[Мартина Хингис]] {{small|(2)}}}} |{{dts|1999|2|8|abbr=on}} |{{dts|1999|7|4|abbr=on}} |21 |101 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Davenport.|{{ту|АҚШ}} [[Линдсей Дэвенпорт]] {{small|(2)}}}} |{{dts|1999|7|5|abbr=on}} |{{dts|1999|8|8|abbr=on}} |5 |22 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Hingis.|{{ту|Швейцария}} [[Мартина Хингис]] {{small|(3)}}}} |{{dts|1999|8|9|abbr=on}} |{{dts|2000|4|2|abbr=on}} |34 |135 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Davenport.|{{ту|АҚШ}} [[Линдсей Дэвенпорт]] {{small|(3)}}}} |{{dts|2000|4|3|abbr=on}} |{{dts|2000|5|7|abbr=on}} |5 |27 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Hingis.|{{ту|Швейцария}} [[Мартина Хингис]] {{small|(4)}}}} |{{dts|2000|5|8|abbr=on}} |{{dts|2000|5|14|abbr=on}} |1 |136 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Davenport.|{{ту|АҚШ}} [[Линдсей Дэвенпорт]] {{small|(4)}}}} |{{dts|2000|5|15|abbr=on}} |{{dts|2000|5|21|abbr=on}} |1 |28 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Hingis.|{{ту|Швейцария}} [[Мартина Хингис]] {{small|(5)}}}} |{{dts|2000|5|22|abbr=on}} |{{dts|2001|10|14|abbr=on}} |73 |'''209''' |- !scope="row" | '''10''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|АҚШ}} '''[[Дженнифер Каприати]]''' |{{dts|2001|10|15|abbr=on}} |{{dts|2001|11|4|abbr=on}} |3 |3 |- | rowspan="2" | |style="text-align: left;"|{{sort|Davenport.|{{ту|АҚШ}} [[Линдсей Дэвенпорт]] {{small|(5)}}}} |{{dts|2001|11|5|abbr=on}} |{{dts|2002|1|13|abbr=on}} |10 |38 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Capriati.|{{ту|АҚШ}} [[Дженнифер Каприати]] {{small|(2)}}}} |{{dts|2002|1|14|abbr=on}} |{{dts|2002|2|24|abbr=on}} |6 |9 |- !scope="row" | '''11''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|АҚШ}} '''[[Винус Уильямс]]''' |{{dts|2002|2|25|abbr=on}} |{{dts|2002|3|17|abbr=on}} |3 |3 |- | rowspan="4" | |style="text-align: left;"|{{sort|Capriati.|{{ту|АҚШ}} [[Дженнифер Каприати]] {{small|(3)}}}} |{{dts|2002|3|18|abbr=on}} |{{dts|2002|4|21|abbr=on}} |5 |14 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Williams, Venus.|{{ту|АҚШ}} [[Винус Уильямс]] {{small|(2)}}}} |{{dts|2002|4|22|abbr=on}} |{{dts|2002|5|19|abbr=on}} |4 |7 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Capriati.|{{ту|АҚШ}} [[Дженнифер Каприати]] {{small|(4)}}}} |{{dts|2002|5|20|abbr=on}} |{{dts|2002|6|9|abbr=on}} |3 |'''17''' |- |style="text-align: left;"|{{sort|Williams, Venus.|{{ту|АҚШ}} [[Винус Уильямс]] {{small|(3)}}}} |{{dts|2002|6|10|abbr=on}} |{{dts|2002|7|7|abbr=on}} |4 |'''11''' |- !scope="row" | '''12''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|АҚШ}} '''[[Серена Уильямс]]''' |{{dts|2002|7|8|abbr=on}} |{{dts|2003|8|10|abbr=on}} |57 |57 |- !scope="row" | '''13''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Бельгия}} '''[[Ким Клейстерс]]''' |{{dts|2003|8|11|abbr=on}} |{{dts|2003|10|19|abbr=on}} |10 |10 |- !scope="row" | '''14''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Бельгия}} '''[[Жюстин Энен]]''' |{{dts|2003|10|20|abbr=on}} |{{dts|2003|10|26|abbr=on}} |1 |1 |- | rowspan="2" | |style="text-align: left;"|{{sort|Clijsters.|{{ту|Бельгия}} [[Ким Клейстерс]] {{small|(2)}}}} |{{dts|2003|10|27|abbr=on}} |{{dts|2003|11|9|abbr=on}} |2 |12 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Henin.|{{ту|Бельгия}} [[Жюстин Энен]] {{small|(2)}}}} |{{dts|2003|11|10|abbr=on}} |{{dts|2004|9|12|abbr=on}} |44 |45 |- !scope="row" | '''15''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Франция}} '''[[Амели Моресмо]]''' |{{dts|2004|9|13|abbr=on}} |{{dts|2004|10|17|abbr=on}} |5 |5 |- | |style="text-align: left;"|{{sort|Davenport.|{{ту|АҚШ}} [[Линдсей Дэвенпорт]] {{small|(6)}}}} |{{dts|2004|10|18|abbr=on}} |{{dts|2005|8|21|abbr=on}} |44 |82 |- !scope="row" | '''16''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Ресей}} '''[[Мария Юрьевна Шарапова|Мария Шарапова]]''' |{{dts|2005|8|22|abbr=on}} |{{dts|2005|8|28|abbr=on}} |1 |1 |- | rowspan="9" | |style="text-align: left;"|{{sort|Davenport.|{{ту|АҚШ}} [[Линдсей Дэвенпорт]] {{small|(7)}}}} |{{dts|2005|8|29|abbr=on}} |{{dts|2005|9|11|abbr=on}} |2 |84 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Sharapova.|{{ту|Ресей}} [[Мария Юрьевна Шарапова|Мария Шарапова]] {{small|(2)}}}} |{{dts|2005|9|12|abbr=on}} |{{dts|2005|10|23|abbr=on}} |6 |7 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Davenport.|{{ту|АҚШ}} [[Линдсей Дэвенпорт]] {{small|(8)}}}} |{{dts|2005|10|24|abbr=on}} |{{dts|2006|1|29|abbr=on}} |14 |'''98''' |- |style="text-align: left;"|{{sort|Clijsters.|{{ту|Бельгия}} [[Ким Клейстерс]] {{small|(3)}}}} |{{dts|2006|1|30|abbr=on}} |{{dts|2006|3|19|abbr=on}} |7 |19 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Mauresmo.|{{ту|Франция}} [[Амели Моресмо]] {{small|(2)}}}} |{{dts|2006|3|20|abbr=on}} |{{dts|2006|11|12|abbr=on}} |34 |'''39''' |- |style="text-align: left;"|{{sort|Henin.|{{ту|Бельгия}} [[Жюстин Энен]] {{small|(3)}}}} |{{dts|2006|11|13|abbr=on}} |{{dts|2007|1|28|abbr=on}} |11 |56 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Sharapova.|{{ту|Ресей}} [[Мария Юрьевна Шарапова|Мария Шарапова]] {{small|(3)}}}} |{{dts|2007|1|29|abbr=on}} |{{dts|2007|3|18|abbr=on}} |7 |14 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Henin.|{{ту|Бельгия}} [[Жюстин Энен]] {{small|(4)}}}} |{{dts|2007|3|19|abbr=on}} |{{dts|2008|5|18|abbr=on}} |61 |'''117''' |- |style="text-align: left;"|{{sort|Sharapova.|{{ту|Ресей}} [[Мария Юрьевна Шарапова|Мария Шарапова]] {{small|(4)}}}} |{{dts|2008|5|19|abbr=on}} |{{dts|2008|6|8|abbr=on}} |3 |17 |- !scope="row" | '''17''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Сербия}} '''[[Ана Иванович]]''' |{{dts|2008|6|9|abbr=on}} |{{dts|2008|8|10|abbr=on}} |9 |9 |- !scope="row" | '''18''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Сербия}} '''[[Елена Янкович]]''' |{{dts|2008|8|11|abbr=on}} |{{dts|2008|8|17|abbr=on}} |1 |1 |- | rowspan="4" | |style="text-align: left;"|{{sort|Ivanovic.|{{ту|Сербия}} [[Ана Иванович]] {{small|(2)}}}} |{{dts|2008|8|18|abbr=on}} |{{dts|2008|9|7|abbr=on}} |3 |'''12''' |- |style="text-align: left;"|{{sort|Williams, Serena.|{{ту|АҚШ}} [[Серена Уильямс]] {{small|(2)}}}} |{{dts|2008|9|8|abbr=on}} |{{dts|2008|10|5|abbr=on}} |4 |61 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Janković.|{{ту|Сербия}} [[Елена Янкович]] {{small|(2)}}}} |{{dts|2008|10|6|abbr=on}} |{{dts|2009|2|1|abbr=on}} |17 |'''18''' |- |style="text-align: left;"|{{sort|Williams, Serena.|{{ту|АҚШ}} [[Серена Уильямс]] {{small|(3)}}}} |{{dts|2009|2|2|abbr=on}} |{{dts|2009|4|19|abbr=on}} |11 |72 |- !scope="row" | '''19''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Ресей}} '''[[Динара Мубиновна Сафина|Динара Сафина]]''' |{{dts|2009|4|20|abbr=on}} |{{dts|2009|10|11|abbr=on}} |25 |25 |- | rowspan="3" | |style="text-align: left;"|{{sort|Williams, Serena.|{{ту|АҚШ}} [[Серена Уильямс]] {{small|(4)}}}} |{{dts|2009|10|12|abbr=on}} |{{dts|2009|10|25|abbr=on}} |2 |74 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Safina.|{{ту|Ресей}} [[Динара Мубиновна Сафина|Динара Сафина]] {{small|(2)}}}} |{{dts|2009|10|26|abbr=on}} |{{dts|2009|11|1|abbr=on}} |1 |'''26''' |- |style="text-align: left;"|{{sort|Williams, Serena.|{{ту|АҚШ}} [[Серена Уильямс]] {{small|(5)}}}} |{{dts|2009|11|2|abbr=on}} |{{dts|2010|10|10|abbr=on}} |49 |123 |- !scope="row" | '''20''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Дания}} '''[[Каролин Возняцки]]''' |{{dts|2010|10|11|abbr=on}} |{{dts|2011|2|13|abbr=on}} |18 |18 |- | rowspan="2" | |style="text-align: left;"|{{sort|Clijsters.|{{ту|Бельгия}} [[Ким Клейстерс]] {{small|(4)}}}} |{{dts|2011|2|14|abbr=on}} |{{dts|2011|2|20|abbr=on}} |1 |'''20''' |- |style="text-align: left;"|{{sort|Wozniacki.|{{ту|Дания}} [[Каролин Возняцки]] {{small|(2)}}}} |{{dts|2011|2|21|abbr=on}} |{{dts|2012|1|29|abbr=on}} |49 |67 |- !scope="row" | '''21''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Беларусь}} '''[[Виктория Фёдоровна Азаренко|Виктория Азаренко]]''' |{{dts|2012|1|30|abbr=on}} |{{dts|2012|6|10|abbr=on}} |19 |19 |- | rowspan="3" | |style="text-align: left;"|{{sort|Sharapova.|{{ту|Ресей}} [[Мария Юрьевна Шарапова|Мария Шарапова]] {{small|(5)}}}} |{{dts|2012|6|11|abbr=on}} |{{dts|2012|7|8|abbr=on}} |4 |'''21''' |- |style="text-align: left;"|{{sort|Azarenka.|{{ту|Беларусь}} [[Виктория Фёдоровна Азаренко|Виктория Азаренко]] {{small|(2)}}}} |{{dts|2012|7|9|abbr=on}} |{{dts|2013|2|17|abbr=on}} |32 |'''51''' |- |style="text-align: left;"|{{sort|Williams, Serena.|{{ту|АҚШ}} [[Серена Уильямс]] {{small|(6)}}}} |{{dts|2013|2|18|abbr=on}} |{{dts|2016|9|11|abbr=on}} | style="background:#ffffcf" |'''186'''^{{{double-dagger}}} |309 |- !scope="row" | '''22''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Германия}} '''[[Анжелика Кербер]]''' |{{dts|2016|9|12|abbr=on}} |{{dts|2017|1|29|abbr=on}} |20 |20 |- | rowspan="4" | |style="text-align: left;"|{{sort|Williams, Serena.|{{ту|АҚШ}} [[Серена Уильямс]] {{small|(7)}}}} |{{dts|2017|1|30|abbr=on}} |{{dts|2017|3|19|abbr=on}} |7 |316 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Kerber.|{{ту|Германия}} [[Анжелика Кербер]] {{small|(2)}}}} |{{dts|2017|3|20|abbr=on}} |{{dts|2017|4|23|abbr=on}} |5 |25 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Williams, Serena.|{{ту|АҚШ}} [[Серена Уильямс]] {{small|(8)}}}} |{{dts|2017|4|24|abbr=on}} |{{dts|2017|5|14|abbr=on}} |3 |'''319''' |- |style="text-align: left;"|{{sort|Kerber.|{{ту|Германия}} [[Анжелика Кербер]] {{small|(3)}}}} |{{dts|2017|5|15|abbr=on}} |{{dts|2017|7|16|abbr=on}} |9 |'''34''' |- !scope="row" | '''23''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Чехия}} '''[[Каролина Плишкова]]''' |{{dts|2017|7|17|abbr=on}} |{{dts|2017|9|10|abbr=on}} |8 |'''8''' |- !scope="row" | '''24''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Испания}} '''[[Гарбинье Мугуруса]]''' |{{dts|2017|9|11|abbr=on}} |{{dts|2017|10|8|abbr=on}} |4 |'''4''' |- !scope="row" | '''25''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Румыния}} '''[[Симона Халеп]]''' |{{dts|2017|10|9|abbr=on}} |{{dts|2018|1|28|abbr=on}} |16 |16 |- | rowspan="2" | |style="text-align: left;"|{{sort|Wozniacki.|{{ту|Дания}} [[Каролин Возняцки]] {{small|(3)}}}} |{{dts|2018|1|29|abbr=on}} |{{dts|2018|2|25|abbr=on}} |4 |'''71''' |- |style="text-align: left;"|{{sort|Halep.|{{ту|Румыния}} [[Симона Халеп]] {{small|(2)}}}} |{{dts|2018|2|26|abbr=on}} |{{dts|2019|1|27|abbr=on}} |48 |'''64''' |- !scope="row" | '''26''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Жапония}} '''[[Наоми Осака]]''' |{{dts|2019|1|28|abbr=on}} |{{dts|2019|6|23|abbr=on}} |21 |21 |- !scope="row" | '''27''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Аустралия}} '''[[Эшли Барти]]''' |{{dts|2019|6|24|abbr=on}} |{{dts|2019|8|11|abbr=on}} |7 |7 |- | rowspan="4" | |style="text-align: left;"|{{sort|Osaka.|{{ту|Жапония}} [[Наоми Осака]] {{small|(2)}}}} |{{dts|2019|8|12|abbr=on}} |{{dts|2019|9|8|abbr=on}} |4 |'''25''' |- |style="text-align: left;"|{{sort|Barty.|{{ту|Аустралия}} [[Эшли Барти]] {{small|(2)}}}} |{{dts|2019|9|9|abbr=on}} |{{dts|2020|3|22|abbr=on}} |28 |35 |- style="background-color: #ededed" |{{sort|zz|''{{center|Рейтинг [[COVID-19 пандемиясы|тоқтатылды]]}}''}} |{{dts|2020|03|23|abbr=on}} |{{dts|2020|08|9|abbr=on}} | colspan="2" scope="row" |20 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Barty.|{{ту|Аустралия}} [[Эшли Барти]] {{small|(2)}}}} |{{dts|2020|8|10|abbr=on}} |{{dts|2022|04|03|abbr=on}} |86 |'''121''' |- !scope="row" | '''28''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Польша}} '''[[Ига Швёнтек]]''' |{{dts|2022|04|04|abbr=on}} |{{dts|2023|09|10|abbr=on}} |75 |75 |- !scope="row" | '''29''' ! scope="row" style="text-align: left;" | '''[[Арина Соболенко]]'''{{efn|name=rusblrban|2022 жылғы 1 наурызда [[Әйелдер теннис қауымдастығы|WTA]] [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]]нен кейін Ресей мен Беларусь теннисшілеріне өз елдерінің атынан немесе жалауымен қатысуға тыйым салынғанын мәлімдеді. Нәтижесінде Арина Соболенко бұл кезеңде ешқандай ұлтсыз өнер көрсетті және оның №1 ретіндегі мерзімі «Елдер бойынша №1 болған апталар» кестесінде Беларусь еліне жазылмайды.<ref>{{Cite web|title=Joint Statement by the International Governing Bodies of Tennis|url=https://www.wtatennis.com/news/2510418/joint-statement-by-the-international-governing-bodies-of-tennis|date=1 March 2022|website=wtatennis.com|access-date=4 September 2023}}</ref>}} |{{dts|2023|09|11|abbr=on}} |{{dts|2023|11|05|abbr=on}} |8 |8 |- |rowspan="2" | |style="text-align: left;"|{{sort|Świątek.|{{ту|Польша}} [[Ига Швёнтек]] {{small|(2)}}}} |{{dts|2023|11|06|abbr=on}} |{{dts|2024|10|20|abbr=on}} |50 |'''125''' |- |style="text-align: left;"|{{sort|Sabalenka.| [[Арина Соболенко]] {{small|(2)}}}} |{{dts|2024|10|21|abbr=on}} |{{dts|2026|09|13|abbr=on}} |99 |'''107''' |- !scope="row" | '''30''' |style="background:#ddfddd; text-align: left;"|{{ту|Қазақстан}} '''[[Елена Андреевна Рыбакина|Елена Рыбакина]]''' |{{dts|2026|09|14|abbr=on}} |Қазіргі уақыт |2 |'''2''' |} '''ескертпелер''' {{reflist|group="lower-alpha"}} {{reflist|group="n"}} == № 1 орындағы апталар == {{nowrap|{{Legend|#ddfddd|Қазіргі №1 ойыншы}}}} Белсенді ойыншылар '''жуан әріппен''' көрсетілген. {| |-style="vertical-align:top" | === Барлығы === {|class="wikitable nowrap" style="text-align:center" !scope="col"|№ !scope="col" style="text-align: left;"|Ойыншы !scope="col"|Апталар |- |1 || style="text-align:left"|{{ту|Германия}} [[Штеффи Граф]] ||377 |- |2 || style="text-align:left"|{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] ||332 |- |3 || style="text-align:left"|{{ту|АҚШ}} '''[[Серена Уильямс]]''' ||319 |- |4 || style="text-align:left"|{{ту|АҚШ}} [[Крис Эверт]] ||260 |- |5 || style="text-align:left"|{{ту|Швейцария}} [[Мартина Хингис]] ||209 |- |6 || style="text-align:left"|{{ту|Югославия}}/{{ту|АҚШ}} [[Моника Селеш]] ||178 |- |7 || style="text-align:left"|{{ту|Польша}} '''[[Ига Швёнтек]]''' ||125 |- |8 || style="text-align:left"|{{ту|Аустралия}} [[Эшли Барти]]||121 |- |9 || style="text-align:left"|{{ту|Бельгия}} [[Жюстин Энен]] ||117 |- |10 || style="text-align:left"| '''[[Арина Соболенко]]'''||107 |- |11 || style="text-align:left"|{{ту|АҚШ}} [[Линдсей Дэвенпорт]] ||98 |- |12 || style="text-align:left"|{{ту|Дания}} [[Каролина Возняцки]] ||71 |- |13 || style="text-align:left"|{{ту|Румыния}} [[Симона Халеп]] ||64 |- |14 || style="text-align:left"|{{ту|Беларусь}} '''[[Виктория Фёдоровна Азаренко|Виктория Азаренко]]''' ||51 |- |15 || style="text-align:left"|{{ту|Франция}} [[Амели Моресмо]] ||39 |- |16 || style="text-align:left"|{{ту|Германия}} [[Анжелик Кербер]] ||34 |- |17 || style="text-align:left"|{{ту|Ресей}} [[Динара Мубиновна Сафина|Динара Сафина]] ||26 |- |18 || style="text-align:left"|{{ту|Жапония}} '''[[Наоми Осака]]''' ||25 |- |rowspan="2"|19 ||style="text-align:left"|{{ту|АҚШ}} [[Трейси Остин]] ||rowspan="2"|21 |- |style="text-align:left"|{{ту|Ресей}} [[Мария Юрьевна Шарапова|Мария Шарапова]] |- |21 ||style="text-align:left"|{{ту|Бельгия}} [[Ким Клейстерс]] ||20 |- |22 ||style="text-align:left"|{{ту|Сербия}} [[Елена Янкович]] ||18 |- |23 || style="text-align:left"|{{ту|АҚШ}} [[Дженнифер Каприати]] ||17 |- |rowspan="2"|24 || style="text-align:left"|{{ту|Испания}} [[Аранча Санчес Викарио]] ||rowspan="2"|12 |- |style="text-align:left"|{{ту|Сербия}} [[Ана Иванович]] |- |26 || style="text-align:left"|{{ту|АҚШ}} '''[[Винус Уильямс]]''' ||11 |- |27 || style="text-align:left"|{{ту|Чехия}} '''[[Каролина Плишкова]]''' ||8 |- |28 || style="text-align:left"|{{ту|Испания}} [[Гарбинье Мугуруса]] ||4 |- |rowspan="2"|29 || style="text-align:left"|{{ту|Аустралия}} [[Ивонн Гулагонг-Коули]] ||2 |- |style="background:#ddfddd;text-align:left"|{{ту|Қазақстан}} '''[[Елена Рыбакина]]'''||'''2''' |- |} {{col-break|gap=5em}} === Қатарынан === {|class="wikitable nowrap" style="text-align:center" !scope="col"|№ !scope="col" style="text-align: left;"|Ойыншы !scope="col"|Апталар |- |rowspan="2"|1 ||style="text-align:left"|{{ту|Германия}} [[Штеффи Граф]] ||rowspan="2"|186 |- |style="text-align:left"|{{ту|АҚШ}} [[Серена Уильямс]] |- |3 || style="text-align:left"|{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] ||156 |- |4 || style="text-align:left"|{{ту|Аустралия}} [[Эшли Барти]] ||114 |- |5 || style="text-align:left"|{{ту|АҚШ}} [[Крис Эверт]] ||113 |- |6 || style="text-align:left"| '''[[Арина Соболенко]]'''||99 |- |7 || style="text-align:left"|{{ту|Германия}} Штеффи Граф {{small|(2)}} ||94 |- |8 || style="text-align:left"|{{ту|Югославия}} [[Моника Селеш]] ||91 |- |9 || style="text-align:left"|{{ту|АҚШ}} Мартина Навратилова {{small|(2)}} ||90 |- |10 || style="text-align:left"|{{ту|Германия}} Штеффи Граф {{small|(3)}} ||87 |- |11|| style="text-align:left"|{{ту|Швейцария}} [[Мартина Хингис]] ||80 |- |12 || style="text-align:left"|{{ту|АҚШ}} Крис Эверт {{small|(2)}} ||76 |- |13 || style="text-align:left"|{{ту|Польша}} [[Ига Швёнтек]] ||75 |- |14 || style="text-align:left"|{{ту|Швейцария}} Мартина Хингис {{small|(2)}} ||73 |- |15 || style="text-align:left"|{{ту|АҚШ}} Моника Селеш {{small|(2)}} ||64 |- |16|| style="text-align:left"|{{ту|Бельгия}} [[Жюстин Энен]] ||61 |- |17|| style="text-align:left"|{{ту|АҚШ}} Серена Уильямс {{small|(2)}} ||57 |- |18|| style="text-align:left"|{{ту|Польша}} Ига Свёнтек {{small|(2)}} || 50 |- |rowspan="2"|19|| style="text-align:left"|{{ту|АҚШ}} Серена Уильямс {{small|(3)}} ||rowspan="2"|49 |- |style="text-align:left"|{{ту|Дания}} [[Каролина Возняцки]] |- |-<!--limit to top 20--> | style="background:#add8e6" | || colspan="3" | Қазіргі серия '''жуан әріппен''' берілген. |} |} == Тағы қараңыз == * [[ATP рейтингі бойынша әлемнің бірінші ракеткаларының тізімі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әлемнің бірінші ракеткалары (әйелдер)]] o8vgxc3fn3198qkzbsoa3ks2oz1eev2 0 787214 3662007 3661447 2026-09-27T11:27:16Z Marksscheider 183882 3662007 wikitext text/x-wiki '''[[ATP рейтингі]]''' — бұл ерлер теннисіндегі рейтингті анықтауға арналған [[Кәсіби теннисшілер қауымдастығы]]ның (ATP) нәтижеге негізделген жүйесі. Рейтингтегі бірінші орынды өткен 52 апта ішінде ATP туры аясында ең көп рейтингтік ұпай жинаған теннисші иеленеді. Ұпайлар ойыншының турнирлерде қаншалықты алысқа жеткеніне және сол турнирлердің санатына қарай беріледі. ATP рейтингті анықтау үшін компьютерлендірілген жүйені 1973 жылғы 23 тамыздан бастап қолданып келеді.<ref>{{Cite web |title=How It All Began |url=http://www.atpworldtour.com/corporate/history.aspx |access-date=July 20, 2012 |website=atpworldtour.com |publisher=[[Association of Tennis Professionals]] (ATP)}}</ref> 1979 жылдан бастап жаңартылған рейтинг тізімі әр аптаның басында жарияланады.<ref>{{Cite web |title=ATP Rankings |url=https://www.atptour.com/en/rankings/singles |access-date=April 3, 2021 |website=atpworldtour.com |publisher=[[Association of Tennis Professionals]] (ATP)}}</ref><ref>{{Cite news |date=August 27, 2003 |title=ITF Tennis – How the Rankings Work |publisher=[[International Tennis Federation]] |url=http://www.itftennis.com/mens/startingout/rankrules.asp |access-date=June 11, 2009 |archive-date=December 19, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111219015531/http://www.itftennis.com/mens/startingout/rankrules.asp |url-status=dead }}</ref> 1973 жылдан бері ATP нұсқасы бойынша 29 ойыншы №1 орынға көтерілді, олардың ішінде 19 ойыншы жылды рейтинг көшбасшысы ретінде аяқтады. == ATP №1 ракеткасы атанған жекелей сындағы теннисшілер == Статистика тек ATP веб-сайты өз рейтингін жаңартқан кезде ғана жаңартылады (әдетте дүйсенбі күні таңертең, турнир финалдары кейінге шегерілген жағдайларды қоспағанда). [[File:Novak Djoković Trophy Wimbledon 2019-croped and edited.jpg|thumb|upright=.7|[[Новак Джокович]] — әлемнің 1-ракеткасы ретінде ең көп апта өткізу бойынша рекордшы және 2010 жылдары [[Association of Tennis Professionals|ATP рейтингінің]] шыңында ең көп апта болған теннисші.]] [[File:Roger Federer (26 June 2009, Wimbledon) 2 new.jpg|thumb|upright=.7|alt=Соққы жасау сәтіндегі, қолдары мен көздерін көтерген теннисші|[[Роджер Федерер]] 2000 жылдары [[Association of Tennis Professionals|ATP рейтингінің]] шыңында ең көп апта өткізді.]] [[File:Ivan Lendl (1984) cropped.jpg|thumb|upright=.7|[[Иван Лendl|Иван Лендл]] 1980 жылдары [[Association of Tennis Professionals|ATP рейтингінің]] шыңында ең көп апта өткізді.]] [[File:Jimmy Connors 2 (1978).jpg|thumb|upright=.7|alt=Ақ киім киіп, теннис ракеткасын бұлғап тұрған ер адам|[[Джимми Коннорс]] 1970 жылдары әлемнің 1-ракеткасы ретінде ең көп апта өткізді.]] [[File:Ilie Năstase (Davis Cup).jpg|thumb|upright=.7|[[Илие Настасе]] 1973 жылы 23 тамызда ATP әлемнің 1-ракеткасы атанған тұңғыш ойыншы болды.]] {{Legend|#eaecf0|Алғаш рет №1 болған ойыншы. ('''қалың қаріппен''')}} {{legend|#ffffcf|ATP рейтингінің рекорды.|text={{double-dagger}}}} {{legend|#ddfddd|Қазіргі әлемнің 1-ракеткасы |text={{asterisk}}}} {| class="sortable nowrap plainrowheaders wikitable" !scope="col" class=unsortable|№ !scope="col" style="text-align: left;"|Ойыншы !scope="col"|Басталған күні !scope="col"|Аяқталған күні !scope="col"|Апталар !scope="col"|Барлығы |- !scope="row" | '''1''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Румыния}} '''[[Илие Настасе]]''' |{{dts|1973|8|23|abbr=on}} |{{dts|1974|6|2|abbr=on}} |40 |'''40''' |- !scope="row" | '''2''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Аустралия}} '''[[Джон Ньюкомб]]''' |{{dts|1974|6|3|abbr=on}} |{{dts|1974|7|28|abbr=on}} |8 |'''8''' |- !scope="row" | '''3''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|АҚШ}} '''[[Джимми Коннорс]]''' |{{dts|1974|7|29|abbr=on}} |{{dts|1977|8|22|abbr=on}} |160 |160 |- !scope="row" | '''4''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Швеция}} '''[[Бьорн Борг]]''' |{{dts|1977|8|23|abbr=on}} |{{dts|1977|8|29|abbr=on}} |1 |1 |- | rowspan="4" | |style="text-align: left;"|{{sort|Connors.|{{ту|АҚШ}} [[Джимми Коннорс]] {{small|(2)}}}} |{{dts|1977|8|30|abbr=on}} |{{dts|1979|4|8|abbr=on}} |84 |244 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Borg.|{{ту|Швеция}} [[Бьорн Борг]] {{small|(2)}}}} |{{dts|1979|4|9|abbr=on}} |{{dts|1979|5|20|abbr=on}} |6 |7 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Connors.|{{ту|АҚШ}} [[Джимми Коннорс]] {{small|(3)}}}} |{{dts|1979|5|21|abbr=on}} |{{dts|1979|7|8|abbr=on}} |7 |251 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Borg.|{{ту|Швеция}} [[Бьорн Борг]] {{small|(3)}}}} |{{dts|1979|7|9|abbr=on}} |{{dts|1980|3|2|abbr=on}} |34 |41 |- !scope="row" | '''5''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|АҚШ}} '''[[Джон Макинрой]]''' |{{dts|1980|3|3|abbr=on}} |{{dts|1980|3|23|abbr=on}} |3 |3 |- | rowspan="13" | |style="text-align: left;"|{{sort|Borg.|{{ту|Швеция}} [[Бьорн Борг]] {{small|(4)}}}} |{{dts|1980|3|24|abbr=on}} |{{dts|1980|8|10|abbr=on}} |20 |61 |- |style="text-align: left;"|{{sort|McEnroe.|{{ту|АҚШ}} [[Джон Макинрой]] {{small|(2)}}}} |{{dts|1980|8|11|abbr=on}} |{{dts|1980|8|17|abbr=on}} |1 |4 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Borg.|{{ту|Швеция}} [[Бьорн Борг]] {{small|(5)}}}} |{{dts|1980|8|18|abbr=on}} |{{dts|1981|7|5|abbr=on}} |46 |107 |- |style="text-align: left;"|{{sort|McEnroe.|{{ту|АҚШ}} [[Джон Макинрой]] {{small|(3)}}}} |{{dts|1981|7|6|abbr=on}} |{{dts|1981|7|19|abbr=on}} |2 |6 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Borg.|{{ту|Швеция}} [[Бьорн Борг]] {{small|(6)}}}} |{{dts|1981|7|20|abbr=on}} |{{dts|1981|8|2|abbr=on}} |2 |'''109''' |- |style="text-align: left;"|{{sort|McEnroe.|{{ту|АҚШ}} [[Джон Макинрой]] {{small|(4)}}}} |{{dts|1981|8|3|abbr=on}} |{{dts|1982|9|12|abbr=on}} |58 |64 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Connors.|{{ту|АҚШ}} [[Джимми Коннорс]] {{small|(4)}}}} |{{dts|1982|9|13|abbr=on}} |{{dts|1982|10|31|abbr=on}} |7 |258 |- |style="text-align: left;"|{{sort|McEnroe.|{{ту|АҚШ}} [[Джон Макинрой]] {{small|(5)}}}} |{{dts|1982|11|1|abbr=on}} |{{dts|1982|11|7|abbr=on}} |1 |65 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Connors.|{{ту|АҚШ}} [[Джимми Коннорс]] {{small|(5)}}}} |{{dts|1982|11|8|abbr=on}} |{{dts|1982|11|14|abbr=on}} |1 |259 |- |style="text-align: left;"|{{sort|McEnroe.|{{ту|АҚШ}} [[Джон Макинрой]] {{small|(6)}}}} |{{dts|1982|11|15|abbr=on}} |{{dts|1983|1|30|abbr=on}} |11 |76 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Connors.|{{ту|АҚШ}} [[Джимми Коннорс]] {{small|(6)}}}} |{{dts|1983|1|31|abbr=on}} |{{dts|1983|2|6|abbr=on}} |1 |260 |- |style="text-align: left;"|{{sort|McEnroe.|{{ту|АҚШ}} [[Джон Макинрой]] {{small|(7)}}}} |{{dts|1983|2|7|abbr=on}} |{{dts|1983|2|13|abbr=on}} |1 |77 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Connors.|{{ту|АҚШ}} [[Джимми Коннорс]] {{small|(7)}}}} |{{dts|1983|2|14|abbr=on}} |{{dts|1983|2|27|abbr=on}} |2 |262 |- !scope="row" | '''6''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Чехословакия}} '''[[Иван Лендл]]''' |{{dts|1983|2|28|abbr=on}} |{{dts|1983|5|15|abbr=on}} |11 |11 |- | rowspan="15" | |style="text-align: left;"|{{sort|Connors.|{{ту|АҚШ}} [[Джимми Коннорс]] {{small|(8)}}}} |{{dts|1983|5|16|abbr=on}} |{{dts|1983|6|5|abbr=on}} |3 |265 |- |style="text-align: left;"|{{sort|McEnroe.|{{ту|АҚШ}} [[Джон Макинрой]] {{small|(8)}}}} |{{dts|1983|6|6|abbr=on}} |{{dts|1983|6|12|abbr=on}} |1 |78 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Connors.|{{ту|АҚШ}} [[Джимми Коннорс]] {{small|(9)}}}} |{{dts|1983|6|13|abbr=on}} |{{dts|1983|7|3|abbr=on}} |3 |'''268''' |- |style="text-align: left;"|{{sort|McEnroe.|{{ту|АҚШ}} [[Джон Макинрой]] {{small|(9)}}}} |{{dts|1983|7|4|abbr=on}} |{{dts|1983|10|30|abbr=on}} |17 |95 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Lendl.|{{ту|Чехословакия}} [[Иван Лендл]] {{small|(2)}}}} |{{dts|1983|10|31|abbr=on}} |{{dts|1983|12|11|abbr=on}} |6 |17 |- |style="text-align: left;"|{{sort|McEnroe.|{{ту|АҚШ}} [[Джон Макинрой]] {{small|(10)}}}} |{{dts|1983|12|12|abbr=on}} |{{dts|1984|1|8|abbr=on}} |4 |99 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Lendl.|{{ту|Чехословакия}} [[Иван Лендл]] {{small|(3)}}}} |{{dts|1984|1|9|abbr=on}} |{{dts|1984|3|11|abbr=on}} |9 |26 |- |style="text-align: left;"|{{sort|McEnroe.|{{ту|АҚШ}} [[Джон Макинрой]] {{small|(11)}}}} |{{dts|1984|3|12|abbr=on}} |{{dts|1984|6|10|abbr=on}} |13 |112 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Lendl.|{{ту|Чехословакия}} [[Иван Лендл]] {{small|(4)}}}} |{{dts|1984|6|11|abbr=on}} |{{dts|1984|6|17|abbr=on}} |1 |27 |- |style="text-align: left;"|{{sort|McEnroe.|{{ту|АҚШ}} [[Джон Макинрой]] {{small|(12)}}}} |{{dts|1984|6|18|abbr=on}} |{{dts|1984|7|8|abbr=on}} |3 |115 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Lendl.|{{ту|Чехословакия}} [[Иван Лендл]] {{small|(5)}}}} |{{dts|1984|7|9|abbr=on}} |{{dts|1984|8|12|abbr=on}} |5 |32 |- |style="text-align: left;"|{{sort|McEnroe.|{{ту|АҚШ}} [[Джон Макинрой]] {{small|(13)}}}} |{{dts|1984|8|13|abbr=on}} |{{dts|1985|8|18|abbr=on}} |53 |168 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Lendl.|{{ту|Чехословакия}} [[Иван Лендл]] {{small|(6)}}}} |{{dts|1985|8|19|abbr=on}} |{{dts|1985|8|25|abbr=on}} |1 |33 |- |style="text-align: left;"|{{sort|McEnroe.|{{ту|АҚШ}} [[Джон Макинрой]] {{small|(14)}}}} |{{dts|1985|8|26|abbr=on}} |{{dts|1985|9|8|abbr=on}} |2 |'''170''' |- |style="text-align: left;"|{{sort|Lendl.|{{ту|Чехословакия}} [[Иван Лендл]] {{small|(7)}}}} |{{dts|1985|9|9|abbr=on}} |{{dts|1988|9|11|abbr=on}} |157 |190 |- !scope="row" | '''7''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Швеция}} '''[[Матс Виландер]]''' |{{dts|1988|9|12|abbr=on}} |{{dts|1989|1|29|abbr=on}} |20 |'''20''' |- | |style="text-align: left;"|{{sort|Lendl.|{{ту|Чехословакия}} [[Иван Лендл]] {{small|(8)}}}} |{{dts|1989|1|30|abbr=on}} |{{dts|1990|8|12|abbr=on}} |80 |'''270''' |- !scope="row" | '''8''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Швеция}} '''[[Стефан Эдберг]]''' |{{dts|1990|8|13|abbr=on}} |{{dts|1991|1|27|abbr=on}} |24 |24 |- !scope="row" | '''9''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Германия}} '''[[Борис Беккер]]''' |{{dts|1991|1|28|abbr=on}} |{{dts|1991|2|17|abbr=on}} |3 |3 |- | rowspan="3" | |style="text-align: left;"|{{sort|Edberg.|{{ту|Швеция}} [[Стефан Эдберг]] {{small|(2)}}}} |{{dts|1991|2|18|abbr=on}} |{{dts|1991|7|7|abbr=on}} |20 |44 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Becker.|{{ту|Германия}} [[Борис Беккер]] {{small|(2)}}}} |{{dts|1991|7|8|abbr=on}} |{{dts|1991|9|8|abbr=on}} |9 |'''12''' |- |style="text-align: left;"|{{sort|Edberg.|{{ту|Швеция}} [[Стефан Эдберг]] {{small|(3)}}}} |{{dts|1991|9|9|abbr=on}} |{{dts|1992|2|9|abbr=on}} |22 |66 |- !scope="row" | '''10''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|АҚШ}} '''[[Джим Курье]]''' |{{dts|1992|2|10|abbr=on}} |{{dts|1992|3|22|abbr=on}} |6 |6 |- | rowspan="4" | |style="text-align: left;"|{{sort|Edberg.|{{ту|Швеция}} [[Стефан Эдберг]] {{small|(4)}}}} |{{dts|1992|3|23|abbr=on}} |{{dts|1992|4|12|abbr=on}} |3 |69 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Courier.|{{ту|АҚШ}} [[Джим Курье]] {{small|(2)}}}} |{{dts|1992|4|13|abbr=on}} |{{dts|1992|9|13|abbr=on}} |22 |28 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Edberg.|{{ту|Швеция}} [[Стефан Эдберг]] {{small|(5)}}}} |{{dts|1992|9|14|abbr=on}} |{{dts|1992|10|4|abbr=on}} |3 |'''72''' |- |style="text-align: left;"|{{sort|Courier.|{{ту|АҚШ}} [[Джим Курье]] {{small|(3)}}}} |{{dts|1992|10|5|abbr=on}} |{{dts|1993|4|11|abbr=on}} |27 |55 |- !scope="row" | '''11''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|АҚШ}} '''[[Пит Сампрас]]''' |{{dts|1993|4|12|abbr=on}} |{{dts|1993|8|22|abbr=on}} |19 |19 |- | rowspan="2" | |style="text-align: left;"|{{sort|Courier.|{{ту|АҚШ}} [[Джим Курье]] {{small|(4)}}}} |{{dts|1993|8|23|abbr=on}} |{{dts|1993|9|12|abbr=on}} |3 |'''58''' |- |style="text-align: left;"|{{sort|Sampras.|{{ту|АҚШ}} [[Пит Сампрас]] {{small|(2)}}}} |{{dts|1993|9|13|abbr=on}} |{{dts|1995|4|9|abbr=on}} |82 |101 |- !scope="row" | '''12''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|АҚШ}} '''[[Андре Агасси]]''' |{{dts|1995|4|10|abbr=on}} |{{dts|1995|11|5|abbr=on}} |30 |30 |- | rowspan="2" | |style="text-align: left;"|{{sort|Sampras.|{{ту|АҚШ}} [[Пит Сампрас]] {{small|(3)}}}} |{{dts|1995|11|6|abbr=on}} |{{dts|1996|1|28|abbr=on}} |12 |113 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Agassi.|{{ту|АҚШ}} [[Андре Агасси]] {{small|(2)}}}} |{{dts|1996|1|29|abbr=on}} |{{dts|1996|2|11|abbr=on}} |2 |32 |- !scope="row" | '''13''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Аустрия}} '''[[Томас Мустер]]''' |{{dts|1996|2|12|abbr=on}} |{{dts|1996|2|18|abbr=on}} |1 |1 |- | rowspan="3" | |style="text-align: left;"|{{sort|Sampras.|{{ту|АҚШ}} [[Пит Сампрас]] {{small|(4)}}}} |{{dts|1996|2|19|abbr=on}} |{{dts|1996|3|10|abbr=on}} |3 |116 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Muster.|{{ту|Аустрия}} [[Томас Мустер]] {{small|(2)}}}} |{{dts|1996|3|11|abbr=on}} |{{dts|1996|4|14|abbr=on}} |5 |'''6''' |- |style="text-align: left;"|{{sort|Sampras.|{{ту|АҚШ}} [[Пит Сампрас]] {{small|(5)}}}} |{{dts|1996|4|15|abbr=on}} |{{dts|1998|3|29|abbr=on}} |102 |218 |- !scope="row" | '''14''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Чили}} '''[[Марсело Риос]]''' |{{dts|1998|3|30|abbr=on}} |{{dts|1998|4|26|abbr=on}} |4 |4 |- | rowspan="3" | |style="text-align: left;"|{{sort|Sampras.|{{ту|АҚШ}} [[Пит Сампрас]] {{small|(6)}}}} |{{dts|1998|4|27|abbr=on}} |{{dts|1998|8|9|abbr=on}} |15 |233 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Ríos.|{{ту|Чили}} [[Марсело Риос]] {{small|(2)}}}} |{{dts|1998|8|10|abbr=on}} |{{dts|1998|8|23|abbr=on}} |2 |'''6''' |- |style="text-align: left;"|{{sort|Sampras.|{{ту|АҚШ}} [[Пит Сампрас]] {{small|(7)}}}} |{{dts|1998|8|24|abbr=on}} |{{dts|1999|3|14|abbr=on}} |29 |262 |- !scope="row" | '''15''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Испания}} '''[[Карлос Мойя]]''' |{{dts|1999|3|15|abbr=on}} |{{dts|1999|3|28|abbr=on}} |2 |'''2''' |- | |style="text-align: left;"|{{sort|Sampras.|{{ту|АҚШ}} [[Пит Сампрас]] {{small|(8)}}}} |{{dts|1999|3|29|abbr=on}} |{{dts|1999|5|2|abbr=on}} |5 |267 |- !scope="row" | '''16''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Ресей}} '''[[Евгений Кафельников]]''' |{{dts|1999|5|3|abbr=on}} |{{dts|1999|6|13|abbr=on}} |6 |'''6''' |- | rowspan="2" | |style="text-align: left;"|{{sort|Sampras.|{{ту|АҚШ}} [[Пит Сампрас]] {{small|(9)}}}} |{{dts|1999|6|14|abbr=on}} |{{dts|1999|7|4|abbr=on}} |3 |270 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Agassi.|{{ту|АҚШ}} [[Андре Агасси]] {{small|(3)}}}} |{{dts|1999|7|5|abbr=on}} |{{dts|1999|7|25|abbr=on}} |3 |35 |- !scope="row" | '''17''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Аустралия}} '''[[Патрик Рафтер]]''' |{{dts|1999|7|26|abbr=on}} |{{dts|1999|8|1|abbr=on}} |1 |'''1''' |- | rowspan="3" | |style="text-align: left;"|{{sort|Sampras.|{{ту|АҚШ}} [[Пит Сампрас]] {{small|(10)}}}} |{{dts|1999|8|2|abbr=on}} |{{dts|1999|9|12|abbr=on}} |6 |276 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Agassi.|{{ту|АҚШ}} [[Андре Агасси]] {{small|(4)}}}} |{{dts|1999|9|13|abbr=on}} |{{dts|2000|9|10|abbr=on}} |52 |87 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Sampras.|{{ту|АҚШ}} [[Пит Сампрас]] {{small|(11)}}}} |{{dts|2000|9|11|abbr=on}} |{{dts|2000|11|19|abbr=on}} |10 |'''286''' |- !scope="row" | '''18''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Ресей}} '''[[Марат Сафин]]''' |{{dts|2000|11|20|abbr=on}} |{{dts|2000|12|3|abbr=on}} |2 |2 |- !scope="row" | '''19''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Бразилия}} '''[[Густаво Куэртен]]''' |{{dts|2000|12|4|abbr=on}} |{{dts|2001|1|28|abbr=on}} |8 |8 |- | rowspan="4" | |style="text-align: left;"|{{sort|Safin.|{{ту|Ресей}} [[Марат Сафин]] {{small|(2)}}}} |{{dts|2001|1|29|abbr=on}} |{{dts|2001|2|25|abbr=on}} |4 |6 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Kuerten.|{{ту|Бразилия}} [[Густаво Куэртен]] {{small|(2)}}}} |{{dts|2001|2|26|abbr=on}} |{{dts|2001|4|1|abbr=on}} |5 |13 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Safin.|{{ту|Ресей}} [[Марат Сафин]] {{small|(3)}}}} |{{dts|2001|4|2|abbr=on}} |{{dts|2001|4|22|abbr=on}} |3 |'''9''' |- |style="text-align: left;"|{{sort|Kuerten.|{{ту|Бразилия}} [[Густаво Куэртен]] {{small|(3)}}}} |{{dts|2001|4|23|abbr=on}} |{{dts|2001|11|18|abbr=on}} |30 |'''43''' |- !scope="row" | '''20''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Аустралия}} '''[[Ллейтон Хьюитт]]''' |{{dts|2001|11|19|abbr=on}} |{{dts|2003|4|27|abbr=on}} |75 |75 |- | rowspan="3" | |style="text-align: left;"|{{sort|Agassi.|{{ту|АҚШ}} [[Андре Агасси]] {{small|(5)}}}} |{{dts|2003|4|28|abbr=on}} |{{dts|2003|5|11|abbr=on}} |2 |89 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Hewitt.|{{ту|Аустралия}} [[Ллейтон Хьюитт]] {{small|(2)}}}} |{{dts|2003|5|12|abbr=on}} |{{dts|2003|6|15|abbr=on}} |5 |'''80''' |- |style="text-align: left;"|{{sort|Agassi.|{{ту|АҚШ}} [[Андре Агасси]] {{small|(6)}}}} |{{dts|2003|6|16|abbr=on}} |{{dts|2003|9|7|abbr=on}} |12 |'''101''' |- !scope="row" | '''21''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Испания}} '''[[Хан Карлос Ферреро]]''' |{{dts|2003|9|8|abbr=on}} |{{dts|2003|11|2|abbr=on}} |8 |'''8''' |- !scope="row" | '''22''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|АҚШ}} '''[[Энди Роддик]]''' |{{dts|2003|11|3|abbr=on}} |{{dts|2004|2|1|abbr=on}} |13 |'''13''' |- !scope="row" | '''23''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Швейцария}} '''[[Роджер Федерер]]''' |{{dts|2004|2|2|abbr=on}} |{{dts|2008|8|17|abbr=on}} |style="background:#ffffcf"|237^{{{double-dagger}}} |237 |- !scope="row" | '''24''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Испания}} '''[[Рафаэль Надаль]]''' |{{dts|2008|8|18|abbr=on}} |{{dts|2009|07|5|abbr=on}} |46 |46 |- | rowspan="2" | |style="text-align: left;"|{{sort|Federer.|{{ту|Швейцария}} [[Роджер Федерер]] {{small|(2)}}}} |{{dts|2009|07|6|abbr=on}} |{{dts|2010|06|6|abbr=on}} |48 |285 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Nadal.|{{ту|Испания}} [[Рафаэль Надаль]] {{small|(2)}}}} |{{dts|2010|06|7|abbr=on}} |{{dts|2011|07|3|abbr=on}} |56 |102 |- !scope="row" | '''25''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Сербия}} '''[[Новак Джокович]]''' |{{dts|2011|07|4|abbr=on}} |{{dts|2012|07|8|abbr=on}} |53 |53 |- | rowspan="4" | |style="text-align: left;"|{{sort|Federer.|{{ту|Швейцария}} [[Роджер Федерер]] {{small|(3)}}}} |{{dts|2012|07|9|abbr=on}} |{{dts|2012|11|4|abbr=on}} |17 |302 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Djokovic.|{{ту|Сербия}} [[Новак Джокович]] {{small|(2)}}}} |{{dts|2012|11|5|abbr=on}} |{{dts|2013|10|6|abbr=on}} |48 |101 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Nadal.|{{ту|Испания}} [[Рафаэль Надаль]] {{small|(3)}}}} |{{dts|2013|10|7|abbr=on}} |{{dts|2014|7|6|abbr=on}} |39 |141 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Djokovic.|{{ту|Сербия}} [[Новак Джокович]] {{small|(3)}}}} |{{dts|2014|7|7|abbr=on}} |{{dts|2016|11|6|abbr=on}} |122 |223 |- !scope="row" | '''26''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Ұлыбритания}} '''[[Энди Маррей]]''' |{{dts|2016|11|7|abbr=on}} |{{dts|2017|8|20|abbr=on}} |41 |'''41''' |- | rowspan="12" | |style="text-align: left;"|{{sort|Nadal.|{{ту|Испания}} [[Рафаэль Надаль]] {{small|(4)}}}} |{{dts|2017|8|21|abbr=on}} |{{dts|2018|2|18|abbr=on}} |26 |167 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Federer.|{{ту|Швейцария}} [[Роджер Федерер]] {{small|(4)}}}} |{{dts|2018|02|19|abbr=on}} |{{dts|2018|4|1|abbr=on}} |6 |308 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Nadal.|{{ту|Испания}} [[Рафаэль Надаль]] {{small|(5)}}}} |{{dts|2018|4|2|abbr=on}} |{{dts|2018|5|13|abbr=on}} |6 |173 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Federer.|{{ту|Швейцария}} [[Роджер Федерер]] {{small|(5)}}}} |{{dts|2018|05|14|abbr=on}} |{{dts|2018|5|20|abbr=on}} |1 |309 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Nadal.|{{ту|Испания}} [[Рафаэль Надаль]] {{small|(6)}}}} |{{dts|2018|05|21|abbr=on}} |{{dts|2018|06|17|abbr=on}} |4 |177 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Federer.|{{ту|Швейцария}} [[Роджер Федерер]] {{small|(6)}}}} |{{dts|2018|06|18|abbr=on}} |{{dts|2018|06|24|abbr=on}} |1 |'''310''' |- |style="text-align: left;"|{{sort|Nadal.|{{ту|Испания}} [[Рафаэль Надаль]] {{small|(7)}}}} |{{dts|2018|06|25|abbr=on}} |{{dts|2018|11|04|abbr=on}} |19 |196 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Djokovic.|{{ту|Сербия}} [[Новак Джокович]] {{small|(4)}}}} |{{dts|2018|11|05|abbr=on}} |{{dts|2019|11|03|abbr=on}} |52 |275 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Nadal.|{{ту|Испания}} [[Рафаэль Надаль]] {{small|(8)}}}} |{{dts|2019|11|04|abbr=on}} |{{dts|2020|02|02|abbr=on}} |13 |'''209''' |- |style="text-align: left;"|{{sort|Djokovic.|{{ту|Сербия}} [[Новак Джокович]] {{small|(5)}}}} |{{dts|2020|02|03|abbr=on}} |{{dts|2020|03|22|abbr=on}} |7 |282 |- ! scope="row" style="background-color: #ededed; text-align:center;"|{{sort|z|''{{center|Рейтинг [[COVID-19 пандемиясы|тоңдырылды]]}}''}} | style="background-color: #ededed" |{{dts|2020|03|23|abbr=on}} | style="background-color: #ededed"| {{dts|2020|08|23|abbr=on}} | colspan="2" scope="row" style="background-color: #ededed" |22 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Djokovic.|{{ту|Сербия}} [[Новак Джокович]] {{small|(5)}}}} |{{dts|2020|08|24|abbr=on}} |{{dts|2022|2|27|abbr=on}} |79 |361 |- !scope="row" | '''27''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Ресей}} '''[[Даниил Медведев]]''' |{{dts|2022|2|28|abbr=on}} |{{dts|2022|3|20|abbr=on}} |3 |3 |- | rowspan="2" | |style="text-align: left;"|{{sort|Djokovic.|{{ту|Сербия}} [[Новак Джокович]] {{small|(6)}}}} |{{dts|2022|03|21|abbr=on}} |{{dts|2022|06|12|abbr=on}} |12 |373 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Medvedev.|{{ту|Ресей}} [[Даниил Медведев]] {{small|(2)}}}} |{{dts|2022|06|13|abbr=on}} |{{dts|2022|09|11|abbr=on}} |13 |'''16''' |- !scope="row" | '''28''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Испания}} '''[[Карлос Алькарас]]''' |{{dts|2022|9|12|abbr=on}} |{{dts|2023|01|29|abbr=on}} |20 |20 |- | rowspan="7" | |style="text-align: left;"|{{sort|Djokovic.|{{ту|Сербия}} [[Новак Джокович]] {{small|(7)}}}} |{{dts|2023|01|30|abbr=on}} |{{dts|2023|03|19|abbr=on}} |7 |380 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Alcaraz.|{{ту|Испания}} [[Карлос Алькарас]] {{small|(2)}}}} |{{dts|2023|03|20|abbr=on}} |{{dts|2023|04|02|abbr=on}} |2 |22 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Djokovic.|{{ту|Сербия}} [[Новак Джокович]] {{small|(8)}}}} |{{dts|2023|04|03|abbr=on}} |{{dts|2023|05|21|abbr=on}} |7 |387 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Alcaraz.|{{ту|Испания}} [[Карлос Алькарас]] {{small|(3)}}}} |{{dts|2023|05|22|abbr=on}} |{{dts|2023|06|11|abbr=on}} |3 |25 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Djokovic.|{{ту|Сербия}} [[Новак Джокович]] {{small|(9)}}}} |{{dts|2023|06|12|abbr=on}} |{{dts|2023|06|25|abbr=on}} |2 |389 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Alcaraz.|{{ту|Испания}} [[Карлос Алькарас]] {{small|(4)}}}} |{{dts|2023|06|26|abbr=on}} |{{dts|2023|09|10|abbr=on}} |11 |36 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Djokovic.|{{ту|Сербия}} [[Новак Джокович]] {{small|(10)}}}} |{{dts|2023|09|11|abbr=on}} |{{dts|2024|06|09|abbr=on}} |39 |style="background:#ffffcf" |'''428'''^{{{double-dagger}}} |- !scope="row" | '''29''' ! scope="row" style="text-align: left;" |{{ту|Италия}} '''[[Янник Синнер]]''' |{{dts|2024|06|10|abbr=on}} |{{dts|2025|09|07|abbr=on}} |65 |65 |- | rowspan="4" | |style="text-align: left;"|{{sort|Alcaraz.|{{ту|Испания}} [[Карлос Алькарас]] {{small|(5)}}}} |{{dts|2025|09|08|abbr=on}} |{{dts|2025|11|02|abbr=on}} |8 |44 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Sinner.|{{ту|Италия}} [[Янник Синнер]] {{small|(2)}}}} |{{dts|2025|11|03|abbr=on}} |{{dts|2025|11|09|abbr=on}} |1 |66 |- |style="text-align: left;"|{{sort|Alcaraz.|{{ту|Испания}} [[Карлос Алькарас]] {{small|(6)}}}} |{{dts|2025|11|10|abbr=on}} |{{dts|2026|04|12|abbr=on}} |22 |'''66''' |- | style="background: #ddfddd"|'''{{sort|Sinner.|{{ту|Италия}} [[Янник Синнер]] {{small|(3)}}}}''' |{{dts|2026|04|13|abbr=on}}||''қазіргі уақыт''|Қазіргі уақыт |24 |'''90''' |} == № 1 орындағы апталар == {{nowrap|{{Legend|#ddfddd|Қазіргі №1 ойыншы}}}} Белсенді ойыншылар '''жуан әріппен''' көрсетілген. {| |-style="vertical-align:top" | === Барлығы === {| class="wikitable nowrap" style="text-align:center" |- !scope="col"|№ !scope="col" style="width:180px"|Ойыншы !scope="col" style="width:175px"|Барлығы |- |1 || style="text-align:left"|{{ту|Сербия}} '''[[Новак Джокович]]''' ||428 |- |2 || style="text-align:left"|{{ту|Швейцария}} [[Роджер Федерер]] ||310 |- |3 || style="text-align:left"|{{ту|АҚШ}} [[Пит Сампрас]] ||286 |- |4 || style="text-align:left"|{{ту|Чехия}} [[Иван Лендл]] ||270 |- |5 || style="text-align:left"|{{ту|АҚШ}} [[Джимми Коннорс]] ||268 |- |6 || style="text-align:left"|{{ту|Испания}} [[Рафаэль Надаль]] ||209 |- |7 || style="text-align:left"|{{ту|АҚШ}} [[Джон Макинрой]] ||170 |- |8 || style="text-align:left"|{{ту|Швеция}} [[Бьорн Борг]] ||109 |- |9 || style="text-align:left"|{{ту|АҚШ}} [[Андре Агасси]] ||101 |- |10 || style="text-align:left;background-color: #ddfddd"|{{ту|Италия}} '''[[Янник Синнер]]'''|| '''90''' |- |11 || style="text-align:left"|{{ту|Аустралия}} [[Ллейтон Хьюитт]] ||80 |- |12 || style="text-align:left"|{{ту|Швеция}} [[Стефан Эдберг]] ||72 |- |13 || style="text-align:left"|{{ту|Испания}} '''[[Карлос Алькарас]]'''||66 |- |14 || style="text-align:left"|{{ту|АҚШ}} [[Джим Курье]] ||58 |- |15 || style="text-align:left"|{{ту|Бразилия}} [[Густаво Куэртен]] ||43 |- |16 || style="text-align:left"|{{ту|Ұлыбритания}} [[Энди Маррей]] ||41 |- |17 || style="text-align:left"|{{ту|Румыния}} [[Илие Настасе]] ||40 |- |18 || style="text-align:left"|{{ту|Швеция}} [[Матс Виландер]] ||20 |- |19 || style="text-align:left"|{{ту|Ресей}} '''[[Даниил Медведев]]''' ||16 |- |20 || style="text-align:left"|{{ту|АҚШ}} [[Энди Роддик]] ||13 |- |21 || style="text-align:left"|{{ту|Германия}} [[Борис Беккер]] ||12 |- |22 || style="text-align:left"|{{ту|Ресей}} [[Марат Сафин]] ||9 |- |rowspan=2|23 || style="text-align:left"|{{ту|Аустралия}} [[Джон Ньюкомб]] || rowspan=2 |8 |- |style="text-align:left"|{{ту|Испания}} [[Хуан Карлос Ферреро]] |- |rowspan=3|25 || style="text-align:left"|{{ту|Аустрия}} [[Томас Мустер]] || rowspan=3 |6 |- |style="text-align:left"|{{ту|Чили}} [[Марсело Риос]] |- |style="text-align:left"|{{ту|Ресей}} [[Евгений Кафельников]] |- |28 || style="text-align:left"|{{ту|Испания}} [[Карлос Мойя]] ||2 |- |29 || style="text-align:left"|{{ту|Аустралия}} [[Патрик Рафтер]] || 1 |} {{col-break|gap=5em}} === Қатарынан === {| class="wikitable nowrap" style="text-align:center" |- !scope="col"|№ !scope="col" style="width:180px"|Ойыншы !scope="col"|Апталар |- |1|| style="text-align:left"|&nbsp;{{ту|Швейцария}}&nbsp; [[Роджер Федерер]]||237 |- |2|| style="text-align:left"|{{ту|АҚШ}} [[Джимми Коннорс]]||160 |- |3|| style="text-align:left"|{{ту|Чехия}} [[Иван Лендл]]||157 |- |4|| style="text-align:left"|{{ту|Сербия}} [[Новак Джокович]]||122 |- |5|| style="text-align:left"|{{ту|АҚШ}} [[Пит Сампрас]]||102 |- |6|| style="text-align:left"|{{ту|Сербия}} Новак Джокович {{small|(2)}}||86 |- |7|| style="text-align:left"|{{ту|АҚШ}} Джимми Коннорс {{small|(2)}}||84 |- |8|| style="text-align:left"|{{ту|АҚШ}} Пит Сампрас {{small|(2)}}||82 |- |9|| style="text-align:left"|{{ту|Чехия}} Иван Лендл {{small|(2)}}||80 |- |10|| style="text-align:left"|{{ту|Аустралия}} [[Ллейтон Хьюитт]]||75 |- |11|| style="text-align:left"|{{ту|Италия}} [[Янник Синнер]]||65 |- |12|| style="text-align:left"|{{ту|АҚШ}} [[Джон Макинрой]]||58 |- |13|| style="text-align:left"|{{ту|Испания}} [[Рафаэль Надаль]]||56 |- |rowspan=2|14|| style="text-align:left"|{{ту|АҚШ}} Джон Макинрой {{small|(2)}}||rowspan=2|53 |- |style="text-align:left"|{{ту|Сербия}} Новак Джокович {{small|(3)}} |- |rowspan=2|16|| style="text-align:left"|{{ту|АҚШ}} [[Андре Агасси]]||rowspan=2|52 |- |style="text-align:left"|{{ту|Сербия}} Новак Джокович {{small|(4)}} |- |rowspan=2|18|| style="text-align:left"|{{ту|Швейцария}} Роджер Федерер {{small|(2)}}||rowspan=2|48 |- |style="text-align:left"|{{ту|Сербия}} Новак Джокович {{small|(5)}} |- |rowspan=2|20|| style="text-align:left"|{{ту|Швеция}} [[Бьорн Борг]]||rowspan=2|46 |- |style="text-align:left"|{{ту|Испания}} Рафаэль Надаль {{small|(2)}} |- | style="background:#ddfddd" | || colspan="3" | Қазіргі серия '''жуан әріппен''' берілген. |} |} == Тағы қараңыз == * [[WTA рейтингі бойынша әлемнің бірінші ракеткаларының тізімі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Әлемнің бірінші ракеткалары (ерлер)]] p8g9j55rx0yopulplh7zw7jkk98qttb 0 787215 3661488 3661449 2026-09-26T12:57:59Z Мағыпар 100137 толықтыру 3661488 wikitext text/x-wiki '''Варена''' ({{lang-lt|Varėna}}) — [[Литва]]ның оңтүстік бөлігіндегі қала, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Варена қаласының халқы 10 106 адамды құрады. Варена — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 34-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-varena-11143.html|title=Население Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Вильнюстан 81 км жерде, Варена өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://oktmo.ru/stati/23130-varena.html|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 125 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/30720?ysclid=mui98nzg2c781025666|title=Варена на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Ораны қонысы алғаш рет Ұлы Витовта дәуіріне (1413 жыл) жататын жазба деректерде аталып өтеді, ал 1486 жылдан бастап сауда кенті ретінде тіркелген. 1862 жылы Санкт-Петербург – Варшава теміржолының құрылысы кезінде одан төрт шақырым жерде жаңа елді мекен пайда болып, ол «Екінші Ораны» деп аталды. Литва тілінде Варена деп аталатын бұл елді мекен 1946 жылы қала мәртебесіне ие болды, ал 1950 жылы аудан орталығына айналды. Кеңес дәуірінде қалада тамақ өңдеу зауыты, темірбетон конструкцияларын, нан және комбайндар шығаратын зауыттар, «Меркис» (Merkys) мамық-қауырсын фабрикасы мен сүт зауыты жұмыс істеді. Сондай-ақ, мұнда тракторшылар мен жүргізушілерді даярлайтын кәсіптік-техникалық училище де болды. 1980 жылы ескі және «екінші» Варена біртұтас әкімшілік бірлікке біріктірілді. Варенаның елтаңбасы 1995 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lt-varena|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Көлік == Облыстық және аудандық жолдар Варена арқылы өтеді: *127 Бабришкес–Варена–Эйшишкес *5003 Варена–Марцинконис–Друскининкай *5004 Варена–Матуизос–Валкининкай *5014 Варена–Рудня–Парамелис–Катра Қала арқылы Вильнюс-Марцинконис теміржол желісі өтеді. == Білім беру мекемелері == *Варена технология және бизнес мектебі *2 орта мектеп: Варена «Ąžuolas» гимназиясы, Варена «Рыто» гимназиясы *Варена арнайы мектебі *2 балабақша: «Пасака», «Жилвитис» *Варена аудандық муниципалитетінің көпшілік кітапханасы == Көрнекті орындары == Қалада орналасқан Сан-Джорджио шіркеуі үш есікті қасбетімен қала көрінісіне көрік беретін биік, үшкір қоңырау мұнарасымен ерекшеленеді. XIV ғасырда салынған шіркеуде әлі Брентанидің XV ғасырдағы суреттері, XVI ғасырдағы крест, шеберлікпен ойылған барокко стиліндегі бөлме (XVII немесе XVIII ғасырға жатады) және XV-XVI ғасырларға тән басқа да бірнеше картина сақталған.<br /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 61glkbqoao0fx2hmdnzc770ihj5vjoe 3661489 3661488 2026-09-26T12:59:03Z Мағыпар 100137 /* Көрнекті орындары */ толықтыру 3661489 wikitext text/x-wiki '''Варена''' ({{lang-lt|Varėna}}) — [[Литва]]ның оңтүстік бөлігіндегі қала, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Варена қаласының халқы 10 106 адамды құрады. Варена — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 34-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-varena-11143.html|title=Население Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Вильнюстан 81 км жерде, Варена өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://oktmo.ru/stati/23130-varena.html|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 125 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/30720?ysclid=mui98nzg2c781025666|title=Варена на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Ораны қонысы алғаш рет Ұлы Витовта дәуіріне (1413 жыл) жататын жазба деректерде аталып өтеді, ал 1486 жылдан бастап сауда кенті ретінде тіркелген. 1862 жылы Санкт-Петербург – Варшава теміржолының құрылысы кезінде одан төрт шақырым жерде жаңа елді мекен пайда болып, ол «Екінші Ораны» деп аталды. Литва тілінде Варена деп аталатын бұл елді мекен 1946 жылы қала мәртебесіне ие болды, ал 1950 жылы аудан орталығына айналды. Кеңес дәуірінде қалада тамақ өңдеу зауыты, темірбетон конструкцияларын, нан және комбайндар шығаратын зауыттар, «Меркис» (Merkys) мамық-қауырсын фабрикасы мен сүт зауыты жұмыс істеді. Сондай-ақ, мұнда тракторшылар мен жүргізушілерді даярлайтын кәсіптік-техникалық училище де болды. 1980 жылы ескі және «екінші» Варена біртұтас әкімшілік бірлікке біріктірілді. Варенаның елтаңбасы 1995 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lt-varena|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Көлік == Облыстық және аудандық жолдар Варена арқылы өтеді: *127 Бабришкес–Варена–Эйшишкес *5003 Варена–Марцинконис–Друскининкай *5004 Варена–Матуизос–Валкининкай *5014 Варена–Рудня–Парамелис–Катра Қала арқылы Вильнюс-Марцинконис теміржол желісі өтеді. == Білім беру мекемелері == *Варена технология және бизнес мектебі *2 орта мектеп: Варена «Ąžuolas» гимназиясы, Варена «Рыто» гимназиясы *Варена арнайы мектебі *2 балабақша: «Пасака», «Жилвитис» *Варена аудандық муниципалитетінің көпшілік кітапханасы == Көрнекті орындары == Қалада орналасқан Сан-Джорджио шіркеуі үш есікті қасбетімен қала көрінісіне көрік беретін биік, үшкір қоңырау мұнарасымен ерекшеленеді. XIV ғасырда салынған шіркеуде әлі Брентанидің XV ғасырдағы суреттері, XVI ғасырдағы крест, шеберлікпен ойылған барокко стиліндегі бөлме (XVII немесе XVIII ғасырға жатады) және XV-XVI ғасырларға тән басқа да бірнеше картина сақталған.<br /> Комо көлі жағалауында ең көне ғимараттардың бірі әрі роман стиліндегі типтік құрылыс саналатын Сан-Джованни Баттиста шіркеуі орналасқан. Оның ішкі көрінісінде XV ғасырдағы суреттер бар.<br /> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] fg67ggjdcq1mchqckvx2n1xisux44ly 3661491 3661489 2026-09-26T12:59:53Z Мағыпар 100137 /* Көрнекті орындары */ толықтыру 3661491 wikitext text/x-wiki '''Варена''' ({{lang-lt|Varėna}}) — [[Литва]]ның оңтүстік бөлігіндегі қала, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Варена қаласының халқы 10 106 адамды құрады. Варена — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 34-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-varena-11143.html|title=Население Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Вильнюстан 81 км жерде, Варена өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://oktmo.ru/stati/23130-varena.html|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 125 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/30720?ysclid=mui98nzg2c781025666|title=Варена на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Ораны қонысы алғаш рет Ұлы Витовта дәуіріне (1413 жыл) жататын жазба деректерде аталып өтеді, ал 1486 жылдан бастап сауда кенті ретінде тіркелген. 1862 жылы Санкт-Петербург – Варшава теміржолының құрылысы кезінде одан төрт шақырым жерде жаңа елді мекен пайда болып, ол «Екінші Ораны» деп аталды. Литва тілінде Варена деп аталатын бұл елді мекен 1946 жылы қала мәртебесіне ие болды, ал 1950 жылы аудан орталығына айналды. Кеңес дәуірінде қалада тамақ өңдеу зауыты, темірбетон конструкцияларын, нан және комбайндар шығаратын зауыттар, «Меркис» (Merkys) мамық-қауырсын фабрикасы мен сүт зауыты жұмыс істеді. Сондай-ақ, мұнда тракторшылар мен жүргізушілерді даярлайтын кәсіптік-техникалық училище де болды. 1980 жылы ескі және «екінші» Варена біртұтас әкімшілік бірлікке біріктірілді. Варенаның елтаңбасы 1995 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lt-varena|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Көлік == Облыстық және аудандық жолдар Варена арқылы өтеді: *127 Бабришкес–Варена–Эйшишкес *5003 Варена–Марцинконис–Друскининкай *5004 Варена–Матуизос–Валкининкай *5014 Варена–Рудня–Парамелис–Катра Қала арқылы Вильнюс-Марцинконис теміржол желісі өтеді. == Білім беру мекемелері == *Варена технология және бизнес мектебі *2 орта мектеп: Варена «Ąžuolas» гимназиясы, Варена «Рыто» гимназиясы *Варена арнайы мектебі *2 балабақша: «Пасака», «Жилвитис» *Варена аудандық муниципалитетінің көпшілік кітапханасы == Көрнекті орындары == Қалада орналасқан Сан-Джорджио шіркеуі үш есікті қасбетімен қала көрінісіне көрік беретін биік, үшкір қоңырау мұнарасымен ерекшеленеді. XIV ғасырда салынған шіркеуде Брентанидің XV ғасырдағы суреттері, XVI ғасырдағы крест, шеберлікпен ойылған барокко стиліндегі бөлме (XVII немесе XVIII ғасырға жатады) және XV-XVI ғасырларға тән басқа да бірнеше картина сақталған.<br /> Комо көлі жағалауында ең көне ғимараттардың бірі әрі роман стиліндегі типтік құрылыс саналатын Сан-Джованни Баттиста шіркеуі орналасқан. Оның ішкі көрінісінде XV ғасырдағы суреттер бар.<br /> Қаланың басты алаңына қаратып салынған, XVII ғасырға жататын шағын Санта-Мария-деле-Грацие шіркеуі барокко стиліндегі интерьерімен, түрлі-түсті ағаш мүсіндерімен және XVI ғасырдағы суреттерімен ерекшеленеді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 62km0xmfkwam007bt9fqvtbnoyhs3vp 3661493 3661491 2026-09-26T13:02:49Z Мағыпар 100137 /* Көрнекті орындары */ толықтыру 3661493 wikitext text/x-wiki '''Варена''' ({{lang-lt|Varėna}}) — [[Литва]]ның оңтүстік бөлігіндегі қала, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Варена қаласының халқы 10 106 адамды құрады. Варена — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 34-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-varena-11143.html|title=Население Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Вильнюстан 81 км жерде, Варена өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://oktmo.ru/stati/23130-varena.html|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 125 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/30720?ysclid=mui98nzg2c781025666|title=Варена на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Ораны қонысы алғаш рет Ұлы Витовта дәуіріне (1413 жыл) жататын жазба деректерде аталып өтеді, ал 1486 жылдан бастап сауда кенті ретінде тіркелген. 1862 жылы Санкт-Петербург – Варшава теміржолының құрылысы кезінде одан төрт шақырым жерде жаңа елді мекен пайда болып, ол «Екінші Ораны» деп аталды. Литва тілінде Варена деп аталатын бұл елді мекен 1946 жылы қала мәртебесіне ие болды, ал 1950 жылы аудан орталығына айналды. Кеңес дәуірінде қалада тамақ өңдеу зауыты, темірбетон конструкцияларын, нан және комбайндар шығаратын зауыттар, «Меркис» (Merkys) мамық-қауырсын фабрикасы мен сүт зауыты жұмыс істеді. Сондай-ақ, мұнда тракторшылар мен жүргізушілерді даярлайтын кәсіптік-техникалық училище де болды. 1980 жылы ескі және «екінші» Варена біртұтас әкімшілік бірлікке біріктірілді. Варенаның елтаңбасы 1995 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lt-varena|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Көлік == Облыстық және аудандық жолдар Варена арқылы өтеді: *127 Бабришкес–Варена–Эйшишкес *5003 Варена–Марцинконис–Друскининкай *5004 Варена–Матуизос–Валкининкай *5014 Варена–Рудня–Парамелис–Катра Қала арқылы Вильнюс-Марцинконис теміржол желісі өтеді. == Білім беру мекемелері == *Варена технология және бизнес мектебі *2 орта мектеп: Варена «Ąžuolas» гимназиясы, Варена «Рыто» гимназиясы *Варена арнайы мектебі *2 балабақша: «Пасака», «Жилвитис» *Варена аудандық муниципалитетінің көпшілік кітапханасы == Көрнекті орындары == Қалада орналасқан Сан-Джорджио шіркеуі үш есікті қасбетімен қала көрінісіне көрік беретін биік, үшкір қоңырау мұнарасымен ерекшеленеді. XIV ғасырда салынған шіркеуде Брентанидің XV ғасырдағы суреттері, XVI ғасырдағы крест, шеберлікпен ойылған барокко стиліндегі бөлме (XVII немесе XVIII ғасырға жатады) және XV-XVI ғасырларға тән басқа да бірнеше картина сақталған.<br /> Комо көлі жағалауында ең көне ғимараттардың бірі әрі роман стиліндегі типтік құрылыс саналатын Сан-Джованни Баттиста шіркеуі орналасқан. Оның ішкі көрінісінде XV ғасырдағы суреттер бар.<br /> Қаланың басты алаңына қаратып салынған, XVII ғасырға жататын шағын Санта-Мария-деле-Грацие шіркеуі барокко стиліндегі интерьерімен, түрлі-түсті ағаш мүсіндерімен және XVI ғасырдағы суреттерімен ерекшеленеді. Луиджи Сканагатта мұражайы — аталмыш танымал орнитолог әрі ботаниктің қолдауымен құрылған. Сканагатта аймақта мекендейтін құстардың (негізінен отырықшы түрлердің) топтамасын жинақтаған, қазіргі таңда бұл коллекция шамамен 700 таксидермиялық экспонаттан тұрады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] jm49ktf25nz5gp5o0e0igrjoxbjhpmt 3661494 3661493 2026-09-26T13:05:02Z Мағыпар 100137 /* Көрнекті орындары */ дереккөз 3661494 wikitext text/x-wiki '''Варена''' ({{lang-lt|Varėna}}) — [[Литва]]ның оңтүстік бөлігіндегі қала, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Варена қаласының халқы 10 106 адамды құрады. Варена — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 34-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-varena-11143.html|title=Население Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Вильнюстан 81 км жерде, Варена өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://oktmo.ru/stati/23130-varena.html|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 125 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/30720?ysclid=mui98nzg2c781025666|title=Варена на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Ораны қонысы алғаш рет Ұлы Витовта дәуіріне (1413 жыл) жататын жазба деректерде аталып өтеді, ал 1486 жылдан бастап сауда кенті ретінде тіркелген. 1862 жылы Санкт-Петербург – Варшава теміржолының құрылысы кезінде одан төрт шақырым жерде жаңа елді мекен пайда болып, ол «Екінші Ораны» деп аталды. Литва тілінде Варена деп аталатын бұл елді мекен 1946 жылы қала мәртебесіне ие болды, ал 1950 жылы аудан орталығына айналды. Кеңес дәуірінде қалада тамақ өңдеу зауыты, темірбетон конструкцияларын, нан және комбайндар шығаратын зауыттар, «Меркис» (Merkys) мамық-қауырсын фабрикасы мен сүт зауыты жұмыс істеді. Сондай-ақ, мұнда тракторшылар мен жүргізушілерді даярлайтын кәсіптік-техникалық училище де болды. 1980 жылы ескі және «екінші» Варена біртұтас әкімшілік бірлікке біріктірілді. Варенаның елтаңбасы 1995 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lt-varena|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Көлік == Облыстық және аудандық жолдар Варена арқылы өтеді: *127 Бабришкес–Варена–Эйшишкес *5003 Варена–Марцинконис–Друскининкай *5004 Варена–Матуизос–Валкининкай *5014 Варена–Рудня–Парамелис–Катра Қала арқылы Вильнюс-Марцинконис теміржол желісі өтеді. == Білім беру мекемелері == *Варена технология және бизнес мектебі *2 орта мектеп: Варена «Ąžuolas» гимназиясы, Варена «Рыто» гимназиясы *Варена арнайы мектебі *2 балабақша: «Пасака», «Жилвитис» *Варена аудандық муниципалитетінің көпшілік кітапханасы == Көрнекті орындары == Қалада орналасқан Сан-Джорджио шіркеуі үш есікті қасбетімен қала көрінісіне көрік беретін биік, үшкір қоңырау мұнарасымен ерекшеленеді. XIV ғасырда салынған шіркеуде Брентанидің XV ғасырдағы суреттері, XVI ғасырдағы крест, шеберлікпен ойылған барокко стиліндегі бөлме (XVII немесе XVIII ғасырға жатады) және XV-XVI ғасырларға тән басқа да бірнеше картина сақталған.<br /> Комо көлі жағалауында ең көне ғимараттардың бірі әрі роман стиліндегі типтік құрылыс саналатын Сан-Джованни Баттиста шіркеуі орналасқан. Оның ішкі көрінісінде XV ғасырдағы суреттер бар.<br /> Қаланың басты алаңына қаратып салынған, XVII ғасырға жататын шағын Санта-Мария-деле-Грацие шіркеуі барокко стиліндегі интерьерімен, түрлі-түсті ағаш мүсіндерімен және XVI ғасырдағы суреттерімен ерекшеленеді. Луиджи Сканагатта мұражайы — аталмыш танымал орнитолог әрі ботаниктің қолдауымен құрылған. Сканагатта аймақта мекендейтін құстардың (негізінен отырықшы түрлердің) топтамасын жинақтаған, қазіргі таңда бұл коллекция шамамен 700 таксидермиялық экспонаттан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%92%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0?ysclid=mui9d4mqus84803857|title=Варенна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] deoblyoap2ji8kvmbhwdggffzflmsnb 3661495 3661494 2026-09-26T13:07:13Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3661495 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = |қазақша атауы = |шынайы атауы = {{lang-lt|Varėna}} |статусы = |қазақша атауы = |шынайы атауы = |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Варена''' ({{lang-lt|Varėna}}) — [[Литва]]ның оңтүстік бөлігіндегі қала, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Варена қаласының халқы 10 106 адамды құрады. Варена — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 34-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-varena-11143.html|title=Население Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Вильнюстан 81 км жерде, Варена өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://oktmo.ru/stati/23130-varena.html|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 125 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/30720?ysclid=mui98nzg2c781025666|title=Варена на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Ораны қонысы алғаш рет Ұлы Витовта дәуіріне (1413 жыл) жататын жазба деректерде аталып өтеді, ал 1486 жылдан бастап сауда кенті ретінде тіркелген. 1862 жылы Санкт-Петербург – Варшава теміржолының құрылысы кезінде одан төрт шақырым жерде жаңа елді мекен пайда болып, ол «Екінші Ораны» деп аталды. Литва тілінде Варена деп аталатын бұл елді мекен 1946 жылы қала мәртебесіне ие болды, ал 1950 жылы аудан орталығына айналды. Кеңес дәуірінде қалада тамақ өңдеу зауыты, темірбетон конструкцияларын, нан және комбайндар шығаратын зауыттар, «Меркис» (Merkys) мамық-қауырсын фабрикасы мен сүт зауыты жұмыс істеді. Сондай-ақ, мұнда тракторшылар мен жүргізушілерді даярлайтын кәсіптік-техникалық училище де болды. 1980 жылы ескі және «екінші» Варена біртұтас әкімшілік бірлікке біріктірілді. Варенаның елтаңбасы 1995 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lt-varena|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Көлік == Облыстық және аудандық жолдар Варена арқылы өтеді: *127 Бабришкес–Варена–Эйшишкес *5003 Варена–Марцинконис–Друскининкай *5004 Варена–Матуизос–Валкининкай *5014 Варена–Рудня–Парамелис–Катра Қала арқылы Вильнюс-Марцинконис теміржол желісі өтеді. == Білім беру мекемелері == *Варена технология және бизнес мектебі *2 орта мектеп: Варена «Ąžuolas» гимназиясы, Варена «Рыто» гимназиясы *Варена арнайы мектебі *2 балабақша: «Пасака», «Жилвитис» *Варена аудандық муниципалитетінің көпшілік кітапханасы == Көрнекті орындары == Қалада орналасқан Сан-Джорджио шіркеуі үш есікті қасбетімен қала көрінісіне көрік беретін биік, үшкір қоңырау мұнарасымен ерекшеленеді. XIV ғасырда салынған шіркеуде Брентанидің XV ғасырдағы суреттері, XVI ғасырдағы крест, шеберлікпен ойылған барокко стиліндегі бөлме (XVII немесе XVIII ғасырға жатады) және XV-XVI ғасырларға тән басқа да бірнеше картина сақталған.<br /> Комо көлі жағалауында ең көне ғимараттардың бірі әрі роман стиліндегі типтік құрылыс саналатын Сан-Джованни Баттиста шіркеуі орналасқан. Оның ішкі көрінісінде XV ғасырдағы суреттер бар.<br /> Қаланың басты алаңына қаратып салынған, XVII ғасырға жататын шағын Санта-Мария-деле-Грацие шіркеуі барокко стиліндегі интерьерімен, түрлі-түсті ағаш мүсіндерімен және XVI ғасырдағы суреттерімен ерекшеленеді. Луиджи Сканагатта мұражайы — аталмыш танымал орнитолог әрі ботаниктің қолдауымен құрылған. Сканагатта аймақта мекендейтін құстардың (негізінен отырықшы түрлердің) топтамасын жинақтаған, қазіргі таңда бұл коллекция шамамен 700 таксидермиялық экспонаттан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%92%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0?ysclid=mui9d4mqus84803857|title=Варенна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 9dvw1drbxyiw9a7z9ivukqa1l3xvtts 3661497 3661495 2026-09-26T13:10:09Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3661497 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = |қазақша атауы = |шынайы атауы = {{lang-lt|Varėna}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Варена''' ({{lang-lt|Varėna}}) — [[Литва]]ның оңтүстік бөлігіндегі қала, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Варена қаласының халқы 10 106 адамды құрады. Варена — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 34-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-varena-11143.html|title=Население Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Вильнюстан 81 км жерде, Варена өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://oktmo.ru/stati/23130-varena.html|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 125 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/30720?ysclid=mui98nzg2c781025666|title=Варена на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Ораны қонысы алғаш рет Ұлы Витовта дәуіріне (1413 жыл) жататын жазба деректерде аталып өтеді, ал 1486 жылдан бастап сауда кенті ретінде тіркелген. 1862 жылы Санкт-Петербург – Варшава теміржолының құрылысы кезінде одан төрт шақырым жерде жаңа елді мекен пайда болып, ол «Екінші Ораны» деп аталды. Литва тілінде Варена деп аталатын бұл елді мекен 1946 жылы қала мәртебесіне ие болды, ал 1950 жылы аудан орталығына айналды. Кеңес дәуірінде қалада тамақ өңдеу зауыты, темірбетон конструкцияларын, нан және комбайндар шығаратын зауыттар, «Меркис» (Merkys) мамық-қауырсын фабрикасы мен сүт зауыты жұмыс істеді. Сондай-ақ, мұнда тракторшылар мен жүргізушілерді даярлайтын кәсіптік-техникалық училище де болды. 1980 жылы ескі және «екінші» Варена біртұтас әкімшілік бірлікке біріктірілді. Варенаның елтаңбасы 1995 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lt-varena|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Көлік == Облыстық және аудандық жолдар Варена арқылы өтеді: *127 Бабришкес–Варена–Эйшишкес *5003 Варена–Марцинконис–Друскининкай *5004 Варена–Матуизос–Валкининкай *5014 Варена–Рудня–Парамелис–Катра Қала арқылы Вильнюс-Марцинконис теміржол желісі өтеді. == Білім беру мекемелері == *Варена технология және бизнес мектебі *2 орта мектеп: Варена «Ąžuolas» гимназиясы, Варена «Рыто» гимназиясы *Варена арнайы мектебі *2 балабақша: «Пасака», «Жилвитис» *Варена аудандық муниципалитетінің көпшілік кітапханасы == Көрнекті орындары == Қалада орналасқан Сан-Джорджио шіркеуі үш есікті қасбетімен қала көрінісіне көрік беретін биік, үшкір қоңырау мұнарасымен ерекшеленеді. XIV ғасырда салынған шіркеуде Брентанидің XV ғасырдағы суреттері, XVI ғасырдағы крест, шеберлікпен ойылған барокко стиліндегі бөлме (XVII немесе XVIII ғасырға жатады) және XV-XVI ғасырларға тән басқа да бірнеше картина сақталған.<br /> Комо көлі жағалауында ең көне ғимараттардың бірі әрі роман стиліндегі типтік құрылыс саналатын Сан-Джованни Баттиста шіркеуі орналасқан. Оның ішкі көрінісінде XV ғасырдағы суреттер бар.<br /> Қаланың басты алаңына қаратып салынған, XVII ғасырға жататын шағын Санта-Мария-деле-Грацие шіркеуі барокко стиліндегі интерьерімен, түрлі-түсті ағаш мүсіндерімен және XVI ғасырдағы суреттерімен ерекшеленеді. Луиджи Сканагатта мұражайы — аталмыш танымал орнитолог әрі ботаниктің қолдауымен құрылған. Сканагатта аймақта мекендейтін құстардың (негізінен отырықшы түрлердің) топтамасын жинақтаған, қазіргі таңда бұл коллекция шамамен 700 таксидермиялық экспонаттан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%92%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0?ysclid=mui9d4mqus84803857|title=Варенна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] eo97b3zd7b9pgokij6iyk5r5mlolfhs 3661498 3661497 2026-09-26T13:11:14Z Мағыпар 100137 үлгі 3661498 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Варена |шынайы атауы = {{lang-lt|Varėna}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Варена''' ({{lang-lt|Varėna}}) — [[Литва]]ның оңтүстік бөлігіндегі қала, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Варена қаласының халқы 10 106 адамды құрады. Варена — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 34-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-varena-11143.html|title=Население Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Вильнюстан 81 км жерде, Варена өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://oktmo.ru/stati/23130-varena.html|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 125 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/30720?ysclid=mui98nzg2c781025666|title=Варена на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Ораны қонысы алғаш рет Ұлы Витовта дәуіріне (1413 жыл) жататын жазба деректерде аталып өтеді, ал 1486 жылдан бастап сауда кенті ретінде тіркелген. 1862 жылы Санкт-Петербург – Варшава теміржолының құрылысы кезінде одан төрт шақырым жерде жаңа елді мекен пайда болып, ол «Екінші Ораны» деп аталды. Литва тілінде Варена деп аталатын бұл елді мекен 1946 жылы қала мәртебесіне ие болды, ал 1950 жылы аудан орталығына айналды. Кеңес дәуірінде қалада тамақ өңдеу зауыты, темірбетон конструкцияларын, нан және комбайндар шығаратын зауыттар, «Меркис» (Merkys) мамық-қауырсын фабрикасы мен сүт зауыты жұмыс істеді. Сондай-ақ, мұнда тракторшылар мен жүргізушілерді даярлайтын кәсіптік-техникалық училище де болды. 1980 жылы ескі және «екінші» Варена біртұтас әкімшілік бірлікке біріктірілді. Варенаның елтаңбасы 1995 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lt-varena|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Көлік == Облыстық және аудандық жолдар Варена арқылы өтеді: *127 Бабришкес–Варена–Эйшишкес *5003 Варена–Марцинконис–Друскининкай *5004 Варена–Матуизос–Валкининкай *5014 Варена–Рудня–Парамелис–Катра Қала арқылы Вильнюс-Марцинконис теміржол желісі өтеді. == Білім беру мекемелері == *Варена технология және бизнес мектебі *2 орта мектеп: Варена «Ąžuolas» гимназиясы, Варена «Рыто» гимназиясы *Варена арнайы мектебі *2 балабақша: «Пасака», «Жилвитис» *Варена аудандық муниципалитетінің көпшілік кітапханасы == Көрнекті орындары == Қалада орналасқан Сан-Джорджио шіркеуі үш есікті қасбетімен қала көрінісіне көрік беретін биік, үшкір қоңырау мұнарасымен ерекшеленеді. XIV ғасырда салынған шіркеуде Брентанидің XV ғасырдағы суреттері, XVI ғасырдағы крест, шеберлікпен ойылған барокко стиліндегі бөлме (XVII немесе XVIII ғасырға жатады) және XV-XVI ғасырларға тән басқа да бірнеше картина сақталған.<br /> Комо көлі жағалауында ең көне ғимараттардың бірі әрі роман стиліндегі типтік құрылыс саналатын Сан-Джованни Баттиста шіркеуі орналасқан. Оның ішкі көрінісінде XV ғасырдағы суреттер бар.<br /> Қаланың басты алаңына қаратып салынған, XVII ғасырға жататын шағын Санта-Мария-деле-Грацие шіркеуі барокко стиліндегі интерьерімен, түрлі-түсті ағаш мүсіндерімен және XVI ғасырдағы суреттерімен ерекшеленеді. Луиджи Сканагатта мұражайы — аталмыш танымал орнитолог әрі ботаниктің қолдауымен құрылған. Сканагатта аймақта мекендейтін құстардың (негізінен отырықшы түрлердің) топтамасын жинақтаған, қазіргі таңда бұл коллекция шамамен 700 таксидермиялық экспонаттан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%92%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0?ysclid=mui9d4mqus84803857|title=Варенна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] s5veetptqewx7zzwkimrp7araho9l6b 3661499 3661498 2026-09-26T13:11:50Z Мағыпар 100137 үлгі 3661499 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Варена |шынайы атауы = {{lang-lt|Varėna}} |сурет = Varėna1.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Варена''' ({{lang-lt|Varėna}}) — [[Литва]]ның оңтүстік бөлігіндегі қала, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Варена қаласының халқы 10 106 адамды құрады. Варена — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 34-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-varena-11143.html|title=Население Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Вильнюстан 81 км жерде, Варена өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://oktmo.ru/stati/23130-varena.html|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 125 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/30720?ysclid=mui98nzg2c781025666|title=Варена на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Ораны қонысы алғаш рет Ұлы Витовта дәуіріне (1413 жыл) жататын жазба деректерде аталып өтеді, ал 1486 жылдан бастап сауда кенті ретінде тіркелген. 1862 жылы Санкт-Петербург – Варшава теміржолының құрылысы кезінде одан төрт шақырым жерде жаңа елді мекен пайда болып, ол «Екінші Ораны» деп аталды. Литва тілінде Варена деп аталатын бұл елді мекен 1946 жылы қала мәртебесіне ие болды, ал 1950 жылы аудан орталығына айналды. Кеңес дәуірінде қалада тамақ өңдеу зауыты, темірбетон конструкцияларын, нан және комбайндар шығаратын зауыттар, «Меркис» (Merkys) мамық-қауырсын фабрикасы мен сүт зауыты жұмыс істеді. Сондай-ақ, мұнда тракторшылар мен жүргізушілерді даярлайтын кәсіптік-техникалық училище де болды. 1980 жылы ескі және «екінші» Варена біртұтас әкімшілік бірлікке біріктірілді. Варенаның елтаңбасы 1995 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lt-varena|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Көлік == Облыстық және аудандық жолдар Варена арқылы өтеді: *127 Бабришкес–Варена–Эйшишкес *5003 Варена–Марцинконис–Друскининкай *5004 Варена–Матуизос–Валкининкай *5014 Варена–Рудня–Парамелис–Катра Қала арқылы Вильнюс-Марцинконис теміржол желісі өтеді. == Білім беру мекемелері == *Варена технология және бизнес мектебі *2 орта мектеп: Варена «Ąžuolas» гимназиясы, Варена «Рыто» гимназиясы *Варена арнайы мектебі *2 балабақша: «Пасака», «Жилвитис» *Варена аудандық муниципалитетінің көпшілік кітапханасы == Көрнекті орындары == Қалада орналасқан Сан-Джорджио шіркеуі үш есікті қасбетімен қала көрінісіне көрік беретін биік, үшкір қоңырау мұнарасымен ерекшеленеді. XIV ғасырда салынған шіркеуде Брентанидің XV ғасырдағы суреттері, XVI ғасырдағы крест, шеберлікпен ойылған барокко стиліндегі бөлме (XVII немесе XVIII ғасырға жатады) және XV-XVI ғасырларға тән басқа да бірнеше картина сақталған.<br /> Комо көлі жағалауында ең көне ғимараттардың бірі әрі роман стиліндегі типтік құрылыс саналатын Сан-Джованни Баттиста шіркеуі орналасқан. Оның ішкі көрінісінде XV ғасырдағы суреттер бар.<br /> Қаланың басты алаңына қаратып салынған, XVII ғасырға жататын шағын Санта-Мария-деле-Грацие шіркеуі барокко стиліндегі интерьерімен, түрлі-түсті ағаш мүсіндерімен және XVI ғасырдағы суреттерімен ерекшеленеді. Луиджи Сканагатта мұражайы — аталмыш танымал орнитолог әрі ботаниктің қолдауымен құрылған. Сканагатта аймақта мекендейтін құстардың (негізінен отырықшы түрлердің) топтамасын жинақтаған, қазіргі таңда бұл коллекция шамамен 700 таксидермиялық экспонаттан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%92%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0?ysclid=mui9d4mqus84803857|title=Варенна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] m0ujs52w3gxzop7hn87n9u7spb32wz0 3661500 3661499 2026-09-26T13:12:46Z Мағыпар 100137 үлгі 3661500 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Варена |шынайы атауы = {{lang-lt|Varėna}} |сурет = Varėna1.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = Varėnos vėliava.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Варена''' ({{lang-lt|Varėna}}) — [[Литва]]ның оңтүстік бөлігіндегі қала, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Варена қаласының халқы 10 106 адамды құрады. Варена — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 34-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-varena-11143.html|title=Население Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Вильнюстан 81 км жерде, Варена өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://oktmo.ru/stati/23130-varena.html|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 125 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/30720?ysclid=mui98nzg2c781025666|title=Варена на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Ораны қонысы алғаш рет Ұлы Витовта дәуіріне (1413 жыл) жататын жазба деректерде аталып өтеді, ал 1486 жылдан бастап сауда кенті ретінде тіркелген. 1862 жылы Санкт-Петербург – Варшава теміржолының құрылысы кезінде одан төрт шақырым жерде жаңа елді мекен пайда болып, ол «Екінші Ораны» деп аталды. Литва тілінде Варена деп аталатын бұл елді мекен 1946 жылы қала мәртебесіне ие болды, ал 1950 жылы аудан орталығына айналды. Кеңес дәуірінде қалада тамақ өңдеу зауыты, темірбетон конструкцияларын, нан және комбайндар шығаратын зауыттар, «Меркис» (Merkys) мамық-қауырсын фабрикасы мен сүт зауыты жұмыс істеді. Сондай-ақ, мұнда тракторшылар мен жүргізушілерді даярлайтын кәсіптік-техникалық училище де болды. 1980 жылы ескі және «екінші» Варена біртұтас әкімшілік бірлікке біріктірілді. Варенаның елтаңбасы 1995 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lt-varena|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Көлік == Облыстық және аудандық жолдар Варена арқылы өтеді: *127 Бабришкес–Варена–Эйшишкес *5003 Варена–Марцинконис–Друскининкай *5004 Варена–Матуизос–Валкининкай *5014 Варена–Рудня–Парамелис–Катра Қала арқылы Вильнюс-Марцинконис теміржол желісі өтеді. == Білім беру мекемелері == *Варена технология және бизнес мектебі *2 орта мектеп: Варена «Ąžuolas» гимназиясы, Варена «Рыто» гимназиясы *Варена арнайы мектебі *2 балабақша: «Пасака», «Жилвитис» *Варена аудандық муниципалитетінің көпшілік кітапханасы == Көрнекті орындары == Қалада орналасқан Сан-Джорджио шіркеуі үш есікті қасбетімен қала көрінісіне көрік беретін биік, үшкір қоңырау мұнарасымен ерекшеленеді. XIV ғасырда салынған шіркеуде Брентанидің XV ғасырдағы суреттері, XVI ғасырдағы крест, шеберлікпен ойылған барокко стиліндегі бөлме (XVII немесе XVIII ғасырға жатады) және XV-XVI ғасырларға тән басқа да бірнеше картина сақталған.<br /> Комо көлі жағалауында ең көне ғимараттардың бірі әрі роман стиліндегі типтік құрылыс саналатын Сан-Джованни Баттиста шіркеуі орналасқан. Оның ішкі көрінісінде XV ғасырдағы суреттер бар.<br /> Қаланың басты алаңына қаратып салынған, XVII ғасырға жататын шағын Санта-Мария-деле-Грацие шіркеуі барокко стиліндегі интерьерімен, түрлі-түсті ағаш мүсіндерімен және XVI ғасырдағы суреттерімен ерекшеленеді. Луиджи Сканагатта мұражайы — аталмыш танымал орнитолог әрі ботаниктің қолдауымен құрылған. Сканагатта аймақта мекендейтін құстардың (негізінен отырықшы түрлердің) топтамасын жинақтаған, қазіргі таңда бұл коллекция шамамен 700 таксидермиялық экспонаттан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%92%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0?ysclid=mui9d4mqus84803857|title=Варенна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 5wqbmyntkew4s4yekgl9geocnesdmen 3661501 3661500 2026-09-26T13:13:20Z Мағыпар 100137 үлгі 3661501 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Варена |шынайы атауы = {{lang-lt|Varėna}} |сурет = Varėna1.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Varėna COA.svg |ту = Varėnos vėliava.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Варена''' ({{lang-lt|Varėna}}) — [[Литва]]ның оңтүстік бөлігіндегі қала, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Варена қаласының халқы 10 106 адамды құрады. Варена — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 34-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-varena-11143.html|title=Население Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Вильнюстан 81 км жерде, Варена өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://oktmo.ru/stati/23130-varena.html|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 125 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/30720?ysclid=mui98nzg2c781025666|title=Варена на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Ораны қонысы алғаш рет Ұлы Витовта дәуіріне (1413 жыл) жататын жазба деректерде аталып өтеді, ал 1486 жылдан бастап сауда кенті ретінде тіркелген. 1862 жылы Санкт-Петербург – Варшава теміржолының құрылысы кезінде одан төрт шақырым жерде жаңа елді мекен пайда болып, ол «Екінші Ораны» деп аталды. Литва тілінде Варена деп аталатын бұл елді мекен 1946 жылы қала мәртебесіне ие болды, ал 1950 жылы аудан орталығына айналды. Кеңес дәуірінде қалада тамақ өңдеу зауыты, темірбетон конструкцияларын, нан және комбайндар шығаратын зауыттар, «Меркис» (Merkys) мамық-қауырсын фабрикасы мен сүт зауыты жұмыс істеді. Сондай-ақ, мұнда тракторшылар мен жүргізушілерді даярлайтын кәсіптік-техникалық училище де болды. 1980 жылы ескі және «екінші» Варена біртұтас әкімшілік бірлікке біріктірілді. Варенаның елтаңбасы 1995 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lt-varena|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Көлік == Облыстық және аудандық жолдар Варена арқылы өтеді: *127 Бабришкес–Варена–Эйшишкес *5003 Варена–Марцинконис–Друскининкай *5004 Варена–Матуизос–Валкининкай *5014 Варена–Рудня–Парамелис–Катра Қала арқылы Вильнюс-Марцинконис теміржол желісі өтеді. == Білім беру мекемелері == *Варена технология және бизнес мектебі *2 орта мектеп: Варена «Ąžuolas» гимназиясы, Варена «Рыто» гимназиясы *Варена арнайы мектебі *2 балабақша: «Пасака», «Жилвитис» *Варена аудандық муниципалитетінің көпшілік кітапханасы == Көрнекті орындары == Қалада орналасқан Сан-Джорджио шіркеуі үш есікті қасбетімен қала көрінісіне көрік беретін биік, үшкір қоңырау мұнарасымен ерекшеленеді. XIV ғасырда салынған шіркеуде Брентанидің XV ғасырдағы суреттері, XVI ғасырдағы крест, шеберлікпен ойылған барокко стиліндегі бөлме (XVII немесе XVIII ғасырға жатады) және XV-XVI ғасырларға тән басқа да бірнеше картина сақталған.<br /> Комо көлі жағалауында ең көне ғимараттардың бірі әрі роман стиліндегі типтік құрылыс саналатын Сан-Джованни Баттиста шіркеуі орналасқан. Оның ішкі көрінісінде XV ғасырдағы суреттер бар.<br /> Қаланың басты алаңына қаратып салынған, XVII ғасырға жататын шағын Санта-Мария-деле-Грацие шіркеуі барокко стиліндегі интерьерімен, түрлі-түсті ағаш мүсіндерімен және XVI ғасырдағы суреттерімен ерекшеленеді. Луиджи Сканагатта мұражайы — аталмыш танымал орнитолог әрі ботаниктің қолдауымен құрылған. Сканагатта аймақта мекендейтін құстардың (негізінен отырықшы түрлердің) топтамасын жинақтаған, қазіргі таңда бұл коллекция шамамен 700 таксидермиялық экспонаттан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%92%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0?ysclid=mui9d4mqus84803857|title=Варенна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] pw3ado8xmyjyik3um2jnibrmee6maq5 3661502 3661501 2026-09-26T13:14:25Z Мағыпар 100137 үлгі 3661502 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Варена |шынайы атауы = {{lang-lt|Varėna}} |сурет = Varėna1.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Varėna COA.svg |ту = Varėnos vėliava.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =13 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =34 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Варена''' ({{lang-lt|Varėna}}) — [[Литва]]ның оңтүстік бөлігіндегі қала, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Варена қаласының халқы 10 106 адамды құрады. Варена — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 34-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-varena-11143.html|title=Население Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Вильнюстан 81 км жерде, Варена өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://oktmo.ru/stati/23130-varena.html|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 125 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/30720?ysclid=mui98nzg2c781025666|title=Варена на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Ораны қонысы алғаш рет Ұлы Витовта дәуіріне (1413 жыл) жататын жазба деректерде аталып өтеді, ал 1486 жылдан бастап сауда кенті ретінде тіркелген. 1862 жылы Санкт-Петербург – Варшава теміржолының құрылысы кезінде одан төрт шақырым жерде жаңа елді мекен пайда болып, ол «Екінші Ораны» деп аталды. Литва тілінде Варена деп аталатын бұл елді мекен 1946 жылы қала мәртебесіне ие болды, ал 1950 жылы аудан орталығына айналды. Кеңес дәуірінде қалада тамақ өңдеу зауыты, темірбетон конструкцияларын, нан және комбайндар шығаратын зауыттар, «Меркис» (Merkys) мамық-қауырсын фабрикасы мен сүт зауыты жұмыс істеді. Сондай-ақ, мұнда тракторшылар мен жүргізушілерді даярлайтын кәсіптік-техникалық училище де болды. 1980 жылы ескі және «екінші» Варена біртұтас әкімшілік бірлікке біріктірілді. Варенаның елтаңбасы 1995 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lt-varena|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Көлік == Облыстық және аудандық жолдар Варена арқылы өтеді: *127 Бабришкес–Варена–Эйшишкес *5003 Варена–Марцинконис–Друскининкай *5004 Варена–Матуизос–Валкининкай *5014 Варена–Рудня–Парамелис–Катра Қала арқылы Вильнюс-Марцинконис теміржол желісі өтеді. == Білім беру мекемелері == *Варена технология және бизнес мектебі *2 орта мектеп: Варена «Ąžuolas» гимназиясы, Варена «Рыто» гимназиясы *Варена арнайы мектебі *2 балабақша: «Пасака», «Жилвитис» *Варена аудандық муниципалитетінің көпшілік кітапханасы == Көрнекті орындары == Қалада орналасқан Сан-Джорджио шіркеуі үш есікті қасбетімен қала көрінісіне көрік беретін биік, үшкір қоңырау мұнарасымен ерекшеленеді. XIV ғасырда салынған шіркеуде Брентанидің XV ғасырдағы суреттері, XVI ғасырдағы крест, шеберлікпен ойылған барокко стиліндегі бөлме (XVII немесе XVIII ғасырға жатады) және XV-XVI ғасырларға тән басқа да бірнеше картина сақталған.<br /> Комо көлі жағалауында ең көне ғимараттардың бірі әрі роман стиліндегі типтік құрылыс саналатын Сан-Джованни Баттиста шіркеуі орналасқан. Оның ішкі көрінісінде XV ғасырдағы суреттер бар.<br /> Қаланың басты алаңына қаратып салынған, XVII ғасырға жататын шағын Санта-Мария-деле-Грацие шіркеуі барокко стиліндегі интерьерімен, түрлі-түсті ағаш мүсіндерімен және XVI ғасырдағы суреттерімен ерекшеленеді. Луиджи Сканагатта мұражайы — аталмыш танымал орнитолог әрі ботаниктің қолдауымен құрылған. Сканагатта аймақта мекендейтін құстардың (негізінен отырықшы түрлердің) топтамасын жинақтаған, қазіргі таңда бұл коллекция шамамен 700 таксидермиялық экспонаттан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%92%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0?ysclid=mui9d4mqus84803857|title=Варенна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 5rxub0duknosa6drhd41l9o2xbp41s7 3661503 3661502 2026-09-26T13:15:10Z Мағыпар 100137 үлгі 3661503 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Варена |шынайы атауы = {{lang-lt|Varėna}} |сурет = Varėna1.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Varėna COA.svg |ту = Varėnos vėliava.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =13 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =34 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Варена''' ({{lang-lt|Varėna}}) — [[Литва]]ның оңтүстік бөлігіндегі қала, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Варена қаласының халқы 10 106 адамды құрады. Варена — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 34-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-varena-11143.html|title=Население Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Вильнюс]]тан 81 км жерде, Варена өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://oktmo.ru/stati/23130-varena.html|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 125 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/30720?ysclid=mui98nzg2c781025666|title=Варена на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Ораны қонысы алғаш рет Ұлы Витовта дәуіріне (1413 жыл) жататын жазба деректерде аталып өтеді, ал 1486 жылдан бастап сауда кенті ретінде тіркелген. 1862 жылы Санкт-Петербург – Варшава теміржолының құрылысы кезінде одан төрт шақырым жерде жаңа елді мекен пайда болып, ол «Екінші Ораны» деп аталды. Литва тілінде Варена деп аталатын бұл елді мекен 1946 жылы қала мәртебесіне ие болды, ал 1950 жылы аудан орталығына айналды. Кеңес дәуірінде қалада тамақ өңдеу зауыты, темірбетон конструкцияларын, нан және комбайндар шығаратын зауыттар, «Меркис» (Merkys) мамық-қауырсын фабрикасы мен сүт зауыты жұмыс істеді. Сондай-ақ, мұнда тракторшылар мен жүргізушілерді даярлайтын кәсіптік-техникалық училище де болды. 1980 жылы ескі және «екінші» Варена біртұтас әкімшілік бірлікке біріктірілді. Варенаның елтаңбасы 1995 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lt-varena|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Көлік == Облыстық және аудандық жолдар Варена арқылы өтеді: *127 Бабришкес–Варена–Эйшишкес *5003 Варена–Марцинконис–Друскининкай *5004 Варена–Матуизос–Валкининкай *5014 Варена–Рудня–Парамелис–Катра Қала арқылы Вильнюс-Марцинконис теміржол желісі өтеді. == Білім беру мекемелері == *Варена технология және бизнес мектебі *2 орта мектеп: Варена «Ąžuolas» гимназиясы, Варена «Рыто» гимназиясы *Варена арнайы мектебі *2 балабақша: «Пасака», «Жилвитис» *Варена аудандық муниципалитетінің көпшілік кітапханасы == Көрнекті орындары == Қалада орналасқан Сан-Джорджио шіркеуі үш есікті қасбетімен қала көрінісіне көрік беретін биік, үшкір қоңырау мұнарасымен ерекшеленеді. XIV ғасырда салынған шіркеуде Брентанидің XV ғасырдағы суреттері, XVI ғасырдағы крест, шеберлікпен ойылған барокко стиліндегі бөлме (XVII немесе XVIII ғасырға жатады) және XV-XVI ғасырларға тән басқа да бірнеше картина сақталған.<br /> Комо көлі жағалауында ең көне ғимараттардың бірі әрі роман стиліндегі типтік құрылыс саналатын Сан-Джованни Баттиста шіркеуі орналасқан. Оның ішкі көрінісінде XV ғасырдағы суреттер бар.<br /> Қаланың басты алаңына қаратып салынған, XVII ғасырға жататын шағын Санта-Мария-деле-Грацие шіркеуі барокко стиліндегі интерьерімен, түрлі-түсті ағаш мүсіндерімен және XVI ғасырдағы суреттерімен ерекшеленеді. Луиджи Сканагатта мұражайы — аталмыш танымал орнитолог әрі ботаниктің қолдауымен құрылған. Сканагатта аймақта мекендейтін құстардың (негізінен отырықшы түрлердің) топтамасын жинақтаған, қазіргі таңда бұл коллекция шамамен 700 таксидермиялық экспонаттан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%92%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0?ysclid=mui9d4mqus84803857|title=Варенна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] drs9x0y70vykngrfstrs25pjcpoa02t 3661504 3661503 2026-09-26T13:15:51Z Мағыпар 100137 үлгі 3661504 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Варена |шынайы атауы = {{lang-lt|Varėna}} |сурет = Varėna1.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Varėna COA.svg |ту = Varėnos vėliava.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =13 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =34 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Varėna |сайты = |сайт тілі = }} '''Варена''' ({{lang-lt|Varėna}}) — [[Литва]]ның оңтүстік бөлігіндегі қала, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Варена қаласының халқы 10 106 адамды құрады. Варена — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 34-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-varena-11143.html|title=Население Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Вильнюс]]тан 81 км жерде, Варена өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://oktmo.ru/stati/23130-varena.html|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 125 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/30720?ysclid=mui98nzg2c781025666|title=Варена на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Ораны қонысы алғаш рет Ұлы Витовта дәуіріне (1413 жыл) жататын жазба деректерде аталып өтеді, ал 1486 жылдан бастап сауда кенті ретінде тіркелген. 1862 жылы Санкт-Петербург – Варшава теміржолының құрылысы кезінде одан төрт шақырым жерде жаңа елді мекен пайда болып, ол «Екінші Ораны» деп аталды. Литва тілінде Варена деп аталатын бұл елді мекен 1946 жылы қала мәртебесіне ие болды, ал 1950 жылы аудан орталығына айналды. Кеңес дәуірінде қалада тамақ өңдеу зауыты, темірбетон конструкцияларын, нан және комбайндар шығаратын зауыттар, «Меркис» (Merkys) мамық-қауырсын фабрикасы мен сүт зауыты жұмыс істеді. Сондай-ақ, мұнда тракторшылар мен жүргізушілерді даярлайтын кәсіптік-техникалық училище де болды. 1980 жылы ескі және «екінші» Варена біртұтас әкімшілік бірлікке біріктірілді. Варенаның елтаңбасы 1995 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lt-varena|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Көлік == Облыстық және аудандық жолдар Варена арқылы өтеді: *127 Бабришкес–Варена–Эйшишкес *5003 Варена–Марцинконис–Друскининкай *5004 Варена–Матуизос–Валкининкай *5014 Варена–Рудня–Парамелис–Катра Қала арқылы Вильнюс-Марцинконис теміржол желісі өтеді. == Білім беру мекемелері == *Варена технология және бизнес мектебі *2 орта мектеп: Варена «Ąžuolas» гимназиясы, Варена «Рыто» гимназиясы *Варена арнайы мектебі *2 балабақша: «Пасака», «Жилвитис» *Варена аудандық муниципалитетінің көпшілік кітапханасы == Көрнекті орындары == Қалада орналасқан Сан-Джорджио шіркеуі үш есікті қасбетімен қала көрінісіне көрік беретін биік, үшкір қоңырау мұнарасымен ерекшеленеді. XIV ғасырда салынған шіркеуде Брентанидің XV ғасырдағы суреттері, XVI ғасырдағы крест, шеберлікпен ойылған барокко стиліндегі бөлме (XVII немесе XVIII ғасырға жатады) және XV-XVI ғасырларға тән басқа да бірнеше картина сақталған.<br /> Комо көлі жағалауында ең көне ғимараттардың бірі әрі роман стиліндегі типтік құрылыс саналатын Сан-Джованни Баттиста шіркеуі орналасқан. Оның ішкі көрінісінде XV ғасырдағы суреттер бар.<br /> Қаланың басты алаңына қаратып салынған, XVII ғасырға жататын шағын Санта-Мария-деле-Грацие шіркеуі барокко стиліндегі интерьерімен, түрлі-түсті ағаш мүсіндерімен және XVI ғасырдағы суреттерімен ерекшеленеді. Луиджи Сканагатта мұражайы — аталмыш танымал орнитолог әрі ботаниктің қолдауымен құрылған. Сканагатта аймақта мекендейтін құстардың (негізінен отырықшы түрлердің) топтамасын жинақтаған, қазіргі таңда бұл коллекция шамамен 700 таксидермиялық экспонаттан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%92%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0?ysclid=mui9d4mqus84803857|title=Варенна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] ksxit4n1kaqmixndnlijwmmyanjhlsg 3661505 3661504 2026-09-26T13:17:17Z Мағыпар 100137 үлгі 3661505 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Варена |шынайы атауы = {{lang-lt|Varėna}} |сурет = Varėna1.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Varėna COA.svg |ту = Varėnos vėliava.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =13 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =34 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +370 310 |пошта индексі = LT-65001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Varėna |сайты = |сайт тілі = }} '''Варена''' ({{lang-lt|Varėna}}) — [[Литва]]ның оңтүстік бөлігіндегі қала, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Варена қаласының халқы 10 106 адамды құрады. Варена — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 34-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-varena-11143.html|title=Население Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Вильнюс]]тан 81 км жерде, Варена өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://oktmo.ru/stati/23130-varena.html|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 125 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/30720?ysclid=mui98nzg2c781025666|title=Варена на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Ораны қонысы алғаш рет Ұлы Витовта дәуіріне (1413 жыл) жататын жазба деректерде аталып өтеді, ал 1486 жылдан бастап сауда кенті ретінде тіркелген. 1862 жылы Санкт-Петербург – Варшава теміржолының құрылысы кезінде одан төрт шақырым жерде жаңа елді мекен пайда болып, ол «Екінші Ораны» деп аталды. Литва тілінде Варена деп аталатын бұл елді мекен 1946 жылы қала мәртебесіне ие болды, ал 1950 жылы аудан орталығына айналды. Кеңес дәуірінде қалада тамақ өңдеу зауыты, темірбетон конструкцияларын, нан және комбайндар шығаратын зауыттар, «Меркис» (Merkys) мамық-қауырсын фабрикасы мен сүт зауыты жұмыс істеді. Сондай-ақ, мұнда тракторшылар мен жүргізушілерді даярлайтын кәсіптік-техникалық училище де болды. 1980 жылы ескі және «екінші» Варена біртұтас әкімшілік бірлікке біріктірілді. Варенаның елтаңбасы 1995 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lt-varena|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Көлік == Облыстық және аудандық жолдар Варена арқылы өтеді: *127 Бабришкес–Варена–Эйшишкес *5003 Варена–Марцинконис–Друскининкай *5004 Варена–Матуизос–Валкининкай *5014 Варена–Рудня–Парамелис–Катра Қала арқылы Вильнюс-Марцинконис теміржол желісі өтеді. == Білім беру мекемелері == *Варена технология және бизнес мектебі *2 орта мектеп: Варена «Ąžuolas» гимназиясы, Варена «Рыто» гимназиясы *Варена арнайы мектебі *2 балабақша: «Пасака», «Жилвитис» *Варена аудандық муниципалитетінің көпшілік кітапханасы == Көрнекті орындары == Қалада орналасқан Сан-Джорджио шіркеуі үш есікті қасбетімен қала көрінісіне көрік беретін биік, үшкір қоңырау мұнарасымен ерекшеленеді. XIV ғасырда салынған шіркеуде Брентанидің XV ғасырдағы суреттері, XVI ғасырдағы крест, шеберлікпен ойылған барокко стиліндегі бөлме (XVII немесе XVIII ғасырға жатады) және XV-XVI ғасырларға тән басқа да бірнеше картина сақталған.<br /> Комо көлі жағалауында ең көне ғимараттардың бірі әрі роман стиліндегі типтік құрылыс саналатын Сан-Джованни Баттиста шіркеуі орналасқан. Оның ішкі көрінісінде XV ғасырдағы суреттер бар.<br /> Қаланың басты алаңына қаратып салынған, XVII ғасырға жататын шағын Санта-Мария-деле-Грацие шіркеуі барокко стиліндегі интерьерімен, түрлі-түсті ағаш мүсіндерімен және XVI ғасырдағы суреттерімен ерекшеленеді. Луиджи Сканагатта мұражайы — аталмыш танымал орнитолог әрі ботаниктің қолдауымен құрылған. Сканагатта аймақта мекендейтін құстардың (негізінен отырықшы түрлердің) топтамасын жинақтаған, қазіргі таңда бұл коллекция шамамен 700 таксидермиялық экспонаттан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%92%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0?ysclid=mui9d4mqus84803857|title=Варенна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] bgjeiva5yhi97wc9o9ickltlgx8qqqo 3661506 3661505 2026-09-26T13:17:58Z Мағыпар 100137 үлгі 3661506 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Варена |шынайы атауы = {{lang-lt|Varėna}} |сурет = Varėna1.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Varėna COA.svg |ту = Varėnos vėliava.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =13 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =34 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 10 106 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +370 310 |пошта индексі = LT-65001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Varėna |сайты = |сайт тілі = }} '''Варена''' ({{lang-lt|Varėna}}) — [[Литва]]ның оңтүстік бөлігіндегі қала, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Варена қаласының халқы 10 106 адамды құрады. Варена — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 34-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-varena-11143.html|title=Население Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Вильнюс]]тан 81 км жерде, Варена өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://oktmo.ru/stati/23130-varena.html|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 125 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/30720?ysclid=mui98nzg2c781025666|title=Варена на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Ораны қонысы алғаш рет Ұлы Витовта дәуіріне (1413 жыл) жататын жазба деректерде аталып өтеді, ал 1486 жылдан бастап сауда кенті ретінде тіркелген. 1862 жылы Санкт-Петербург – Варшава теміржолының құрылысы кезінде одан төрт шақырым жерде жаңа елді мекен пайда болып, ол «Екінші Ораны» деп аталды. Литва тілінде Варена деп аталатын бұл елді мекен 1946 жылы қала мәртебесіне ие болды, ал 1950 жылы аудан орталығына айналды. Кеңес дәуірінде қалада тамақ өңдеу зауыты, темірбетон конструкцияларын, нан және комбайндар шығаратын зауыттар, «Меркис» (Merkys) мамық-қауырсын фабрикасы мен сүт зауыты жұмыс істеді. Сондай-ақ, мұнда тракторшылар мен жүргізушілерді даярлайтын кәсіптік-техникалық училище де болды. 1980 жылы ескі және «екінші» Варена біртұтас әкімшілік бірлікке біріктірілді. Варенаның елтаңбасы 1995 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lt-varena|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Көлік == Облыстық және аудандық жолдар Варена арқылы өтеді: *127 Бабришкес–Варена–Эйшишкес *5003 Варена–Марцинконис–Друскининкай *5004 Варена–Матуизос–Валкининкай *5014 Варена–Рудня–Парамелис–Катра Қала арқылы Вильнюс-Марцинконис теміржол желісі өтеді. == Білім беру мекемелері == *Варена технология және бизнес мектебі *2 орта мектеп: Варена «Ąžuolas» гимназиясы, Варена «Рыто» гимназиясы *Варена арнайы мектебі *2 балабақша: «Пасака», «Жилвитис» *Варена аудандық муниципалитетінің көпшілік кітапханасы == Көрнекті орындары == Қалада орналасқан Сан-Джорджио шіркеуі үш есікті қасбетімен қала көрінісіне көрік беретін биік, үшкір қоңырау мұнарасымен ерекшеленеді. XIV ғасырда салынған шіркеуде Брентанидің XV ғасырдағы суреттері, XVI ғасырдағы крест, шеберлікпен ойылған барокко стиліндегі бөлме (XVII немесе XVIII ғасырға жатады) және XV-XVI ғасырларға тән басқа да бірнеше картина сақталған.<br /> Комо көлі жағалауында ең көне ғимараттардың бірі әрі роман стиліндегі типтік құрылыс саналатын Сан-Джованни Баттиста шіркеуі орналасқан. Оның ішкі көрінісінде XV ғасырдағы суреттер бар.<br /> Қаланың басты алаңына қаратып салынған, XVII ғасырға жататын шағын Санта-Мария-деле-Грацие шіркеуі барокко стиліндегі интерьерімен, түрлі-түсті ағаш мүсіндерімен және XVI ғасырдағы суреттерімен ерекшеленеді. Луиджи Сканагатта мұражайы — аталмыш танымал орнитолог әрі ботаниктің қолдауымен құрылған. Сканагатта аймақта мекендейтін құстардың (негізінен отырықшы түрлердің) топтамасын жинақтаған, қазіргі таңда бұл коллекция шамамен 700 таксидермиялық экспонаттан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%92%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0?ysclid=mui9d4mqus84803857|title=Варенна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 1fb0k4pam8pjpfy54occcb4ones08tz 3661507 3661506 2026-09-26T13:19:06Z Мағыпар 100137 үлгі 3661507 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Варена |шынайы атауы = {{lang-lt|Varėna}} |сурет = Varėna1.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Varėna COA.svg |ту = Varėnos vėliava.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =13 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =34 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1413 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1775 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 10 106 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +370 310 |пошта индексі = LT-65001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Varėna |сайты = |сайт тілі = }} '''Варена''' ({{lang-lt|Varėna}}) — [[Литва]]ның оңтүстік бөлігіндегі қала, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Варена қаласының халқы 10 106 адамды құрады. Варена — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 34-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-varena-11143.html|title=Население Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Вильнюс]]тан 81 км жерде, Варена өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://oktmo.ru/stati/23130-varena.html|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 125 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/30720?ysclid=mui98nzg2c781025666|title=Варена на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Ораны қонысы алғаш рет Ұлы Витовта дәуіріне (1413 жыл) жататын жазба деректерде аталып өтеді, ал 1486 жылдан бастап сауда кенті ретінде тіркелген. 1862 жылы Санкт-Петербург – Варшава теміржолының құрылысы кезінде одан төрт шақырым жерде жаңа елді мекен пайда болып, ол «Екінші Ораны» деп аталды. Литва тілінде Варена деп аталатын бұл елді мекен 1946 жылы қала мәртебесіне ие болды, ал 1950 жылы аудан орталығына айналды. Кеңес дәуірінде қалада тамақ өңдеу зауыты, темірбетон конструкцияларын, нан және комбайндар шығаратын зауыттар, «Меркис» (Merkys) мамық-қауырсын фабрикасы мен сүт зауыты жұмыс істеді. Сондай-ақ, мұнда тракторшылар мен жүргізушілерді даярлайтын кәсіптік-техникалық училище де болды. 1980 жылы ескі және «екінші» Варена біртұтас әкімшілік бірлікке біріктірілді. Варенаның елтаңбасы 1995 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lt-varena|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Көлік == Облыстық және аудандық жолдар Варена арқылы өтеді: *127 Бабришкес–Варена–Эйшишкес *5003 Варена–Марцинконис–Друскининкай *5004 Варена–Матуизос–Валкининкай *5014 Варена–Рудня–Парамелис–Катра Қала арқылы Вильнюс-Марцинконис теміржол желісі өтеді. == Білім беру мекемелері == *Варена технология және бизнес мектебі *2 орта мектеп: Варена «Ąžuolas» гимназиясы, Варена «Рыто» гимназиясы *Варена арнайы мектебі *2 балабақша: «Пасака», «Жилвитис» *Варена аудандық муниципалитетінің көпшілік кітапханасы == Көрнекті орындары == Қалада орналасқан Сан-Джорджио шіркеуі үш есікті қасбетімен қала көрінісіне көрік беретін биік, үшкір қоңырау мұнарасымен ерекшеленеді. XIV ғасырда салынған шіркеуде Брентанидің XV ғасырдағы суреттері, XVI ғасырдағы крест, шеберлікпен ойылған барокко стиліндегі бөлме (XVII немесе XVIII ғасырға жатады) және XV-XVI ғасырларға тән басқа да бірнеше картина сақталған.<br /> Комо көлі жағалауында ең көне ғимараттардың бірі әрі роман стиліндегі типтік құрылыс саналатын Сан-Джованни Баттиста шіркеуі орналасқан. Оның ішкі көрінісінде XV ғасырдағы суреттер бар.<br /> Қаланың басты алаңына қаратып салынған, XVII ғасырға жататын шағын Санта-Мария-деле-Грацие шіркеуі барокко стиліндегі интерьерімен, түрлі-түсті ағаш мүсіндерімен және XVI ғасырдағы суреттерімен ерекшеленеді. Луиджи Сканагатта мұражайы — аталмыш танымал орнитолог әрі ботаниктің қолдауымен құрылған. Сканагатта аймақта мекендейтін құстардың (негізінен отырықшы түрлердің) топтамасын жинақтаған, қазіргі таңда бұл коллекция шамамен 700 таксидермиялық экспонаттан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%92%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0?ysclid=mui9d4mqus84803857|title=Варенна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] cd9ryv711hoiu9gdfws7l9hg68khhyy 3661508 3661507 2026-09-26T13:20:40Z Мағыпар 100137 үлгі 3661508 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Варена |шынайы атауы = {{lang-lt|Varėna}} |сурет = Varėna1.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Varėna COA.svg |ту = Varėnos vėliava.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =13 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =34 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1413 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1946 |жер аумағы = 11,7 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 125 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 10 106 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +370 310 |пошта индексі = LT-65001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Varėna |сайты = |сайт тілі = }} '''Варена''' ({{lang-lt|Varėna}}) — [[Литва]]ның оңтүстік бөлігіндегі қала, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Варена қаласының халқы 10 106 адамды құрады. Варена — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 34-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-varena-11143.html|title=Население Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Вильнюс]]тан 81 км жерде, Варена өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://oktmo.ru/stati/23130-varena.html|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 125 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/30720?ysclid=mui98nzg2c781025666|title=Варена на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Ораны қонысы алғаш рет Ұлы Витовта дәуіріне (1413 жыл) жататын жазба деректерде аталып өтеді, ал 1486 жылдан бастап сауда кенті ретінде тіркелген. 1862 жылы Санкт-Петербург – Варшава теміржолының құрылысы кезінде одан төрт шақырым жерде жаңа елді мекен пайда болып, ол «Екінші Ораны» деп аталды. Литва тілінде Варена деп аталатын бұл елді мекен 1946 жылы қала мәртебесіне ие болды, ал 1950 жылы аудан орталығына айналды. Кеңес дәуірінде қалада тамақ өңдеу зауыты, темірбетон конструкцияларын, нан және комбайндар шығаратын зауыттар, «Меркис» (Merkys) мамық-қауырсын фабрикасы мен сүт зауыты жұмыс істеді. Сондай-ақ, мұнда тракторшылар мен жүргізушілерді даярлайтын кәсіптік-техникалық училище де болды. 1980 жылы ескі және «екінші» Варена біртұтас әкімшілік бірлікке біріктірілді. Варенаның елтаңбасы 1995 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lt-varena|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Көлік == Облыстық және аудандық жолдар Варена арқылы өтеді: *127 Бабришкес–Варена–Эйшишкес *5003 Варена–Марцинконис–Друскининкай *5004 Варена–Матуизос–Валкининкай *5014 Варена–Рудня–Парамелис–Катра Қала арқылы Вильнюс-Марцинконис теміржол желісі өтеді. == Білім беру мекемелері == *Варена технология және бизнес мектебі *2 орта мектеп: Варена «Ąžuolas» гимназиясы, Варена «Рыто» гимназиясы *Варена арнайы мектебі *2 балабақша: «Пасака», «Жилвитис» *Варена аудандық муниципалитетінің көпшілік кітапханасы == Көрнекті орындары == Қалада орналасқан Сан-Джорджио шіркеуі үш есікті қасбетімен қала көрінісіне көрік беретін биік, үшкір қоңырау мұнарасымен ерекшеленеді. XIV ғасырда салынған шіркеуде Брентанидің XV ғасырдағы суреттері, XVI ғасырдағы крест, шеберлікпен ойылған барокко стиліндегі бөлме (XVII немесе XVIII ғасырға жатады) және XV-XVI ғасырларға тән басқа да бірнеше картина сақталған.<br /> Комо көлі жағалауында ең көне ғимараттардың бірі әрі роман стиліндегі типтік құрылыс саналатын Сан-Джованни Баттиста шіркеуі орналасқан. Оның ішкі көрінісінде XV ғасырдағы суреттер бар.<br /> Қаланың басты алаңына қаратып салынған, XVII ғасырға жататын шағын Санта-Мария-деле-Грацие шіркеуі барокко стиліндегі интерьерімен, түрлі-түсті ағаш мүсіндерімен және XVI ғасырдағы суреттерімен ерекшеленеді. Луиджи Сканагатта мұражайы — аталмыш танымал орнитолог әрі ботаниктің қолдауымен құрылған. Сканагатта аймақта мекендейтін құстардың (негізінен отырықшы түрлердің) топтамасын жинақтаған, қазіргі таңда бұл коллекция шамамен 700 таксидермиялық экспонаттан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%92%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0?ysclid=mui9d4mqus84803857|title=Варенна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] i7d83cjphgl0d2fvwn8rlmbnt4qvl2v 3661517 3661508 2026-09-26T13:26:11Z Мағыпар 100137 үлгі 3661517 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Варена |шынайы атауы = {{lang-lt|Varėna}} |сурет = Varėna1.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Varėna COA.svg |ту = Varėnos vėliava.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =13 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =34 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1413 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1946 |жер аумағы = 11,7 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 125 |климаты = қоңыржай континенттік |ресми тілі = |тұрғыны = 10 106 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 864 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +370 310 |пошта индексі = LT-65001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Varėna |сайты = |сайт тілі = }} '''Варена''' ({{lang-lt|Varėna}}) — [[Литва]]ның оңтүстік бөлігіндегі қала, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Варена қаласының халқы 10 106 адамды құрады. Варена — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 34-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-varena-11143.html|title=Население Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Вильнюс]]тан 81 км жерде, Варена өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://oktmo.ru/stati/23130-varena.html|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 125 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/30720?ysclid=mui98nzg2c781025666|title=Варена на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Ораны қонысы алғаш рет Ұлы Витовта дәуіріне (1413 жыл) жататын жазба деректерде аталып өтеді, ал 1486 жылдан бастап сауда кенті ретінде тіркелген. 1862 жылы Санкт-Петербург – Варшава теміржолының құрылысы кезінде одан төрт шақырым жерде жаңа елді мекен пайда болып, ол «Екінші Ораны» деп аталды. Литва тілінде Варена деп аталатын бұл елді мекен 1946 жылы қала мәртебесіне ие болды, ал 1950 жылы аудан орталығына айналды. Кеңес дәуірінде қалада тамақ өңдеу зауыты, темірбетон конструкцияларын, нан және комбайндар шығаратын зауыттар, «Меркис» (Merkys) мамық-қауырсын фабрикасы мен сүт зауыты жұмыс істеді. Сондай-ақ, мұнда тракторшылар мен жүргізушілерді даярлайтын кәсіптік-техникалық училище де болды. 1980 жылы ескі және «екінші» Варена біртұтас әкімшілік бірлікке біріктірілді. Варенаның елтаңбасы 1995 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lt-varena|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Көлік == Облыстық және аудандық жолдар Варена арқылы өтеді: *127 Бабришкес–Варена–Эйшишкес *5003 Варена–Марцинконис–Друскининкай *5004 Варена–Матуизос–Валкининкай *5014 Варена–Рудня–Парамелис–Катра Қала арқылы Вильнюс-Марцинконис теміржол желісі өтеді. == Білім беру мекемелері == *Варена технология және бизнес мектебі *2 орта мектеп: Варена «Ąžuolas» гимназиясы, Варена «Рыто» гимназиясы *Варена арнайы мектебі *2 балабақша: «Пасака», «Жилвитис» *Варена аудандық муниципалитетінің көпшілік кітапханасы == Көрнекті орындары == Қалада орналасқан Сан-Джорджио шіркеуі үш есікті қасбетімен қала көрінісіне көрік беретін биік, үшкір қоңырау мұнарасымен ерекшеленеді. XIV ғасырда салынған шіркеуде Брентанидің XV ғасырдағы суреттері, XVI ғасырдағы крест, шеберлікпен ойылған барокко стиліндегі бөлме (XVII немесе XVIII ғасырға жатады) және XV-XVI ғасырларға тән басқа да бірнеше картина сақталған.<br /> Комо көлі жағалауында ең көне ғимараттардың бірі әрі роман стиліндегі типтік құрылыс саналатын Сан-Джованни Баттиста шіркеуі орналасқан. Оның ішкі көрінісінде XV ғасырдағы суреттер бар.<br /> Қаланың басты алаңына қаратып салынған, XVII ғасырға жататын шағын Санта-Мария-деле-Грацие шіркеуі барокко стиліндегі интерьерімен, түрлі-түсті ағаш мүсіндерімен және XVI ғасырдағы суреттерімен ерекшеленеді. Луиджи Сканагатта мұражайы — аталмыш танымал орнитолог әрі ботаниктің қолдауымен құрылған. Сканагатта аймақта мекендейтін құстардың (негізінен отырықшы түрлердің) топтамасын жинақтаған, қазіргі таңда бұл коллекция шамамен 700 таксидермиялық экспонаттан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%92%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0?ysclid=mui9d4mqus84803857|title=Варенна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 705dhmsqvzkik4e0i334axfll9de47j 3661519 3661517 2026-09-26T13:29:55Z Мағыпар 100137 сурет қою 3661519 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Варена |шынайы атауы = {{lang-lt|Varėna}} |сурет = Varėna1.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Varėna COA.svg |ту = Varėnos vėliava.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =13 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =34 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1413 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1946 |жер аумағы = 11,7 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 125 |климаты = қоңыржай континенттік |ресми тілі = |тұрғыны = 10 106 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 864 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +370 310 |пошта индексі = LT-65001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Varėna |сайты = |сайт тілі = }} '''Варена''' ({{lang-lt|Varėna}}) — [[Литва]]ның оңтүстік бөлігіндегі қала, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Варена қаласының халқы 10 106 адамды құрады. Варена — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 34-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-varena-11143.html|title=Население Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Вильнюс]]тан 81 км жерде, Варена өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://oktmo.ru/stati/23130-varena.html|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 125 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/30720?ysclid=mui98nzg2c781025666|title=Варена на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Ораны қонысы алғаш рет Ұлы Витовта дәуіріне (1413 жыл) жататын жазба деректерде аталып өтеді, ал 1486 жылдан бастап сауда кенті ретінде тіркелген. 1862 жылы Санкт-Петербург – Варшава теміржолының құрылысы кезінде одан төрт шақырым жерде жаңа елді мекен пайда болып, ол «Екінші Ораны» деп аталды. Литва тілінде Варена деп аталатын бұл елді мекен 1946 жылы қала мәртебесіне ие болды, ал 1950 жылы аудан орталығына айналды. Кеңес дәуірінде қалада тамақ өңдеу зауыты, темірбетон конструкцияларын, нан және комбайндар шығаратын зауыттар, «Меркис» (Merkys) мамық-қауырсын фабрикасы мен сүт зауыты жұмыс істеді. Сондай-ақ, мұнда тракторшылар мен жүргізушілерді даярлайтын кәсіптік-техникалық училище де болды. 1980 жылы ескі және «екінші» Варена біртұтас әкімшілік бірлікке біріктірілді. Варенаның елтаңбасы 1995 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lt-varena|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Көлік == Облыстық және аудандық жолдар Варена арқылы өтеді: *127 Бабришкес–Варена–Эйшишкес *5003 Варена–Марцинконис–Друскининкай *5004 Варена–Матуизос–Валкининкай *5014 Варена–Рудня–Парамелис–Катра Қала арқылы Вильнюс-Марцинконис теміржол желісі өтеді. == Білім беру мекемелері == *Варена технология және бизнес мектебі *2 орта мектеп: Варена «Ąžuolas» гимназиясы, Варена «Рыто» гимназиясы *Варена арнайы мектебі *2 балабақша: «Пасака», «Жилвитис» *Варена аудандық муниципалитетінің көпшілік кітапханасы == Көрнекті орындары == Қалада орналасқан Сан-Джорджио шіркеуі үш есікті қасбетімен қала көрінісіне көрік беретін биік, үшкір қоңырау мұнарасымен ерекшеленеді. XIV ғасырда салынған шіркеуде Брентанидің XV ғасырдағы суреттері, XVI ғасырдағы крест, шеберлікпен ойылған барокко стиліндегі бөлме (XVII немесе XVIII ғасырға жатады) және XV-XVI ғасырларға тән басқа да бірнеше картина сақталған.<br /> Комо көлі жағалауында ең көне ғимараттардың бірі әрі роман стиліндегі типтік құрылыс саналатын Сан-Джованни Баттиста шіркеуі орналасқан. Оның ішкі көрінісінде XV ғасырдағы суреттер бар.<br /> Қаланың басты алаңына қаратып салынған, XVII ғасырға жататын шағын Санта-Мария-деле-Грацие шіркеуі барокко стиліндегі интерьерімен, түрлі-түсті ағаш мүсіндерімен және XVI ғасырдағы суреттерімен ерекшеленеді. Луиджи Сканагатта мұражайы — аталмыш танымал орнитолог әрі ботаниктің қолдауымен құрылған. Сканагатта аймақта мекендейтін құстардың (негізінен отырықшы түрлердің) топтамасын жинақтаған, қазіргі таңда бұл коллекция шамамен 700 таксидермиялық экспонаттан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%92%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0?ysclid=mui9d4mqus84803857|title=Варенна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="140"> Varėna1.JPG|Жаяу жүргіншілер көшесі </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] o7touwg4yl9femmgv14y2dk4d7pqdti 3661521 3661519 2026-09-26T13:30:56Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ толықтыру 3661521 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Варена |шынайы атауы = {{lang-lt|Varėna}} |сурет = Varėna1.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Varėna COA.svg |ту = Varėnos vėliava.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =13 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =34 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1413 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1946 |жер аумағы = 11,7 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 125 |климаты = қоңыржай континенттік |ресми тілі = |тұрғыны = 10 106 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 864 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +370 310 |пошта индексі = LT-65001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Varėna |сайты = |сайт тілі = }} '''Варена''' ({{lang-lt|Varėna}}) — [[Литва]]ның оңтүстік бөлігіндегі қала, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Варена қаласының халқы 10 106 адамды құрады. Варена — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 34-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-varena-11143.html|title=Население Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Вильнюс]]тан 81 км жерде, Варена өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://oktmo.ru/stati/23130-varena.html|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 125 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/30720?ysclid=mui98nzg2c781025666|title=Варена на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Ораны қонысы алғаш рет Ұлы Витовта дәуіріне (1413 жыл) жататын жазба деректерде аталып өтеді, ал 1486 жылдан бастап сауда кенті ретінде тіркелген. 1862 жылы Санкт-Петербург – Варшава теміржолының құрылысы кезінде одан төрт шақырым жерде жаңа елді мекен пайда болып, ол «Екінші Ораны» деп аталды. Литва тілінде Варена деп аталатын бұл елді мекен 1946 жылы қала мәртебесіне ие болды, ал 1950 жылы аудан орталығына айналды. Кеңес дәуірінде қалада тамақ өңдеу зауыты, темірбетон конструкцияларын, нан және комбайндар шығаратын зауыттар, «Меркис» (Merkys) мамық-қауырсын фабрикасы мен сүт зауыты жұмыс істеді. Сондай-ақ, мұнда тракторшылар мен жүргізушілерді даярлайтын кәсіптік-техникалық училище де болды. 1980 жылы ескі және «екінші» Варена біртұтас әкімшілік бірлікке біріктірілді. Варенаның елтаңбасы 1995 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lt-varena|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Көлік == Облыстық және аудандық жолдар Варена арқылы өтеді: *127 Бабришкес–Варена–Эйшишкес *5003 Варена–Марцинконис–Друскининкай *5004 Варена–Матуизос–Валкининкай *5014 Варена–Рудня–Парамелис–Катра Қала арқылы Вильнюс-Марцинконис теміржол желісі өтеді. == Білім беру мекемелері == *Варена технология және бизнес мектебі *2 орта мектеп: Варена «Ąžuolas» гимназиясы, Варена «Рыто» гимназиясы *Варена арнайы мектебі *2 балабақша: «Пасака», «Жилвитис» *Варена аудандық муниципалитетінің көпшілік кітапханасы == Көрнекті орындары == Қалада орналасқан Сан-Джорджио шіркеуі үш есікті қасбетімен қала көрінісіне көрік беретін биік, үшкір қоңырау мұнарасымен ерекшеленеді. XIV ғасырда салынған шіркеуде Брентанидің XV ғасырдағы суреттері, XVI ғасырдағы крест, шеберлікпен ойылған барокко стиліндегі бөлме (XVII немесе XVIII ғасырға жатады) және XV-XVI ғасырларға тән басқа да бірнеше картина сақталған.<br /> Комо көлі жағалауында ең көне ғимараттардың бірі әрі роман стиліндегі типтік құрылыс саналатын Сан-Джованни Баттиста шіркеуі орналасқан. Оның ішкі көрінісінде XV ғасырдағы суреттер бар.<br /> Қаланың басты алаңына қаратып салынған, XVII ғасырға жататын шағын Санта-Мария-деле-Грацие шіркеуі барокко стиліндегі интерьерімен, түрлі-түсті ағаш мүсіндерімен және XVI ғасырдағы суреттерімен ерекшеленеді. Луиджи Сканагатта мұражайы — аталмыш танымал орнитолог әрі ботаниктің қолдауымен құрылған. Сканагатта аймақта мекендейтін құстардың (негізінен отырықшы түрлердің) топтамасын жинақтаған, қазіргі таңда бұл коллекция шамамен 700 таксидермиялық экспонаттан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%92%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0?ysclid=mui9d4mqus84803857|title=Варенна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Varėna1.JPG|Жаяу жүргіншілер көшесі Varėna2.JPG|Қалалық кітапхана </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] hmkf3yjlu6z0r37yvr2bvixfxyoqszj 3661523 3661521 2026-09-26T13:32:39Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3661523 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Варена |шынайы атауы = {{lang-lt|Varėna}} |сурет = Varėna1.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Varėna COA.svg |ту = Varėnos vėliava.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =13 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =34 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1413 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1946 |жер аумағы = 11,7 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 125 |климаты = қоңыржай континенттік |ресми тілі = |тұрғыны = 10 106 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 864 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +370 310 |пошта индексі = LT-65001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Varėna |сайты = |сайт тілі = }} '''Варена''' ({{lang-lt|Varėna}}) — [[Литва]]ның оңтүстік бөлігіндегі қала, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Варена қаласының халқы 10 106 адамды құрады. Варена — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 34-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-varena-11143.html|title=Население Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Вильнюс]]тан 81 км жерде, Варена өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://oktmo.ru/stati/23130-varena.html|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 125 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/30720?ysclid=mui98nzg2c781025666|title=Варена на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Ораны қонысы алғаш рет Ұлы Витовта дәуіріне (1413 жыл) жататын жазба деректерде аталып өтеді, ал 1486 жылдан бастап сауда кенті ретінде тіркелген. 1862 жылы Санкт-Петербург – Варшава теміржолының құрылысы кезінде одан төрт шақырым жерде жаңа елді мекен пайда болып, ол «Екінші Ораны» деп аталды. Литва тілінде Варена деп аталатын бұл елді мекен 1946 жылы қала мәртебесіне ие болды, ал 1950 жылы аудан орталығына айналды. Кеңес дәуірінде қалада тамақ өңдеу зауыты, темірбетон конструкцияларын, нан және комбайндар шығаратын зауыттар, «Меркис» (Merkys) мамық-қауырсын фабрикасы мен сүт зауыты жұмыс істеді. Сондай-ақ, мұнда тракторшылар мен жүргізушілерді даярлайтын кәсіптік-техникалық училище де болды. 1980 жылы ескі және «екінші» Варена біртұтас әкімшілік бірлікке біріктірілді. Варенаның елтаңбасы 1995 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lt-varena|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Көлік == Облыстық және аудандық жолдар Варена арқылы өтеді: *127 Бабришкес–Варена–Эйшишкес *5003 Варена–Марцинконис–Друскининкай *5004 Варена–Матуизос–Валкининкай *5014 Варена–Рудня–Парамелис–Катра Қала арқылы Вильнюс-Марцинконис теміржол желісі өтеді. == Білім беру мекемелері == *Варена технология және бизнес мектебі *2 орта мектеп: Варена «Ąžuolas» гимназиясы, Варена «Рыто» гимназиясы *Варена арнайы мектебі *2 балабақша: «Пасака», «Жилвитис» *Варена аудандық муниципалитетінің көпшілік кітапханасы == Көрнекті орындары == Қалада орналасқан Сан-Джорджио шіркеуі үш есікті қасбетімен қала көрінісіне көрік беретін биік, үшкір қоңырау мұнарасымен ерекшеленеді. XIV ғасырда салынған шіркеуде Брентанидің XV ғасырдағы суреттері, XVI ғасырдағы крест, шеберлікпен ойылған барокко стиліндегі бөлме (XVII немесе XVIII ғасырға жатады) және XV-XVI ғасырларға тән басқа да бірнеше картина сақталған.<br /> Комо көлі жағалауында ең көне ғимараттардың бірі әрі роман стиліндегі типтік құрылыс саналатын Сан-Джованни Баттиста шіркеуі орналасқан. Оның ішкі көрінісінде XV ғасырдағы суреттер бар.<br /> Қаланың басты алаңына қаратып салынған, XVII ғасырға жататын шағын Санта-Мария-деле-Грацие шіркеуі барокко стиліндегі интерьерімен, түрлі-түсті ағаш мүсіндерімен және XVI ғасырдағы суреттерімен ерекшеленеді. Луиджи Сканагатта мұражайы — аталмыш танымал орнитолог әрі ботаниктің қолдауымен құрылған. Сканагатта аймақта мекендейтін құстардың (негізінен отырықшы түрлердің) топтамасын жинақтаған, қазіргі таңда бұл коллекция шамамен 700 таксидермиялық экспонаттан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%92%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0?ysclid=mui9d4mqus84803857|title=Варенна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Varėna1.JPG|Жаяу жүргіншілер көшесі Varėna2.JPG|Қалалық кітапхана Varėna 02.jpg|Теміржол стансасы </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] i7g186io0f4syf7t85es0uofe0510u1 3661524 3661523 2026-09-26T13:33:53Z Мағыпар 100137 сурет қою 3661524 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Варена |шынайы атауы = {{lang-lt|Varėna}} |сурет = Varėna1.JPG |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Varėna COA.svg |ту = Varėnos vėliava.svg |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =54 |lat_min =13 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =24 |lon_min =34 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1413 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1946 |жер аумағы = 11,7 |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 125 |климаты = қоңыржай континенттік |ресми тілі = |тұрғыны = 10 106 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = 864 |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = +370 310 |пошта индексі = LT-65001 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Varėna |сайты = |сайт тілі = }} '''Варена''' ({{lang-lt|Varėna}}) — [[Литва]]ның оңтүстік бөлігіндегі қала, [[Алитус уезі]]нің құрамында. 2026 жылы Варена қаласының халқы 10 106 адамды құрады. Варена — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 34-ші орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-varena-11143.html|title=Население Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == [[Вильнюс]]тан 81 км жерде, Варена өзенінің бойында орналасқан.<ref>{{citeweb|url=https://oktmo.ru/stati/23130-varena.html|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> Теңіз деңгейінен биіктігі — 125 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/30720?ysclid=mui98nzg2c781025666|title=Варена на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Тарихы == Ораны қонысы алғаш рет Ұлы Витовта дәуіріне (1413 жыл) жататын жазба деректерде аталып өтеді, ал 1486 жылдан бастап сауда кенті ретінде тіркелген. 1862 жылы Санкт-Петербург – Варшава теміржолының құрылысы кезінде одан төрт шақырым жерде жаңа елді мекен пайда болып, ол «Екінші Ораны» деп аталды. Литва тілінде Варена деп аталатын бұл елді мекен 1946 жылы қала мәртебесіне ие болды, ал 1950 жылы аудан орталығына айналды. Кеңес дәуірінде қалада тамақ өңдеу зауыты, темірбетон конструкцияларын, нан және комбайндар шығаратын зауыттар, «Меркис» (Merkys) мамық-қауырсын фабрикасы мен сүт зауыты жұмыс істеді. Сондай-ақ, мұнда тракторшылар мен жүргізушілерді даярлайтын кәсіптік-техникалық училище де болды. 1980 жылы ескі және «екінші» Варена біртұтас әкімшілік бірлікке біріктірілді. Варенаның елтаңбасы 1995 жылы бекітілді.<ref>{{citeweb|url=https://chrontime.com/city-lt-varena|title=Варена|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Көлік == Облыстық және аудандық жолдар Варена арқылы өтеді: *127 Бабришкес–Варена–Эйшишкес *5003 Варена–Марцинконис–Друскининкай *5004 Варена–Матуизос–Валкининкай *5014 Варена–Рудня–Парамелис–Катра Қала арқылы Вильнюс-Марцинконис теміржол желісі өтеді. == Білім беру мекемелері == *Варена технология және бизнес мектебі *2 орта мектеп: Варена «Ąžuolas» гимназиясы, Варена «Рыто» гимназиясы *Варена арнайы мектебі *2 балабақша: «Пасака», «Жилвитис» *Варена аудандық муниципалитетінің көпшілік кітапханасы == Көрнекті орындары == Қалада орналасқан Сан-Джорджио шіркеуі үш есікті қасбетімен қала көрінісіне көрік беретін биік, үшкір қоңырау мұнарасымен ерекшеленеді. XIV ғасырда салынған шіркеуде Брентанидің XV ғасырдағы суреттері, XVI ғасырдағы крест, шеберлікпен ойылған барокко стиліндегі бөлме (XVII немесе XVIII ғасырға жатады) және XV-XVI ғасырларға тән басқа да бірнеше картина сақталған.<br /> Комо көлі жағалауында ең көне ғимараттардың бірі әрі роман стиліндегі типтік құрылыс саналатын Сан-Джованни Баттиста шіркеуі орналасқан. Оның ішкі көрінісінде XV ғасырдағы суреттер бар.<br /> Қаланың басты алаңына қаратып салынған, XVII ғасырға жататын шағын Санта-Мария-деле-Грацие шіркеуі барокко стиліндегі интерьерімен, түрлі-түсті ағаш мүсіндерімен және XVI ғасырдағы суреттерімен ерекшеленеді. Луиджи Сканагатта мұражайы — аталмыш танымал орнитолог әрі ботаниктің қолдауымен құрылған. Сканагатта аймақта мекендейтін құстардың (негізінен отырықшы түрлердің) топтамасын жинақтаған, қазіргі таңда бұл коллекция шамамен 700 таксидермиялық экспонаттан тұрады.<ref>{{citeweb|url=https://tonkosti.ru/%D0%92%D0%B0%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%B0?ysclid=mui9d4mqus84803857|title=Варенна|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Галерея == <gallery mode="packed" heights="150"> Varėna1.JPG|Жаяу жүргіншілер көшесі Varėna2.JPG|Қалалық кітапхана Varėna 02.jpg|Теміржол стансасы Varėnossav1.JPG|Ратуша </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] bj57bfvncpd24zvwmu8tjub2j66xcmn 0 787224 3661465 3661464 2026-09-26T12:00:37Z Aldogarov 95591 3661465 wikitext text/x-wiki '''Жеке іс жүргізу құқығы''' немесе '''Дауларды баламалы шешу құқығы'''— дауды соттан тыс тәртіппен реттеуді реттейтін іс жүргізу [[Жеке құқық|жеке құқығының]] саласы. Ол үш институттан тұрады: келіссөздер, [[медиация]] және [[арбитраж]].<ref>{{Cite web|title=Частное процессуальное право (право альтернативного разрешения споров)|url=https://prg.kz/document/?doc_id=30946152&pos=8;179}}</ref> Жеке іс жүргізу құқығының әдісі – тараптардың теңдігі қағидатына негізделеді және тараптар дауды шешу тәсілін таңдауда толық еркіндікке ие. Жеке іс жүргізу құқығының ерекшелігі – дауларды соттан тыс тәртіппен шешуге мүмкіндік беруінде және тараптарға дауды шешу тәсілін таңдауда кең еркіндік берілуінде.<ref>{{Cite web|title=Быть ли независимой медиации в Казахстане?|url=https://prg.kz/document/?doc_id=31636918&pos=9;201}}</ref> Негізгі ерекшеліктері: 1. Тараптардың теңдігі – тараптар тең құқықтық жағдайда болады. 2. Таңдау еркіндігі – тараптар дауды шешу тәсілін өздері таңдайды. 3. Диспозитивтілік – тараптар келіссөздерді, медиацияны немесе төрелікті қолдану туралы өздері шешім қабылдайды. 4. Соттан тыс сипат – дау мемлекеттік сотқа жүгінбей-ақ шешілуі мүмкін. 5. Келісімге келуге бағытталуы – тараптардың өзара қолайлы шешімге келуіне ерекше мән беріледі. 6. Жеке-құқықтық сипат – негізінен жеке-құқықтық қатынастардан туындайтын дауларды реттеуге бағытталған. ==Дереккөздер== <references/> {{stub:Заң}} {{commons|Category:Private law}} [[Санат:Жеке құқық]] [[Санат:Құқық салалары]] p55b1iarjl94b257seonb7tvukf5jhk 3661467 3661465 2026-09-26T12:01:44Z Aldogarov 95591 3661467 wikitext text/x-wiki '''Жеке іс жүргізу құқығы''' немесе '''Дауларды баламалы шешу құқығы'''— дауды соттан тыс тәртіппен реттеуді реттейтін іс жүргізу [[Жеке құқық|жеке құқығының]] саласы. Ол үш институттан тұрады: келіссөздер, [[медиация]] және [[арбитраж]].<ref>{{Cite web|title=Частное процессуальное право (право альтернативного разрешения споров)|url=https://prg.kz/document/?doc_id=30946152&pos=8;179}}</ref> Жеке іс жүргізу құқығының әдісі – тараптардың теңдігі қағидатына негізделеді және тараптар дауды шешу тәсілін таңдауда толық еркіндікке ие. Жеке іс жүргізу құқығының ерекшелігі – дауларды соттан тыс тәртіппен шешуге мүмкіндік беруінде және тараптарға дауды шешу тәсілін таңдауда кең еркіндік берілуінде.<ref>{{Cite web|title=Быть ли независимой медиации в Казахстане?|url=https://prg.kz/document/?doc_id=31636918&pos=9;201}}</ref> Негізгі ерекшеліктері: 1. Тараптардың теңдігі – тараптар тең құқықтық жағдайда болады.<br>2. Таңдау еркіндігі – тараптар дауды шешу тәсілін өздері таңдайды.<br>3. Диспозитивтілік – тараптар келіссөздерді, медиацияны немесе төрелікті қолдану туралы өздері шешім қабылдайды.<br>4. Соттан тыс сипат – дау мемлекеттік сотқа жүгінбей-ақ шешілуі мүмкін.<br>5. Келісімге келуге бағытталуы – тараптардың өзара қолайлы шешімге келуіне ерекше мән беріледі.<br>6. Жеке-құқықтық сипат – негізінен жеке-құқықтық қатынастардан туындайтын дауларды реттеуге бағытталған. ==Дереккөздер== <references/> {{stub:Заң}} {{commons|Category:Private law}} [[Санат:Жеке құқық]] [[Санат:Құқық салалары]] dr5afidd14njt1pdj17h45n4mk98cb0 3661474 3661467 2026-09-26T12:08:55Z Aldogarov 95591 3661474 wikitext text/x-wiki '''Жеке іс жүргізу құқығы''' немесе '''Дауларды баламалы шешу құқығы'''— дауды соттан тыс тәртіппен реттеуді реттейтін іс жүргізу [[Жеке құқық|жеке құқығының]] саласы. Ол үш институттан тұрады: [[келіссөздер]], [[медиация]] және [[арбитраж]].<ref>{{Cite web|title=Частное процессуальное право (право альтернативного разрешения споров)|url=https://prg.kz/document/?doc_id=30946152&pos=8;179}}</ref> Жеке іс жүргізу құқығының әдісі – тараптардың теңдігі қағидатына негізделеді және тараптар дауды шешу тәсілін таңдауда толық еркіндікке ие. Жеке іс жүргізу құқығының ерекшелігі – дауларды соттан тыс тәртіппен шешуге мүмкіндік беруінде және тараптарға дауды шешу тәсілін таңдауда кең еркіндік берілуінде.<ref>{{Cite web|title=Быть ли независимой медиации в Казахстане?|url=https://prg.kz/document/?doc_id=31636918&pos=9;201}}</ref> Негізгі ерекшеліктері: 1. Тараптардың теңдігі – тараптар тең құқықтық жағдайда болады.<br>2. Таңдау еркіндігі – тараптар дауды шешу тәсілін өздері таңдайды.<br>3. Диспозитивтілік – тараптар келіссөздерді, медиацияны немесе төрелікті қолдану туралы өздері шешім қабылдайды.<br>4. Соттан тыс сипат – дау мемлекеттік сотқа жүгінбей-ақ шешілуі мүмкін.<br>5. Келісімге келуге бағытталуы – тараптардың өзара қолайлы шешімге келуіне ерекше мән беріледі.<br>6. Жеке-құқықтық сипат – негізінен жеке-құқықтық қатынастардан туындайтын дауларды реттеуге бағытталған. ==Дереккөздер== <references/> {{stub:Заң}} {{commons|Category:Private law}} [[Санат:Жеке құқық]] [[Санат:Құқық салалары]] kv2n08ssh2ur8psw2pcmf74dnq5s4l1 3661475 3661474 2026-09-26T12:13:57Z Aldogarov 95591 3661475 wikitext text/x-wiki '''Жеке іс жүргізу құқығы''' немесе '''Дауларды баламалы шешу құқығы'''— дауды соттан тыс тәртіппен реттеуді реттейтін іс жүргізу [[Жеке құқық|жеке құқығының]] саласы. Ол үш институттан тұрады: [[келіссөздер]], [[медиация]] және [[арбитраж]].<ref>{{Cite web|title=Частное процессуальное право (право альтернативного разрешения споров)|url=https://prg.kz/document/?doc_id=30946152&pos=8;179}}</ref> Жеке іс жүргізу құқығының әдісі – тараптардың теңдігі қағидатына негізделеді және тараптар дауды шешу тәсілін таңдауда толық еркіндікке ие. Жеке іс жүргізу құқығының ерекшелігі – дауларды соттан тыс тәртіппен шешуге мүмкіндік беруінде және тараптарға дауды шешу тәсілін таңдауда кең еркіндік берілуінде.<ref>{{Cite web|title=Быть ли независимой медиации в Казахстане?|url=https://prg.kz/document/?doc_id=31636918&pos=9;201}}</ref> Негізгі ерекшеліктері: 1. Тараптардың теңдігі – тараптар тең құқықтық жағдайда болады.<br>2. Таңдау еркіндігі – тараптар дауды шешу тәсілін өздері таңдайды.<br>3. Диспозитивтілік – тараптар келіссөздерді, медиацияны немесе төрелікті қолдану туралы өздері шешім қабылдайды.<br>4. Соттан тыс сипат – дау мемлекеттік сотқа жүгінбей-ақ шешілуі мүмкін.<br>5. Келісімге келуге бағытталуы – тараптардың өзара қолайлы шешімге келуіне ерекше мән беріледі.<br>6. Жеке-құқықтық сипат – негізінен жеке-құқықтық қатынастардан туындайтын дауларды реттеуге бағытталған. ==Жеке іс жүргізу құқығының институттары== === Медиация === Медиация – тараптардың өзара келісімге келуі арқылы дауды шешуге бағытталған, тәуелсіз медиатордың көмегімен жүргізілетін рәсім. Медиацияны кәсіби медиатор немесе қоғамдық медиатор жүзеге асырады. ==Дереккөздер== <references/> {{stub:Заң}} {{commons|Category:Private law}} [[Санат:Жеке құқық]] [[Санат:Құқық салалары]] s7iufsyjnpkk3sloqr82omoojamxunk 3661478 3661475 2026-09-26T12:19:18Z Aldogarov 95591 3661478 wikitext text/x-wiki '''Жеке іс жүргізу құқығы''' немесе '''Дауларды баламалы шешу құқығы''' — [[дау|дауды]] соттан тыс тәртіппен реттеуді реттейтін іс жүргізу [[Жеке құқық|жеке құқығының]] саласы. Ол үш институттан тұрады: [[келіссөздер]], [[медиация]] және [[арбитраж]].<ref>{{Cite web|title=Частное процессуальное право (право альтернативного разрешения споров)|url=https://prg.kz/document/?doc_id=30946152&pos=8;179}}</ref> Жеке іс жүргізу құқығының әдісі – тараптардың теңдігі қағидатына негізделеді және тараптар дауды шешу тәсілін таңдауда толық еркіндікке ие. Жеке іс жүргізу құқығының ерекшелігі – дауларды соттан тыс тәртіппен шешуге мүмкіндік беруінде және тараптарға дауды шешу тәсілін таңдауда кең еркіндік берілуінде.<ref>{{Cite web|title=Быть ли независимой медиации в Казахстане?|url=https://prg.kz/document/?doc_id=31636918&pos=9;201}}</ref> Негізгі ерекшеліктері: 1. Тараптардың теңдігі – тараптар тең құқықтық жағдайда болады.<br>2. Таңдау еркіндігі – тараптар дауды шешу тәсілін өздері таңдайды.<br>3. Диспозитивтілік – тараптар келіссөздерді, медиацияны немесе төрелікті қолдану туралы өздері шешім қабылдайды.<br>4. Соттан тыс сипат – дау мемлекеттік сотқа жүгінбей-ақ шешілуі мүмкін.<br>5. Келісімге келуге бағытталуы – тараптардың өзара қолайлы шешімге келуіне ерекше мән беріледі.<br>6. Жеке-құқықтық сипат – негізінен жеке-құқықтық қатынастардан туындайтын дауларды реттеуге бағытталған. ==Жеке іс жүргізу құқығының институттары== === Медиация === Медиация – тараптардың өзара келісімге келуі арқылы дауды шешуге бағытталған, тәуелсіз медиатордың көмегімен жүргізілетін рәсім. Медиацияны кәсіби медиатор немесе қоғамдық медиатор жүзеге асырады. ==Дереккөздер== <references/> {{stub:Заң}} {{commons|Category:Private law}} [[Санат:Жеке құқық]] [[Санат:Құқық салалары]] b0xseyd1g1rzm9jmbithm1cir128k1c 3661482 3661478 2026-09-26T12:28:28Z Aldogarov 95591 3661482 wikitext text/x-wiki '''Жеке іс жүргізу құқығы''' немесе '''Дауларды баламалы шешу құқығы''' — заңдық теңдік әдісімен соттан тыс дауларды шешу және құқықтық жанжалдарды өзін-өзі реттеу қағидаттары негізінде, дербес түрде немесе делдалдың не арбитраж көмегімен реттеуге байланысты қоғамдық қатынастарды реттейтін жеке құқықтың дербес саласы.<ref>{{Cite web|url=https://prg.kz/document/?doc_id=37338977&pos=7;151|title=К вопросу о понятии права|date=2024-01-11}}</ref> Ол үш институттан тұрады: [[келіссөздер]], [[медиация]] және [[арбитраж]].<ref>{{Cite web|title=Частное процессуальное право (право альтернативного разрешения споров)|url=https://prg.kz/document/?doc_id=30946152&pos=8;179}}</ref> Жеке іс жүргізу құқығының әдісі – тараптардың теңдігі қағидатына негізделеді және тараптар дауды шешу тәсілін таңдауда толық еркіндікке ие. Жеке іс жүргізу құқығының ерекшелігі – дауларды соттан тыс тәртіппен шешуге мүмкіндік беруінде және тараптарға дауды шешу тәсілін таңдауда кең еркіндік берілуінде.<ref>{{Cite web|title=Быть ли независимой медиации в Казахстане?|url=https://prg.kz/document/?doc_id=31636918&pos=9;201}}</ref> Негізгі ерекшеліктері: 1. Тараптардың теңдігі – тараптар тең құқықтық жағдайда болады.<br>2. Таңдау еркіндігі – тараптар дауды шешу тәсілін өздері таңдайды.<br>3. Диспозитивтілік – тараптар келіссөздерді, медиацияны немесе төрелікті қолдану туралы өздері шешім қабылдайды.<br>4. Соттан тыс сипат – дау мемлекеттік сотқа жүгінбей-ақ шешілуі мүмкін.<br>5. Келісімге келуге бағытталуы – тараптардың өзара қолайлы шешімге келуіне ерекше мән беріледі.<br>6. Жеке-құқықтық сипат – негізінен жеке-құқықтық қатынастардан туындайтын дауларды реттеуге бағытталған. ==Жеке іс жүргізу құқығының институттары== === Медиация === Медиация – тараптардың өзара келісімге келуі арқылы дауды шешуге бағытталған, тәуелсіз медиатордың көмегімен жүргізілетін рәсім. Медиацияны кәсіби медиатор немесе қоғамдық медиатор жүзеге асырады. ==Дереккөздер== <references/> {{stub:Заң}} {{commons|Category:Private law}} [[Санат:Жеке құқық]] [[Санат:Құқық салалары]] ii426wrqh42tqtsqdd4878a9axdorgt 3661483 3661482 2026-09-26T12:29:33Z Aldogarov 95591 3661483 wikitext text/x-wiki '''Жеке іс жүргізу құқығы''' немесе '''Дауларды баламалы шешу құқығы''' — заңдық теңдік әдісімен соттан тыс дауларды шешу және құқықтық жанжалдарды өзін-өзі реттеу қағидаттары негізінде, дербес түрде немесе арбитраж көмегімен реттеуге байланысты қоғамдық қатынастарды реттейтін [[жеке құқық|жеке құқықтың]] дербес саласы.<ref>{{Cite web|url=https://prg.kz/document/?doc_id=37338977&pos=7;151|title=К вопросу о понятии права|date=2024-01-11}}</ref> Ол үш институттан тұрады: [[келіссөздер]], [[медиация]] және [[арбитраж]].<ref>{{Cite web|title=Частное процессуальное право (право альтернативного разрешения споров)|url=https://prg.kz/document/?doc_id=30946152&pos=8;179}}</ref> Жеке іс жүргізу құқығының әдісі – тараптардың теңдігі қағидатына негізделеді және тараптар дауды шешу тәсілін таңдауда толық еркіндікке ие. Жеке іс жүргізу құқығының ерекшелігі – дауларды соттан тыс тәртіппен шешуге мүмкіндік беруінде және тараптарға дауды шешу тәсілін таңдауда кең еркіндік берілуінде.<ref>{{Cite web|title=Быть ли независимой медиации в Казахстане?|url=https://prg.kz/document/?doc_id=31636918&pos=9;201}}</ref> Негізгі ерекшеліктері: 1. Тараптардың теңдігі – тараптар тең құқықтық жағдайда болады.<br>2. Таңдау еркіндігі – тараптар дауды шешу тәсілін өздері таңдайды.<br>3. Диспозитивтілік – тараптар келіссөздерді, медиацияны немесе төрелікті қолдану туралы өздері шешім қабылдайды.<br>4. Соттан тыс сипат – дау мемлекеттік сотқа жүгінбей-ақ шешілуі мүмкін.<br>5. Келісімге келуге бағытталуы – тараптардың өзара қолайлы шешімге келуіне ерекше мән беріледі.<br>6. Жеке-құқықтық сипат – негізінен жеке-құқықтық қатынастардан туындайтын дауларды реттеуге бағытталған. ==Жеке іс жүргізу құқығының институттары== === Медиация === Медиация – тараптардың өзара келісімге келуі арқылы дауды шешуге бағытталған, тәуелсіз медиатордың көмегімен жүргізілетін рәсім. Медиацияны кәсіби медиатор немесе қоғамдық медиатор жүзеге асырады. ==Дереккөздер== <references/> {{stub:Заң}} {{commons|Category:Private law}} [[Санат:Жеке құқық]] [[Санат:Құқық салалары]] syon4ipv6qnbxqkg9vilb4g8pseocb9 3661485 3661483 2026-09-26T12:33:34Z Aldogarov 95591 3661485 wikitext text/x-wiki '''Жеке іс жүргізу құқығы''' немесе '''Дауларды баламалы шешу құқығы''' — заңдық теңдік әдісімен соттан тыс дауларды шешу және құқықтық жанжалдарды өзін-өзі реттеу қағидаттары негізінде, дербес түрде немесе арбитраж көмегімен реттеуге байланысты қоғамдық қатынастарды реттейтін [[жеке құқық|жеке құқықтың]] дербес саласы.<ref>{{Cite web|url=https://prg.kz/document/?doc_id=37338977&pos=7;151|title=К вопросу о понятии права|date=2024-01-11}}</ref> Ол үш институттан тұрады: келіссөздер, [[медиация]] және [[арбитраж]].<ref>{{Cite web|title=Частное процессуальное право (право альтернативного разрешения споров)|url=https://prg.kz/document/?doc_id=30946152&pos=8;179}}</ref> Жеке іс жүргізу құқығының әдісі – тараптардың теңдігі қағидатына негізделеді және тараптар дауды шешу тәсілін таңдауда толық еркіндікке ие. Жеке іс жүргізу құқығының ерекшелігі – дауларды соттан тыс тәртіппен шешуге мүмкіндік беруінде және тараптарға дауды шешу тәсілін таңдауда кең еркіндік берілуінде.<ref>{{Cite web|title=Быть ли независимой медиации в Казахстане?|url=https://prg.kz/document/?doc_id=31636918&pos=9;201}}</ref> Негізгі ерекшеліктері: 1. Тараптардың теңдігі – тараптар тең құқықтық жағдайда болады.<br>2. Таңдау еркіндігі – тараптар дауды шешу тәсілін өздері таңдайды.<br>3. Диспозитивтілік – тараптар келіссөздерді, медиацияны немесе төрелікті қолдану туралы өздері шешім қабылдайды.<br>4. Соттан тыс сипат – дау мемлекеттік сотқа жүгінбей-ақ шешілуі мүмкін.<br>5. Келісімге келуге бағытталуы – тараптардың өзара қолайлы шешімге келуіне ерекше мән беріледі.<br>6. Жеке-құқықтық сипат – негізінен жеке-құқықтық қатынастардан туындайтын дауларды реттеуге бағытталған. ==Жеке іс жүргізу құқығының институттары== === Медиация === Медиация – тараптардың өзара келісімге келуі арқылы дауды шешуге бағытталған, тәуелсіз медиатордың көмегімен жүргізілетін рәсім. Медиацияны кәсіби медиатор немесе қоғамдық медиатор жүзеге асырады. ==Дереккөздер== <references/> {{stub:Заң}} {{commons|Category:Private law}} [[Санат:Жеке құқық]] [[Санат:Құқық салалары]] rybx8ssb7xfyrtfja8orloxtaqp6wfx 0 787225 3661476 2026-09-26T12:15:46Z Nurken 111493 Жаңа бетте: {{Оқиға | атауы = | сурет = | сурет атауы = | сурет ені = | ана тілі = | қазақша атауы = | дата = [[24 қыркүйек]] [[2026 жыл|2026]] | уақыт = | ұзақтық = | орын = [[Каспий теңізі]], [[Мұнайлы ауданы]], [[Маңғыстау облысы]],... 3661476 wikitext text/x-wiki {{Оқиға | атауы = | сурет = | сурет атауы = | сурет ені = | ана тілі = | қазақша атауы = | дата = [[24 қыркүйек]] [[2026 жыл|2026]] | уақыт = | ұзақтық = | орын = [[Каспий теңізі]], [[Мұнайлы ауданы]], [[Маңғыстау облысы]], [[Қазақстан]] | координат = | сондай-ақ белгілі = Маңғыстау облысындағы қайғылы оқиға, Каспийдегі қайғылы оқиға | түрі = | тақырып = | себебі = | мақсат = | тілші = | қаражат = | басшы = | ұйымдастырған = | түсірген = | қатысушылар = | нәтижесі = | шығын1 = | шығын2 = | шығын3 = | өлім = 14 сарбаз<ref name="ekipres">{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/mirziev-pen-japarov-14-askeri-kyizmetshnn-kazasyina-381735/ |title=Екі елдің президенттері Каспий теңізіндегі қайғылы оқиғаға байланысты көңіл айтты |language=kk |work=kaz.tengrinews.kz |last=Достарқызы |first=Нұрила |date=2026-09-25 |accessdate=2026-09-25}}</ref> | жарақаттанғандар = 1 сарбаз | жоғалғандар = 0 сарбаз | мүліктік шығын = | жерлеу = | сауал = | тергеу = | коронер = | тұтқындалғандар = | күдіктілер = | айыпталушылар = | сотталғандар = | шығын = | шешім = | айып = | үкім = | сот = | марапат = | түсірілім = | сайт = | алдыңғы = | кейінгі = }} 2026 жылғы 24 қыркүйекте [[Каспий теңізі]]ндегі [[Қазақстан Әскери-теңіз күштері]]нің әскери оқу-жаттығу кезінде 17 адам суға кетті. Оқиға себебінен 14 қазақстандық әскери қызметші қайтыс болды. 15 қыркүйек осылайша [[Қазақстандағы ұлттық аза тұту күндері|жаплыұлттық аза тұту күні]] деп жарияланды.<ref name="ekipres" /> == Алғышарттары == 2026 жылғы 24 қыркүйекте [[Қазақстан Әскери-теңіз күштері]] «Хазар қорғаны-2026» әскери оқу-жаттығуының басталғанын жариялады. Оған 500-ден астам әскери қатысты.<ref>{{Cite web|url=https://24.kz/ru/news/social/794177-v-ucheniyakh-khazar-2026-uchastvovali-bolee-500-voennosluzhashchikh |title=В учениях «Хазар қорғаны-2026» участвовали более 500 военнослужащих ВМС |language=ru |work=24.kz |date=2026-09-24 |accessdate=2026-09-26}}</ref> Манёврлердің мақсаты қиын теңіз жағдайларында кемелер мен бөлімшелер экипаждарының жауынгерлік дайындығы мен кәсіби дағдыларын тексеру және жетілдіру болды.<ref name="qumas" /> [[Қазгидромет]] 23 қыркүйекте сағат 20:00-ден 24 қыркүйекте сағат 20:00-ге дейін дауыл болады деген ескерту жариялады, желдің екпіні 15–20 м/с дейін жетеді деп хабарлады, бұл туралы тұрғындарға [[SMS]] хабарлама жіберілді.<ref name="qumas">{{cite news|url=https://qumash.kz/news/tragediya-na-kaspii-chto-izvestno-o-gibeli-voennyh-v-mangistau/ |title=Трагедия на Каспии: что известно о гибели военных в Мангистау |publisher=[[Qumash]] |date=2026-09-24 |lang=ru |accessdate=2026-09-25}}</ref><ref name="tengrinews">{{cite news|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/poryivyi-vetra-20-metrov-sekundu-kakoe-preduprejdenie-609351/ |title=О сильном ветре предупреждали заранее: что известно о погоде в день гибели военных на Каспии |publisher=[[Tengrinews.kz]] |last=Дарибай |first=А. |date=2026-09-25 |lang=ru |accessdate=2026-09-25}}</ref> == Оқиға хронологиясы == 2026 жылғы 24 қыркүйекте Маңғыстау облысының [[Мұнайлы ауданы]]ндағы Каспий теңізі жағалауында жауынгерлік жаттығу кезінде ауа райы нашарлап, қатты жел мен дауыл соқты. Алдын ала мәліметтер бойынша, қатты жел мен толқынның салдарынан [[Ақтау]]дан оңтүстікке қарай 43 километр жердегі «O'mir» [[глэмпинг]] алаңының маңындағы ашық теңізде 19 әскери қызметші суға кетті.<ref name="qumas" /><ref name="aza">{{cite news|url=https://rus.azattyq-ruhy.kz/incidents/116689-imena-pogibshikh-vo-vremia-voennykh-uchenii-v-mangistau-opublikovalo-minoborony-kazakhstana |title=Имена погибших во время военных учений в Мангистау опубликовало Минобороны Казахстана |publisher=[[Азаттық радиосы]] |last=Назарова |first=Р. |date=2026-09-24 |lang=ru |accessdate=2026-09-25}}</ref><ref name="new">{{cite news|url=https://newtimes.kz/proishestviya/223998-massovaia-gibel-voennykh-na-ucheniiakh-v-kaspiiskom-more-podrobnosti-tragedii |title=Массовая гибель военных на учениях в Каспийском море: подробности трагедии |publisher=NewTimes |last=Стативкина |first=А. |date=2026-09-24 |access-date=2026-09-25}}</ref> Ақтау әскери-теңіз базасына оқиға туралы хабарлама [[Қазақстандағы уақыт|Қазақстан уақыты]] бойынша шамамен сағат 11:20-да келіп түсті.<ref name="new" /> [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]] оқиғаны және тоғыз адамның қазасын ресми түрде растады. Сондай-ақ, құтқару бөлімшелері үш әскери қызметшіні тез арада құтқарып, құтқарылғандардың бірі шұғыл түрде ауруханаға жатқызылғаны туралы хабарланды.<ref name="qumas" /><ref name="aza" /> Іздеу барысында суға кеткен 19 әскери туралы алғашқы ақпарат 17 адамға нақтыланды.<ref name="qumas" /> Қазақстан уақыты бойынша сағат кешкі 21:00-ға дейін қаза тапқандар саны 12-ге жетті, ал тағы екі әскери қызметшіні іздеу жұмыстары жалғасып жатты.<ref name="aza" /> Қорғаныс министрлігі қаза тапқан, жараланған және хабар-ошарсыз кеткен әскери қызметшілердің тізімін жариялады.<ref>{{cite news|url=https://www.lada.kz/incidents/158631-voennosluzhashchie-pogibli-na-kaspii-opublikovany-spiski.html |title=Военнослужащие погибли на Каспии: опубликованы списки |work=Lada.kz |last=Максимова |first=О. |date=2026-09-24 |lang=ru |accessdate=2026-09-25}}</ref> 25 қыркүйек таңертең бұрын хабар-ошарсыз кеткендер тізімінде болған тағы екі сарбаздың денесі табылып, қаза тапқандар саны 14-ке жетті.<ref name="tengrinews" /> 26 қыркүйекте қаза тапқан сарбаздарды жерлеу рәсімі өтті. Туыстары мен әріптестерінен басқа, жерлеу рәсіміне Маңғыстау облысының әкімі [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай|Нұрдәулет Қилыбай]], [[Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы]]ның төрағасы [[Наурызбай Тағанұлы Өтпенов|Наурызбай қажы Тағанұлы]] және [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|қорғаныс министрі]] генерал-лейтенант [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] қатысты.<ref name="kur">{{cite news|url=https://kz.kursiv.media/2026-09-26/svvo-v-mangistau-prostilis-s-pogibshimi-na-kaspii-voennymi/ |title=В Мангистау простились с погибшими на Каспии военными |work=kz.kursiv.media |last=Воронова |first=С. |date=2026-09-26 |lang=ru |accessdate=2026-09-26}}</ref> == Реакция == === Жергілікті реакция === 25 қыркүйекте [[Қазақстан Құрылтайы]] қаза тапқан әскерилер отбасыларына 146 миллион теңге аударылатынын жариялады.<ref>{{Cite web|url=https://aikyn.kz/310818/kaspiydegi-k-ayg-yly-ok-ig-a--k-u-ryltay-deputattary--skeri-k-yzmetshilerdin--otbasylaryna-146-million-ten-ge-audarady |title=Каспийдегі қайғылы оқиға: Құрылтай депутаттары әскери қызметшілердің отбасыларына 146 миллион теңге аударады |language=kk |work=aikyn.kz |last=Берік |first=Дидар |date=2026-09-25 |accessdate=2026-09-26}}</ref> 26 қыркүйекте президент Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]]ндегі істердің жай-күйіне кешенді тексеру жүргізу жөніндегі комиссияны құрды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-korganys-ministrligindegi-isterdin-zhay-kuyine-keshendi-tekseru-zhurgizu-zhonindegi-komissiya-turaly-2682249 |title=Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігіндегі істердің жай-күйіне кешенді тексеру жүргізу жөніндегі комиссия туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |last=Тоқаев |first=Қасым-Жомарт |date=2026-09-26 |accessdate=2026-09-26}}</ref> === Халықаралық реакция === Оқиға себебінен [[Ресей президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]], [[Өзбекстан президенті]] [[Шавкат Миромонұлы Мирзиёев|Шавкат Мирзиёев]] және [[Қырғызстан президенті]] [[Садыр Нұрғожаұлы Жапаров|Садыр Жапаров]] Қасым-Жомарт Тоқаевқа, Қазақстан халқына және зардап шеккендердің жанұяларына көңіл айтты.<ref name="ekipres" /> Кейін көңіл айтқан басқа мемлекет көшбасшылары қатарында [[Тәжікстан президенті]] [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон|Эмомали Рахмон]], [[Әзербайжан президенті]] [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]], [[Беларусь президенті]] [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]], [[Франция президенті]] [[Эмманюэль Макрон]], [[Сербия президенті]] [[Александр Вучич]], [[Вьетнам Коммунистік партиясы]] ОК бас хатшысы [[То Лам]], [[Армения премьер-министрі]] [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]], [[Татарстан раисы]] [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Рүстем Миңнеханов]] болды.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.nur.kz/accidents/emergency/2433564-kaspiidegi-tragediia-alem-koshbasshylary-qazaq-eline-kongil-aitty/ |title=Каспийдегі трагедия: әлем көшбасшылары қазақ еліне көңіл айтты |language=kk |work=kaz.nur.kz |last=Адырбай |first=Айтолқын |date=2026-09-25 |accessdate=2026-09-26}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан әскери оқиғалары]] [[Санат:Қазақстан Әскери-теңіз күштері]] [[Санат:Маңғыстау облысы тарихы]] [[Санат:Қасым-Жомарт Тоқаев президенттігі]] [[Санат:2026 жылғы апаттар]] [[Санат:2026 жылдағы Қазақстан]] [[Санат:2026 жылдағы Азия]] [[Санат:24 қыркүйек]] [[Санат:Каспий теңізіндегі оқиғалар]] 9a5gli84zl876f0brxpw993v8qhnbnu 3661535 3661476 2026-09-26T14:11:15Z 1nter pares 146705 /* */ 3661535 wikitext text/x-wiki {{Оқиға | атауы = | сурет = | сурет атауы = | сурет ені = | ана тілі = | қазақша атауы = | дата = [[24 қыркүйек]] [[2026 жыл|2026]] | уақыт = | ұзақтық = | орын = [[Каспий теңізі]], [[Мұнайлы ауданы]], [[Маңғыстау облысы]], [[Қазақстан]] | координат = | сондай-ақ белгілі = Маңғыстау облысындағы қайғылы оқиға, Каспийдегі қайғылы оқиға | түрі = | тақырып = | себебі = | мақсат = | тілші = | қаражат = | басшы = | ұйымдастырған = | түсірген = | қатысушылар = | нәтижесі = | шығын1 = | шығын2 = | шығын3 = | өлім = 14 сарбаз<ref name="ekipres">{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/mirziev-pen-japarov-14-askeri-kyizmetshnn-kazasyina-381735/ |title=Екі елдің президенттері Каспий теңізіндегі қайғылы оқиғаға байланысты көңіл айтты |language=kk |work=kaz.tengrinews.kz |last=Достарқызы |first=Нұрила |date=2026-09-25 |accessdate=2026-09-25}}</ref> | жарақаттанғандар = 1 сарбаз | жоғалғандар = 0 сарбаз | мүліктік шығын = | жерлеу = | сауал = | тергеу = | коронер = | тұтқындалғандар = | күдіктілер = | айыпталушылар = | сотталғандар = | шығын = | шешім = | айып = | үкім = | сот = | марапат = | түсірілім = | сайт = | алдыңғы = | кейінгі = }} 2026 жылғы 24 қыркүйекте [[Каспий теңізі]]ндегі [[Қазақстан Әскери-теңіз күштері]]нің әскери оқу-жаттығу кезінде 17 адам суға кетті. Оқиға себебінен 14 қазақстандық әскери қызметші қайтыс болды. 25 қыркүйек осылайша [[Қазақстандағы ұлттық аза тұту күндері|жаплыұлттық аза тұту күні]] деп жарияланды.<ref name="ekipres" /> == Алғышарттары == 2026 жылғы 24 қыркүйекте [[Қазақстан Әскери-теңіз күштері]] «Хазар қорғаны-2026» әскери оқу-жаттығуының басталғанын жариялады. Оған 500-ден астам әскери қатысты.<ref>{{Cite web|url=https://24.kz/ru/news/social/794177-v-ucheniyakh-khazar-2026-uchastvovali-bolee-500-voennosluzhashchikh |title=В учениях «Хазар қорғаны-2026» участвовали более 500 военнослужащих ВМС |language=ru |work=24.kz |date=2026-09-24 |accessdate=2026-09-26}}</ref> Манёврлердің мақсаты қиын теңіз жағдайларында кемелер мен бөлімшелер экипаждарының жауынгерлік дайындығы мен кәсіби дағдыларын тексеру және жетілдіру болды.<ref name="qumas" /> [[Қазгидромет]] 23 қыркүйекте сағат 20:00-ден 24 қыркүйекте сағат 20:00-ге дейін дауыл болады деген ескерту жариялады, желдің екпіні 15–20 м/с дейін жетеді деп хабарлады, бұл туралы тұрғындарға [[SMS]] хабарлама жіберілді.<ref name="qumas">{{cite news|url=https://qumash.kz/news/tragediya-na-kaspii-chto-izvestno-o-gibeli-voennyh-v-mangistau/ |title=Трагедия на Каспии: что известно о гибели военных в Мангистау |publisher=[[Qumash]] |date=2026-09-24 |lang=ru |accessdate=2026-09-25}}</ref><ref name="tengrinews">{{cite news|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/poryivyi-vetra-20-metrov-sekundu-kakoe-preduprejdenie-609351/ |title=О сильном ветре предупреждали заранее: что известно о погоде в день гибели военных на Каспии |publisher=[[Tengrinews.kz]] |last=Дарибай |first=А. |date=2026-09-25 |lang=ru |accessdate=2026-09-25}}</ref> == Оқиға хронологиясы == 2026 жылғы 24 қыркүйекте Маңғыстау облысының [[Мұнайлы ауданы]]ндағы Каспий теңізі жағалауында жауынгерлік жаттығу кезінде ауа райы нашарлап, қатты жел мен дауыл соқты. Алдын ала мәліметтер бойынша, қатты жел мен толқынның салдарынан [[Ақтау]]дан оңтүстікке қарай 43 километр жердегі «O'mir» [[глэмпинг]] алаңының маңындағы ашық теңізде 19 әскери қызметші суға кетті.<ref name="qumas" /><ref name="aza">{{cite news|url=https://rus.azattyq-ruhy.kz/incidents/116689-imena-pogibshikh-vo-vremia-voennykh-uchenii-v-mangistau-opublikovalo-minoborony-kazakhstana |title=Имена погибших во время военных учений в Мангистау опубликовало Минобороны Казахстана |publisher=[[Азаттық радиосы]] |last=Назарова |first=Р. |date=2026-09-24 |lang=ru |accessdate=2026-09-25}}</ref><ref name="new">{{cite news|url=https://newtimes.kz/proishestviya/223998-massovaia-gibel-voennykh-na-ucheniiakh-v-kaspiiskom-more-podrobnosti-tragedii |title=Массовая гибель военных на учениях в Каспийском море: подробности трагедии |publisher=NewTimes |last=Стативкина |first=А. |date=2026-09-24 |access-date=2026-09-25}}</ref> Ақтау әскери-теңіз базасына оқиға туралы хабарлама [[Қазақстандағы уақыт|Қазақстан уақыты]] бойынша шамамен сағат 11:20-да келіп түсті.<ref name="new" /> [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]] оқиғаны және тоғыз адамның қазасын ресми түрде растады. Сондай-ақ, құтқару бөлімшелері үш әскери қызметшіні тез арада құтқарып, құтқарылғандардың бірі шұғыл түрде ауруханаға жатқызылғаны туралы хабарланды.<ref name="qumas" /><ref name="aza" /> Іздеу барысында суға кеткен 19 әскери туралы алғашқы ақпарат 17 адамға нақтыланды.<ref name="qumas" /> Қазақстан уақыты бойынша сағат кешкі 21:00-ға дейін қаза тапқандар саны 12-ге жетті, ал тағы екі әскери қызметшіні іздеу жұмыстары жалғасып жатты.<ref name="aza" /> Қорғаныс министрлігі қаза тапқан, жараланған және хабар-ошарсыз кеткен әскери қызметшілердің тізімін жариялады.<ref>{{cite news|url=https://www.lada.kz/incidents/158631-voennosluzhashchie-pogibli-na-kaspii-opublikovany-spiski.html |title=Военнослужащие погибли на Каспии: опубликованы списки |work=Lada.kz |last=Максимова |first=О. |date=2026-09-24 |lang=ru |accessdate=2026-09-25}}</ref> 25 қыркүйек таңертең бұрын хабар-ошарсыз кеткендер тізімінде болған тағы екі сарбаздың денесі табылып, қаза тапқандар саны 14-ке жетті.<ref name="tengrinews" /> 26 қыркүйекте қаза тапқан сарбаздарды жерлеу рәсімі өтті. Туыстары мен әріптестерінен басқа, жерлеу рәсіміне Маңғыстау облысының әкімі [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай|Нұрдәулет Қилыбай]], [[Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы]]ның төрағасы [[Наурызбай Тағанұлы Өтпенов|Наурызбай қажы Тағанұлы]] және [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|қорғаныс министрі]] генерал-лейтенант [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] қатысты.<ref name="kur">{{cite news|url=https://kz.kursiv.media/2026-09-26/svvo-v-mangistau-prostilis-s-pogibshimi-na-kaspii-voennymi/ |title=В Мангистау простились с погибшими на Каспии военными |work=kz.kursiv.media |last=Воронова |first=С. |date=2026-09-26 |lang=ru |accessdate=2026-09-26}}</ref> == Реакция == === Жергілікті реакция === 25 қыркүйекте [[Қазақстан Құрылтайы]] қаза тапқан әскерилер отбасыларына 146 миллион теңге аударылатынын жариялады.<ref>{{Cite web|url=https://aikyn.kz/310818/kaspiydegi-k-ayg-yly-ok-ig-a--k-u-ryltay-deputattary--skeri-k-yzmetshilerdin--otbasylaryna-146-million-ten-ge-audarady |title=Каспийдегі қайғылы оқиға: Құрылтай депутаттары әскери қызметшілердің отбасыларына 146 миллион теңге аударады |language=kk |work=aikyn.kz |last=Берік |first=Дидар |date=2026-09-25 |accessdate=2026-09-26}}</ref> 26 қыркүйекте президент Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]]ндегі істердің жай-күйіне кешенді тексеру жүргізу жөніндегі комиссияны құрды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-korganys-ministrligindegi-isterdin-zhay-kuyine-keshendi-tekseru-zhurgizu-zhonindegi-komissiya-turaly-2682249 |title=Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігіндегі істердің жай-күйіне кешенді тексеру жүргізу жөніндегі комиссия туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |last=Тоқаев |first=Қасым-Жомарт |date=2026-09-26 |accessdate=2026-09-26}}</ref> === Халықаралық реакция === Оқиға себебінен [[Ресей президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]], [[Өзбекстан президенті]] [[Шавкат Миромонұлы Мирзиёев|Шавкат Мирзиёев]] және [[Қырғызстан президенті]] [[Садыр Нұрғожаұлы Жапаров|Садыр Жапаров]] Қасым-Жомарт Тоқаевқа, Қазақстан халқына және зардап шеккендердің жанұяларына көңіл айтты.<ref name="ekipres" /> Кейін көңіл айтқан басқа мемлекет көшбасшылары қатарында [[Тәжікстан президенті]] [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон|Эмомали Рахмон]], [[Әзербайжан президенті]] [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]], [[Беларусь президенті]] [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]], [[Франция президенті]] [[Эмманюэль Макрон]], [[Сербия президенті]] [[Александр Вучич]], [[Вьетнам Коммунистік партиясы]] ОК бас хатшысы [[То Лам]], [[Армения премьер-министрі]] [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]], [[Татарстан раисы]] [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Рүстем Миңнеханов]] болды.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.nur.kz/accidents/emergency/2433564-kaspiidegi-tragediia-alem-koshbasshylary-qazaq-eline-kongil-aitty/ |title=Каспийдегі трагедия: әлем көшбасшылары қазақ еліне көңіл айтты |language=kk |work=kaz.nur.kz |last=Адырбай |first=Айтолқын |date=2026-09-25 |accessdate=2026-09-26}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан әскери оқиғалары]] [[Санат:Қазақстан Әскери-теңіз күштері]] [[Санат:Маңғыстау облысы тарихы]] [[Санат:Қасым-Жомарт Тоқаев президенттігі]] [[Санат:2026 жылғы апаттар]] [[Санат:2026 жылдағы Қазақстан]] [[Санат:2026 жылдағы Азия]] [[Санат:24 қыркүйек]] [[Санат:Каспий теңізіндегі оқиғалар]] 4hcap44h7m27jdw8bwqjmex2tdhvgsa 3661829 3661535 2026-09-27T06:12:17Z Nurken 111493 /* */ 3661829 wikitext text/x-wiki {{Оқиға | атауы = | сурет = | сурет атауы = | сурет ені = | ана тілі = | қазақша атауы = | дата = [[24 қыркүйек]] [[2026 жыл|2026]] | уақыт = | ұзақтық = | орын = [[Каспий теңізі]], [[Мұнайлы ауданы]], [[Маңғыстау облысы]], [[Қазақстан]] | координат = | сондай-ақ белгілі = Маңғыстау облысындағы қайғылы оқиға, Каспийдегі қайғылы оқиға | түрі = | тақырып = | себебі = | мақсат = | тілші = | қаражат = | басшы = | ұйымдастырған = | түсірген = | қатысушылар = | нәтижесі = *Қорғаныс министрлігіндегі істердің жай-күйіне кешенді тексеру жүргізу жөніндегі комиссия құрылды *[[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] лауазымынан босатылды | шығын1 = | шығын2 = | шығын3 = | өлім = 14 сарбаз<ref name="ekipres">{{Cite web|url=https://kaz.tengrinews.kz/kazakhstan_news/mirziev-pen-japarov-14-askeri-kyizmetshnn-kazasyina-381735/ |title=Екі елдің президенттері Каспий теңізіндегі қайғылы оқиғаға байланысты көңіл айтты |language=kk |work=kaz.tengrinews.kz |last=Достарқызы |first=Нұрила |date=2026-09-25 |accessdate=2026-09-25}}</ref> | жарақаттанғандар = 1 сарбаз | жоғалғандар = 0 сарбаз | мүліктік шығын = | жерлеу = | сауал = | тергеу = | коронер = | тұтқындалғандар = | күдіктілер = | айыпталушылар = | сотталғандар = | шығын = | шешім = | айып = | үкім = | сот = | марапат = | түсірілім = | сайт = | алдыңғы = | кейінгі = }} 2026 жылғы 24 қыркүйекте [[Каспий теңізі]]ндегі [[Қазақстан Әскери-теңіз күштері]]нің әскери оқу-жаттығу кезінде 17 адам суға кетті. Оқиға себебінен 14 қазақстандық әскери қызметші қайтыс болды. 25 қыркүйек осылайша [[Қазақстандағы ұлттық аза тұту күндері|жаплыұлттық аза тұту күні]] деп жарияланды.<ref name="ekipres" /> 27 қыркүйекте [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] лауазымынан босатылды. == Алғышарттары == 2026 жылғы 24 қыркүйекте [[Қазақстан Әскери-теңіз күштері]] «Хазар қорғаны-2026» әскери оқу-жаттығуының басталғанын жариялады. Оған 500-ден астам әскери қатысты.<ref>{{Cite web|url=https://24.kz/ru/news/social/794177-v-ucheniyakh-khazar-2026-uchastvovali-bolee-500-voennosluzhashchikh |title=В учениях «Хазар қорғаны-2026» участвовали более 500 военнослужащих ВМС |language=ru |work=24.kz |date=2026-09-24 |accessdate=2026-09-26}}</ref> Манёврлердің мақсаты қиын теңіз жағдайларында кемелер мен бөлімшелер экипаждарының жауынгерлік дайындығы мен кәсіби дағдыларын тексеру және жетілдіру болды.<ref name="qumas" /> [[Қазгидромет]] 23 қыркүйекте сағат 20:00-ден 24 қыркүйекте сағат 20:00-ге дейін дауыл болады деген ескерту жариялады, желдің екпіні 15–20 м/с дейін жетеді деп хабарлады, бұл туралы тұрғындарға [[SMS]] хабарлама жіберілді.<ref name="qumas">{{cite news|url=https://qumash.kz/news/tragediya-na-kaspii-chto-izvestno-o-gibeli-voennyh-v-mangistau/ |title=Трагедия на Каспии: что известно о гибели военных в Мангистау |publisher=[[Qumash]] |date=2026-09-24 |lang=ru |accessdate=2026-09-25}}</ref><ref name="tengrinews">{{cite news|url=https://tengrinews.kz/kazakhstan_news/poryivyi-vetra-20-metrov-sekundu-kakoe-preduprejdenie-609351/ |title=О сильном ветре предупреждали заранее: что известно о погоде в день гибели военных на Каспии |publisher=[[Tengrinews.kz]] |last=Дарибай |first=А. |date=2026-09-25 |lang=ru |accessdate=2026-09-25}}</ref> == Оқиға хронологиясы == 2026 жылғы 24 қыркүйекте Маңғыстау облысының [[Мұнайлы ауданы]]ндағы Каспий теңізі жағалауында жауынгерлік жаттығу кезінде ауа райы нашарлап, қатты жел мен дауыл соқты. Алдын ала мәліметтер бойынша, қатты жел мен толқынның салдарынан [[Ақтау]]дан оңтүстікке қарай 43 километр жердегі «O'mir» [[глэмпинг]] алаңының маңындағы ашық теңізде 19 әскери қызметші суға кетті.<ref name="qumas" /><ref name="aza">{{cite news|url=https://rus.azattyq-ruhy.kz/incidents/116689-imena-pogibshikh-vo-vremia-voennykh-uchenii-v-mangistau-opublikovalo-minoborony-kazakhstana |title=Имена погибших во время военных учений в Мангистау опубликовало Минобороны Казахстана |publisher=[[Азаттық радиосы]] |last=Назарова |first=Р. |date=2026-09-24 |lang=ru |accessdate=2026-09-25}}</ref><ref name="new">{{cite news|url=https://newtimes.kz/proishestviya/223998-massovaia-gibel-voennykh-na-ucheniiakh-v-kaspiiskom-more-podrobnosti-tragedii |title=Массовая гибель военных на учениях в Каспийском море: подробности трагедии |publisher=NewTimes |last=Стативкина |first=А. |date=2026-09-24 |access-date=2026-09-25}}</ref> Ақтау әскери-теңіз базасына оқиға туралы хабарлама [[Қазақстандағы уақыт|Қазақстан уақыты]] бойынша шамамен сағат 11:20-да келіп түсті.<ref name="new" /> [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]] оқиғаны және тоғыз адамның қазасын ресми түрде растады. Сондай-ақ, құтқару бөлімшелері үш әскери қызметшіні тез арада құтқарып, құтқарылғандардың бірі шұғыл түрде ауруханаға жатқызылғаны туралы хабарланды.<ref name="qumas" /><ref name="aza" /> Іздеу барысында суға кеткен 19 әскери туралы алғашқы ақпарат 17 адамға нақтыланды.<ref name="qumas" /> Қазақстан уақыты бойынша сағат кешкі 21:00-ға дейін қаза тапқандар саны 12-ге жетті, ал тағы екі әскери қызметшіні іздеу жұмыстары жалғасып жатты.<ref name="aza" /> Қорғаныс министрлігі қаза тапқан, жараланған және хабар-ошарсыз кеткен әскери қызметшілердің тізімін жариялады.<ref>{{cite news|url=https://www.lada.kz/incidents/158631-voennosluzhashchie-pogibli-na-kaspii-opublikovany-spiski.html |title=Военнослужащие погибли на Каспии: опубликованы списки |work=Lada.kz |last=Максимова |first=О. |date=2026-09-24 |lang=ru |accessdate=2026-09-25}}</ref> 25 қыркүйек таңертең бұрын хабар-ошарсыз кеткендер тізімінде болған тағы екі сарбаздың денесі табылып, қаза тапқандар саны 14-ке жетті.<ref name="tengrinews" /> 26 қыркүйекте қаза тапқан сарбаздарды жерлеу рәсімі өтті. Туыстары мен әріптестерінен басқа, жерлеу рәсіміне Маңғыстау облысының әкімі [[Нұрдәулет Игілікұлы Қилыбай|Нұрдәулет Қилыбай]], [[Қазақстан мұсылмандары діни басқармасы]]ның төрағасы [[Наурызбай Тағанұлы Өтпенов|Наурызбай қажы Тағанұлы]] және [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|қорғаныс министрі]] генерал-лейтенант [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] қатысты.<ref name="kur">{{cite news|url=https://kz.kursiv.media/2026-09-26/svvo-v-mangistau-prostilis-s-pogibshimi-na-kaspii-voennymi/ |title=В Мангистау простились с погибшими на Каспии военными |work=kz.kursiv.media |last=Воронова |first=С. |date=2026-09-26 |lang=ru |accessdate=2026-09-26}}</ref> == Реакция == === Жергілікті реакция === 25 қыркүйекте [[Қазақстан Құрылтайы]] қаза тапқан әскерилер отбасыларына 146 миллион теңге аударылатынын жариялады.<ref>{{Cite web|url=https://aikyn.kz/310818/kaspiydegi-k-ayg-yly-ok-ig-a--k-u-ryltay-deputattary--skeri-k-yzmetshilerdin--otbasylaryna-146-million-ten-ge-audarady |title=Каспийдегі қайғылы оқиға: Құрылтай депутаттары әскери қызметшілердің отбасыларына 146 миллион теңге аударады |language=kk |work=aikyn.kz |last=Берік |first=Дидар |date=2026-09-25 |accessdate=2026-09-26}}</ref> 26 қыркүйекте президент Тоқаев [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрлігі]]ндегі істердің жай-күйіне кешенді тексеру жүргізу жөніндегі комиссияны құрды.<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/kazakstan-respublikasynyn-korganys-ministrligindegi-isterdin-zhay-kuyine-keshendi-tekseru-zhurgizu-zhonindegi-komissiya-turaly-2682249 |title=Қазақстан Республикасының Қорғаныс министрлігіндегі істердің жай-күйіне кешенді тексеру жүргізу жөніндегі комиссия туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |last=Тоқаев |first=Қасым-Жомарт |date=2026-09-26 |accessdate=2026-09-26}}</ref> === Халықаралық реакция === Оқиға себебінен [[Ресей президенті]] [[Владимир Владимирович Путин|Владимир Путин]], [[Өзбекстан президенті]] [[Шавкат Миромонұлы Мирзиёев|Шавкат Мирзиёев]] және [[Қырғызстан президенті]] [[Садыр Нұрғожаұлы Жапаров|Садыр Жапаров]] Қасым-Жомарт Тоқаевқа, Қазақстан халқына және зардап шеккендердің жанұяларына көңіл айтты.<ref name="ekipres" /> Кейін көңіл айтқан басқа мемлекет көшбасшылары қатарында [[Тәжікстан президенті]] [[Эмомали Шәріпұлы Рахмон|Эмомали Рахмон]], [[Әзербайжан президенті]] [[Ильхам Хейдарұлы Әлиев|Ильхам Әлиев]], [[Беларусь президенті]] [[Александр Григорьевич Лукашенко|Александр Лукашенко]], [[Франция президенті]] [[Эмманюэль Макрон]], [[Сербия президенті]] [[Александр Вучич]], [[Вьетнам Коммунистік партиясы]] ОК бас хатшысы [[То Лам]], [[Армения премьер-министрі]] [[Никол Воваевич Пашинян|Никол Пашинян]], [[Татарстан раисы]] [[Рүстем Нұрғалиұлы Миңнеханов|Рүстем Миңнеханов]] болды.<ref>{{Cite web|url=https://kaz.nur.kz/accidents/emergency/2433564-kaspiidegi-tragediia-alem-koshbasshylary-qazaq-eline-kongil-aitty/ |title=Каспийдегі трагедия: әлем көшбасшылары қазақ еліне көңіл айтты |language=kk |work=kaz.nur.kz |last=Адырбай |first=Айтолқын |date=2026-09-25 |accessdate=2026-09-26}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Қазақстан әскери оқиғалары]] [[Санат:Қазақстан Әскери-теңіз күштері]] [[Санат:Маңғыстау облысы тарихы]] [[Санат:Қасым-Жомарт Тоқаев президенттігі]] [[Санат:2026 жылғы апаттар]] [[Санат:2026 жылдағы Қазақстан]] [[Санат:2026 жылдағы Азия]] [[Санат:24 қыркүйек]] [[Санат:Каспий теңізіндегі оқиғалар]] h9bk7sc138xzapsfhtgr66hdbr0hkbj 0 787226 3661492 2026-09-26T13:00:56Z Nurken 111493 «[[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3661492 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы]] 0m8g91apxmgfsq05im6zw909vopb3sf 0 787227 3661510 2026-09-26T13:21:29Z Nurken 111493 Жаңа бетте: {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Конференция | Атауы = БҰҰ Бас ассамблеясының сексен бірінші сессиясы | Атауы1 = {{Noitalic|{{Collapsible list | title = Ресми атаулары | {{lang-en|Eighty-first session of the United Nations General Assembly}} | {{lang-ar|الدورة الحادية والثمانون للجمعية العامة للأمم المتحدة}} |... 3661510 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Конференция | Атауы = БҰҰ Бас ассамблеясының сексен бірінші сессиясы | Атауы1 = {{Noitalic|{{Collapsible list | title = Ресми атаулары | {{lang-en|Eighty-first session of the United Nations General Assembly}} | {{lang-ar|الدورة الحادية والثمانون للجمعية العامة للأمم المتحدة}} | {{lang-es|Octogésimo primer período de sesiones de la Asamblea General de las Naciones Unidas}} | {{lang-zh|联合国大会第八十一届会议}} | {{lang-ru|Восемьдесят первая сессия Генеральной Ассамблеи Организации Объединённых Наций}} | {{lang-fr|Quatre-vingt-unième session de l’Assemblée générale des Nations Unies}} }} }} | Атауы2 = | Сурет = Secretary Rubio Listens as President Trump Speaks before the UN General Assembly (55544711014).jpg | Ені = 260px | Сурет сипаттамасы = [[АҚШ президенті]] [[Дональд Трамп]]тың 81-сессия ашылуы рәсімінде сөз сөйлеуі, 2026 жылғы 22 қыркүйек | Дата = 8 қыркүйек 2026 – 7 қыркүйек 2027 | Орын = [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары]] | Қатысушылар = [[Біріккен Ұлттар Ұйымына мүше мемлекеттер|БҰҰ мүше-мемлекеттері]] | Сұрақтар = | Нәтиже = | Сайт = {{URL|https://www.un.org/en/ga/}} | Дейін = БҰҰ Бас ассамблеясының сексенінші сессиясы | Кейін = БҰҰ Бас ассамблеясының сексен екінші сессиясы | Ортаққор = 81st session of the United Nations General Assembly }} '''БҰҰ Бас ассамблеясының сексен бірінші сессиясы''' — 2026 жылғы 8 қыркүйекте басталған [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы]]ның қазіргі сессиясы. Оның жоғарғы деңгейлі бас пікірталасы 22 қыркүйекте басталды.<ref>{{cite web |title=81st session of the UN General Assembly (UNGA 81) |url=https://unhabitat.org/events/81st-session-of-the-un-general-assembly-unga-81 |language=en |publisher=UN-Habitat |accessdate=2026-07-02}}</ref> [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясының президенті|БҰҰ Бас Ассамблеясының президенті]] — [[бангладеш]]тік [[Халилур Рахман]].<ref>{{Cite web|url=https://news.un.org/en/story/2026/09/1168293 |language=en |publisher=UN News |title='This is not 1945': General Assembly president gavels open new session aimed at restoring global trust |date=2026-09-08 |accessdate=2026-09-08}}</ref> == Ұйымдастырылуы == === Президенті === 2026 жылғы 2 маусымда [[Бангладеш Сыртқы істер министрлігі|Бангладеш Сыртқы істер министрі]] [[Халилур Рахман]] [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясының президенті|БҰҰ Бас Ассамблеясының президенті]] болып сайланды. Ол сайлауда [[Кипр]]дің мультилатерализм бойынша арнайы өкілі Андреас Какурисқа қарсы жеңді.<ref>{{Cite web|url=https://news.un.org/en/story/2026/06/1167626 |publisher=UN News |title=UN General Assembly elects Bangladesh’s Rahman as next president |language=en |date=2026-06-02 |accessdate=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite web |title=Bangladesh Foreign Minister Khalilur Rahman elected president of 81st UN General Assembly session |url=https://bdnews24.com/bangladesh/5004a4f4fc3e |language=en |work=bdnews24.com |date=2026-06-02 |accessdate=2026-06-02}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:100%; text-align:right" |+Нәтижесі ! Үміткерлер ! Мемлекеті ! Даусы ! % |- |align=left| '''[[Халилур Рахман]]''' |align=left| '''[[Бангладеш]]''' | '''99''' | 52,11 |- |align=left| Андреас Какурис |align=left| [[Кипр]] | 91 | 47,89 |- style="font-weight:bold;" | colspan="2" align="left" | Жалпы | 190 | 100,00 |- | colspan=4| |- | align=left colspan=2 | Жарамды дауыстар | 190 | 100,00 |- | align=left colspan=2 | Бос және жарамсыз дауыс | 0 | 0,00 |- | align=left colspan=2 | Тіркелген / қатысқан | 193 | 98,45 |} == Бас пікірталасы == 81-сессиясы аясындағы Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының жоғары деңгейдегі апталығы 2026 жылғы 22 қыркүйекте [[Нью-Йорк]]те басталып, 26 қыркүйек, сенбіге дейін жалғасып, 28 қыркүйек, дүйсенбі күні аяқталады.<ref>{{cite web |title=The 81st session of the UN General Assembly (UNGA 81) |url=https://dig.watch/event/the-81th-session-of-the-un-general-assembly-unga-81 |publisher=Digital Watch Observatory |language=en |date=2026-02-10 |accessdate=2026-06-02}}</ref> Бағдарламаға жалпы пікірталас, сондай-ақ климаттың өзгеруіне қарсы іс-қимыл, теңіз деңгейінің көтерілуі, пандемиялардың алдын алу және оларға дайындық, даму мәселелері бойынша жоғары деңгейдегі кездесулер кірді.<ref>{{Cite web |date=2026-09-22 |title=UN General Assembly high-level week opens in New York |url=https://www.aa.com.tr/en/world/un-general-assembly-high-level-week-opens-in-new-york/4064563 |accessdate=2026-09-22 |publisher=Anadolu |language=tr}}</ref> Бас Ассамблеяның әрбір мүшесі өз елін таныстыратын өкіл арқылы мемлекетіне қатысты мәселелер мен алдағы жылға БҰҰ Бас Ассамблеясынан күтетін үміттері туралы сөз сөйлейді. Бұл мүше мемлекеттер үшін өздерін алаңдататын халықаралық мәселелер бойынша пікір білдіруге мүмкіндік береді. Бас пікірталас барысында қолданыстағы ережелерге сәйкес, сөз сөйлеу БҰҰ-ның алты ресми тілінің бірінде, [[Араб тілі|араб]], [[Қытай тілі|қытай]], [[Ағылшын тілі|ағылшын]], [[Француз тілі|француз]], [[Орыс тілі|орыс]] немесе [[Испан тілі|испан]] тілдерінде жасалуы тиіс. Сөздерді БҰҰ-ның аудармашылары аударыды. Әрбір сөз сөйлеушіден аударманы дайындауды жеңілдету және мәтінді мінберде ұсыну мақсатында өз сөзінің 350 алдын ала көшірмесін конференция қызметкерлеріне тапсыру сұралады.<ref>{{cite book |author=Ruder, Nicole; Nakano, Kenji; Aeschlimann, Johann; Aeschlimann, Johann; Regan, Mary |title=The GA Handbook: A Practical Guide to the United Nations General Assembly |url=https://www.eda.admin.ch/dam/mission-new-york/en/documents/UN_GA__Final.pdf |edition=2nd |location=New York |language=en |publisher=Permanent Mission of Switzerland to the United Nations |date=2017 |pages=17, 86–88 |isbn=978-0-615-49660-3}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:2026 жыл]] [[Санат:2026 жылдағы Нью-Йорк]] [[Санат:БҰҰ Бас Ассамблеясының сессиялары]] d6po7ohrgzxc3czrsll4omby16ts3qp 3661512 3661510 2026-09-26T13:22:58Z Nurken 111493 Nurken [[БҰҰ Бас ассамблеясының сексен бірінші сессиясы]] бетін [[БҰҰ Бас Ассамблеясының сексен бірінші сессиясы]] бетіне жылжытты 3661510 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Конференция | Атауы = БҰҰ Бас ассамблеясының сексен бірінші сессиясы | Атауы1 = {{Noitalic|{{Collapsible list | title = Ресми атаулары | {{lang-en|Eighty-first session of the United Nations General Assembly}} | {{lang-ar|الدورة الحادية والثمانون للجمعية العامة للأمم المتحدة}} | {{lang-es|Octogésimo primer período de sesiones de la Asamblea General de las Naciones Unidas}} | {{lang-zh|联合国大会第八十一届会议}} | {{lang-ru|Восемьдесят первая сессия Генеральной Ассамблеи Организации Объединённых Наций}} | {{lang-fr|Quatre-vingt-unième session de l’Assemblée générale des Nations Unies}} }} }} | Атауы2 = | Сурет = Secretary Rubio Listens as President Trump Speaks before the UN General Assembly (55544711014).jpg | Ені = 260px | Сурет сипаттамасы = [[АҚШ президенті]] [[Дональд Трамп]]тың 81-сессия ашылуы рәсімінде сөз сөйлеуі, 2026 жылғы 22 қыркүйек | Дата = 8 қыркүйек 2026 – 7 қыркүйек 2027 | Орын = [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары]] | Қатысушылар = [[Біріккен Ұлттар Ұйымына мүше мемлекеттер|БҰҰ мүше-мемлекеттері]] | Сұрақтар = | Нәтиже = | Сайт = {{URL|https://www.un.org/en/ga/}} | Дейін = БҰҰ Бас ассамблеясының сексенінші сессиясы | Кейін = БҰҰ Бас ассамблеясының сексен екінші сессиясы | Ортаққор = 81st session of the United Nations General Assembly }} '''БҰҰ Бас ассамблеясының сексен бірінші сессиясы''' — 2026 жылғы 8 қыркүйекте басталған [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы]]ның қазіргі сессиясы. Оның жоғарғы деңгейлі бас пікірталасы 22 қыркүйекте басталды.<ref>{{cite web |title=81st session of the UN General Assembly (UNGA 81) |url=https://unhabitat.org/events/81st-session-of-the-un-general-assembly-unga-81 |language=en |publisher=UN-Habitat |accessdate=2026-07-02}}</ref> [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясының президенті|БҰҰ Бас Ассамблеясының президенті]] — [[бангладеш]]тік [[Халилур Рахман]].<ref>{{Cite web|url=https://news.un.org/en/story/2026/09/1168293 |language=en |publisher=UN News |title='This is not 1945': General Assembly president gavels open new session aimed at restoring global trust |date=2026-09-08 |accessdate=2026-09-08}}</ref> == Ұйымдастырылуы == === Президенті === 2026 жылғы 2 маусымда [[Бангладеш Сыртқы істер министрлігі|Бангладеш Сыртқы істер министрі]] [[Халилур Рахман]] [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясының президенті|БҰҰ Бас Ассамблеясының президенті]] болып сайланды. Ол сайлауда [[Кипр]]дің мультилатерализм бойынша арнайы өкілі Андреас Какурисқа қарсы жеңді.<ref>{{Cite web|url=https://news.un.org/en/story/2026/06/1167626 |publisher=UN News |title=UN General Assembly elects Bangladesh’s Rahman as next president |language=en |date=2026-06-02 |accessdate=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite web |title=Bangladesh Foreign Minister Khalilur Rahman elected president of 81st UN General Assembly session |url=https://bdnews24.com/bangladesh/5004a4f4fc3e |language=en |work=bdnews24.com |date=2026-06-02 |accessdate=2026-06-02}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:100%; text-align:right" |+Нәтижесі ! Үміткерлер ! Мемлекеті ! Даусы ! % |- |align=left| '''[[Халилур Рахман]]''' |align=left| '''[[Бангладеш]]''' | '''99''' | 52,11 |- |align=left| Андреас Какурис |align=left| [[Кипр]] | 91 | 47,89 |- style="font-weight:bold;" | colspan="2" align="left" | Жалпы | 190 | 100,00 |- | colspan=4| |- | align=left colspan=2 | Жарамды дауыстар | 190 | 100,00 |- | align=left colspan=2 | Бос және жарамсыз дауыс | 0 | 0,00 |- | align=left colspan=2 | Тіркелген / қатысқан | 193 | 98,45 |} == Бас пікірталасы == 81-сессиясы аясындағы Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының жоғары деңгейдегі апталығы 2026 жылғы 22 қыркүйекте [[Нью-Йорк]]те басталып, 26 қыркүйек, сенбіге дейін жалғасып, 28 қыркүйек, дүйсенбі күні аяқталады.<ref>{{cite web |title=The 81st session of the UN General Assembly (UNGA 81) |url=https://dig.watch/event/the-81th-session-of-the-un-general-assembly-unga-81 |publisher=Digital Watch Observatory |language=en |date=2026-02-10 |accessdate=2026-06-02}}</ref> Бағдарламаға жалпы пікірталас, сондай-ақ климаттың өзгеруіне қарсы іс-қимыл, теңіз деңгейінің көтерілуі, пандемиялардың алдын алу және оларға дайындық, даму мәселелері бойынша жоғары деңгейдегі кездесулер кірді.<ref>{{Cite web |date=2026-09-22 |title=UN General Assembly high-level week opens in New York |url=https://www.aa.com.tr/en/world/un-general-assembly-high-level-week-opens-in-new-york/4064563 |accessdate=2026-09-22 |publisher=Anadolu |language=tr}}</ref> Бас Ассамблеяның әрбір мүшесі өз елін таныстыратын өкіл арқылы мемлекетіне қатысты мәселелер мен алдағы жылға БҰҰ Бас Ассамблеясынан күтетін үміттері туралы сөз сөйлейді. Бұл мүше мемлекеттер үшін өздерін алаңдататын халықаралық мәселелер бойынша пікір білдіруге мүмкіндік береді. Бас пікірталас барысында қолданыстағы ережелерге сәйкес, сөз сөйлеу БҰҰ-ның алты ресми тілінің бірінде, [[Араб тілі|араб]], [[Қытай тілі|қытай]], [[Ағылшын тілі|ағылшын]], [[Француз тілі|француз]], [[Орыс тілі|орыс]] немесе [[Испан тілі|испан]] тілдерінде жасалуы тиіс. Сөздерді БҰҰ-ның аудармашылары аударыды. Әрбір сөз сөйлеушіден аударманы дайындауды жеңілдету және мәтінді мінберде ұсыну мақсатында өз сөзінің 350 алдын ала көшірмесін конференция қызметкерлеріне тапсыру сұралады.<ref>{{cite book |author=Ruder, Nicole; Nakano, Kenji; Aeschlimann, Johann; Aeschlimann, Johann; Regan, Mary |title=The GA Handbook: A Practical Guide to the United Nations General Assembly |url=https://www.eda.admin.ch/dam/mission-new-york/en/documents/UN_GA__Final.pdf |edition=2nd |location=New York |language=en |publisher=Permanent Mission of Switzerland to the United Nations |date=2017 |pages=17, 86–88 |isbn=978-0-615-49660-3}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:2026 жыл]] [[Санат:2026 жылдағы Нью-Йорк]] [[Санат:БҰҰ Бас Ассамблеясының сессиялары]] d6po7ohrgzxc3czrsll4omby16ts3qp 3661528 3661512 2026-09-26T13:45:44Z Nurken 111493 3661528 wikitext text/x-wiki {{Ағымдағы оқиғалар}} {{Конференция | Атауы = БҰҰ Бас ассамблеясының сексен бірінші сессиясы | Атауы1 = {{Noitalic|{{Collapsible list | title = Ресми атаулары | {{lang-en|Eighty-first session of the United Nations General Assembly}} | {{lang-ar|الدورة الحادية والثمانون للجمعية العامة للأمم المتحدة}} | {{lang-es|Octogésimo primer período de sesiones de la Asamblea General de las Naciones Unidas}} | {{lang-zh|联合国大会第八十一届会议}} | {{lang-ru|Восемьдесят первая сессия Генеральной Ассамблеи Организации Объединённых Наций}} | {{lang-fr|Quatre-vingt-unième session de l’Assemblée générale des Nations Unies}} }} }} | Атауы2 = | Сурет = Secretary Rubio Listens as President Trump Speaks before the UN General Assembly (55544711014).jpg | Ені = 260px | Сурет сипаттамасы = [[АҚШ президенті]] [[Дональд Трамп]]тың 81-сессия ашылуы рәсімінде сөз сөйлеуі, 2026 жылғы 22 қыркүйек | Дата = 8 қыркүйек 2026 – 7 қыркүйек 2027 | Орын = [[Нью-Йорк]], [[Америка Құрама Штаттары]] | Қатысушылар = [[Біріккен Ұлттар Ұйымына мүше мемлекеттер|БҰҰ мүше-мемлекеттері]] | Сұрақтар = | Нәтиже = | Сайт = {{URL|https://www.un.org/en/ga/}} | Дейін = БҰҰ Бас ассамблеясының сексенінші сессиясы | Кейін = БҰҰ Бас ассамблеясының сексен екінші сессиясы | Ортаққор = 81st session of the United Nations General Assembly }} '''БҰҰ Бас ассамблеясының сексен бірінші сессиясы''' — 2026 жылғы 8 қыркүйекте басталған [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы]]ның қазіргі сессиясы. Оның жоғарғы деңгейлі бас пікірталасы 22 қыркүйекте басталды.<ref>{{cite web |title=81st session of the UN General Assembly (UNGA 81) |url=https://unhabitat.org/events/81st-session-of-the-un-general-assembly-unga-81 |language=en |publisher=UN-Habitat |accessdate=2026-07-02}}</ref> [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясының төрағасы|БҰҰ Бас Ассамблеясының төрағасы]] — [[бангладеш]]тік [[Халилур Рахман]].<ref>{{Cite web|url=https://news.un.org/en/story/2026/09/1168293 |language=en |publisher=UN News |title='This is not 1945': General Assembly president gavels open new session aimed at restoring global trust |date=2026-09-08 |accessdate=2026-09-08}}</ref> == Ұйымдастырылуы == === Төрағасы === 2026 жылғы 2 маусымда [[Бангладеш Сыртқы істер министрлігі|Бангладеш Сыртқы істер министрі]] [[Халилур Рахман]] [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясының төрағасы|БҰҰ Бас Ассамблеясының төрағасы]] болып сайланды. Ол сайлауда [[Кипр]]дің мультилатерализм бойынша арнайы өкілі Андреас Какурисқа қарсы жеңді.<ref>{{Cite web|url=https://news.un.org/en/story/2026/06/1167626 |publisher=UN News |title=UN General Assembly elects Bangladesh’s Rahman as next president |language=en |date=2026-06-02 |accessdate=2026-06-02}}</ref><ref>{{cite web |title=Bangladesh Foreign Minister Khalilur Rahman elected president of 81st UN General Assembly session |url=https://bdnews24.com/bangladesh/5004a4f4fc3e |language=en |work=bdnews24.com |date=2026-06-02 |accessdate=2026-06-02}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:100%; text-align:right" |+Нәтижесі ! Үміткерлер ! Мемлекеті ! Даусы ! % |- |align=left| '''[[Халилур Рахман]]''' |align=left| '''[[Бангладеш]]''' | '''99''' | 52,11 |- |align=left| Андреас Какурис |align=left| [[Кипр]] | 91 | 47,89 |- style="font-weight:bold;" | colspan="2" align="left" | Жалпы | 190 | 100,00 |- | colspan=4| |- | align=left colspan=2 | Жарамды дауыстар | 190 | 100,00 |- | align=left colspan=2 | Бос және жарамсыз дауыс | 0 | 0,00 |- | align=left colspan=2 | Тіркелген / қатысқан | 193 | 98,45 |} == Бас пікірталасы == 81-сессиясы аясындағы Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының жоғары деңгейдегі апталығы 2026 жылғы 22 қыркүйекте [[Нью-Йорк]]те басталып, 26 қыркүйек, сенбіге дейін жалғасып, 28 қыркүйек, дүйсенбі күні аяқталады.<ref>{{cite web |title=The 81st session of the UN General Assembly (UNGA 81) |url=https://dig.watch/event/the-81th-session-of-the-un-general-assembly-unga-81 |publisher=Digital Watch Observatory |language=en |date=2026-02-10 |accessdate=2026-06-02}}</ref> Бағдарламаға жалпы пікірталас, сондай-ақ климаттың өзгеруіне қарсы іс-қимыл, теңіз деңгейінің көтерілуі, пандемиялардың алдын алу және оларға дайындық, даму мәселелері бойынша жоғары деңгейдегі кездесулер кірді.<ref>{{Cite web |date=2026-09-22 |title=UN General Assembly high-level week opens in New York |url=https://www.aa.com.tr/en/world/un-general-assembly-high-level-week-opens-in-new-york/4064563 |accessdate=2026-09-22 |publisher=Anadolu |language=tr}}</ref> Бас Ассамблеяның әрбір мүшесі өз елін таныстыратын өкіл арқылы мемлекетіне қатысты мәселелер мен алдағы жылға БҰҰ Бас Ассамблеясынан күтетін үміттері туралы сөз сөйлейді. Бұл мүше мемлекеттер үшін өздерін алаңдататын халықаралық мәселелер бойынша пікір білдіруге мүмкіндік береді. Бас пікірталас барысында қолданыстағы ережелерге сәйкес, сөз сөйлеу БҰҰ-ның алты ресми тілінің бірінде, [[Араб тілі|араб]], [[Қытай тілі|қытай]], [[Ағылшын тілі|ағылшын]], [[Француз тілі|француз]], [[Орыс тілі|орыс]] немесе [[Испан тілі|испан]] тілдерінде жасалуы тиіс. Сөздерді БҰҰ-ның аудармашылары аударыды. Әрбір сөз сөйлеушіден аударманы дайындауды жеңілдету және мәтінді мінберде ұсыну мақсатында өз сөзінің 350 алдын ала көшірмесін конференция қызметкерлеріне тапсыру сұралады.<ref>{{cite book |author=Ruder, Nicole; Nakano, Kenji; Aeschlimann, Johann; Aeschlimann, Johann; Regan, Mary |title=The GA Handbook: A Practical Guide to the United Nations General Assembly |url=https://www.eda.admin.ch/dam/mission-new-york/en/documents/UN_GA__Final.pdf |edition=2nd |location=New York |language=en |publisher=Permanent Mission of Switzerland to the United Nations |date=2017 |pages=17, 86–88 |isbn=978-0-615-49660-3}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:2026 жыл]] [[Санат:2026 жылдағы Нью-Йорк]] [[Санат:БҰҰ Бас Ассамблеясының сессиялары]] kva79qg999pc5n8cte4w3e0a95bggzo 0 787228 3661511 2026-09-26T13:22:33Z Nurken 111493 «[[БҰҰ Бас ассамблеясының сексен бірінші сессиясы]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3661511 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[БҰҰ Бас ассамблеясының сексен бірінші сессиясы]] 3hehmbnr1f4etapqrleaxbskbsbaiku 3661514 3661511 2026-09-26T13:23:27Z Nurken 111493 Changed redirect target from [[БҰҰ Бас ассамблеясының сексен бірінші сессиясы]] to [[БҰҰ Бас Ассамблеясының сексен бірінші сессиясы]] 3661514 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[БҰҰ Бас Ассамблеясының сексен бірінші сессиясы]] hzafqxxbvjicj47tdfx2x89tpgglm5r 0 787230 3661518 2026-09-26T13:28:13Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: '''WTA Қорытынды турнирі''' немесе '''WTA Финалы'''  ({{lang-en|WTA Finals}}, бұрын WTA Тур Чемпионаты немесе WTA Чемпионаты ретінде белгілі<ref>{{Cite web |date=May 27, 2014 |title=WTA re-launches year-end Championships as WTA Finals |url=http://www.wtatennis.com/SEWTATour-Archive/Archive/PressReleases/2014/0527_WTA_Finals.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/201411061... 3661518 wikitext text/x-wiki '''WTA Қорытынды турнирі''' немесе '''WTA Финалы'''  ({{lang-en|WTA Finals}}, бұрын WTA Тур Чемпионаты немесе WTA Чемпионаты ретінде белгілі<ref>{{Cite web |date=May 27, 2014 |title=WTA re-launches year-end Championships as WTA Finals |url=http://www.wtatennis.com/SEWTATour-Archive/Archive/PressReleases/2014/0527_WTA_Finals.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141106123130/http://www.wtatennis.com/SEWTATour-Archive/Archive/PressReleases/2014/0527_WTA_Finals.pdf |archive-date=November 6, 2014 |website=www.wtatennis.com}}</ref>) – бұл [[WTA Туры]]ның маусым қорытындылайтын басты бәсекесі. Ол төрт «[[Үлкен дулыға турнирлері (теннис)|Үлкен дулыға]]» турнирінен кейінгі әйелдер теннис күнтізбесіндегі ең маңызды дода болып табылады, өйткені бұл жарысқа маусым бойы көрсеткен нәтижелері негізінде іріктелген үздік сегіз жекелей сындағы ойыншы және үздік сегіз жұптық команда қатысады. Сегізінші орын, қажет болған жағдайда, ағымдағы жылы «Үлкен дулыға» турнирінде жеңіске жеткен және рейтингте тоғызыншыдан жиырмасыншы орынға дейінгі аралықта тұрған ойыншы немесе команда үшін сақталады. Аталмыш турнир WTA Турының пайда болуынан бұрын, атап айтқанда 1972 жылы турдың негізін қалаушы — [[Virginia Slims Circuit]] чемпионаты ретінде басталған. 2003 жылдан бері бұл турнир басқа WTA Тур жарыстарында кездеспейтін бірегей форматты қолданады: мұнда ойыншылар әрқайсысы төрт ойыншыдан тұратын екі топқа бөлінеді, олардың аясында әрқайсысы үш айналымдық матч (round-robin) өткізеді. Топтық кезең аяқталғаннан кейін әр топтан шыққан үздік екі ойыншы немесе команда чемпионды анықтау үшін жартылай финал мен финалды қамтитын плей-офф форматындағы шешуші кезеңге өтеді. WTA Қорытынды турнирі «Үлкен дулыға» турнирлерінен кейінгі ең ірі жүлде қоры мен рейтингтік ұпайларға ие. Жекелей де, жұптық сында да тарихтағы ең табысты ойыншы — сегіз жекелей және 13 жұптық титулды жеңіп алған [[Мартина Навратилова]]. Турнирдің қазіргі форматы бойынша, егер чемпион топтық кезеңде бірде-бір рет жеңілмей, турнирді жеңіспен аяқтаса, ол максималды түрде 1500 рейтингтік ұпайға қол жеткізе алады. == Жалпы ақпарат == === Өткізілу мерзімі мен атауы === Турнир 1971 жылдан бері жыл сайын өткізіліп келеді. Өз тарихында жарыстың нақты бекітілген уақыты болған жоқ: атап айтқанда, ол тамызда (1971), қазанда (1972-74), наурызда (1975-86) өтсе, 1986 жылдан бастап қараша айына ауысты (ал 1986 жылдың өзінде екі рет ойналды). Турнирдің тұрақты атауы жоқ және уақыт өте келе өз атау құқығын демеуші ұйымдарға толығымен сатады: 1972-78 және 1983-94 жылдары бәсеке ''Virginia Slims Championships'' деп аталды, 1979-82 жылдары — ''Avon Championships'', 1996-2000 жылдары — ''Chase Championships'', 2001 жылы — ''Sanex Championships'', 2002 жылы — ''Home Depot Championships'', 2005-09 жылдары — ''Sony Ericsson Championships''. === Өткізілетін орны мен регламенті === Өз тарихында бұл жарыс өткізілетін орнын 16 рет өзгертті. Оның ең жиі өткен аренасы — [[Нью-Йорк]] қаласы мен оның «[[Медисон Скуер Гарден|Медисон-сквер-гарден]]» спорт кешені. АҚШ аумағынан тыс жерде турнир алғаш рет 2001 жылы өтіп, әлемнің ең мықты теннисист қыздарын [[Мюнхен]] қаласы қабылдады. 1984-98 жылдары турнирдің финалдық матчы үш жеңіс сетіне дейін ойналды. Осылайша, бұл қорытынды чемпионат жеңіске жету үшін екіден көп сет ұту талап етілетін жалғыз әйелдер турнирі болды. 2020 жылы [[COVID-19 пандемиясы|коронавирус пандемиясы]]на байланысты турнир өткізілген жоқ. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:WTA Қорытынды турнирі]] bkaz9sj6c0u36x5nz18seqd6cfz8mbe 3661532 3661518 2026-09-26T13:53:29Z Marksscheider 183882 3661532 wikitext text/x-wiki '''WTA Қорытынды турнирі''' немесе '''WTA Финалы'''  ({{lang-en|WTA Finals}}, бұрын WTA Тур Чемпионаты немесе WTA Чемпионаты ретінде белгілі<ref>{{Cite web |date=May 27, 2014 |title=WTA re-launches year-end Championships as WTA Finals |url=http://www.wtatennis.com/SEWTATour-Archive/Archive/PressReleases/2014/0527_WTA_Finals.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141106123130/http://www.wtatennis.com/SEWTATour-Archive/Archive/PressReleases/2014/0527_WTA_Finals.pdf |archive-date=November 6, 2014 |website=www.wtatennis.com}}</ref>) – бұл [[WTA Туры]]ның маусым қорытындылайтын басты бәсекесі. Ол төрт «[[Үлкен дулыға турнирлері (теннис)|Үлкен дулыға]]» турнирінен кейінгі әйелдер теннис күнтізбесіндегі ең маңызды дода болып табылады, өйткені бұл жарысқа маусым бойы көрсеткен нәтижелері негізінде іріктелген үздік сегіз жекелей сындағы ойыншы және үздік сегіз жұптық команда қатысады. Сегізінші орын, қажет болған жағдайда, ағымдағы жылы «Үлкен дулыға» турнирінде жеңіске жеткен және рейтингте тоғызыншыдан жиырмасыншы орынға дейінгі аралықта тұрған ойыншы немесе команда үшін сақталады. Аталмыш турнир WTA Турының пайда болуынан бұрын, атап айтқанда 1972 жылы турдың негізін қалаушы — [[Virginia Slims Circuit]] чемпионаты ретінде басталған. 2003 жылдан бері бұл турнир басқа WTA Тур жарыстарында кездеспейтін бірегей форматты қолданады: мұнда ойыншылар әрқайсысы төрт ойыншыдан тұратын екі топқа бөлінеді, олардың аясында әрқайсысы үш айналымдық матч (round-robin) өткізеді. Топтық кезең аяқталғаннан кейін әр топтан шыққан үздік екі ойыншы немесе команда чемпионды анықтау үшін жартылай финал мен финалды қамтитын плей-офф форматындағы шешуші кезеңге өтеді. WTA Қорытынды турнирі «Үлкен дулыға» турнирлерінен кейінгі ең ірі жүлде қоры мен рейтингтік ұпайларға ие. Жекелей де, жұптық сында да тарихтағы ең табысты ойыншы — сегіз жекелей және 13 жұптық титулды жеңіп алған [[Мартина Навратилова]]. Турнирдің қазіргі форматы бойынша, егер чемпион топтық кезеңде бірде-бір рет жеңілмей, турнирді жеңіспен аяқтаса, ол максималды түрде 1500 рейтингтік ұпайға қол жеткізе алады. == Жалпы ақпарат == === Өткізілу мерзімі мен атауы === Турнир 1971 жылдан бері жыл сайын өткізіліп келеді. Өз тарихында жарыстың нақты бекітілген уақыты болған жоқ: атап айтқанда, ол тамызда (1971), қазанда (1972-74), наурызда (1975-86) өтсе, 1986 жылдан бастап қараша айына ауысты (ал 1986 жылдың өзінде екі рет ойналды). Турнирдің тұрақты атауы жоқ және уақыт өте келе өз атау құқығын демеуші ұйымдарға толығымен сатады: 1972-78 және 1983-94 жылдары бәсеке ''Virginia Slims Championships'' деп аталды, 1979-82 жылдары — ''Avon Championships'', 1996-2000 жылдары — ''Chase Championships'', 2001 жылы — ''Sanex Championships'', 2002 жылы — ''Home Depot Championships'', 2005-09 жылдары — ''Sony Ericsson Championships''. === Өткізілетін орны мен регламенті === Өз тарихында бұл жарыс өткізілетін орнын 16 рет өзгертті. Оның ең жиі өткен аренасы — [[Нью-Йорк]] қаласы мен оның «[[Медисон Скуер Гарден|Медисон-сквер-гарден]]» спорт кешені. АҚШ аумағынан тыс жерде турнир алғаш рет 2001 жылы өтіп, әлемнің ең мықты теннисист қыздарын [[Мюнхен]] қаласы қабылдады. 1984-98 жылдары турнирдің финалдық матчы үш жеңіс сетіне дейін ойналды. Осылайша, бұл қорытынды чемпионат жеңіске жету үшін екіден көп сет ұту талап етілетін жалғыз әйелдер турнирі болды. 2020 жылы [[COVID-19 пандемиясы|коронавирус пандемиясы]]на байланысты турнир өткізілген жоқ. ==Финалдар тізімі== ===Жекелей сындар=== {{Legend|#0|text=‡|1984 жылдан 1998 жылға дейін жекелей сындағы финалдық матч үш жеңіс сетіне дейін форматта өткізілді.<ref name=":0">{{Cite web |title=2021 SHISEIDO WTA FINALS SHENZHEN |url=http://www.shiseidowtafinalsshenzhen.com/overview_prize_info |access-date=2021-11-11 |website=www.shiseidowtafinalsshenzhen.com}}</ref>}} {|class="sortable wikitable" !Жыл !width=250|Чемпион !width=250|Күміс жүлдегер !width=160|Есеп |- |1972 |{{ту|АҚШ}} [[Крис Эверт]] {{small|(1/4)}} |{{ту|Аустралия}} [[Керри Меллвилл]] |7–5, 6–4 |- |1973 |{{ту|АҚШ}} [[Крис Эверт]] {{small|(2/4)}} |{{ту|АҚШ}} [[Нэнси Ричи|Нэнси Ричи Гюнтер]] |6–3, 6–3 |- |1974 |{{ту|Аустралия}} [[Ивонн Гулагонг]] {{small|(1/2)}} |{{ту|АҚШ}} [[Крис Эверт]] |6–3, 6–4 |- |1975 |{{ту|АҚШ}} [[Крис Эверт]] {{small|(3/4)}} |{{ту|Чехословакия}} [[Мартина Навратилова]] |6–4, 6–2 |- |1976 |{{ту|Аустралия}} [[Ивонн Гулагонг-Коули|Ивонн Гулагонг]] {{small|(2/2)}} |{{ту|АҚШ}} [[Крис Эверт]] |6–3, 5–7, 6–3 |- |1977 |{{ту|АҚШ}} [[Крис Эверт]] {{small|(4/4)}} |{{ту|Ұлыбритания}} [[Сью Баркер]] |2–6, 6–1, 6–1 |- |1978 |{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] {{small|(1/8)}} |{{ту|Аустралия}} [[Ивонн Гулагонг-Коули|Ивонн Гулагонг]] |7–6^(7–2), 6–4 |- |1979 |{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] {{small|(2/8)}} |{{ту|АҚШ}} [[Трейси Остин]] |6–3, 3–6, 6–2 |- |1980 |{{ту|АҚШ}} [[Трейси Остин]] {{small|(1/1)}} |{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] |6–2, 2–6, 6–2 |- |1981 |{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] {{small|(3/8)}} |{{ту|АҚШ}} [[Андреа Йегер]] |6–3, 7–6^(7–3) |- |1982 |{{ту|Германия}} [[Сильвия Ханика]] {{small|(1/1)}} |{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] |1–6, 6–3, 6–4 |- |1983 |{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] {{small|(4/8)}} |{{ту|АҚШ}} [[Крис Эверт]] |6–2, 6–0 |- |1984^‡ |{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] {{small|(5/8)}} |{{ту|АҚШ}} [[Крис Эверт]] |6–3, 7–5, 6–1 |- |1985^‡ |{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] {{small|(6/8)}} |{{ту|Чехословакия}} [[Гелена Сукова]] |6–3, 7–5, 6–4 |- |nowrap|1986<br>(Mar.)^‡ |{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] {{small|(7/8)}} |{{ту|Чехословакия}} [[Гана Мандликова]] |6–2, 6–0, 3–6, 6–1 |- |nowrap|1986<br>(Nov.)^‡ |{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] {{small|(8/8)}} |{{ту|Германия}} [[Штеффи Граф]] |7–6^(8–6), 6–3, 6–2 |- |1987^‡ |{{ту|Германия}} [[Штеффи Граф]] {{small|(1/5)}} |{{ту|Аргентина}} [[Габриэла Сабатини]] |4–6, 6–4, 6–0, 6–4 |- |1988^‡ |{{ту|Аргентина}} [[Габриэла Сабатини]] {{small|(1/2)}} |{{ту|АҚШ}} [[Пэм Шрайвер]] |7–5, 6–2, 6–2 |- |1989^‡ |{{ту|Германия}} [[Штеффи Граф]] {{small|(2/5)}} |{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] |6–4, 7–5, 2–6, 6–2 |- |1990^‡ |{{ту|Югославия}} [[Моника Селеш]] {{small|(1/3)}} |{{ту|Аргентина}} [[Габриэла Сабатини]] |6–4, 5–7, 3–6, 6–4, 6–2 |- |1991^‡ |{{ту|Югославия}} [[Моника Селеш]] {{small|(2/3)}} |{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] |6–4, 3–6, 7–5, 6–0 |- |1992^‡ |{{ту|Югославия}} [[Моника Селеш]] {{small|(3/3)}} |{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] |7–5, 6–3, 6–1 |- |1993^‡ |{{ту|Германия}} [[Штеффи Граф]] {{small|(3/5)}} |{{ту|Испания}} [[Аранча Санчес Викарио]] |6–1, 6–4, 3–6, 6–1 |- |1994^‡ |{{ту|Аргентина}} [[Габриэла Сабатини]] {{small|(2/2)}} |{{ту|АҚШ}} [[Линдсей Дэвенпорт]] |6–3, 6–2, 6–4 |- |1995^‡ |{{ту|Германия}} [[Штеффи Граф]] {{small|(4/5)}} |{{ту|Германия}} [[Анке Хубер]] |6–1, 2–6, 6–1, 4–6, 6–3 |- |1996^‡ |{{ту|Германия}} [[Штеффи Граф]] {{small|(5/5)}} |{{ту|Швейцария}} [[Мартина Хингис]] |6–3, 4–6, 6–0, 4–6, 6–0 |- |1997^‡ |{{ту|Чехия}} [[Яна Новотна]] {{small|(1/1)}} |{{ту|Франция}} [[Мэри Пирс]] |7–6^(7–4), 6–2, 6–3 |- |1998^‡ |{{ту|Швейцария}} [[Мартина Хингис]] {{small|(1/2)}} |{{ту|АҚШ}} [[Линдсей Дэвенпорт]] |7–5, 6–4, 4–6, 6–2 |- |1999 |{{ту|АҚШ}} [[Линдсей Дэвенпорт]] {{small|(1/1)}} |{{ту|Швейцария}} [[Мартина Хингис]] |6–4, 6–2 |- |2000 |{{ту|Швейцария}} [[Мартина Хингис]] {{small|(2/2)}} |{{ту|Югославия}} [[Моника Селеш]] |6–7^(5–7), 6–4, 6–4 |- |2001 |{{ту|АҚШ}} [[Серена Уильямс]] {{small|(1/5)}} |{{ту|АҚШ}} [[Линдсей Дэвенпорт]] |''walkover'' |- |2002 |{{ту|Бельгия}} [[Ким Клейстерс]] {{small|(1/3)}} |{{ту|АҚШ}} [[Серена Уильямс]] |7–5, 6–3 |- |2003 |{{ту|Бельгия}} [[Ким Клейстерс]] {{small|(2/3)}} |{{ту|Франция}} [[Амели Моресмо]] |6–2, 6–0 |- |2004 |{{ту|Ресей}} [[Мария Шарапова]] {{small|(1/1)}} |{{ту|АҚШ}} [[Серена Уильямс]] |4–6, 6–2, 6–4 |- |2005 |{{ту|Франция}} [[Амели Моресмо]] {{small|(1/1)}} |{{ту|Франция}} [[Мэри Пирс]] |5–7, 7–6^(7–3), 6–4 |- |2006 |{{ту|Бельгия}} [[Жюстин Энен]] {{small|(1/2)}} |{{ту|Франция}} [[Амели Моресмо]] |6–4, 6–3 |- |2007 |{{ту|Бельгия}} [[Жюстин Энен]] {{small|(2/2)}} |{{ту|Ресей}} [[Мария Шарапова]] |5–7, 7–5, 6–3 |- |2008 |{{ту|АҚШ}} [[Винус Уильямс]] {{small|(1/1)}} |{{ту|Ресей}} [[Вера Звонарева]] |6–7^(5–7), 6–0, 6–2 |- |2009 |{{ту|АҚШ}} [[Серена Уильямс]] {{small|(2/5)}} |{{ту|АҚШ}} [[Винус Уильямс]] |6–2, 7–6^(7–4) |- |2010 |{{ту|Бельгия}} [[Ким Клейстерс]] {{small|(3/3)}} |{{ту|Дания}} [[Каролин Возняцки]] |6–3, 5–7, 6–3 |- |2011 |{{ту|Чехия}} [[Петра Квитова]] {{small|(1/1)}} |{{ту|Беларусь}} [[Виктория Азаренко]] |7–5, 4–6, 6–3 |- |2012 |{{ту|АҚШ}} [[Серена Уильямс]] {{small|(3/5)}} |{{ту|Ресей}} [[Мария Шарапова]] |6–4, 6–3 |- |2013 |{{ту|АҚШ}} [[Серена Уильямс]] {{small|(4/5)}} |{{ту|Қытай}} [[Ли На]] |2–6, 6–3, 6–0 |- |2014 |{{ту|АҚШ}} [[Серена Уильямс]] {{small|(5/5)}} |{{ту|Румыния}} [[Симона Халеп]] |6–3, 6–0 |- |2015 |{{ту|Польша}} [[Агнешка Радваньская]] {{small|(1/1)}} |{{ту|Чехия}} [[Петра Квитова]] |6–2, 4–6, 6–3 |- |2016 |{{ту|Словакия}} [[Доминика Цибулкова]] {{small|(1/1)}} |{{ту|Германия}} [[Анжелик Кербер]] |6–3, 6–4 |- |2017 |{{ту|Дания}} [[Каролин Возняцки]] {{small|(1/1)}} |{{ту|АҚШ}} [[Винус Уильямс]] |6–4, 6–4 |- |2018 |{{ту|Украина}} [[Элина Свитолина]] {{small|(1/1)}} |{{ту|АҚШ}} [[Слоун Стивенс]] |3–6, 6–2, 6–2 |- |2019 |{{ту|Аустралия}} [[Эшли Барти]] {{small|(1/1)}} |{{ту|Украина}} [[Элина Свитолина]] |6–4, 6–3 |- |2020 |bgcolor=f5f5f5 align=center colspan=3|''[[COVID-19 пандемиясы|Коронавирус пандемиясы]]на байланысты жарыс өткізілген жоқ'' |- |2021 |{{ту|Испания}} [[Гарбинье Мугуруса]] {{small|(1/1)}} |{{ту|Эстония}} [[Анетт Контавейт]] |6–3, 7–5 |- |2022 |{{ту|Франция}} [[Каролин Гарсия]] {{small|(1/1)}} |{{ту|Беларусь}} [[Арина Соболенко]] {{efn|name=BLR|2022 жылдың 1 наурызында [[Әйелдер теннис қауымдастығы]] (WTA) [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]]нен кейін [[Беларусь]] ойыншыларына Беларусьтің атынан немесе туы астында өнер көрсетуге рұқсат етілмейтінін мәлімдеді. Содан бері Арина Соболенко бейтарап ойыншы ретінде қатысты.<ref name="wtatennis.com">{{Cite web |date=1 March 2022 |title=Joint Statement by the International Governing Bodies of Tennis |url=https://www.wtatennis.com/news/2510418/joint-statement-by-the-international-governing-bodies-of-tennis |access-date=29 December 2022 |website=WTA Tour}}</ref>}} |7–6^(7–4), 6–4 |- |2023 |{{ту|Польша}} [[Ига Свёнтек]] {{small|(1/1)}} |{{ту|АҚШ}} [[Джессика Пегула]] |6–1, 6–0 |- |2024 |{{ту|АҚШ}} [[Кори Гауфф|Коко Гауфф]] {{small|(1/1)}} |{{ту|Қытай}} [[Чжэн Циньвэнь]] |3–6, 6–4, 7–6^(7–2) |- |2025 |{{ту|Қазақстан}} '''[[Елена Андреевна Рыбакина|Елена Рыбакина]]''' {{small|(1/1)}} |{{ту|Беларусь}} [[Арина Соболенко]] {{efn|name=BLR}} |6–3, 7–6^(7–0) |} ===Жұптық сындар=== {|class=wikitable !Жыл !width=250|Чемпиондар !width=250|Күміс жүлдегерлер !width=160|Есеп |- |1972 |colspan=3 align=center|''Жұптық сындар өткізілген жоқ'' |- |1973 |{{ту|АҚШ}} [[Розмари Казалс]] {{small|(1/2)}}<br />{{ту|Аустралия}} [[Маргарет Корт]] {{small|(1/2)}} |{{ту|Франция}} [[Франсуаза Дюрр]]<br />{{ту|Нидерланд}} [[Бетти Стове]] |6–2, 6–4 |- |1974 |{{ту|АҚШ}} [[Розмари Казалс]] {{small|(2/2)}} <br />{{ту|АҚШ}} [[Билли Джин Кинг]] {{small|(1/4)}} |{{ту|Франция}} [[Франсуаза Дюрр]]<br />{{ту|Нидерланд}} [[Бетти Стове]] |6–1, 6–7^(2–7), 7–5 |- |1975 |{{ту|Аустралия}} [[Маргарет Корт]] {{small|(2/2)}}<br />{{ту|Ұлыбритания}} [[Вирджиния Уэйд]] {{small|(1/1)}} |{{ту|АҚШ}} [[Розмари Казалс]]<br />{{ту|АҚШ}} [[Билли Джин Кинг]] |6–7^(2–7), 7–6^(7–2), 6–2 |- |1976 |{{ту|АҚШ}} [[Билли Джин Кинг]] {{small|(2/4)}} <br />{{ту|Нидерланд}} [[Бетти Стове]] {{small|(1/3)}} |{{ту|АҚШ}} [[Мона Геррант]]<br />{{ту|АҚШ}} [[Энн Киёмура]] |6–3, 6–2 |- |1977 |{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] {{small|(1/13)}}<br />{{ту|Нидерланд}} [[Бетти Стове]] {{small|(2/3)}} |{{ту|Франция}} [[Франсуаза Дюрр]]<br />{{ту|Ұлыбритания}} [[Вирджиния Уэйд]] |7–5, 6–3 |- |1978 |{{ту|АҚШ}} [[Билли Джин Кинг]] {{small|(3/4)}}<br />{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] {{small|(2/13)}} |{{ту|Франция}} [[Франсуаза Дюрр]]<br />{{ту|Ұлыбритания}} [[Вирджиния Уэйд]] |6–4, 6–4 |- |1979 |{{ту|Франция}} [[Франсуаза Дюрр]] {{small|(1/1)}}<br />{{ту|Нидерланд}} [[Бетти Стове]] {{small|(3/3)}} |{{ту|Ұлыбритания}} [[Сью Баркер]]<br />{{ту|АҚШ}} [[Энн Киёмура]] |7–6^(7–1), 7–6^(7–3) |- |1980 |{{ту|АҚШ}} [[Билли Джин Кинг]] {{small|(4/4)}}<br />{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] {{small|(3/13)}} |{{ту|АҚШ}} [[Розмари Казалс]]<br />{{ту|Аустралия}} [[Венди Тернбулл]] |6–3, 4–6, 6–3 |- |1981 |{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] {{small|(4/13)}}<br />{{ту|АҚШ}} [[Пэм Шрайвер]] {{small|(1/10)}} |{{ту|АҚШ}} [[Барбара Поттер]]<br />{{ту|АҚШ}} [[Шэрон Уолш]] |6–0, 7–6^(8–6) |- |1982 |{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] {{small|(5/13)}}<br />{{ту|АҚШ}} [[Пэм Шрайвер]] {{small|(2/10)}} |{{ту|АҚШ}} [[Кэти Джордан]]<br />{{ту|АҚШ}} [[Анна Смит (теннисист)|Анна Смит]] |6–4, 6–3 |- |1983 |{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] {{small|(6/13)}}<br />{{ту|АҚШ}} [[Пэм Шрайвер]] {{small|(3/10)}} |{{ту|Германия}} [[Клаудия Коде-Кильш]]<br />{{ту|Германия}} [[Ева Пфафф]] |7–5, 6–2 |- |1984 |{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] {{small|(7/13)}}<br />{{ту|АҚШ}} [[Пэм Шрайвер]] {{small|(4/10)}} |{{ту|Ұлыбритания}} [[Джо Дьюри]]<br />{{ту|АҚШ}} [[Энн Киёмура]] |6–3, 6–1 |- |1985 |{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] {{small|(8/13)}}<br />{{ту|АҚШ}} [[Пэм Шрайвер]] {{small|(5/10)}} |{{ту|Германия}} [[Клаудия Коде-Кильш]]<br />{{ту|Чехословакия}} [[Гелена Сукова]] |6–7^(4–7), 6–4, 7–6^(7–5) |- |1986<br>(Mar.) |{{ту|Чехословакия}} [[Гана Мандликова]] {{small|(1/1)}}<br />{{ту|Аустралия}} [[Венди Тернбулл]] {{small|(1/1)}} |{{ту|Германия}} [[Клаудия Коде-Кильш]]<br />{{ту|Чехословакия}} [[Гелена Сукова]] |6–4, 6–7^(4–7), 6–3 |- |1986<br>(Nov.) |{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] {{small|(9/13)}}<br />{{ту|АҚШ}} [[Пэм Шрайвер]] {{small|(6/10)}} |{{ту|Германия}} [[Клаудия Коде-Кильш]]<br />{{ту|Чехословакия}} [[Гелена Сукова]] |7–6^(7–1), 6–3 |- |1987 |{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] {{small|(10/13)}}<br />{{ту|АҚШ}} [[Пэм Шрайвер]] {{small|(7/10)}} |{{ту|Германия}} [[Клаудия Коде-Кильш]]<br />{{ту|Чехословакия}} [[Гелена Сукова]] |6–1, 6–1 |- |1988 |{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] {{small|(11/13)}}<br />{{ту|АҚШ}} [[Пэм Шрайвер]] {{small|(8/10)}} |{{ту|КСРО}} [[Лариса Савченко-Нейланд|Лариса Савченко]]<br />{{ту|КСРО}} [[Наташа Зверева|Наталья Зверева]] |6–3, 6–4 |- |1989 |{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] {{small|(12/13)}}<br />{{ту|АҚШ}} [[Пэм Шрайвер]] {{small|(9/10)}} |{{ту|КСРО}} [[Лариса Савченко]]<br />{{ту|КСРО}} [[Наталья Зверева]] |6–3, 6–2 |- |1990 |{{ту|АҚШ}} [[Кэти Джордан]] {{small|(1/1)}}<br />{{ту|Аустралия}} [[Элизабет Смайли]] {{small|(1/1)}} |{{ту|Аргентина}} [[Мерседес Пас]]<br />{{ту|Испания}} [[Аранча Санчес Викарио]] |7–6^(7–4), 6–4 |- |1991 |{{ту|АҚШ}} [[Мартина Навратилова]] {{small|(13/13)}}<br />{{ту|АҚШ}} [[Пэм Шрайвер]] {{small|(10/10)}} |{{ту|АҚШ}} [[Джиджи Фернандес]]<br />{{ту|Чехословакия}} [[Яна Новотна]] |4–6, 7–5, 6–4 |- |1992 |{{ту|Испания}} [[Аранча Санчес Викарио]] {{small|(1/2)}}<br />{{ту|Чехословакия}} [[Гелена Сукова]] {{small|(1/1)}} |{{ту|Чехословакия}} [[Яна Новотна]]<br />{{ту|Латвия}} [[Лариса Савченко-Нейланд]] |7–6^(7–4), 6–1 |- |1993 |{{ту|АҚШ}} [[Джиджи Фернандес]] {{small|(1/2)}}<br />{{ту|Беларусь}} [[Наталья Зверева]] {{small|(1/3)}} |{{ту|Чехия}} [[Яна Новотна]]<br />{{ту|Латвия}} [[Лариса Нейланд]] |6–3, 7–5 |- |1994 |{{ту|АҚШ}} [[Джиджи Фернандес]] {{small|(2/2)}}<br />{{ту|Беларусь}} [[Наталья Зверева]] {{small|(2/3)}} |{{ту|Чехия}} [[Яна Новотна]]<br />{{ту|Испания}} [[Аранча Санчес Викарио]] |6–3, 6–7^(4–7), 6–3 |- |1995 |{{ту|Чехия}} [[Яна Новотна]] {{small|(1/2)}}<br />{{ту|Испания}} [[Аранча Санчес Викарио]] {{small|(2/2)}} |{{ту|АҚШ}} [[Джиджи Фернандес]]<br />{{ту|Беларусь}} [[Наталья Зверева]] |6–2, 6–1 |- |1996 |{{ту|АҚШ}} [[Линдсей Дэвенпорт]] {{small|(1/3)}}<br />{{ту|АҚШ}} [[Мэри Джо Фернандес]] {{small|(1/1)}} |{{ту|Чехия}} [[Яна Новотна]]<br />{{ту|Испания}} [[Аранча Санчес Викарио]] |6–3, 6–2 |- |1997 |{{ту|АҚШ}} [[Линдсей Дэвенпорт]] {{small|(2/3)}}<br />{{ту|Чехия}} [[Яна Новотна]] {{small|(2/2)}} |{{ту|Франция}} [[Александра Фусаи]]<br />{{ту|Франция}} [[Натали Тозья]] |6–7^(5–7), 6–3, 6–2 |- |1998 |{{ту|АҚШ}} [[Линдсей Дэвенпорт]] {{small|(3/3)}}<br />{{ту|Беларусь}} [[Наталья Зверева]] {{small|(3/3)}} |{{ту|Франция}} [[Александра Фусаи]]<br />{{ту|Франция}} [[Натали Тозья]] |6–7^(6–8), 7–5, 6–3 |- |1999 |{{ту|Швейцария}} [[Мартина Хингис]] {{small|(1/3)}}<br />{{ту|Ресей}} [[Анна Курникова]] {{small|(1/2)}} |{{ту|Испания}} [[Аранча Санчес Викарио]]<br />{{ту|Латвия}} [[Лариса Нейланд]] |6–4, 6–4 |- |2000 |{{ту|Швейцария}} [[Мартина Хингис]] {{small|(2/3)}}<br />{{ту|Ресей}} [[Анна Курникова]] {{small|(2/2)}} |{{ту|АҚШ}} [[Николь Арендт]]<br />{{ту|Нидерланд}} [[Манон Боллеграф]] |6–2, 6–3 |- |2001 |{{ту|АҚШ}} [[Лиза Реймонд]] {{small|(1/4)}}<br />{{ту|Аустралия}} [[Ренне Стаббс]] {{small|(1/1)}} |{{ту|Зимбабве}} [[Кара Блэк]]<br />{{ту|Ресей}} [[Елена Лиховцева]] |7–5, 3–6, 6–3 |- |2002 |{{ту|Ресей}} [[Елена Дементьева]] {{small|(1/1)}}<br />{{ту|Словакия}} [[Жанетта Гусарова]] {{small|(1/1)}} |{{ту|Зимбабве}} [[Кара Блэк]]<br />{{ту|Ресей}} [[Елена Лиховцева]] |4–6, 6–4, 6–3 |- |2003 |{{ту|Испания}} [[Вирхиния Руано Паскуаль]] {{small|(1/1)}}<br />{{ту|Аргентина}} [[Паола Суарес]] {{small|(1/1)}} |{{ту|Бельгия}} [[Ким Клейстерс]]<br />{{ту|Жапония}} [[Аи Сугияма]] |6–4, 3–6, 6–3 |- |2004 |{{ту|Ресей}} [[Надежда Петрова]] {{small|(1/2)}}<br />{{ту|АҚШ}} [[Меган Шонесси]] {{small|(1/1)}} |{{ту|Зимбабве}} [[Кара Блэк]]<br />{{ту|Аустралия}} [[Ренне Стаббс]] |7–5, 6–2 |- |2005 |{{ту|АҚШ}} [[Лиза Реймонд]] {{small|(2/4)}}<br />{{ту|Аустралия}} [[Саманта Стосур]] {{small|(1/2)}} |{{ту|Зимбабве}} [[Кара Блэк]]<br />{{ту|Аустралия}} [[Ренне Стаббс]] |6–7^(5–7), 7–5, 6–4 |- |2006 |{{ту|АҚШ}} [[Лиза Реймонд]] {{small|(3/4)}}<br />{{ту|Аустралия}} [[Саманта Стосур]] {{small|(2/2)}} |{{ту|Зимбабве}} [[Кара Блэк]]<br />{{ту|Аустралия}} [[Ренне Стаббс]] |3–6, 6–3, 6–3 |- |2007 |{{ту|Зимбабве}} [[Кара Блэк]] {{small|(1/3)}}<br />{{ту|АҚШ}} [[Лизель Хубер]] {{small|(1/3)}} |{{ту|Словения}} [[Катарина Среботник]]<br />{{ту|Жапония}} [[Аи Сугияма]] |5–7, 6–3, [10–8] |- |2008 |{{ту|Зимбабве}} [[Кара Блэк]] {{small|(2/3)}}<br />{{ту|АҚШ}} [[Лизель Хубер]] {{small|(2/3)}} |{{ту|Чехия}} [[Квета Пешке]]<br />{{ту|Аустралия}} [[Ренне Стаббс]] |6–1, 7–5 |- |2009 |{{ту|Испания}} [[Нурия Льягостера Вивес]] {{small|(1/1)}}<br />{{ту|Испания}} [[Мария Хосе Мартинес Санчес]] {{small|(1/1)}} |{{ту|Зимбабве}} [[Кара Блэк]]<br />{{ту|АҚШ}} [[Лизель Хубер]] |7–6^(7–0), 5–7, [10–7] |- |2010 |{{ту|Аргентина}} [[Хисела Дулко]] {{small|(1/1)}}<br />{{ту|Италия}} [[Флавия Пеннетта]] {{small|(1/1)}} |{{ту|Чехия}} [[Квета Пешке]]<br />{{ту|Словения}} [[Катарина Среботник]] |7–5, 6–4 |- |2011 |{{ту|АҚШ}} [[Лизель Хубер]] {{small|(3/3)}}<br />{{ту|АҚШ}} [[Лиза Реймонд]] {{small|(4/4)}} |{{ту|Чехия}} [[Квета Пешке]]<br />{{ту|Словения}} [[Катарина Среботник]] |6–4, 6–4 |- |2012 |{{ту|Ресей}} [[Мария Кириленко]] {{small|(1/1)}}<br />{{ту|Ресей}} [[Надежда Петрова]] {{small|(2/2)}} |{{ту|Чехия}} [[Андреа Главачкова]]<br />{{ту|Чехия}} [[Луция Градецкая]] |6–1, 6–4 |- |2013 |{{ту|Қытай Республикасы}} [[Се Шувэй]] {{small|(1/1)}}<br />{{ту|Қытай}} [[Пэн Шуай]] {{small|(1/1)}} |{{ту|Ресей}} [[Екатерина Макарова]]<br />{{ту|Ресей}} [[Елена Веснина]] |6–4, 7–5 |- |2014 |{{ту|Зимбабве}} [[Кара Блэк]] {{small|(3/3)}}<br />{{ту|Үндістан}} [[Саня Мирза]] {{small|(1/2)}} |{{ту|Қытай Республикасы}} [[Се Шувэй]]<br />{{ту|Қытай}} [[Пэн Шуай]] |6–1, 6–0 |- |2015 |{{ту|Швейцария}} [[Мартина Хингис]] {{small|(3/3)}}<br />{{ту|Үндістан}} [[Саня Мирза]] {{small|(2/2)}} |{{ту|Испания}} [[Гарбинье Мугуруса]]<br />{{ту|Испания}} [[Карла Суарес Наварро]] |6–0, 6–3 |- |2016 |{{ту|Ресей}} [[Екатерина Макарова]] {{small|(1/1)}}<br />{{ту|Ресей}} [[Елена Веснина]] {{small|(1/1)}} |{{ту|АҚШ}} [[Бетани Маттек-Сандс]]<br />{{ту|Чехия}} [[Луция Шафаржова]] |7–6^(7–5), 6–3 |- |2017 |{{ту|Венгрия}} [[Тимея Бабош]] {{small|(1/3)}}<br />{{ту|Чехия}} [[Андреа Главачкова]] {{small|(1/1)}} |{{ту|Нидерланд}} [[Кики Бертенс]]<br />{{ту|Швеция}} [[Юханна Ларссон]] |4–6, 6–4, [10–5] |- |2018 |{{ту|Венгрия}} [[Тимея Бабош]] {{small|(2/3)}}<br />{{ту|Франция}} [[Кристина Младенович]] {{small|(1/2)}} |{{ту|Чехия}} [[Барбора Крейчикова]]<br />{{ту|Чехия}} [[Катержина Синякова]] |6–4, 7–5 |- |2019 |{{ту|Венгрия}} [[Тимея Бабош]] {{small|(3/3)}}<br />{{ту|Франция}} [[Кристина Младенович]] {{small|(2/2)}} |{{ту|Қытай Республикасы}} [[Се Шувэй]]<br />{{ту|Чехия}} [[Барбора Стрыцова]] |6–1, 6–3 |- |2020 |bgcolor=f5f5f5 align=center colspan=3|''Коронавирус пандемиясына байланысты жарыс өткізілген жоқ'' |- |2021 |{{ту|Чехия}} [[Барбора Крейчикова]] {{small|(1/1)}}<br />{{ту|Чехия}} [[Катержина Синякова]] {{small|(1/1)}} |{{ту|Қытай Республикасы}} [[Се Шувэй]]<br />{{ту|Бельгия}} [[Элизе Мертенс]] |6–3, 6–4 |- |2022 |[[Вероника Кудерметова]] {{efn|name=RUS|2022 жылдың 1 наурызында [[Әйелдер теннис қауымдастығы]] (WTA) [[Ресейдің Украинаға басып кіруі]]нен кейін [[Ресей]] ойыншыларына Ресейдің атынан немесе туы астында өнер көрсетуге рұқсат етілмейтінін мәлімдеді. Содан бері Вероника Кудерметова мен Вера Звонарева бейтарап ойыншылар ретінде қатысты, сондықтан Кудерметованың екі титулы және Звонареваның бір титулы «Елдер бойынша титулдар» тізімінде Ресейге есептелмейді.<ref name="wtatennis.com">{{Cite web |date=1 March 2022 |title=Joint Statement by the International Governing Bodies of Tennis |url=https://www.wtatennis.com/news/2510418/joint-statement-by-the-international-governing-bodies-of-tennis |access-date=29 December 2022 |website=WTA Tour}}</ref>}} {{small|(1/2)}}<br />{{ту|Бельгия}} [[Элизе Мертенс]] {{small|(1/2)}} |{{ту|Чехия}} [[Барбора Крейчикова]]<br />{{ту|Чехия}} [[Катержина Синякова]] |6–2, 4–6, [11–9] |- |2023 |{{ту|Германия}} [[Лаура Зигемунд]] {{small|(1/1)}}<br />[[Вера Звонарева]] {{efn|name=RUS}} {{small|(1/1)}} |{{ту|АҚШ}} [[Николь Мелихар-Мартинес]]<br />{{ту|Аустралия}} [[Эллен Перес]] |6–4, 6–4 |- |2024 |{{ту|Канада}} [[Габриэла Дабровски]] {{small|(1/1)}}<br />{{ту|Жаңа Зеландия}} [[Эрин Рутлифф]] {{small|(1/1)}} |{{ту|Чехия}} [[Катержина Синякова]]<br />{{ту|АҚШ}} [[Тейлор Таунсенд]] |7–5, 6–3 |- |2025 |[[Вероника Кудерметова]] {{efn|name=RUS}} {{small|(2/2)}}<br />{{ту|Бельгия}} [[Элизе Мертенс]] {{small|(2/2)}} |{{ту|Венгрия}} [[Тимея Бабош]]<br />{{ту|Бразилия}} [[Луиза Стефани]] |7–6^(7–4), 6–1 |} '''ескертпелер''' {{notelist}} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Сыртқы сілтемелер}} [[Санат:WTA Қорытынды турнирі]] p7cyim79pblpgkzqkpvskexgoy1oomf 0 787231 3661529 2026-09-26T13:47:14Z Nurken 111493 Жаңа бетте: {{шатастырмаңыз|Біріккен Ұлттар Ұйымының бас хатшысы{{!}}Біріккен Ұлттар Ұйымы бас хатшысымен}} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = БҰҰ Бас Ассамблеясының төрағасы |шынайы атауы = {{Collapsible list | title = {{Nobold|Ресми атаулары}} | {{lang-en|Eighty-first session of the United Nations General Assembly... 3661529 wikitext text/x-wiki {{шатастырмаңыз|Біріккен Ұлттар Ұйымының бас хатшысы{{!}}Біріккен Ұлттар Ұйымы бас хатшысымен}} {{Мемлекеттік қызмет |қызметі = БҰҰ Бас Ассамблеясының төрағасы |шынайы атауы = {{Collapsible list | title = {{Nobold|Ресми атаулары}} | {{lang-en|Eighty-first session of the United Nations General Assembly}} | {{lang-ar|الدورة الحادية والثمانون للجمعية العامة للأمم المتحدة}} | {{lang-es|Octogésimo primer período de sesiones de la Asamblea General de las Naciones Unidas}} | {{lang-zh|联合国大会第八十一届会议}} | {{lang-ru|Восемьдесят первая сессия Генеральной Ассамблеи Организации Объединённых Наций}} | {{lang-fr|Quatre-vingt-unième session de l’Assemblée générale des Nations Unies}} }} |ел = |эмблема = Emblem of the United Nations.svg |эмблема ені = |эмблеманың аты = БҰҰ эмблемасы |қазіргі = [[Халилур Рахман]] |тағайындалған = 8 қыркүйек 2026 жылдан бастап |портреті = 2026-03-24 Foreign Minister Khalilur Rahman speech, UN General Assembly, International Day for the Elimination of Racial Discrimination.jpg |портреттің ені = 230px |портреттің тақырыбы = |басшылық етеді = |басқару түрі = Төраға |резиденция = [[БҰҰ штаб-пәтері]], [[Нью-Йорк]] (халықаралық территоррия) |бағынады = |ұсынылады = |мүше = |тағайындалды = [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы|Бас Ассамблея]] мүше мемлекеттері |өкілеттігінің мерзімі = 1 жыл |айлығы = |орынбасары = |ізашары = |пайда болды = [[1946 жыл]] |таратылды = |ізбасары = |біріншісі = [[Поль-Анри Спаак]] |соңғысы = |сайты = {{URL|https://www.un.org/en/ga/president/index.shtml}} }} '''Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясының төрағасы''' — [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы|БҰҰ Бас Ассамблеясы]]ның сессиясына төрағалық ететін тұлға. Төрағаны Бас Ассамблея мүше мемлекеттері жыл сайын сайлайды. Бұл лауазым [[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] (БҰҰ) Жарғысының 21-бабында қарастырылған. Онда Бас Ассамблеяның әрбір сессияға төраға сайлайтыны көрсетілген. Ал төрағаның қызметтері Бас Ассамблеяның жұмыс тәртібі ережелерінің 30–37-ережелерінде белгіленген.<ref name=ropga-prez>{{cite web |title=Rules of procedure: President and Vice-Presidents (rules 30–37) |url=https://www.un.org/en/ga/about/ropga/president.shtml |language=en |publisher=[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] |accessdate=2026-09-19}}</ref> Төрағалық жыл сайын БҰҰ-ның бес өңірлік тобы арасында кезекпен ауысып отырады. Төраға бір жылдық мерзімге сайланады: оның өкілеттік мерзімі қыркүйек айында кезекті сессияның ашылуынан басталып, келесі кезекті сессияның ашылуына дейін жалғасады.<ref name=background>{{cite web |title=Functions and powers of the General Assembly |url=https://www.un.org/en/ga/about/background.shtml |language=en |publisher=[[Біріккен Ұлттар Ұйымы]] |accessdate=2026-09-19}}</ref> Төраға пленарлық отырыстарға төрағалық етеді, тәртіп мәселелері бойынша шешім қабылдайды, Бас комитетке төрағалық етеді және Бас Ассамблеяның басқа да негізгі органдармен қарым-қатынасында оның атынан өкілдік етеді. Алайда оның дауыс беру құқығы жоқ және мүше мемлекеттер үшін міндетті шешімдер қабылдауға өкілеттігі берілмеген. Сондықтан бұл лауазымға тән ықпалдың едәуір бөлігі ресми емес сипатта болады.<ref name=background/><ref name=ap-scrutiny>{{cite web|title=UN high post ensnared in alleged bribery scheme is ripe for risk, no vetting, oversight |language=en |url=https://www.foxnews.com/world/un-high-post-ensnared-in-alleged-bribery-scheme-is-ripe-for-risk-no-vetting-oversight |publisher=[[Associated Press]], [[Fox News]] |date=2015-10-09 |accessdate=2026-09-19}}</ref> Төраға БҰҰ-ның қызметкері болып саналмайды және ұйымнан жалақы алмайды. Бұл лауазымға байланысты шығындар БҰҰ-ның тұрақты бюджеті және ерікті жарналар есебінен құрылған арнайы қор арқылы өтеледі. Төрағаның салақысын көбіне оның мемлекеті төлеп тұрады.<ref name=ap-scrutiny/><ref name=fp-ashe>{{cite web|last=Lynch |first=Colum |title=U.S. accuses former U.N. General Assembly president of corruption |language=en |url=https://foreignpolicy.com/2015/10/06/u-s-accuses-former-u-n-general-assembly-president-of-corruption/ |publisher=[[Foreign Policy]] |date=2015-10-06 |accessdate=2026-09-19}}</ref> БҰҰ Бас ассамблеясының тұңғыш төрағасы — [[бельгия]]лық [[Поль-Анри Спаак]]. Лауазымның қазіргі иегері — [[бангладеш]]тік [[Халилур Рахман]].<ref>{{cite web|last=Маханова |first=Динара |title=Бангладештің сыртқы істер министрі БҰҰ Бас Ассамблеясының жаңа төрағасы болып сайланды |language=kk |url=https://kaz.inform.kz/news/bangladeshtn-sirtki-ster-ministr-buu-bas-assambleyasinin-zhana-toragasi-bolip-sa-9e31a4f6/ |publisher=[[Kazinform]] |date=2026-06-04 |accessdate=2026-09-26}}</ref> == Тағы қараңыз == *[[БҰҰ Бас Ассамблеясының сексен бірінші сессиясы]] — [[Халилур Рахман]] төрағалық ететін [[Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы|БҰҰ Бас Ассамблеясы]]ның қазіргі сессиясы == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:БҰҰ Бас Ассамблеясы төрағалары| ]] [[Санат:Тізімдер:БҰҰ]] 3iotk1ocvti3v2og02i6hww8ttn4690 14 787232 3661530 2026-09-26T13:48:37Z Nurken 111493 Жаңа бетте: {{Commonscat|Presidents of the United Nations General Assembly}} {{Основная статья|Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясының төрағасы}} [[Санат:БҰҰ лауазымды тұлғалары]] [[Санат:БҰҰ Бас Ассамблеясы]] 3661530 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Presidents of the United Nations General Assembly}} {{Основная статья|Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясының төрағасы}} [[Санат:БҰҰ лауазымды тұлғалары]] [[Санат:БҰҰ Бас Ассамблеясы]] mt4li7gp65dhrx624o5jhyl7zqu4ghi 3661531 3661530 2026-09-26T13:48:54Z Nurken 111493 3661531 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Presidents of the United Nations General Assembly}} {{Басты мақала|Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясының төрағасы}} [[Санат:БҰҰ лауазымды тұлғалары]] [[Санат:БҰҰ Бас Ассамблеясы]] 1gbg7oyp68hrujanw44xsqmd624fepp 0 787233 3661533 2026-09-26T13:54:30Z Marksscheider 183882 «[[WTA Қорытынды турнирі]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3661533 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[WTA Қорытынды турнирі]] ohvs4v08d77cctiyj3monzpbdrpm074 0 787234 3661534 2026-09-26T13:54:41Z Marksscheider 183882 «[[WTA Қорытынды турнирі]]» дегенге [[Уикипедия:Айдатқыштар|бағыттады]] 3661534 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[WTA Қорытынды турнирі]] ohvs4v08d77cctiyj3monzpbdrpm074 14 787235 3661538 2026-09-26T14:14:19Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{Commons category|Australian Open (tennis) champions}} [[Санат:Теннистен Аустралия ашық чемпионаты]] [[Санат:Үлкен дулыға турнирлерінің жеңімпаздары (теннис)]] 3661538 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Australian Open (tennis) champions}} [[Санат:Теннистен Аустралия ашық чемпионаты]] [[Санат:Үлкен дулыға турнирлерінің жеңімпаздары (теннис)]] jswhdlilubfx1zzkatcormoon0gewwm 14 787236 3661539 2026-09-26T14:15:58Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{Commons category|US Open (tennis) champions}} [[Санат:Теннистен АҚШ ашық чемпионаты]] [[Санат:Үлкен дулыға турнирлерінің жеңімпаздары (теннис)]] 3661539 wikitext text/x-wiki {{Commons category|US Open (tennis) champions}} [[Санат:Теннистен АҚШ ашық чемпионаты]] [[Санат:Үлкен дулыға турнирлерінің жеңімпаздары (теннис)]] ovh1oo1qwifv4mv05ixae80euk7p1lb 14 787237 3661540 2026-09-26T14:17:28Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{Commons category|Wimbledon champions}} [[Санат:Уимблдон турнирі]] [[Санат:Үлкен дулыға турнирлерінің жеңімпаздары (теннис)]] 3661540 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Wimbledon champions}} [[Санат:Уимблдон турнирі]] [[Санат:Үлкен дулыға турнирлерінің жеңімпаздары (теннис)]] 9zore8sjp6u3fzxulfk200zmvzm5115 14 787238 3661541 2026-09-26T14:20:41Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{Commons category|Winners of Grand-Slam-Tournaments}} [[Санат:Үлкен дулыға турнирлері (теннис)]] [[Санат:Спорт түрлері бойынша чемпиондар]] [[Санат:Теннисшілер]] 3661541 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Winners of Grand-Slam-Tournaments}} [[Санат:Үлкен дулыға турнирлері (теннис)]] [[Санат:Спорт түрлері бойынша чемпиондар]] [[Санат:Теннисшілер]] b0kkfw0zu4ve4ze3zirlh10kmtahcmh 3 787239 3661544 2026-09-26T14:22:18Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3661544 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|name=Dinabkh}} -- [[Қатысушы:Мықтыбек Оразтайұлы|Мықтыбек Оразтайұлы]] ([[Қатысушы талқылауы:Мықтыбек Оразтайұлы|талқылауы]]) 19:22, 2026 ж. қыркүйектің 26 (+05) gmj80p6jojsqo6603r6hbarb2ffsgy8 14 787240 3661545 2026-09-26T14:22:30Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{Commons category}} {{Cat main}} {{Portal|Tennis}} [[Санат: Теннис турнирлері]] 3661545 wikitext text/x-wiki {{Commons category}} {{Cat main}} {{Portal|Tennis}} [[Санат: Теннис турнирлері]] iawuc8cuscbrz9ivzivmuy9vvjtia7d 3661548 3661545 2026-09-26T14:30:26Z Marksscheider 183882 3661548 wikitext text/x-wiki {{Cat main}} {{Portal|Теннис}} [[Санат: Теннис турнирлері]] b6p6gx6yxzyxzikro1ssxp6edz7gesm 3 787241 3661559 2026-09-26T15:15:51Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3661559 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|name=Жанаргүл Бақтыгерей қызы}} -- [[Қатысушы:Нұрлан Рахымжанов|Нұрлан Рахымжанов]] ([[Қатысушы талқылауы:Нұрлан Рахымжанов|талқылауы]]) 20:15, 2026 ж. қыркүйектің 26 (+05) 0b7i8fe11ojb39n242j3k8jcf83iwta 3 787242 3661560 2026-09-26T15:23:00Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3661560 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|name=Фенивеши Жанаргүл Бақтыгерейқызы}} -- [[Қатысушы:Batyrbek.kz|Batyrbek]] ([[Қатысушы талқылауы:Batyrbek.kz|талқылауы]]) 20:23, 2026 ж. қыркүйектің 26 (+05) lyn0z3onzyyuoxf7wq7ex2j87gt5lb7 0 787243 3661565 2026-09-26T15:50:49Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: '''Пайдаланушы профилі''' — пайдаланушымен байланысты баптаулар мен ақпараттар жиынтығы. Онда аты-жөні, жасы, портреттік фотосуреті сияқты сол адамды анықтау үшін пайдаланылатын маңызды мәліметтер, сондай-ақ білімі немесе тәжірибесі сияқты жеке сипаттамала... 3661565 wikitext text/x-wiki '''Пайдаланушы профилі''' — пайдаланушымен байланысты баптаулар мен ақпараттар жиынтығы. Онда аты-жөні, жасы, портреттік фотосуреті сияқты сол адамды анықтау үшін пайдаланылатын маңызды мәліметтер, сондай-ақ білімі немесе тәжірибесі сияқты жеке сипаттамалары қамтылады.<ref>{{Cite web |title=User profiles – Digital Guides |url=https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |access-date=2021-05-14 |website=guides.service.gov.au |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304065459/https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |url-status=dead }}</ref> Профильде көрсетілетін ақпараттың көлемі мен маңыздылығы көбіне ол орналасқан платформаның қажеттіліктеріне байланысты. [[LinkedIn]] сияқты әлеуметтік желі сайттары адам туралы көбірек мәліметті талап етеді, ал [[YouTube]] және [[X (әлеуметтік желі)|X]] сияқты әлеуметтік медиа сипаты басым басқа сайттарға мұндай маңызды ақпараттың соншалықты көп мөлшері қажет емес. Пайдаланушы профильдері көбіне Facebook, Instagram және LinkedIn сияқты [[әлеуметтік медиа]] сайттарында кездеседі және адамның негізгі ерекшеліктері мен қасиеттерін көрсететін ерікті [[цифрлық сәйкестік]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last=Massari |first=Luisa |date=1 September 2010 |title=Analysis of MySpace user profiles |url=https://doi.org/10.1007/s10796-009-9206-8 |journal=Information Systems Frontiers |language=en |volume=12 |issue=4 |pages=361–367 |doi=10.1007/s10796-009-9206-8 |issn=1572-9419 |s2cid=13223470|url-access=subscription }}</ref> [[Дербес компьютер|Дербес компьютерлерде]] және [[операциялық жүйе]]лерде пайдаланушы профильдері файлдарды, баптауларды және құжаттарды «аккаунттар» деп аталатын жекелеген пайдаланушы орталары бойынша бөлуге қызмет етеді, бұл операциялық жүйені пайдаланушыға ыңғайлырақ әрі оның қажеттіліктеріне бейімделген етеді.<ref>{{Cite web |last=Russinovich |first=Mark |title=User Account Control Inside Windows 7 |url=https://www.tweakhound.com/uac_pdfback/User%20Account%20Control_%20Inside%20Windows%207%20User%20Account%20Control%20_%20Microsoft%20Docs.pdf }}</ref> Физикалық пайдаланушы профильдері құқықтық жүйеде адамның жеке басын анықтау үшін қолданылатын паспорттар, жүргізуші куәліктері және заңдық құжаттар сияқты жеке басты куәландыратын құжаттар қызметін атқарады. 2nqrmg5qydu98fs0vx77q0ejkv3fvdf 3661566 3661565 2026-09-26T15:51:15Z 1nter pares 146705 3661566 wikitext text/x-wiki '''Пайдаланушы профилі''' — пайдаланушымен байланысты баптаулар мен ақпараттар жиынтығы. Онда аты-жөні, жасы, портреттік фотосуреті сияқты сол адамды анықтау үшін пайдаланылатын маңызды мәліметтер, сондай-ақ білімі немесе тәжірибесі сияқты жеке сипаттамалары қамтылады.<ref>{{Cite web |title=User profiles – Digital Guides |url=https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |access-date=2021-05-14 |website=guides.service.gov.au |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304065459/https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |url-status=dead }}</ref> Профильде көрсетілетін ақпараттың көлемі мен маңыздылығы көбіне ол орналасқан платформаның қажеттіліктеріне байланысты. [[LinkedIn]] сияқты әлеуметтік желі сайттары адам туралы көбірек мәліметті талап етеді, ал [[YouTube]] және [[X (әлеуметтік желі)|X]] сияқты әлеуметтік медиа сипаты басым басқа сайттарға мұндай маңызды ақпараттың соншалықты көп мөлшері қажет емес. Пайдаланушы профильдері көбіне Facebook, Instagram және LinkedIn сияқты [[әлеуметтік медиа]] сайттарында кездеседі және адамның негізгі ерекшеліктері мен қасиеттерін көрсететін ерікті [[цифрлық сәйкестік]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last=Massari |first=Luisa |date=1 September 2010 |title=Analysis of MySpace user profiles |url=https://doi.org/10.1007/s10796-009-9206-8 |journal=Information Systems Frontiers |language=en |volume=12 |issue=4 |pages=361–367 |doi=10.1007/s10796-009-9206-8 |issn=1572-9419 |s2cid=13223470|url-access=subscription }}</ref> [[Дербес компьютер|Дербес компьютерлерде]] және [[операциялық жүйе]]лерде пайдаланушы профильдері файлдарды, баптауларды және құжаттарды «аккаунттар» деп аталатын жекелеген пайдаланушы орталары бойынша бөлуге қызмет етеді, бұл операциялық жүйені пайдаланушыға ыңғайлырақ әрі оның қажеттіліктеріне бейімделген етеді.<ref>{{Cite web |last=Russinovich |first=Mark |title=User Account Control Inside Windows 7 |url=https://www.tweakhound.com/uac_pdfback/User%20Account%20Control_%20Inside%20Windows%207%20User%20Account%20Control%20_%20Microsoft%20Docs.pdf }}</ref> Физикалық пайдаланушы профильдері құқықтық жүйеде адамның жеке басын анықтау үшін қолданылатын паспорттар, жүргізуші куәліктері және заңдық құжаттар сияқты жеке басты куәландыратын құжаттар қызметін атқарады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} deqlxcvn9nhc0inihx3htitji0ot9so 3661567 3661566 2026-09-26T15:51:32Z 1nter pares 146705 3661567 wikitext text/x-wiki '''Пайдаланушы профилі''' — пайдаланушымен байланысты баптаулар мен ақпараттар жиынтығы. Онда аты-жөні, жасы, портреттік фотосуреті сияқты сол адамды анықтау үшін пайдаланылатын маңызды мәліметтер, сондай-ақ білімі немесе тәжірибесі сияқты жеке сипаттамалары қамтылады.<ref>{{Cite web |title=User profiles – Digital Guides |url=https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |access-date=2021-05-14 |website=guides.service.gov.au |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304065459/https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |url-status=dead }}</ref> Профильде көрсетілетін ақпараттың көлемі мен маңыздылығы көбіне ол орналасқан платформаның қажеттіліктеріне байланысты. [[LinkedIn]] сияқты әлеуметтік желі сайттары адам туралы көбірек мәліметті талап етеді, ал [[YouTube]] және [[X (әлеуметтік желі)|X]] сияқты әлеуметтік медиа сипаты басым басқа сайттарға мұндай маңызды ақпараттың соншалықты көп мөлшері қажет емес. Пайдаланушы профильдері көбіне Facebook, Instagram және LinkedIn сияқты [[әлеуметтік медиа]] сайттарында кездеседі және адамның негізгі ерекшеліктері мен қасиеттерін көрсететін ерікті [[цифрлық сәйкестік]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last=Massari |first=Luisa |date=1 September 2010 |title=Analysis of MySpace user profiles |url=https://doi.org/10.1007/s10796-009-9206-8 |journal=Information Systems Frontiers |language=en |volume=12 |issue=4 |pages=361–367 |doi=10.1007/s10796-009-9206-8 |issn=1572-9419 |s2cid=13223470|url-access=subscription }}</ref> [[Дербес компьютер|Дербес компьютерлерде]] және [[операциялық жүйе]]лерде пайдаланушы профильдері файлдарды, баптауларды және құжаттарды «аккаунттар» деп аталатын жекелеген пайдаланушы орталары бойынша бөлуге қызмет етеді, бұл операциялық жүйені пайдаланушыға ыңғайлырақ әрі оның қажеттіліктеріне бейімделген етеді.<ref>{{Cite web |last=Russinovich |first=Mark |title=User Account Control Inside Windows 7 |url=https://www.tweakhound.com/uac_pdfback/User%20Account%20Control_%20Inside%20Windows%207%20User%20Account%20Control%20_%20Microsoft%20Docs.pdf }}</ref> Физикалық пайдаланушы профильдері құқықтық жүйеде адамның жеке басын анықтау үшін қолданылатын паспорттар, жүргізуші куәліктері және заңдық құжаттар сияқты жеке басты куәландыратын құжаттар қызметін атқарады. [[Сурет:User profile personal details.png|thumb|Кәдімгі пайдаланушы профилі]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} pk2rqt7trs88m6qeqihks0bol3ytvay 3661568 3661567 2026-09-26T15:53:03Z 1nter pares 146705 3661568 wikitext text/x-wiki '''Пайдаланушы профилі''' — пайдаланушымен байланысты баптаулар мен ақпараттар жиынтығы. Онда аты-жөні, жасы, портреттік фотосуреті сияқты сол адамды анықтау үшін пайдаланылатын маңызды мәліметтер, сондай-ақ білімі немесе тәжірибесі сияқты жеке сипаттамалары қамтылады.<ref>{{Cite web |title=User profiles – Digital Guides |url=https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |access-date=2021-05-14 |website=guides.service.gov.au |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304065459/https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |url-status=dead }}</ref> Профильде көрсетілетін ақпараттың көлемі мен маңыздылығы көбіне ол орналасқан платформаның қажеттіліктеріне байланысты. [[LinkedIn]] сияқты әлеуметтік желі сайттары адам туралы көбірек мәліметті талап етеді, ал [[YouTube]] және [[X (әлеуметтік желі)|X]] сияқты әлеуметтік медиа сипаты басым басқа сайттарға мұндай маңызды ақпараттың соншалықты көп мөлшері қажет емес. Пайдаланушы профильдері көбіне Facebook, Instagram және LinkedIn сияқты [[әлеуметтік медиа]] сайттарында кездеседі және адамның негізгі ерекшеліктері мен қасиеттерін көрсететін ерікті [[цифрлық сәйкестік]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last=Massari |first=Luisa |date=1 September 2010 |title=Analysis of MySpace user profiles |url=https://doi.org/10.1007/s10796-009-9206-8 |journal=Information Systems Frontiers |language=en |volume=12 |issue=4 |pages=361–367 |doi=10.1007/s10796-009-9206-8 |issn=1572-9419 |s2cid=13223470|url-access=subscription }}</ref> [[Дербес компьютер|Дербес компьютерлерде]] және [[операциялық жүйе]]лерде пайдаланушы профильдері файлдарды, баптауларды және құжаттарды «аккаунттар» деп аталатын жекелеген пайдаланушы орталары бойынша бөлуге қызмет етеді, бұл операциялық жүйені пайдаланушыға ыңғайлырақ әрі оның қажеттіліктеріне бейімделген етеді.<ref>{{Cite web |last=Russinovich |first=Mark |title=User Account Control Inside Windows 7 |url=https://www.tweakhound.com/uac_pdfback/User%20Account%20Control_%20Inside%20Windows%207%20User%20Account%20Control%20_%20Microsoft%20Docs.pdf }}</ref> Физикалық пайдаланушы профильдері құқықтық жүйеде адамның жеке басын анықтау үшін қолданылатын паспорттар, жүргізуші куәліктері және заңдық құжаттар сияқты жеке басты куәландыратын құжаттар қызметін атқарады. [[Сурет:User profile personal details.png|thumb|Кәдімгі пайдаланушы профилі]] Пайдаланушы профилін [[Пайдаланушыны модельдеу|пайдаланушы моделінің]] компьютерлік көрінісі ретінде де қарастыруға болады. Пайдаланушы моделі — жекелеген пайдаланушының белгілі бір сипаттамаларын тіркеу үшін қолданылатын (деректер) құрылымы, ал пайдаланушы профилін қалыптастыру үдерісі пайдаланушыны модельдеу<ref>{{Cite journal |last1=Piao |first1=Guangyuan |last2=Breslin |first2=John G. |year=2018 |title=Inferring User Interests in Microblogging Social Networks: A Survey |journal=User Modeling and User-Adapted Interaction |volume=28 |issue=3 |pages=277–329 |arxiv=1712.07691 |doi=10.1007/s11257-018-9207-8 |s2cid=3847937}}</ref> немесе [[Профильдеу (ақпараттану)|профильдеу]] деп аталады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} a5luppb5q7kocrnoj7opcb79cjuigsk 3661569 3661568 2026-09-26T15:54:22Z 1nter pares 146705 3661569 wikitext text/x-wiki '''Пайдаланушы профилі''' — пайдаланушымен байланысты баптаулар мен ақпараттар жиынтығы. Онда аты-жөні, жасы, портреттік фотосуреті сияқты сол адамды анықтау үшін пайдаланылатын маңызды мәліметтер, сондай-ақ білімі немесе тәжірибесі сияқты жеке сипаттамалары қамтылады.<ref>{{Cite web |title=User profiles – Digital Guides |url=https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |access-date=2021-05-14 |website=guides.service.gov.au |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304065459/https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |url-status=dead }}</ref> Профильде көрсетілетін ақпараттың көлемі мен маңыздылығы көбіне ол орналасқан платформаның қажеттіліктеріне байланысты. [[LinkedIn]] сияқты әлеуметтік желі сайттары адам туралы көбірек мәліметті талап етеді, ал [[YouTube]] және [[X (әлеуметтік желі)|X]] сияқты әлеуметтік медиа сипаты басым басқа сайттарға мұндай маңызды ақпараттың соншалықты көп мөлшері қажет емес. Пайдаланушы профильдері көбіне Facebook, Instagram және LinkedIn сияқты [[әлеуметтік медиа]] сайттарында кездеседі және адамның негізгі ерекшеліктері мен қасиеттерін көрсететін ерікті [[цифрлық сәйкестік]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last=Massari |first=Luisa |date=1 September 2010 |title=Analysis of MySpace user profiles |url=https://doi.org/10.1007/s10796-009-9206-8 |journal=Information Systems Frontiers |language=en |volume=12 |issue=4 |pages=361–367 |doi=10.1007/s10796-009-9206-8 |issn=1572-9419 |s2cid=13223470|url-access=subscription }}</ref> [[Дербес компьютер|Дербес компьютерлерде]] және [[операциялық жүйе]]лерде пайдаланушы профильдері файлдарды, баптауларды және құжаттарды «аккаунттар» деп аталатын жекелеген пайдаланушы орталары бойынша бөлуге қызмет етеді, бұл операциялық жүйені пайдаланушыға ыңғайлырақ әрі оның қажеттіліктеріне бейімделген етеді.<ref>{{Cite web |last=Russinovich |first=Mark |title=User Account Control Inside Windows 7 |url=https://www.tweakhound.com/uac_pdfback/User%20Account%20Control_%20Inside%20Windows%207%20User%20Account%20Control%20_%20Microsoft%20Docs.pdf }}</ref> Физикалық пайдаланушы профильдері құқықтық жүйеде адамның жеке басын анықтау үшін қолданылатын паспорттар, жүргізуші куәліктері және заңдық құжаттар сияқты жеке басты куәландыратын құжаттар қызметін атқарады. [[Сурет:User profile personal details.png|thumb|Кәдімгі пайдаланушы профилі]] Пайдаланушы профилін [[Пайдаланушыны модельдеу|пайдаланушы моделінің]] компьютерлік көрінісі ретінде де қарастыруға болады. Пайдаланушы моделі — жекелеген пайдаланушының белгілі бір сипаттамаларын тіркеу үшін қолданылатын (деректер) құрылымы, ал пайдаланушы профилін қалыптастыру үдерісі пайдаланушыны модельдеу<ref>{{Cite journal |last1=Piao |first1=Guangyuan |last2=Breslin |first2=John G. |year=2018 |title=Inferring User Interests in Microblogging Social Networks: A Survey |journal=User Modeling and User-Adapted Interaction |volume=28 |issue=3 |pages=277–329 |arxiv=1712.07691 |doi=10.1007/s11257-018-9207-8 |s2cid=3847937}}</ref> немесе [[Профильдеу (ақпараттану)|профильдеу]] деп аталады. == Шығу тегі == Пайдаланушы профильдерінің шығу тегін [[паспорт]]тың пайда болуымен байланыстыруға болады. Паспорт — [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін Ұлттар Лигасында жүргізілген келіссөздердің нәтижесінде 1920 жылы міндетті болған жеке басты куәландыратын құжат.<ref name="auto6">{{Cite web |date=23 September 2014 |title=The history of the passport |url=https://thewest.com.au/news/the-history-of-the-passport-ng-ya-377959 |access-date=2021-05-30 |website=The West Australian |language=en}}</ref> Паспорт адамның жеке басы туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде қызмет етті. Соның нәтижесінде адамның шыққан елін анықтау үшін [[1924 жылғы Иммиграция туралы заң]] қабылданды. XXI ғасырда паспорттар адамның жеке басын құқықтық жүйе аясында растаудың кеңінен мойындалған құралы болғандықтан, аса қажетті құжатқа айналды.<ref>{{Cite web |date=16 May 2017 |title=A History of the Passport |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226034943/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |url-status=dead |archive-date=26 February 2021 |access-date=2021-05-14 |website=Travel |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 7bpiylq2rsllbg6kclcvwi1ve5l2h4p 3661570 3661569 2026-09-26T15:55:33Z 1nter pares 146705 /* Шығу тегі */ 3661570 wikitext text/x-wiki '''Пайдаланушы профилі''' — пайдаланушымен байланысты баптаулар мен ақпараттар жиынтығы. Онда аты-жөні, жасы, портреттік фотосуреті сияқты сол адамды анықтау үшін пайдаланылатын маңызды мәліметтер, сондай-ақ білімі немесе тәжірибесі сияқты жеке сипаттамалары қамтылады.<ref>{{Cite web |title=User profiles – Digital Guides |url=https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |access-date=2021-05-14 |website=guides.service.gov.au |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304065459/https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |url-status=dead }}</ref> Профильде көрсетілетін ақпараттың көлемі мен маңыздылығы көбіне ол орналасқан платформаның қажеттіліктеріне байланысты. [[LinkedIn]] сияқты әлеуметтік желі сайттары адам туралы көбірек мәліметті талап етеді, ал [[YouTube]] және [[X (әлеуметтік желі)|X]] сияқты әлеуметтік медиа сипаты басым басқа сайттарға мұндай маңызды ақпараттың соншалықты көп мөлшері қажет емес. Пайдаланушы профильдері көбіне Facebook, Instagram және LinkedIn сияқты [[әлеуметтік медиа]] сайттарында кездеседі және адамның негізгі ерекшеліктері мен қасиеттерін көрсететін ерікті [[цифрлық сәйкестік]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last=Massari |first=Luisa |date=1 September 2010 |title=Analysis of MySpace user profiles |url=https://doi.org/10.1007/s10796-009-9206-8 |journal=Information Systems Frontiers |language=en |volume=12 |issue=4 |pages=361–367 |doi=10.1007/s10796-009-9206-8 |issn=1572-9419 |s2cid=13223470|url-access=subscription }}</ref> [[Дербес компьютер|Дербес компьютерлерде]] және [[операциялық жүйе]]лерде пайдаланушы профильдері файлдарды, баптауларды және құжаттарды «аккаунттар» деп аталатын жекелеген пайдаланушы орталары бойынша бөлуге қызмет етеді, бұл операциялық жүйені пайдаланушыға ыңғайлырақ әрі оның қажеттіліктеріне бейімделген етеді.<ref>{{Cite web |last=Russinovich |first=Mark |title=User Account Control Inside Windows 7 |url=https://www.tweakhound.com/uac_pdfback/User%20Account%20Control_%20Inside%20Windows%207%20User%20Account%20Control%20_%20Microsoft%20Docs.pdf }}</ref> Физикалық пайдаланушы профильдері құқықтық жүйеде адамның жеке басын анықтау үшін қолданылатын паспорттар, жүргізуші куәліктері және заңдық құжаттар сияқты жеке басты куәландыратын құжаттар қызметін атқарады. [[Сурет:User profile personal details.png|thumb|Кәдімгі пайдаланушы профилі]] Пайдаланушы профилін [[Пайдаланушыны модельдеу|пайдаланушы моделінің]] компьютерлік көрінісі ретінде де қарастыруға болады. Пайдаланушы моделі — жекелеген пайдаланушының белгілі бір сипаттамаларын тіркеу үшін қолданылатын (деректер) құрылымы, ал пайдаланушы профилін қалыптастыру үдерісі пайдаланушыны модельдеу<ref>{{Cite journal |last1=Piao |first1=Guangyuan |last2=Breslin |first2=John G. |year=2018 |title=Inferring User Interests in Microblogging Social Networks: A Survey |journal=User Modeling and User-Adapted Interaction |volume=28 |issue=3 |pages=277–329 |arxiv=1712.07691 |doi=10.1007/s11257-018-9207-8 |s2cid=3847937}}</ref> немесе [[Профильдеу (ақпараттану)|профильдеу]] деп аталады. == Шығу тегі == Пайдаланушы профильдерінің шығу тегін [[паспорт]]тың пайда болуымен байланыстыруға болады. Паспорт — [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін Ұлттар Лигасында жүргізілген келіссөздердің нәтижесінде 1920 жылы міндетті болған жеке басты куәландыратын құжат.<ref name="auto6">{{Cite web |date=23 September 2014 |title=The history of the passport |url=https://thewest.com.au/news/the-history-of-the-passport-ng-ya-377959 |access-date=2021-05-30 |website=The West Australian |language=en}}</ref> Паспорт адамның жеке басы туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде қызмет етті. Соның нәтижесінде адамның шыққан елін анықтау үшін [[1924 жылғы Иммиграция туралы заң]] қабылданды. XXI ғасырда паспорттар адамның жеке басын құқықтық жүйе аясында растаудың кеңінен мойындалған құралы болғандықтан, аса қажетті құжатқа айналды.<ref>{{Cite web |date=16 May 2017 |title=A History of the Passport |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226034943/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |url-status=dead |archive-date=26 February 2021 |access-date=2021-05-14 |website=Travel |language=en}}</ref> [[Цифрлық революция]] мен әлеуметтік медиа сайттарының пайда болуымен пайдаланушы профильдері пайдаланушы мен жүйе арасындағы өзара әрекеттесуді сипаттайтын ұйымдастырылған деректер жиынтығына айналды.<ref name="auto">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=20 March 2009 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/13961 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=3 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Instagram сияқты әлеуметтік медиа сайттары адамдарға өздері қалаған тұлғалық бейнесі мен имиджін көрсететін профильдер жасауға мүмкіндік береді. Мағыналы өзін-өзі таныстыру үшін профильдегі барлық ақпарат өрістерін толтыру міндетті болмауы мүмкін, бұл адамдарға өздері үшін ең маңызды қасиеттерді көрсету арқылы қандай бірегейлікті ұсынғысы келетінін көбірек бақылауға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite conference |last1=Hu |first1=Yuheng |last2=Manikonda |first2=Lydia |last3=Kambhampati |first3=Subbarao |date=16 May 2014 |title=What We Instagram: A First Analysis of Instagram Photo Content and User Types |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/14578 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=8 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Жеке пайдаланушы профилі — адамның әлеуметтік желіні пайдалану тәжірибесінің негізгі элементтерінің бірі, оның қоғамдық бірегейлігі осы профиль төңірегінде қалыптасады.<ref name=":1" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} oft4tcu4k4a2z0zhh69wwbx441hapul 3661571 3661570 2026-09-26T15:55:59Z 1nter pares 146705 /* Шығу тегі */ 3661571 wikitext text/x-wiki '''Пайдаланушы профилі''' — пайдаланушымен байланысты баптаулар мен ақпараттар жиынтығы. Онда аты-жөні, жасы, портреттік фотосуреті сияқты сол адамды анықтау үшін пайдаланылатын маңызды мәліметтер, сондай-ақ білімі немесе тәжірибесі сияқты жеке сипаттамалары қамтылады.<ref>{{Cite web |title=User profiles – Digital Guides |url=https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |access-date=2021-05-14 |website=guides.service.gov.au |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304065459/https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |url-status=dead }}</ref> Профильде көрсетілетін ақпараттың көлемі мен маңыздылығы көбіне ол орналасқан платформаның қажеттіліктеріне байланысты. [[LinkedIn]] сияқты әлеуметтік желі сайттары адам туралы көбірек мәліметті талап етеді, ал [[YouTube]] және [[X (әлеуметтік желі)|X]] сияқты әлеуметтік медиа сипаты басым басқа сайттарға мұндай маңызды ақпараттың соншалықты көп мөлшері қажет емес. Пайдаланушы профильдері көбіне Facebook, Instagram және LinkedIn сияқты [[әлеуметтік медиа]] сайттарында кездеседі және адамның негізгі ерекшеліктері мен қасиеттерін көрсететін ерікті [[цифрлық сәйкестік]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last=Massari |first=Luisa |date=1 September 2010 |title=Analysis of MySpace user profiles |url=https://doi.org/10.1007/s10796-009-9206-8 |journal=Information Systems Frontiers |language=en |volume=12 |issue=4 |pages=361–367 |doi=10.1007/s10796-009-9206-8 |issn=1572-9419 |s2cid=13223470|url-access=subscription }}</ref> [[Дербес компьютер|Дербес компьютерлерде]] және [[операциялық жүйе]]лерде пайдаланушы профильдері файлдарды, баптауларды және құжаттарды «аккаунттар» деп аталатын жекелеген пайдаланушы орталары бойынша бөлуге қызмет етеді, бұл операциялық жүйені пайдаланушыға ыңғайлырақ әрі оның қажеттіліктеріне бейімделген етеді.<ref>{{Cite web |last=Russinovich |first=Mark |title=User Account Control Inside Windows 7 |url=https://www.tweakhound.com/uac_pdfback/User%20Account%20Control_%20Inside%20Windows%207%20User%20Account%20Control%20_%20Microsoft%20Docs.pdf }}</ref> Физикалық пайдаланушы профильдері құқықтық жүйеде адамның жеке басын анықтау үшін қолданылатын паспорттар, жүргізуші куәліктері және заңдық құжаттар сияқты жеке басты куәландыратын құжаттар қызметін атқарады. [[Сурет:User profile personal details.png|thumb|Кәдімгі пайдаланушы профилі]] Пайдаланушы профилін [[Пайдаланушыны модельдеу|пайдаланушы моделінің]] компьютерлік көрінісі ретінде де қарастыруға болады. Пайдаланушы моделі — жекелеген пайдаланушының белгілі бір сипаттамаларын тіркеу үшін қолданылатын (деректер) құрылымы, ал пайдаланушы профилін қалыптастыру үдерісі пайдаланушыны модельдеу<ref>{{Cite journal |last1=Piao |first1=Guangyuan |last2=Breslin |first2=John G. |year=2018 |title=Inferring User Interests in Microblogging Social Networks: A Survey |journal=User Modeling and User-Adapted Interaction |volume=28 |issue=3 |pages=277–329 |arxiv=1712.07691 |doi=10.1007/s11257-018-9207-8 |s2cid=3847937}}</ref> немесе [[Профильдеу (ақпараттану)|профильдеу]] деп аталады. == Шығу тегі == Пайдаланушы профильдерінің шығу тегін [[паспорт]]тың пайда болуымен байланыстыруға болады. Паспорт — [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін Ұлттар Лигасында жүргізілген келіссөздердің нәтижесінде 1920 жылы міндетті болған жеке басты куәландыратын құжат.<ref name="auto6">{{Cite web |date=23 September 2014 |title=The history of the passport |url=https://thewest.com.au/news/the-history-of-the-passport-ng-ya-377959 |access-date=2021-05-30 |website=The West Australian |language=en}}</ref> Паспорт адамның жеке басы туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде қызмет етті. Соның нәтижесінде адамның шыққан елін анықтау үшін [[1924 жылғы Иммиграция туралы заң]] қабылданды. XXI ғасырда паспорттар адамның жеке басын құқықтық жүйе аясында растаудың кеңінен мойындалған құралы болғандықтан, аса қажетті құжатқа айналды.<ref>{{Cite web |date=16 May 2017 |title=A History of the Passport |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226034943/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |url-status=dead |archive-date=26 February 2021 |access-date=2021-05-14 |website=Travel |language=en}}</ref> [[Цифрлық революция]] мен [[әлеуметтік медиа]] сайттарының пайда болуымен пайдаланушы профильдері пайдаланушы мен жүйе арасындағы өзара әрекеттесуді сипаттайтын ұйымдастырылған деректер жиынтығына айналды.<ref name="auto">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=20 March 2009 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/13961 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=3 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Instagram сияқты әлеуметтік медиа сайттары адамдарға өздері қалаған тұлғалық бейнесі мен имиджін көрсететін профильдер жасауға мүмкіндік береді. Мағыналы өзін-өзі таныстыру үшін профильдегі барлық ақпарат өрістерін толтыру міндетті болмауы мүмкін, бұл адамдарға өздері үшін ең маңызды қасиеттерді көрсету арқылы қандай бірегейлікті ұсынғысы келетінін көбірек бақылауға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite conference |last1=Hu |first1=Yuheng |last2=Manikonda |first2=Lydia |last3=Kambhampati |first3=Subbarao |date=16 May 2014 |title=What We Instagram: A First Analysis of Instagram Photo Content and User Types |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/14578 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=8 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Жеке пайдаланушы профилі — адамның әлеуметтік желіні пайдалану тәжірибесінің негізгі элементтерінің бірі, оның қоғамдық бірегейлігі осы профиль төңірегінде қалыптасады.<ref name=":1" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 0si29y7buczjol2zqfg8amsj5svcy9l 3661572 3661571 2026-09-26T15:56:53Z 1nter pares 146705 /* Шығу тегі */ 3661572 wikitext text/x-wiki '''Пайдаланушы профилі''' — пайдаланушымен байланысты баптаулар мен ақпараттар жиынтығы. Онда аты-жөні, жасы, портреттік фотосуреті сияқты сол адамды анықтау үшін пайдаланылатын маңызды мәліметтер, сондай-ақ білімі немесе тәжірибесі сияқты жеке сипаттамалары қамтылады.<ref>{{Cite web |title=User profiles – Digital Guides |url=https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |access-date=2021-05-14 |website=guides.service.gov.au |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304065459/https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |url-status=dead }}</ref> Профильде көрсетілетін ақпараттың көлемі мен маңыздылығы көбіне ол орналасқан платформаның қажеттіліктеріне байланысты. [[LinkedIn]] сияқты әлеуметтік желі сайттары адам туралы көбірек мәліметті талап етеді, ал [[YouTube]] және [[X (әлеуметтік желі)|X]] сияқты әлеуметтік медиа сипаты басым басқа сайттарға мұндай маңызды ақпараттың соншалықты көп мөлшері қажет емес. Пайдаланушы профильдері көбіне Facebook, Instagram және LinkedIn сияқты [[әлеуметтік медиа]] сайттарында кездеседі және адамның негізгі ерекшеліктері мен қасиеттерін көрсететін ерікті [[цифрлық сәйкестік]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last=Massari |first=Luisa |date=1 September 2010 |title=Analysis of MySpace user profiles |url=https://doi.org/10.1007/s10796-009-9206-8 |journal=Information Systems Frontiers |language=en |volume=12 |issue=4 |pages=361–367 |doi=10.1007/s10796-009-9206-8 |issn=1572-9419 |s2cid=13223470|url-access=subscription }}</ref> [[Дербес компьютер|Дербес компьютерлерде]] және [[операциялық жүйе]]лерде пайдаланушы профильдері файлдарды, баптауларды және құжаттарды «аккаунттар» деп аталатын жекелеген пайдаланушы орталары бойынша бөлуге қызмет етеді, бұл операциялық жүйені пайдаланушыға ыңғайлырақ әрі оның қажеттіліктеріне бейімделген етеді.<ref>{{Cite web |last=Russinovich |first=Mark |title=User Account Control Inside Windows 7 |url=https://www.tweakhound.com/uac_pdfback/User%20Account%20Control_%20Inside%20Windows%207%20User%20Account%20Control%20_%20Microsoft%20Docs.pdf }}</ref> Физикалық пайдаланушы профильдері құқықтық жүйеде адамның жеке басын анықтау үшін қолданылатын паспорттар, жүргізуші куәліктері және заңдық құжаттар сияқты жеке басты куәландыратын құжаттар қызметін атқарады. [[Сурет:User profile personal details.png|thumb|Кәдімгі пайдаланушы профилі]] Пайдаланушы профилін [[Пайдаланушыны модельдеу|пайдаланушы моделінің]] компьютерлік көрінісі ретінде де қарастыруға болады. Пайдаланушы моделі — жекелеген пайдаланушының белгілі бір сипаттамаларын тіркеу үшін қолданылатын (деректер) құрылымы, ал пайдаланушы профилін қалыптастыру үдерісі пайдаланушыны модельдеу<ref>{{Cite journal |last1=Piao |first1=Guangyuan |last2=Breslin |first2=John G. |year=2018 |title=Inferring User Interests in Microblogging Social Networks: A Survey |journal=User Modeling and User-Adapted Interaction |volume=28 |issue=3 |pages=277–329 |arxiv=1712.07691 |doi=10.1007/s11257-018-9207-8 |s2cid=3847937}}</ref> немесе [[Профильдеу (ақпараттану)|профильдеу]] деп аталады. == Шығу тегі == Пайдаланушы профильдерінің шығу тегін [[паспорт]]тың пайда болуымен байланыстыруға болады. Паспорт — [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін Ұлттар Лигасында жүргізілген келіссөздердің нәтижесінде 1920 жылы міндетті болған жеке басты куәландыратын құжат.<ref name="auto6">{{Cite web |date=23 September 2014 |title=The history of the passport |url=https://thewest.com.au/news/the-history-of-the-passport-ng-ya-377959 |access-date=2021-05-30 |website=The West Australian |language=en}}</ref> Паспорт адамның жеке басы туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде қызмет етті. Соның нәтижесінде адамның шыққан елін анықтау үшін [[1924 жылғы Иммиграция туралы заң]] қабылданды. XXI ғасырда паспорттар адамның жеке басын құқықтық жүйе аясында растаудың кеңінен мойындалған құралы болғандықтан, аса қажетті құжатқа айналды.<ref>{{Cite web |date=16 May 2017 |title=A History of the Passport |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226034943/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |url-status=dead |archive-date=26 February 2021 |access-date=2021-05-14 |website=Travel |language=en}}</ref> [[Цифрлық революция]] мен [[әлеуметтік медиа]] сайттарының пайда болуымен пайдаланушы профильдері пайдаланушы мен жүйе арасындағы өзара әрекеттесуді сипаттайтын ұйымдастырылған деректер жиынтығына айналды.<ref name="auto">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=20 March 2009 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/13961 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=3 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Instagram сияқты әлеуметтік медиа сайттары адамдарға өздері қалаған тұлғалық бейнесі мен имиджін көрсететін профильдер жасауға мүмкіндік береді. Мағыналы өзін-өзі таныстыру үшін профильдегі барлық ақпарат өрістерін толтыру міндетті болмауы мүмкін, бұл адамдарға өздері үшін ең маңызды қасиеттерді көрсету арқылы қандай бірегейлікті ұсынғысы келетінін көбірек бақылауға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite conference |last1=Hu |first1=Yuheng |last2=Manikonda |first2=Lydia |last3=Kambhampati |first3=Subbarao |date=16 May 2014 |title=What We Instagram: A First Analysis of Instagram Photo Content and User Types |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/14578 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=8 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Жеке пайдаланушы профилі — адамның әлеуметтік желіні пайдалану тәжірибесінің негізгі элементтерінің бірі, оның қоғамдық бірегейлігі осы профиль төңірегінде қалыптасады.<ref name=":1" /> == Пайдаланушы профильдерінің түрлері == Пайдаланушы профилінде белгілі бір адамға тән ақпарат, баптаулар және/немесе сипаттамалар қамтылса, ол кез келген форматта болуы мүмкін. Пайдаланушы профильдерінің ең кең тараған түрлеріне Facebook және Instagram сияқты фото және бейне бөлісу сайттарындағы профильдер, [[Microsoft Windows|Windows]] және [[macOS]] сияқты операциялық жүйелердегі аккаунттар, сондай-ақ паспорттар мен жүргізуші куәліктері сияқты физикалық құжаттар жатады.<ref>{{Cite web |last=Team |first=LoginRadius |title=User Profile |url=https://www.loginradius.com/glossary/user-profile |access-date=2026-06-06 |website=LoginRadius |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} efwmlvi33ml2llq3xdpp5h2o0hl3och 3661574 3661572 2026-09-26T15:58:48Z 1nter pares 146705 /* Пайдаланушы профильдерінің түрлері */ 3661574 wikitext text/x-wiki '''Пайдаланушы профилі''' — пайдаланушымен байланысты баптаулар мен ақпараттар жиынтығы. Онда аты-жөні, жасы, портреттік фотосуреті сияқты сол адамды анықтау үшін пайдаланылатын маңызды мәліметтер, сондай-ақ білімі немесе тәжірибесі сияқты жеке сипаттамалары қамтылады.<ref>{{Cite web |title=User profiles – Digital Guides |url=https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |access-date=2021-05-14 |website=guides.service.gov.au |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304065459/https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |url-status=dead }}</ref> Профильде көрсетілетін ақпараттың көлемі мен маңыздылығы көбіне ол орналасқан платформаның қажеттіліктеріне байланысты. [[LinkedIn]] сияқты әлеуметтік желі сайттары адам туралы көбірек мәліметті талап етеді, ал [[YouTube]] және [[X (әлеуметтік желі)|X]] сияқты әлеуметтік медиа сипаты басым басқа сайттарға мұндай маңызды ақпараттың соншалықты көп мөлшері қажет емес. Пайдаланушы профильдері көбіне Facebook, Instagram және LinkedIn сияқты [[әлеуметтік медиа]] сайттарында кездеседі және адамның негізгі ерекшеліктері мен қасиеттерін көрсететін ерікті [[цифрлық сәйкестік]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last=Massari |first=Luisa |date=1 September 2010 |title=Analysis of MySpace user profiles |url=https://doi.org/10.1007/s10796-009-9206-8 |journal=Information Systems Frontiers |language=en |volume=12 |issue=4 |pages=361–367 |doi=10.1007/s10796-009-9206-8 |issn=1572-9419 |s2cid=13223470|url-access=subscription }}</ref> [[Дербес компьютер|Дербес компьютерлерде]] және [[операциялық жүйе]]лерде пайдаланушы профильдері файлдарды, баптауларды және құжаттарды «аккаунттар» деп аталатын жекелеген пайдаланушы орталары бойынша бөлуге қызмет етеді, бұл операциялық жүйені пайдаланушыға ыңғайлырақ әрі оның қажеттіліктеріне бейімделген етеді.<ref>{{Cite web |last=Russinovich |first=Mark |title=User Account Control Inside Windows 7 |url=https://www.tweakhound.com/uac_pdfback/User%20Account%20Control_%20Inside%20Windows%207%20User%20Account%20Control%20_%20Microsoft%20Docs.pdf }}</ref> Физикалық пайдаланушы профильдері құқықтық жүйеде адамның жеке басын анықтау үшін қолданылатын паспорттар, жүргізуші куәліктері және заңдық құжаттар сияқты жеке басты куәландыратын құжаттар қызметін атқарады. [[Сурет:User profile personal details.png|thumb|Кәдімгі пайдаланушы профилі]] Пайдаланушы профилін [[Пайдаланушыны модельдеу|пайдаланушы моделінің]] компьютерлік көрінісі ретінде де қарастыруға болады. Пайдаланушы моделі — жекелеген пайдаланушының белгілі бір сипаттамаларын тіркеу үшін қолданылатын (деректер) құрылымы, ал пайдаланушы профилін қалыптастыру үдерісі пайдаланушыны модельдеу<ref>{{Cite journal |last1=Piao |first1=Guangyuan |last2=Breslin |first2=John G. |year=2018 |title=Inferring User Interests in Microblogging Social Networks: A Survey |journal=User Modeling and User-Adapted Interaction |volume=28 |issue=3 |pages=277–329 |arxiv=1712.07691 |doi=10.1007/s11257-018-9207-8 |s2cid=3847937}}</ref> немесе [[Профильдеу (ақпараттану)|профильдеу]] деп аталады. == Шығу тегі == Пайдаланушы профильдерінің шығу тегін [[паспорт]]тың пайда болуымен байланыстыруға болады. Паспорт — [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін Ұлттар Лигасында жүргізілген келіссөздердің нәтижесінде 1920 жылы міндетті болған жеке басты куәландыратын құжат.<ref name="auto6">{{Cite web |date=23 September 2014 |title=The history of the passport |url=https://thewest.com.au/news/the-history-of-the-passport-ng-ya-377959 |access-date=2021-05-30 |website=The West Australian |language=en}}</ref> Паспорт адамның жеке басы туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде қызмет етті. Соның нәтижесінде адамның шыққан елін анықтау үшін [[1924 жылғы Иммиграция туралы заң]] қабылданды. XXI ғасырда паспорттар адамның жеке басын құқықтық жүйе аясында растаудың кеңінен мойындалған құралы болғандықтан, аса қажетті құжатқа айналды.<ref>{{Cite web |date=16 May 2017 |title=A History of the Passport |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226034943/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |url-status=dead |archive-date=26 February 2021 |access-date=2021-05-14 |website=Travel |language=en}}</ref> [[Цифрлық революция]] мен [[әлеуметтік медиа]] сайттарының пайда болуымен пайдаланушы профильдері пайдаланушы мен жүйе арасындағы өзара әрекеттесуді сипаттайтын ұйымдастырылған деректер жиынтығына айналды.<ref name="auto">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=20 March 2009 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/13961 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=3 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Instagram сияқты әлеуметтік медиа сайттары адамдарға өздері қалаған тұлғалық бейнесі мен имиджін көрсететін профильдер жасауға мүмкіндік береді. Мағыналы өзін-өзі таныстыру үшін профильдегі барлық ақпарат өрістерін толтыру міндетті болмауы мүмкін, бұл адамдарға өздері үшін ең маңызды қасиеттерді көрсету арқылы қандай бірегейлікті ұсынғысы келетінін көбірек бақылауға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite conference |last1=Hu |first1=Yuheng |last2=Manikonda |first2=Lydia |last3=Kambhampati |first3=Subbarao |date=16 May 2014 |title=What We Instagram: A First Analysis of Instagram Photo Content and User Types |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/14578 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=8 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Жеке пайдаланушы профилі — адамның әлеуметтік желіні пайдалану тәжірибесінің негізгі элементтерінің бірі, оның қоғамдық бірегейлігі осы профиль төңірегінде қалыптасады.<ref name=":1" /> == Пайдаланушы профильдерінің түрлері == Пайдаланушы профилінде белгілі бір адамға тән ақпарат, баптаулар және/немесе сипаттамалар қамтылса, ол кез келген форматта болуы мүмкін. Пайдаланушы профильдерінің ең кең тараған түрлеріне Facebook және Instagram сияқты фото және бейне бөлісу сайттарындағы профильдер, [[Microsoft Windows|Windows]] және [[macOS]] сияқты операциялық жүйелердегі аккаунттар, сондай-ақ паспорттар мен жүргізуші куәліктері сияқты физикалық құжаттар жатады.<ref>{{Cite web |last=Team |first=LoginRadius |title=User Profile |url=https://www.loginradius.com/glossary/user-profile |access-date=2026-06-06 |website=LoginRadius |language=en}}</ref> === Әлеуметтік медиа === Instagram және Facebook сияқты әлеуметтік медиа платформаларында тиімді құрылымдалған пайдаланушы профильдері адамдарға біреу туралы офлайн кездесудегідей немесе соған ұқсас әсер қалыптастыруға мүмкіндік береді.<ref name=":1">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=11 December 2016 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://www.microsoft.com/en-us/research/publication/self-presentation-personality-online-profile-creation/ |conference=Third International Conference on Weblogs and Social Media, ICWSM |language=en-US}}</ref> Әлеуметтік медиа профильдерінің ықшам форматы тіркелу кезінде берілген ақпаратқа сүйене отырып, сипаттамалары мен қызығушылықтары ұқсас адамдарды сәйкестендіру арқылы миллиондаған профильді жылдам сүзуге мүмкіндік береді. Жүргізілген зерттеулер интернеттегі адам туралы әсер қалыптастыру үшін ақпараттың тек «шағын бөлігі»<ref name="auto" /> жеткілікті екенін көрсетеді (Stecher and Counts 2008). Онлайн пайдаланушы профильдері «бетпе-бет» кездесулерге тән мінез-құлық, бет әлпеті және қоршаған орта туралы ақпарат сияқты өзара әрекеттесудің күрделілігін азайтады, соның нәтижесінде пайдаланушының тұлғалық ерекшеліктерін болжау мүмкіндігі артады.<ref>{{Cite web |last=Stecher |first=Kristin |title=Thin Slices of Online Profile Attributes |url=https://www.aaai.org/Papers/ICWSM/2008/ICWSM08-023.pdf }}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 4roash1taqkktrclbjw5ohdqqk2nv2j 3661575 3661574 2026-09-26T16:00:35Z 1nter pares 146705 /* Әлеуметтік медиа */ 3661575 wikitext text/x-wiki '''Пайдаланушы профилі''' — пайдаланушымен байланысты баптаулар мен ақпараттар жиынтығы. Онда аты-жөні, жасы, портреттік фотосуреті сияқты сол адамды анықтау үшін пайдаланылатын маңызды мәліметтер, сондай-ақ білімі немесе тәжірибесі сияқты жеке сипаттамалары қамтылады.<ref>{{Cite web |title=User profiles – Digital Guides |url=https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |access-date=2021-05-14 |website=guides.service.gov.au |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304065459/https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |url-status=dead }}</ref> Профильде көрсетілетін ақпараттың көлемі мен маңыздылығы көбіне ол орналасқан платформаның қажеттіліктеріне байланысты. [[LinkedIn]] сияқты әлеуметтік желі сайттары адам туралы көбірек мәліметті талап етеді, ал [[YouTube]] және [[X (әлеуметтік желі)|X]] сияқты әлеуметтік медиа сипаты басым басқа сайттарға мұндай маңызды ақпараттың соншалықты көп мөлшері қажет емес. Пайдаланушы профильдері көбіне Facebook, Instagram және LinkedIn сияқты [[әлеуметтік медиа]] сайттарында кездеседі және адамның негізгі ерекшеліктері мен қасиеттерін көрсететін ерікті [[цифрлық сәйкестік]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last=Massari |first=Luisa |date=1 September 2010 |title=Analysis of MySpace user profiles |url=https://doi.org/10.1007/s10796-009-9206-8 |journal=Information Systems Frontiers |language=en |volume=12 |issue=4 |pages=361–367 |doi=10.1007/s10796-009-9206-8 |issn=1572-9419 |s2cid=13223470|url-access=subscription }}</ref> [[Дербес компьютер|Дербес компьютерлерде]] және [[операциялық жүйе]]лерде пайдаланушы профильдері файлдарды, баптауларды және құжаттарды «аккаунттар» деп аталатын жекелеген пайдаланушы орталары бойынша бөлуге қызмет етеді, бұл операциялық жүйені пайдаланушыға ыңғайлырақ әрі оның қажеттіліктеріне бейімделген етеді.<ref>{{Cite web |last=Russinovich |first=Mark |title=User Account Control Inside Windows 7 |url=https://www.tweakhound.com/uac_pdfback/User%20Account%20Control_%20Inside%20Windows%207%20User%20Account%20Control%20_%20Microsoft%20Docs.pdf }}</ref> Физикалық пайдаланушы профильдері құқықтық жүйеде адамның жеке басын анықтау үшін қолданылатын паспорттар, жүргізуші куәліктері және заңдық құжаттар сияқты жеке басты куәландыратын құжаттар қызметін атқарады. [[Сурет:User profile personal details.png|thumb|Кәдімгі пайдаланушы профилі]] Пайдаланушы профилін [[Пайдаланушыны модельдеу|пайдаланушы моделінің]] компьютерлік көрінісі ретінде де қарастыруға болады. Пайдаланушы моделі — жекелеген пайдаланушының белгілі бір сипаттамаларын тіркеу үшін қолданылатын (деректер) құрылымы, ал пайдаланушы профилін қалыптастыру үдерісі пайдаланушыны модельдеу<ref>{{Cite journal |last1=Piao |first1=Guangyuan |last2=Breslin |first2=John G. |year=2018 |title=Inferring User Interests in Microblogging Social Networks: A Survey |journal=User Modeling and User-Adapted Interaction |volume=28 |issue=3 |pages=277–329 |arxiv=1712.07691 |doi=10.1007/s11257-018-9207-8 |s2cid=3847937}}</ref> немесе [[Профильдеу (ақпараттану)|профильдеу]] деп аталады. == Шығу тегі == Пайдаланушы профильдерінің шығу тегін [[паспорт]]тың пайда болуымен байланыстыруға болады. Паспорт — [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін Ұлттар Лигасында жүргізілген келіссөздердің нәтижесінде 1920 жылы міндетті болған жеке басты куәландыратын құжат.<ref name="auto6">{{Cite web |date=23 September 2014 |title=The history of the passport |url=https://thewest.com.au/news/the-history-of-the-passport-ng-ya-377959 |access-date=2021-05-30 |website=The West Australian |language=en}}</ref> Паспорт адамның жеке басы туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде қызмет етті. Соның нәтижесінде адамның шыққан елін анықтау үшін [[1924 жылғы Иммиграция туралы заң]] қабылданды. XXI ғасырда паспорттар адамның жеке басын құқықтық жүйе аясында растаудың кеңінен мойындалған құралы болғандықтан, аса қажетті құжатқа айналды.<ref>{{Cite web |date=16 May 2017 |title=A History of the Passport |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226034943/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |url-status=dead |archive-date=26 February 2021 |access-date=2021-05-14 |website=Travel |language=en}}</ref> [[Цифрлық революция]] мен [[әлеуметтік медиа]] сайттарының пайда болуымен пайдаланушы профильдері пайдаланушы мен жүйе арасындағы өзара әрекеттесуді сипаттайтын ұйымдастырылған деректер жиынтығына айналды.<ref name="auto">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=20 March 2009 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/13961 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=3 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Instagram сияқты әлеуметтік медиа сайттары адамдарға өздері қалаған тұлғалық бейнесі мен имиджін көрсететін профильдер жасауға мүмкіндік береді. Мағыналы өзін-өзі таныстыру үшін профильдегі барлық ақпарат өрістерін толтыру міндетті болмауы мүмкін, бұл адамдарға өздері үшін ең маңызды қасиеттерді көрсету арқылы қандай бірегейлікті ұсынғысы келетінін көбірек бақылауға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite conference |last1=Hu |first1=Yuheng |last2=Manikonda |first2=Lydia |last3=Kambhampati |first3=Subbarao |date=16 May 2014 |title=What We Instagram: A First Analysis of Instagram Photo Content and User Types |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/14578 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=8 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Жеке пайдаланушы профилі — адамның әлеуметтік желіні пайдалану тәжірибесінің негізгі элементтерінің бірі, оның қоғамдық бірегейлігі осы профиль төңірегінде қалыптасады.<ref name=":1" /> == Пайдаланушы профильдерінің түрлері == Пайдаланушы профилінде белгілі бір адамға тән ақпарат, баптаулар және/немесе сипаттамалар қамтылса, ол кез келген форматта болуы мүмкін. Пайдаланушы профильдерінің ең кең тараған түрлеріне Facebook және Instagram сияқты фото және бейне бөлісу сайттарындағы профильдер, [[Microsoft Windows|Windows]] және [[macOS]] сияқты операциялық жүйелердегі аккаунттар, сондай-ақ паспорттар мен жүргізуші куәліктері сияқты физикалық құжаттар жатады.<ref>{{Cite web |last=Team |first=LoginRadius |title=User Profile |url=https://www.loginradius.com/glossary/user-profile |access-date=2026-06-06 |website=LoginRadius |language=en}}</ref> === Әлеуметтік медиа === Instagram және Facebook сияқты әлеуметтік медиа платформаларында тиімді құрылымдалған пайдаланушы профильдері адамдарға біреу туралы офлайн кездесудегідей немесе соған ұқсас әсер қалыптастыруға мүмкіндік береді.<ref name=":1">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=11 December 2016 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://www.microsoft.com/en-us/research/publication/self-presentation-personality-online-profile-creation/ |conference=Third International Conference on Weblogs and Social Media, ICWSM |language=en-US}}</ref> Әлеуметтік медиа профильдерінің ықшам форматы тіркелу кезінде берілген ақпаратқа сүйене отырып, сипаттамалары мен қызығушылықтары ұқсас адамдарды сәйкестендіру арқылы миллиондаған профильді жылдам сүзуге мүмкіндік береді. Жүргізілген зерттеулер интернеттегі адам туралы әсер қалыптастыру үшін ақпараттың тек «шағын бөлігі»<ref name="auto" /> жеткілікті екенін көрсетеді (Stecher and Counts 2008). Онлайн пайдаланушы профильдері «бетпе-бет» кездесулерге тән мінез-құлық, бет әлпеті және қоршаған орта туралы ақпарат сияқты өзара әрекеттесудің күрделілігін азайтады, соның нәтижесінде пайдаланушының тұлғалық ерекшеліктерін болжау мүмкіндігі артады.<ref>{{Cite web |last=Stecher |first=Kristin |title=Thin Slices of Online Profile Attributes |url=https://www.aaai.org/Papers/ICWSM/2008/ICWSM08-023.pdf }}</ref> Танысуға арналған қосымшалар мен веб-сайттар платформадағы басқа адамдармен өзара әрекеттесу және байланыс орнату үшін адамның пайдаланушы профиліне және онда берілген ақпаратқа толықтай сүйенеді.<ref>{{Cite web |last1=Hancock |first1=Jeffrey T. |last2=Toma |last3=Ellison |title=The Truth about Lying in Online Dating Profiles |url=https://collablab.northwestern.edu/CollabolabDistro/nucmc/p449-hancock.pdf }}</ref> Ұсынылатын ақпаратты пайдаланушы өзі бақылай алатынына қарамастан, онлайн танысу жағдайларында жалған ақпарат беру деңгейі төмен (Hancock, Toma, and Ellison, 2007). Bumble сияқты қосымшалар пайдаланушыларға өз сипаттамалары мен таңдалған сүзгілер негізінде басқа адамдармен «сәйкестенуге» мүмкіндік береді, ал бұл сүзгілер іздеу ауқымын пайдаланушының қалауына қарай тарылтады. Пайдаланушы профиліндегі ақпаратты пайдаланушы өз еркімен көрсетеді және оған бойы, қызығушылықтары, фотосуреттері, жынысы немесе білімі сияқты мәліметтер кіруі мүмкін. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} hul6672y83jmk2e0lj7s6fj08w3v51f 3661577 3661575 2026-09-26T16:01:43Z 1nter pares 146705 /* Әлеуметтік медиа */ 3661577 wikitext text/x-wiki '''Пайдаланушы профилі''' — пайдаланушымен байланысты баптаулар мен ақпараттар жиынтығы. Онда аты-жөні, жасы, портреттік фотосуреті сияқты сол адамды анықтау үшін пайдаланылатын маңызды мәліметтер, сондай-ақ білімі немесе тәжірибесі сияқты жеке сипаттамалары қамтылады.<ref>{{Cite web |title=User profiles – Digital Guides |url=https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |access-date=2021-05-14 |website=guides.service.gov.au |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304065459/https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |url-status=dead }}</ref> Профильде көрсетілетін ақпараттың көлемі мен маңыздылығы көбіне ол орналасқан платформаның қажеттіліктеріне байланысты. [[LinkedIn]] сияқты әлеуметтік желі сайттары адам туралы көбірек мәліметті талап етеді, ал [[YouTube]] және [[X (әлеуметтік желі)|X]] сияқты әлеуметтік медиа сипаты басым басқа сайттарға мұндай маңызды ақпараттың соншалықты көп мөлшері қажет емес. Пайдаланушы профильдері көбіне Facebook, Instagram және LinkedIn сияқты [[әлеуметтік медиа]] сайттарында кездеседі және адамның негізгі ерекшеліктері мен қасиеттерін көрсететін ерікті [[цифрлық сәйкестік]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last=Massari |first=Luisa |date=1 September 2010 |title=Analysis of MySpace user profiles |url=https://doi.org/10.1007/s10796-009-9206-8 |journal=Information Systems Frontiers |language=en |volume=12 |issue=4 |pages=361–367 |doi=10.1007/s10796-009-9206-8 |issn=1572-9419 |s2cid=13223470|url-access=subscription }}</ref> [[Дербес компьютер|Дербес компьютерлерде]] және [[операциялық жүйе]]лерде пайдаланушы профильдері файлдарды, баптауларды және құжаттарды «аккаунттар» деп аталатын жекелеген пайдаланушы орталары бойынша бөлуге қызмет етеді, бұл операциялық жүйені пайдаланушыға ыңғайлырақ әрі оның қажеттіліктеріне бейімделген етеді.<ref>{{Cite web |last=Russinovich |first=Mark |title=User Account Control Inside Windows 7 |url=https://www.tweakhound.com/uac_pdfback/User%20Account%20Control_%20Inside%20Windows%207%20User%20Account%20Control%20_%20Microsoft%20Docs.pdf }}</ref> Физикалық пайдаланушы профильдері құқықтық жүйеде адамның жеке басын анықтау үшін қолданылатын паспорттар, жүргізуші куәліктері және заңдық құжаттар сияқты жеке басты куәландыратын құжаттар қызметін атқарады. [[Сурет:User profile personal details.png|thumb|Кәдімгі пайдаланушы профилі]] Пайдаланушы профилін [[Пайдаланушыны модельдеу|пайдаланушы моделінің]] компьютерлік көрінісі ретінде де қарастыруға болады. Пайдаланушы моделі — жекелеген пайдаланушының белгілі бір сипаттамаларын тіркеу үшін қолданылатын (деректер) құрылымы, ал пайдаланушы профилін қалыптастыру үдерісі пайдаланушыны модельдеу<ref>{{Cite journal |last1=Piao |first1=Guangyuan |last2=Breslin |first2=John G. |year=2018 |title=Inferring User Interests in Microblogging Social Networks: A Survey |journal=User Modeling and User-Adapted Interaction |volume=28 |issue=3 |pages=277–329 |arxiv=1712.07691 |doi=10.1007/s11257-018-9207-8 |s2cid=3847937}}</ref> немесе [[Профильдеу (ақпараттану)|профильдеу]] деп аталады. == Шығу тегі == Пайдаланушы профильдерінің шығу тегін [[паспорт]]тың пайда болуымен байланыстыруға болады. Паспорт — [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін Ұлттар Лигасында жүргізілген келіссөздердің нәтижесінде 1920 жылы міндетті болған жеке басты куәландыратын құжат.<ref name="auto6">{{Cite web |date=23 September 2014 |title=The history of the passport |url=https://thewest.com.au/news/the-history-of-the-passport-ng-ya-377959 |access-date=2021-05-30 |website=The West Australian |language=en}}</ref> Паспорт адамның жеке басы туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде қызмет етті. Соның нәтижесінде адамның шыққан елін анықтау үшін [[1924 жылғы Иммиграция туралы заң]] қабылданды. XXI ғасырда паспорттар адамның жеке басын құқықтық жүйе аясында растаудың кеңінен мойындалған құралы болғандықтан, аса қажетті құжатқа айналды.<ref>{{Cite web |date=16 May 2017 |title=A History of the Passport |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226034943/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |url-status=dead |archive-date=26 February 2021 |access-date=2021-05-14 |website=Travel |language=en}}</ref> [[Цифрлық революция]] мен [[әлеуметтік медиа]] сайттарының пайда болуымен пайдаланушы профильдері пайдаланушы мен жүйе арасындағы өзара әрекеттесуді сипаттайтын ұйымдастырылған деректер жиынтығына айналды.<ref name="auto">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=20 March 2009 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/13961 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=3 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Instagram сияқты әлеуметтік медиа сайттары адамдарға өздері қалаған тұлғалық бейнесі мен имиджін көрсететін профильдер жасауға мүмкіндік береді. Мағыналы өзін-өзі таныстыру үшін профильдегі барлық ақпарат өрістерін толтыру міндетті болмауы мүмкін, бұл адамдарға өздері үшін ең маңызды қасиеттерді көрсету арқылы қандай бірегейлікті ұсынғысы келетінін көбірек бақылауға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite conference |last1=Hu |first1=Yuheng |last2=Manikonda |first2=Lydia |last3=Kambhampati |first3=Subbarao |date=16 May 2014 |title=What We Instagram: A First Analysis of Instagram Photo Content and User Types |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/14578 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=8 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Жеке пайдаланушы профилі — адамның әлеуметтік желіні пайдалану тәжірибесінің негізгі элементтерінің бірі, оның қоғамдық бірегейлігі осы профиль төңірегінде қалыптасады.<ref name=":1" /> == Пайдаланушы профильдерінің түрлері == Пайдаланушы профилінде белгілі бір адамға тән ақпарат, баптаулар және/немесе сипаттамалар қамтылса, ол кез келген форматта болуы мүмкін. Пайдаланушы профильдерінің ең кең тараған түрлеріне Facebook және Instagram сияқты фото және бейне бөлісу сайттарындағы профильдер, [[Microsoft Windows|Windows]] және [[macOS]] сияқты операциялық жүйелердегі аккаунттар, сондай-ақ паспорттар мен жүргізуші куәліктері сияқты физикалық құжаттар жатады.<ref>{{Cite web |last=Team |first=LoginRadius |title=User Profile |url=https://www.loginradius.com/glossary/user-profile |access-date=2026-06-06 |website=LoginRadius |language=en}}</ref> === Әлеуметтік медиа === Instagram және Facebook сияқты әлеуметтік медиа платформаларында тиімді құрылымдалған пайдаланушы профильдері адамдарға біреу туралы офлайн кездесудегідей немесе соған ұқсас әсер қалыптастыруға мүмкіндік береді.<ref name=":1">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=11 December 2016 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://www.microsoft.com/en-us/research/publication/self-presentation-personality-online-profile-creation/ |conference=Third International Conference on Weblogs and Social Media, ICWSM |language=en-US}}</ref> Әлеуметтік медиа профильдерінің ықшам форматы тіркелу кезінде берілген ақпаратқа сүйене отырып, сипаттамалары мен қызығушылықтары ұқсас адамдарды сәйкестендіру арқылы миллиондаған профильді жылдам сүзуге мүмкіндік береді. Жүргізілген зерттеулер интернеттегі адам туралы әсер қалыптастыру үшін ақпараттың тек «шағын бөлігі»<ref name="auto" /> жеткілікті екенін көрсетеді (Stecher and Counts 2008). Онлайн пайдаланушы профильдері «бетпе-бет» кездесулерге тән мінез-құлық, бет әлпеті және қоршаған орта туралы ақпарат сияқты өзара әрекеттесудің күрделілігін азайтады, соның нәтижесінде пайдаланушының тұлғалық ерекшеліктерін болжау мүмкіндігі артады.<ref>{{Cite web |last=Stecher |first=Kristin |title=Thin Slices of Online Profile Attributes |url=https://www.aaai.org/Papers/ICWSM/2008/ICWSM08-023.pdf }}</ref> Танысуға арналған қосымшалар мен веб-сайттар платформадағы басқа адамдармен өзара әрекеттесу және байланыс орнату үшін адамның пайдаланушы профиліне және онда берілген ақпаратқа толықтай сүйенеді.<ref>{{Cite web |last1=Hancock |first1=Jeffrey T. |last2=Toma |last3=Ellison |title=The Truth about Lying in Online Dating Profiles |url=https://collablab.northwestern.edu/CollabolabDistro/nucmc/p449-hancock.pdf }}</ref> Ұсынылатын ақпаратты пайдаланушы өзі бақылай алатынына қарамастан, онлайн танысу жағдайларында жалған ақпарат беру деңгейі төмен (Hancock, Toma, and Ellison, 2007). Bumble сияқты қосымшалар пайдаланушыларға өз сипаттамалары мен таңдалған сүзгілер негізінде басқа адамдармен «сәйкестенуге» мүмкіндік береді, ал бұл сүзгілер іздеу ауқымын пайдаланушының қалауына қарай тарылтады. Пайдаланушы профиліндегі ақпаратты пайдаланушы өз еркімен көрсетеді және оған бойы, қызығушылықтары, фотосуреттері, жынысы немесе білімі сияқты мәліметтер кіруі мүмкін. Қажетті ақпарат көлемі әр платформаға байланысты өзгереді және ықшам пайдаланушы профилінде қанша ақпарат болуы керектігі жөнінде ортақ пікір аз. Жалпы алғанда, барлық әлеуметтік желі платформаларында адамның профильдік суреті және өзін таныстыруға мүмкіндік беретін «Мен туралы» бөлімі көрсетіледі.<ref>{{Cite web |title=What Is A User Profile? |url=https://www.indicative.com/resource/user-profile/ |access-date=2026-06-06 |website=Indicative |language=en-US}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} pdxqhbwwy2jpmdnwnc0w7gsy4zakzaa 3661582 3661577 2026-09-26T16:08:33Z 1nter pares 146705 /* Әлеуметтік медиа */ 3661582 wikitext text/x-wiki '''Пайдаланушы профилі''' — пайдаланушымен байланысты баптаулар мен ақпараттар жиынтығы. Онда аты-жөні, жасы, портреттік фотосуреті сияқты сол адамды анықтау үшін пайдаланылатын маңызды мәліметтер, сондай-ақ білімі немесе тәжірибесі сияқты жеке сипаттамалары қамтылады.<ref>{{Cite web |title=User profiles – Digital Guides |url=https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |access-date=2021-05-14 |website=guides.service.gov.au |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304065459/https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |url-status=dead }}</ref> Профильде көрсетілетін ақпараттың көлемі мен маңыздылығы көбіне ол орналасқан платформаның қажеттіліктеріне байланысты. [[LinkedIn]] сияқты әлеуметтік желі сайттары адам туралы көбірек мәліметті талап етеді, ал [[YouTube]] және [[X (әлеуметтік желі)|X]] сияқты әлеуметтік медиа сипаты басым басқа сайттарға мұндай маңызды ақпараттың соншалықты көп мөлшері қажет емес. Пайдаланушы профильдері көбіне Facebook, Instagram және LinkedIn сияқты [[әлеуметтік медиа]] сайттарында кездеседі және адамның негізгі ерекшеліктері мен қасиеттерін көрсететін ерікті [[цифрлық сәйкестік]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last=Massari |first=Luisa |date=1 September 2010 |title=Analysis of MySpace user profiles |url=https://doi.org/10.1007/s10796-009-9206-8 |journal=Information Systems Frontiers |language=en |volume=12 |issue=4 |pages=361–367 |doi=10.1007/s10796-009-9206-8 |issn=1572-9419 |s2cid=13223470|url-access=subscription }}</ref> [[Дербес компьютер|Дербес компьютерлерде]] және [[операциялық жүйе]]лерде пайдаланушы профильдері файлдарды, баптауларды және құжаттарды «аккаунттар» деп аталатын жекелеген пайдаланушы орталары бойынша бөлуге қызмет етеді, бұл операциялық жүйені пайдаланушыға ыңғайлырақ әрі оның қажеттіліктеріне бейімделген етеді.<ref>{{Cite web |last=Russinovich |first=Mark |title=User Account Control Inside Windows 7 |url=https://www.tweakhound.com/uac_pdfback/User%20Account%20Control_%20Inside%20Windows%207%20User%20Account%20Control%20_%20Microsoft%20Docs.pdf }}</ref> Физикалық пайдаланушы профильдері құқықтық жүйеде адамның жеке басын анықтау үшін қолданылатын паспорттар, жүргізуші куәліктері және заңдық құжаттар сияқты жеке басты куәландыратын құжаттар қызметін атқарады. [[Сурет:User profile personal details.png|thumb|Кәдімгі пайдаланушы профилі]] Пайдаланушы профилін [[Пайдаланушыны модельдеу|пайдаланушы моделінің]] компьютерлік көрінісі ретінде де қарастыруға болады. Пайдаланушы моделі — жекелеген пайдаланушының белгілі бір сипаттамаларын тіркеу үшін қолданылатын (деректер) құрылымы, ал пайдаланушы профилін қалыптастыру үдерісі пайдаланушыны модельдеу<ref>{{Cite journal |last1=Piao |first1=Guangyuan |last2=Breslin |first2=John G. |year=2018 |title=Inferring User Interests in Microblogging Social Networks: A Survey |journal=User Modeling and User-Adapted Interaction |volume=28 |issue=3 |pages=277–329 |arxiv=1712.07691 |doi=10.1007/s11257-018-9207-8 |s2cid=3847937}}</ref> немесе [[Профильдеу (ақпараттану)|профильдеу]] деп аталады. == Шығу тегі == Пайдаланушы профильдерінің шығу тегін [[паспорт]]тың пайда болуымен байланыстыруға болады. Паспорт — [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін Ұлттар Лигасында жүргізілген келіссөздердің нәтижесінде 1920 жылы міндетті болған жеке басты куәландыратын құжат.<ref name="auto6">{{Cite web |date=23 September 2014 |title=The history of the passport |url=https://thewest.com.au/news/the-history-of-the-passport-ng-ya-377959 |access-date=2021-05-30 |website=The West Australian |language=en}}</ref> Паспорт адамның жеке басы туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде қызмет етті. Соның нәтижесінде адамның шыққан елін анықтау үшін [[1924 жылғы Иммиграция туралы заң]] қабылданды. XXI ғасырда паспорттар адамның жеке басын құқықтық жүйе аясында растаудың кеңінен мойындалған құралы болғандықтан, аса қажетті құжатқа айналды.<ref>{{Cite web |date=16 May 2017 |title=A History of the Passport |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226034943/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |url-status=dead |archive-date=26 February 2021 |access-date=2021-05-14 |website=Travel |language=en}}</ref> [[Цифрлық революция]] мен [[әлеуметтік медиа]] сайттарының пайда болуымен пайдаланушы профильдері пайдаланушы мен жүйе арасындағы өзара әрекеттесуді сипаттайтын ұйымдастырылған деректер жиынтығына айналды.<ref name="auto">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=20 March 2009 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/13961 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=3 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Instagram сияқты әлеуметтік медиа сайттары адамдарға өздері қалаған тұлғалық бейнесі мен имиджін көрсететін профильдер жасауға мүмкіндік береді. Мағыналы өзін-өзі таныстыру үшін профильдегі барлық ақпарат өрістерін толтыру міндетті болмауы мүмкін, бұл адамдарға өздері үшін ең маңызды қасиеттерді көрсету арқылы қандай бірегейлікті ұсынғысы келетінін көбірек бақылауға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite conference |last1=Hu |first1=Yuheng |last2=Manikonda |first2=Lydia |last3=Kambhampati |first3=Subbarao |date=16 May 2014 |title=What We Instagram: A First Analysis of Instagram Photo Content and User Types |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/14578 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=8 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Жеке пайдаланушы профилі — адамның әлеуметтік желіні пайдалану тәжірибесінің негізгі элементтерінің бірі, оның қоғамдық бірегейлігі осы профиль төңірегінде қалыптасады.<ref name=":1" /> == Пайдаланушы профильдерінің түрлері == Пайдаланушы профилінде белгілі бір адамға тән ақпарат, баптаулар және/немесе сипаттамалар қамтылса, ол кез келген форматта болуы мүмкін. Пайдаланушы профильдерінің ең кең тараған түрлеріне Facebook және Instagram сияқты фото және бейне бөлісу сайттарындағы профильдер, [[Microsoft Windows|Windows]] және [[macOS]] сияқты операциялық жүйелердегі аккаунттар, сондай-ақ паспорттар мен жүргізуші куәліктері сияқты физикалық құжаттар жатады.<ref>{{Cite web |last=Team |first=LoginRadius |title=User Profile |url=https://www.loginradius.com/glossary/user-profile |access-date=2026-06-06 |website=LoginRadius |language=en}}</ref> === Әлеуметтік медиа === Instagram және Facebook сияқты әлеуметтік медиа платформаларында тиімді құрылымдалған пайдаланушы профильдері адамдарға біреу туралы офлайн кездесудегідей немесе соған ұқсас әсер қалыптастыруға мүмкіндік береді.<ref name=":1">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=11 December 2016 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://www.microsoft.com/en-us/research/publication/self-presentation-personality-online-profile-creation/ |conference=Third International Conference on Weblogs and Social Media, ICWSM |language=en-US}}</ref> Әлеуметтік медиа профильдерінің ықшам форматы тіркелу кезінде берілген ақпаратқа сүйене отырып, сипаттамалары мен қызығушылықтары ұқсас адамдарды сәйкестендіру арқылы миллиондаған профильді жылдам сүзуге мүмкіндік береді. Жүргізілген зерттеулер интернеттегі адам туралы әсер қалыптастыру үшін ақпараттың тек «шағын бөлігі»<ref name="auto" /> жеткілікті екенін көрсетеді (Stecher and Counts 2008). Онлайн пайдаланушы профильдері «бетпе-бет» кездесулерге тән мінез-құлық, бет әлпеті және қоршаған орта туралы ақпарат сияқты өзара әрекеттесудің күрделілігін азайтады, соның нәтижесінде пайдаланушының тұлғалық ерекшеліктерін болжау мүмкіндігі артады.<ref>{{Cite web |last=Stecher |first=Kristin |title=Thin Slices of Online Profile Attributes |url=https://www.aaai.org/Papers/ICWSM/2008/ICWSM08-023.pdf }}</ref> Танысуға арналған қосымшалар мен веб-сайттар платформадағы басқа адамдармен өзара әрекеттесу және байланыс орнату үшін адамның пайдаланушы профиліне және онда берілген ақпаратқа толықтай сүйенеді.<ref>{{Cite web |last1=Hancock |first1=Jeffrey T. |last2=Toma |last3=Ellison |title=The Truth about Lying in Online Dating Profiles |url=https://collablab.northwestern.edu/CollabolabDistro/nucmc/p449-hancock.pdf }}</ref> Ұсынылатын ақпаратты пайдаланушы өзі бақылай алатынына қарамастан, онлайн танысу жағдайларында жалған ақпарат беру деңгейі төмен (Hancock, Toma, and Ellison, 2007). Bumble сияқты қосымшалар пайдаланушыларға өз сипаттамалары мен таңдалған сүзгілер негізінде басқа адамдармен «сәйкестенуге» мүмкіндік береді, ал бұл сүзгілер іздеу ауқымын пайдаланушының қалауына қарай тарылтады. Пайдаланушы профиліндегі ақпаратты пайдаланушы өз еркімен көрсетеді және оған бойы, қызығушылықтары, фотосуреттері, жынысы немесе білімі сияқты мәліметтер кіруі мүмкін. Қажетті ақпарат көлемі әр платформаға байланысты өзгереді және ықшам пайдаланушы профилінде қанша ақпарат болуы керектігі жөнінде ортақ пікір аз. Жалпы алғанда, барлық әлеуметтік желі платформаларында адамның профильдік суреті және өзін таныстыруға мүмкіндік беретін «Мен туралы» бөлімі көрсетіледі.<ref>{{Cite web |title=What Is A User Profile? |url=https://www.indicative.com/resource/user-profile/ |access-date=2026-06-06 |website=Indicative |language=en-US}}</ref> === Инфлюенсерлер === [[Инфлюенсер]]лердің пайдаланушы профильдері фотосуреттер, блогтар және [[Твит|твиттер]] сияқты әлеуметтік медиа контенті арқылы аудиторияның көзқарасы мен шешімдеріне ықпал ететін үшінші тарап өкілдері ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last1=Freberg |first1=Karen |last2=Graham |first2=Kristin |last3=McGaughey |first3=Karen |last4=Freberg |first4=Laura A. |date=1 March 2011 |title=Who are the social media influencers? A study of public perceptions of personality |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0363811110001207 |journal=Public Relations Review |language=en |volume=37 |issue=1 |pages=90–92 |doi=10.1016/j.pubrev.2010.11.001 |s2cid=93450895 |issn=0363-8111|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің (SMI) [[әлеуметтік медиа платформасы]]нда көбіне көптеген оқырманы болады, бұл олардың аудиториясына ақпараттық ықпал ететін пікір көшбасшылары ретінде танылуына мүмкіндік береді.<ref>{{Cite journal |last1=Magno |first1=Francesca |last2=Cassia |first2=Fabio |date=3 April 2018 |title=The impact of social media influencers in tourism |url=https://doi.org/10.1080/13032917.2018.1476981 |journal=Anatolia |volume=29 |issue=2 |pages=288–290 |doi=10.1080/13032917.2018.1476981 |bibcode=2018Anato..29..288M |issn=1303-2917 |s2cid=169917743|url-access=subscription }}</ref> «[[Инфлюенсерлік маркетинг]]» индустриясы 2018 жылы, фотосурет бөлісуге арналған [[Instagram]] қосымшасының пайдаланушылар саны 1 миллиардтан асқан кезде кеңінен танымал бола бастады,<ref>{{Cite web |title=Instagram hits 1 billion monthly users, up from 800M in September |url=https://techcrunch.com/2018/06/20/instagram-1-billion-users/ |access-date=2021-05-30 |website=TechCrunch |date=20 June 2018 |language=en-US |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021522/https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=3_cc-session_19445865-f82f-466f-9639-f9844056dcbf |url-status=live }}</ref> ал сол жылы Google-да «influencer marketing» сөз тіркесі шамамен 60 000 рет ізделді.<ref>{{Cite web |title=[Timeline] A Brief History of Influencers |url=https://www.socialmediatoday.com/news/timeline-a-brief-history-of-influencers/554377/ |access-date=2021-05-30 |website=Social Media Today |language=en-US}}</ref> Инфлюенсерлердің пайдаланушы профильдерінде олардың мақсатты аудиториясының қажеттіліктері мен қалауына сай келетін бірегей сауда ұсынысы немесе өзгеше әрі тартымды қоғамдық бейнесі болады.<ref>{{Cite journal |last1=Khamis |first1=Susie |last2=Ang |first2=Lawrence |last3=Welling |first3=Raymond |date=3 April 2017 |title=Self-branding, 'micro-celebrity' and the rise of Social Media Influencers |url=https://doi.org/10.1080/19392397.2016.1218292 |journal=Celebrity Studies |volume=8 |issue=2 |pages=191–208 |doi=10.1080/19392397.2016.1218292 |issn=1939-2397 |hdl-access=free |hdl=10453/98736 |s2cid=59289264|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің профильдері өнімдер туралы ақпарат пен соңғы жарнамалық ұсыныстарды жариялайды және өздерінің онлайн-бейнесін сақтау үшін оқырмандарымен үнемі өзара әрекеттеседі.<ref>Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36. Chicago</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлері қолдаған хабарламалар көбіне сенімді әрі иланымды деп қабылданады: жүргізілген зерттеуде оқырмандардың 82%-ы өздерінің сүйікті инфлюенсерінің кеңестерін орындауға бейім болған.<ref name=":2">Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36.</ref> Бұл жарнама берушілерге онлайн пайдаланушы профильдері мен олардың аудиториямен қалыптасқан байланысын пайдаланып, жас және тар мақсатты аудиторияларға бағытталуға мүмкіндік береді.<ref name=":2" /> Нарықтық зерттеуге сәйкес, әлеуметтік медиа профильдері арқылы жүргізілетін инфлюенсерлік маркетинг дәстүрлі маркетингке қарағанда 11 есе жоғары қайтарым береді, өйткені инфлюенсерлер тар аудитория сегментімен тиімдірек байланыс орната алады.<ref name=":2" /> Ең танымал инфлюенсерлердің қатарына [[Криштиану Роналду]] сияқты спорт жұлдыздары және [[АҚШ кинематографы|Голливуд]] өкілдері [[Дуэйн Джонсон]] мен [[Кайли Дженнер]] жатады; олардың әрқайсысының 200 миллионнан астам оқырманы бар.<ref>{{Cite web |title=Most followed accounts on Instagram 2021 |url=https://www.statista.com/statistics/421169/most-followers-instagram/ |access-date=2021-05-30 |website=Statista |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 6t6q2fnjrk5vnkoeuyffqer5l2ctupq 3661583 3661582 2026-09-26T16:08:56Z 1nter pares 146705 /* Инфлюенсерлер */ 3661583 wikitext text/x-wiki '''Пайдаланушы профилі''' — пайдаланушымен байланысты баптаулар мен ақпараттар жиынтығы. Онда аты-жөні, жасы, портреттік фотосуреті сияқты сол адамды анықтау үшін пайдаланылатын маңызды мәліметтер, сондай-ақ білімі немесе тәжірибесі сияқты жеке сипаттамалары қамтылады.<ref>{{Cite web |title=User profiles – Digital Guides |url=https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |access-date=2021-05-14 |website=guides.service.gov.au |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304065459/https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |url-status=dead }}</ref> Профильде көрсетілетін ақпараттың көлемі мен маңыздылығы көбіне ол орналасқан платформаның қажеттіліктеріне байланысты. [[LinkedIn]] сияқты әлеуметтік желі сайттары адам туралы көбірек мәліметті талап етеді, ал [[YouTube]] және [[X (әлеуметтік желі)|X]] сияқты әлеуметтік медиа сипаты басым басқа сайттарға мұндай маңызды ақпараттың соншалықты көп мөлшері қажет емес. Пайдаланушы профильдері көбіне Facebook, Instagram және LinkedIn сияқты [[әлеуметтік медиа]] сайттарында кездеседі және адамның негізгі ерекшеліктері мен қасиеттерін көрсететін ерікті [[цифрлық сәйкестік]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last=Massari |first=Luisa |date=1 September 2010 |title=Analysis of MySpace user profiles |url=https://doi.org/10.1007/s10796-009-9206-8 |journal=Information Systems Frontiers |language=en |volume=12 |issue=4 |pages=361–367 |doi=10.1007/s10796-009-9206-8 |issn=1572-9419 |s2cid=13223470|url-access=subscription }}</ref> [[Дербес компьютер|Дербес компьютерлерде]] және [[операциялық жүйе]]лерде пайдаланушы профильдері файлдарды, баптауларды және құжаттарды «аккаунттар» деп аталатын жекелеген пайдаланушы орталары бойынша бөлуге қызмет етеді, бұл операциялық жүйені пайдаланушыға ыңғайлырақ әрі оның қажеттіліктеріне бейімделген етеді.<ref>{{Cite web |last=Russinovich |first=Mark |title=User Account Control Inside Windows 7 |url=https://www.tweakhound.com/uac_pdfback/User%20Account%20Control_%20Inside%20Windows%207%20User%20Account%20Control%20_%20Microsoft%20Docs.pdf }}</ref> Физикалық пайдаланушы профильдері құқықтық жүйеде адамның жеке басын анықтау үшін қолданылатын паспорттар, жүргізуші куәліктері және заңдық құжаттар сияқты жеке басты куәландыратын құжаттар қызметін атқарады. [[Сурет:User profile personal details.png|thumb|Кәдімгі пайдаланушы профилі]] Пайдаланушы профилін [[Пайдаланушыны модельдеу|пайдаланушы моделінің]] компьютерлік көрінісі ретінде де қарастыруға болады. Пайдаланушы моделі — жекелеген пайдаланушының белгілі бір сипаттамаларын тіркеу үшін қолданылатын (деректер) құрылымы, ал пайдаланушы профилін қалыптастыру үдерісі пайдаланушыны модельдеу<ref>{{Cite journal |last1=Piao |first1=Guangyuan |last2=Breslin |first2=John G. |year=2018 |title=Inferring User Interests in Microblogging Social Networks: A Survey |journal=User Modeling and User-Adapted Interaction |volume=28 |issue=3 |pages=277–329 |arxiv=1712.07691 |doi=10.1007/s11257-018-9207-8 |s2cid=3847937}}</ref> немесе [[Профильдеу (ақпараттану)|профильдеу]] деп аталады. == Шығу тегі == Пайдаланушы профильдерінің шығу тегін [[паспорт]]тың пайда болуымен байланыстыруға болады. Паспорт — [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін Ұлттар Лигасында жүргізілген келіссөздердің нәтижесінде 1920 жылы міндетті болған жеке басты куәландыратын құжат.<ref name="auto6">{{Cite web |date=23 September 2014 |title=The history of the passport |url=https://thewest.com.au/news/the-history-of-the-passport-ng-ya-377959 |access-date=2021-05-30 |website=The West Australian |language=en}}</ref> Паспорт адамның жеке басы туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде қызмет етті. Соның нәтижесінде адамның шыққан елін анықтау үшін [[1924 жылғы Иммиграция туралы заң]] қабылданды. XXI ғасырда паспорттар адамның жеке басын құқықтық жүйе аясында растаудың кеңінен мойындалған құралы болғандықтан, аса қажетті құжатқа айналды.<ref>{{Cite web |date=16 May 2017 |title=A History of the Passport |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226034943/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |url-status=dead |archive-date=26 February 2021 |access-date=2021-05-14 |website=Travel |language=en}}</ref> [[Цифрлық революция]] мен [[әлеуметтік медиа]] сайттарының пайда болуымен пайдаланушы профильдері пайдаланушы мен жүйе арасындағы өзара әрекеттесуді сипаттайтын ұйымдастырылған деректер жиынтығына айналды.<ref name="auto">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=20 March 2009 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/13961 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=3 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Instagram сияқты әлеуметтік медиа сайттары адамдарға өздері қалаған тұлғалық бейнесі мен имиджін көрсететін профильдер жасауға мүмкіндік береді. Мағыналы өзін-өзі таныстыру үшін профильдегі барлық ақпарат өрістерін толтыру міндетті болмауы мүмкін, бұл адамдарға өздері үшін ең маңызды қасиеттерді көрсету арқылы қандай бірегейлікті ұсынғысы келетінін көбірек бақылауға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite conference |last1=Hu |first1=Yuheng |last2=Manikonda |first2=Lydia |last3=Kambhampati |first3=Subbarao |date=16 May 2014 |title=What We Instagram: A First Analysis of Instagram Photo Content and User Types |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/14578 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=8 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Жеке пайдаланушы профилі — адамның әлеуметтік желіні пайдалану тәжірибесінің негізгі элементтерінің бірі, оның қоғамдық бірегейлігі осы профиль төңірегінде қалыптасады.<ref name=":1" /> == Пайдаланушы профильдерінің түрлері == Пайдаланушы профилінде белгілі бір адамға тән ақпарат, баптаулар және/немесе сипаттамалар қамтылса, ол кез келген форматта болуы мүмкін. Пайдаланушы профильдерінің ең кең тараған түрлеріне Facebook және Instagram сияқты фото және бейне бөлісу сайттарындағы профильдер, [[Microsoft Windows|Windows]] және [[macOS]] сияқты операциялық жүйелердегі аккаунттар, сондай-ақ паспорттар мен жүргізуші куәліктері сияқты физикалық құжаттар жатады.<ref>{{Cite web |last=Team |first=LoginRadius |title=User Profile |url=https://www.loginradius.com/glossary/user-profile |access-date=2026-06-06 |website=LoginRadius |language=en}}</ref> === Әлеуметтік медиа === Instagram және Facebook сияқты әлеуметтік медиа платформаларында тиімді құрылымдалған пайдаланушы профильдері адамдарға біреу туралы офлайн кездесудегідей немесе соған ұқсас әсер қалыптастыруға мүмкіндік береді.<ref name=":1">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=11 December 2016 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://www.microsoft.com/en-us/research/publication/self-presentation-personality-online-profile-creation/ |conference=Third International Conference on Weblogs and Social Media, ICWSM |language=en-US}}</ref> Әлеуметтік медиа профильдерінің ықшам форматы тіркелу кезінде берілген ақпаратқа сүйене отырып, сипаттамалары мен қызығушылықтары ұқсас адамдарды сәйкестендіру арқылы миллиондаған профильді жылдам сүзуге мүмкіндік береді. Жүргізілген зерттеулер интернеттегі адам туралы әсер қалыптастыру үшін ақпараттың тек «шағын бөлігі»<ref name="auto" /> жеткілікті екенін көрсетеді (Stecher and Counts 2008). Онлайн пайдаланушы профильдері «бетпе-бет» кездесулерге тән мінез-құлық, бет әлпеті және қоршаған орта туралы ақпарат сияқты өзара әрекеттесудің күрделілігін азайтады, соның нәтижесінде пайдаланушының тұлғалық ерекшеліктерін болжау мүмкіндігі артады.<ref>{{Cite web |last=Stecher |first=Kristin |title=Thin Slices of Online Profile Attributes |url=https://www.aaai.org/Papers/ICWSM/2008/ICWSM08-023.pdf }}</ref> Танысуға арналған қосымшалар мен веб-сайттар платформадағы басқа адамдармен өзара әрекеттесу және байланыс орнату үшін адамның пайдаланушы профиліне және онда берілген ақпаратқа толықтай сүйенеді.<ref>{{Cite web |last1=Hancock |first1=Jeffrey T. |last2=Toma |last3=Ellison |title=The Truth about Lying in Online Dating Profiles |url=https://collablab.northwestern.edu/CollabolabDistro/nucmc/p449-hancock.pdf }}</ref> Ұсынылатын ақпаратты пайдаланушы өзі бақылай алатынына қарамастан, онлайн танысу жағдайларында жалған ақпарат беру деңгейі төмен (Hancock, Toma, and Ellison, 2007). Bumble сияқты қосымшалар пайдаланушыларға өз сипаттамалары мен таңдалған сүзгілер негізінде басқа адамдармен «сәйкестенуге» мүмкіндік береді, ал бұл сүзгілер іздеу ауқымын пайдаланушының қалауына қарай тарылтады. Пайдаланушы профиліндегі ақпаратты пайдаланушы өз еркімен көрсетеді және оған бойы, қызығушылықтары, фотосуреттері, жынысы немесе білімі сияқты мәліметтер кіруі мүмкін. Қажетті ақпарат көлемі әр платформаға байланысты өзгереді және ықшам пайдаланушы профилінде қанша ақпарат болуы керектігі жөнінде ортақ пікір аз. Жалпы алғанда, барлық әлеуметтік желі платформаларында адамның профильдік суреті және өзін таныстыруға мүмкіндік беретін «Мен туралы» бөлімі көрсетіледі.<ref>{{Cite web |title=What Is A User Profile? |url=https://www.indicative.com/resource/user-profile/ |access-date=2026-06-06 |website=Indicative |language=en-US}}</ref> === Инфлюенсерлер === [[Инфлюенсер]]лердің пайдаланушы профильдері фотосуреттер, блогтар және [[Твит|твиттер]] сияқты әлеуметтік медиа контенті арқылы аудиторияның көзқарасы мен шешімдеріне ықпал ететін үшінші тарап өкілдері ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last1=Freberg |first1=Karen |last2=Graham |first2=Kristin |last3=McGaughey |first3=Karen |last4=Freberg |first4=Laura A. |date=1 March 2011 |title=Who are the social media influencers? A study of public perceptions of personality |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0363811110001207 |journal=Public Relations Review |language=en |volume=37 |issue=1 |pages=90–92 |doi=10.1016/j.pubrev.2010.11.001 |s2cid=93450895 |issn=0363-8111|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің (SMI) [[Әлеуметтік желі|әлеуметтік медиа платформасы]]нда көбіне көптеген оқырманы болады, бұл олардың аудиториясына ақпараттық ықпал ететін пікір көшбасшылары ретінде танылуына мүмкіндік береді.<ref>{{Cite journal |last1=Magno |first1=Francesca |last2=Cassia |first2=Fabio |date=3 April 2018 |title=The impact of social media influencers in tourism |url=https://doi.org/10.1080/13032917.2018.1476981 |journal=Anatolia |volume=29 |issue=2 |pages=288–290 |doi=10.1080/13032917.2018.1476981 |bibcode=2018Anato..29..288M |issn=1303-2917 |s2cid=169917743|url-access=subscription }}</ref> «[[Инфлюенсерлік маркетинг]]» индустриясы 2018 жылы, фотосурет бөлісуге арналған [[Instagram]] қосымшасының пайдаланушылар саны 1 миллиардтан асқан кезде кеңінен танымал бола бастады,<ref>{{Cite web |title=Instagram hits 1 billion monthly users, up from 800M in September |url=https://techcrunch.com/2018/06/20/instagram-1-billion-users/ |access-date=2021-05-30 |website=TechCrunch |date=20 June 2018 |language=en-US |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021522/https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=3_cc-session_19445865-f82f-466f-9639-f9844056dcbf |url-status=live }}</ref> ал сол жылы Google-да «influencer marketing» сөз тіркесі шамамен 60 000 рет ізделді.<ref>{{Cite web |title=[Timeline] A Brief History of Influencers |url=https://www.socialmediatoday.com/news/timeline-a-brief-history-of-influencers/554377/ |access-date=2021-05-30 |website=Social Media Today |language=en-US}}</ref> Инфлюенсерлердің пайдаланушы профильдерінде олардың мақсатты аудиториясының қажеттіліктері мен қалауына сай келетін бірегей сауда ұсынысы немесе өзгеше әрі тартымды қоғамдық бейнесі болады.<ref>{{Cite journal |last1=Khamis |first1=Susie |last2=Ang |first2=Lawrence |last3=Welling |first3=Raymond |date=3 April 2017 |title=Self-branding, 'micro-celebrity' and the rise of Social Media Influencers |url=https://doi.org/10.1080/19392397.2016.1218292 |journal=Celebrity Studies |volume=8 |issue=2 |pages=191–208 |doi=10.1080/19392397.2016.1218292 |issn=1939-2397 |hdl-access=free |hdl=10453/98736 |s2cid=59289264|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің профильдері өнімдер туралы ақпарат пен соңғы жарнамалық ұсыныстарды жариялайды және өздерінің онлайн-бейнесін сақтау үшін оқырмандарымен үнемі өзара әрекеттеседі.<ref>Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36. Chicago</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлері қолдаған хабарламалар көбіне сенімді әрі иланымды деп қабылданады: жүргізілген зерттеуде оқырмандардың 82%-ы өздерінің сүйікті инфлюенсерінің кеңестерін орындауға бейім болған.<ref name=":2">Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36.</ref> Бұл жарнама берушілерге онлайн пайдаланушы профильдері мен олардың аудиториямен қалыптасқан байланысын пайдаланып, жас және тар мақсатты аудиторияларға бағытталуға мүмкіндік береді.<ref name=":2" /> Нарықтық зерттеуге сәйкес, әлеуметтік медиа профильдері арқылы жүргізілетін инфлюенсерлік маркетинг дәстүрлі маркетингке қарағанда 11 есе жоғары қайтарым береді, өйткені инфлюенсерлер тар аудитория сегментімен тиімдірек байланыс орната алады.<ref name=":2" /> Ең танымал инфлюенсерлердің қатарына [[Криштиану Роналду]] сияқты спорт жұлдыздары және [[АҚШ кинематографы|Голливуд]] өкілдері [[Дуэйн Джонсон]] мен [[Кайли Дженнер]] жатады; олардың әрқайсысының 200 миллионнан астам оқырманы бар.<ref>{{Cite web |title=Most followed accounts on Instagram 2021 |url=https://www.statista.com/statistics/421169/most-followers-instagram/ |access-date=2021-05-30 |website=Statista |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 5glks9w3n9pmsh9ykknkoy9ve3rta9s 3661585 3661583 2026-09-26T16:10:53Z 1nter pares 146705 /* Инфлюенсерлер */ 3661585 wikitext text/x-wiki '''Пайдаланушы профилі''' — пайдаланушымен байланысты баптаулар мен ақпараттар жиынтығы. Онда аты-жөні, жасы, портреттік фотосуреті сияқты сол адамды анықтау үшін пайдаланылатын маңызды мәліметтер, сондай-ақ білімі немесе тәжірибесі сияқты жеке сипаттамалары қамтылады.<ref>{{Cite web |title=User profiles – Digital Guides |url=https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |access-date=2021-05-14 |website=guides.service.gov.au |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304065459/https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |url-status=dead }}</ref> Профильде көрсетілетін ақпараттың көлемі мен маңыздылығы көбіне ол орналасқан платформаның қажеттіліктеріне байланысты. [[LinkedIn]] сияқты әлеуметтік желі сайттары адам туралы көбірек мәліметті талап етеді, ал [[YouTube]] және [[X (әлеуметтік желі)|X]] сияқты әлеуметтік медиа сипаты басым басқа сайттарға мұндай маңызды ақпараттың соншалықты көп мөлшері қажет емес. Пайдаланушы профильдері көбіне Facebook, Instagram және LinkedIn сияқты [[әлеуметтік медиа]] сайттарында кездеседі және адамның негізгі ерекшеліктері мен қасиеттерін көрсететін ерікті [[цифрлық сәйкестік]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last=Massari |first=Luisa |date=1 September 2010 |title=Analysis of MySpace user profiles |url=https://doi.org/10.1007/s10796-009-9206-8 |journal=Information Systems Frontiers |language=en |volume=12 |issue=4 |pages=361–367 |doi=10.1007/s10796-009-9206-8 |issn=1572-9419 |s2cid=13223470|url-access=subscription }}</ref> [[Дербес компьютер|Дербес компьютерлерде]] және [[операциялық жүйе]]лерде пайдаланушы профильдері файлдарды, баптауларды және құжаттарды «аккаунттар» деп аталатын жекелеген пайдаланушы орталары бойынша бөлуге қызмет етеді, бұл операциялық жүйені пайдаланушыға ыңғайлырақ әрі оның қажеттіліктеріне бейімделген етеді.<ref>{{Cite web |last=Russinovich |first=Mark |title=User Account Control Inside Windows 7 |url=https://www.tweakhound.com/uac_pdfback/User%20Account%20Control_%20Inside%20Windows%207%20User%20Account%20Control%20_%20Microsoft%20Docs.pdf }}</ref> Физикалық пайдаланушы профильдері құқықтық жүйеде адамның жеке басын анықтау үшін қолданылатын паспорттар, жүргізуші куәліктері және заңдық құжаттар сияқты жеке басты куәландыратын құжаттар қызметін атқарады. [[Сурет:User profile personal details.png|thumb|Кәдімгі пайдаланушы профилі]] Пайдаланушы профилін [[Пайдаланушыны модельдеу|пайдаланушы моделінің]] компьютерлік көрінісі ретінде де қарастыруға болады. Пайдаланушы моделі — жекелеген пайдаланушының белгілі бір сипаттамаларын тіркеу үшін қолданылатын (деректер) құрылымы, ал пайдаланушы профилін қалыптастыру үдерісі пайдаланушыны модельдеу<ref>{{Cite journal |last1=Piao |first1=Guangyuan |last2=Breslin |first2=John G. |year=2018 |title=Inferring User Interests in Microblogging Social Networks: A Survey |journal=User Modeling and User-Adapted Interaction |volume=28 |issue=3 |pages=277–329 |arxiv=1712.07691 |doi=10.1007/s11257-018-9207-8 |s2cid=3847937}}</ref> немесе [[Профильдеу (ақпараттану)|профильдеу]] деп аталады. == Шығу тегі == Пайдаланушы профильдерінің шығу тегін [[паспорт]]тың пайда болуымен байланыстыруға болады. Паспорт — [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін Ұлттар Лигасында жүргізілген келіссөздердің нәтижесінде 1920 жылы міндетті болған жеке басты куәландыратын құжат.<ref name="auto6">{{Cite web |date=23 September 2014 |title=The history of the passport |url=https://thewest.com.au/news/the-history-of-the-passport-ng-ya-377959 |access-date=2021-05-30 |website=The West Australian |language=en}}</ref> Паспорт адамның жеке басы туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде қызмет етті. Соның нәтижесінде адамның шыққан елін анықтау үшін [[1924 жылғы Иммиграция туралы заң]] қабылданды. XXI ғасырда паспорттар адамның жеке басын құқықтық жүйе аясында растаудың кеңінен мойындалған құралы болғандықтан, аса қажетті құжатқа айналды.<ref>{{Cite web |date=16 May 2017 |title=A History of the Passport |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226034943/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |url-status=dead |archive-date=26 February 2021 |access-date=2021-05-14 |website=Travel |language=en}}</ref> [[Цифрлық революция]] мен [[әлеуметтік медиа]] сайттарының пайда болуымен пайдаланушы профильдері пайдаланушы мен жүйе арасындағы өзара әрекеттесуді сипаттайтын ұйымдастырылған деректер жиынтығына айналды.<ref name="auto">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=20 March 2009 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/13961 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=3 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Instagram сияқты әлеуметтік медиа сайттары адамдарға өздері қалаған тұлғалық бейнесі мен имиджін көрсететін профильдер жасауға мүмкіндік береді. Мағыналы өзін-өзі таныстыру үшін профильдегі барлық ақпарат өрістерін толтыру міндетті болмауы мүмкін, бұл адамдарға өздері үшін ең маңызды қасиеттерді көрсету арқылы қандай бірегейлікті ұсынғысы келетінін көбірек бақылауға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite conference |last1=Hu |first1=Yuheng |last2=Manikonda |first2=Lydia |last3=Kambhampati |first3=Subbarao |date=16 May 2014 |title=What We Instagram: A First Analysis of Instagram Photo Content and User Types |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/14578 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=8 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Жеке пайдаланушы профилі — адамның әлеуметтік желіні пайдалану тәжірибесінің негізгі элементтерінің бірі, оның қоғамдық бірегейлігі осы профиль төңірегінде қалыптасады.<ref name=":1" /> == Пайдаланушы профильдерінің түрлері == Пайдаланушы профилінде белгілі бір адамға тән ақпарат, баптаулар және/немесе сипаттамалар қамтылса, ол кез келген форматта болуы мүмкін. Пайдаланушы профильдерінің ең кең тараған түрлеріне Facebook және Instagram сияқты фото және бейне бөлісу сайттарындағы профильдер, [[Microsoft Windows|Windows]] және [[macOS]] сияқты операциялық жүйелердегі аккаунттар, сондай-ақ паспорттар мен жүргізуші куәліктері сияқты физикалық құжаттар жатады.<ref>{{Cite web |last=Team |first=LoginRadius |title=User Profile |url=https://www.loginradius.com/glossary/user-profile |access-date=2026-06-06 |website=LoginRadius |language=en}}</ref> === Әлеуметтік медиа === Instagram және Facebook сияқты әлеуметтік медиа платформаларында тиімді құрылымдалған пайдаланушы профильдері адамдарға біреу туралы офлайн кездесудегідей немесе соған ұқсас әсер қалыптастыруға мүмкіндік береді.<ref name=":1">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=11 December 2016 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://www.microsoft.com/en-us/research/publication/self-presentation-personality-online-profile-creation/ |conference=Third International Conference on Weblogs and Social Media, ICWSM |language=en-US}}</ref> Әлеуметтік медиа профильдерінің ықшам форматы тіркелу кезінде берілген ақпаратқа сүйене отырып, сипаттамалары мен қызығушылықтары ұқсас адамдарды сәйкестендіру арқылы миллиондаған профильді жылдам сүзуге мүмкіндік береді. Жүргізілген зерттеулер интернеттегі адам туралы әсер қалыптастыру үшін ақпараттың тек «шағын бөлігі»<ref name="auto" /> жеткілікті екенін көрсетеді (Stecher and Counts 2008). Онлайн пайдаланушы профильдері «бетпе-бет» кездесулерге тән мінез-құлық, бет әлпеті және қоршаған орта туралы ақпарат сияқты өзара әрекеттесудің күрделілігін азайтады, соның нәтижесінде пайдаланушының тұлғалық ерекшеліктерін болжау мүмкіндігі артады.<ref>{{Cite web |last=Stecher |first=Kristin |title=Thin Slices of Online Profile Attributes |url=https://www.aaai.org/Papers/ICWSM/2008/ICWSM08-023.pdf }}</ref> Танысуға арналған қосымшалар мен веб-сайттар платформадағы басқа адамдармен өзара әрекеттесу және байланыс орнату үшін адамның пайдаланушы профиліне және онда берілген ақпаратқа толықтай сүйенеді.<ref>{{Cite web |last1=Hancock |first1=Jeffrey T. |last2=Toma |last3=Ellison |title=The Truth about Lying in Online Dating Profiles |url=https://collablab.northwestern.edu/CollabolabDistro/nucmc/p449-hancock.pdf }}</ref> Ұсынылатын ақпаратты пайдаланушы өзі бақылай алатынына қарамастан, онлайн танысу жағдайларында жалған ақпарат беру деңгейі төмен (Hancock, Toma, and Ellison, 2007). Bumble сияқты қосымшалар пайдаланушыларға өз сипаттамалары мен таңдалған сүзгілер негізінде басқа адамдармен «сәйкестенуге» мүмкіндік береді, ал бұл сүзгілер іздеу ауқымын пайдаланушының қалауына қарай тарылтады. Пайдаланушы профиліндегі ақпаратты пайдаланушы өз еркімен көрсетеді және оған бойы, қызығушылықтары, фотосуреттері, жынысы немесе білімі сияқты мәліметтер кіруі мүмкін. Қажетті ақпарат көлемі әр платформаға байланысты өзгереді және ықшам пайдаланушы профилінде қанша ақпарат болуы керектігі жөнінде ортақ пікір аз. Жалпы алғанда, барлық әлеуметтік желі платформаларында адамның профильдік суреті және өзін таныстыруға мүмкіндік беретін «Мен туралы» бөлімі көрсетіледі.<ref>{{Cite web |title=What Is A User Profile? |url=https://www.indicative.com/resource/user-profile/ |access-date=2026-06-06 |website=Indicative |language=en-US}}</ref> === Инфлюенсерлер === [[Инфлюенсер]]лердің пайдаланушы профильдері фотосуреттер, блогтар және [[Твит|твиттер]] сияқты әлеуметтік медиа контенті арқылы аудиторияның көзқарасы мен шешімдеріне ықпал ететін үшінші тарап өкілдері ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last1=Freberg |first1=Karen |last2=Graham |first2=Kristin |last3=McGaughey |first3=Karen |last4=Freberg |first4=Laura A. |date=1 March 2011 |title=Who are the social media influencers? A study of public perceptions of personality |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0363811110001207 |journal=Public Relations Review |language=en |volume=37 |issue=1 |pages=90–92 |doi=10.1016/j.pubrev.2010.11.001 |s2cid=93450895 |issn=0363-8111|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің (SMI) [[Әлеуметтік желі|әлеуметтік медиа платформасы]]нда көбіне көптеген оқырманы болады, бұл олардың аудиториясына ақпараттық ықпал ететін пікір көшбасшылары ретінде танылуына мүмкіндік береді.<ref>{{Cite journal |last1=Magno |first1=Francesca |last2=Cassia |first2=Fabio |date=3 April 2018 |title=The impact of social media influencers in tourism |url=https://doi.org/10.1080/13032917.2018.1476981 |journal=Anatolia |volume=29 |issue=2 |pages=288–290 |doi=10.1080/13032917.2018.1476981 |bibcode=2018Anato..29..288M |issn=1303-2917 |s2cid=169917743|url-access=subscription }}</ref> «[[Инфлюенсерлік маркетинг]]» индустриясы 2018 жылы, фотосурет бөлісуге арналған [[Instagram]] қосымшасының пайдаланушылар саны 1 миллиардтан асқан кезде кеңінен танымал бола бастады,<ref>{{Cite web |title=Instagram hits 1 billion monthly users, up from 800M in September |url=https://techcrunch.com/2018/06/20/instagram-1-billion-users/ |access-date=2021-05-30 |website=TechCrunch |date=20 June 2018 |language=en-US |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021522/https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=3_cc-session_19445865-f82f-466f-9639-f9844056dcbf |url-status=live }}</ref> ал сол жылы Google-да «influencer marketing» сөз тіркесі шамамен 60 000 рет ізделді.<ref>{{Cite web |title=[Timeline] A Brief History of Influencers |url=https://www.socialmediatoday.com/news/timeline-a-brief-history-of-influencers/554377/ |access-date=2021-05-30 |website=Social Media Today |language=en-US}}</ref> Инфлюенсерлердің пайдаланушы профильдерінде олардың мақсатты аудиториясының қажеттіліктері мен қалауына сай келетін бірегей сауда ұсынысы немесе өзгеше әрі тартымды қоғамдық бейнесі болады.<ref>{{Cite journal |last1=Khamis |first1=Susie |last2=Ang |first2=Lawrence |last3=Welling |first3=Raymond |date=3 April 2017 |title=Self-branding, 'micro-celebrity' and the rise of Social Media Influencers |url=https://doi.org/10.1080/19392397.2016.1218292 |journal=Celebrity Studies |volume=8 |issue=2 |pages=191–208 |doi=10.1080/19392397.2016.1218292 |issn=1939-2397 |hdl-access=free |hdl=10453/98736 |s2cid=59289264|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің профильдері өнімдер туралы ақпарат пен соңғы жарнамалық ұсыныстарды жариялайды және өздерінің онлайн-бейнесін сақтау үшін оқырмандарымен үнемі өзара әрекеттеседі.<ref>Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36. Chicago</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлері қолдаған хабарламалар көбіне сенімді әрі иланымды деп қабылданады: жүргізілген зерттеуде оқырмандардың 82%-ы өздерінің сүйікті инфлюенсерінің кеңестерін орындауға бейім болған.<ref name=":2">Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36.</ref> Бұл жарнама берушілерге онлайн пайдаланушы профильдері мен олардың аудиториямен қалыптасқан байланысын пайдаланып, жас және тар мақсатты аудиторияларға бағытталуға мүмкіндік береді.<ref name=":2" /> Нарықтық зерттеуге сәйкес, әлеуметтік медиа профильдері арқылы жүргізілетін инфлюенсерлік маркетинг дәстүрлі маркетингке қарағанда 11 есе жоғары қайтарым береді, өйткені инфлюенсерлер тар аудитория сегментімен тиімдірек байланыс орната алады.<ref name=":2" /> Ең танымал инфлюенсерлердің қатарына [[Криштиану Роналду]] сияқты спорт жұлдыздары және [[АҚШ кинематографы|Голливуд]] өкілдері [[Дуэйн Джонсон]] мен [[Кайли Дженнер]] жатады; олардың әрқайсысының 200 миллионнан астам оқырманы бар.<ref>{{Cite web |title=Most followed accounts on Instagram 2021 |url=https://www.statista.com/statistics/421169/most-followers-instagram/ |access-date=2021-05-30 |website=Statista |language=en}}</ref> === Электрондық коммерция === [[Amazon (компания)|Amazon]] сияқты онлайн сауда немесе [[Электрондық коммерция|электрондық коммерция]] веб-сайттары сатып алуға ұсынылатын тауарлар тізімін жасау үшін тұтынушының пайдаланушы профиліндегі ақпарат пен оның қызығушылықтарын пайдаланады. Ұсыну алгоритмдері ұсыныстарды қалыптастыру үшін пайдаланушының демографиялық деректерін, тарихын және сүйікті әртістерін талдайды. Дүкен пайдаланушының өзгеріп отыратын қажеттіліктері мен қалауына жылдам бейімделеді, ал нақты уақыттағы нәтижелер жарты секунд ішінде жасалуы тиіс.<ref name="auto4">{{Cite journal |last1=Linden |first1=G. |last2=Smith |first2=B. |last3=York |first3=J. |date=January 2003 |title=Amazon.com recommendations: item-to-item collaborative filtering |journal=IEEE Internet Computing |volume=7 |issue=1 |pages=76–80 |doi=10.1109/MIC.2003.1167344 |s2cid=14604122 |issn=1941-0131}}</ref> Жаңа профильдерде алгоритмдер талдай алатын ақпарат көлемі табиғи түрде шектеулі болады, ал тұтынушының әрбір әрекеттесуінен алынатын деректер құнды ақпарат береді және әрбір жеке профильмен байланыстырылған [[деректер қоры]]нда сақталады.<ref name="auto4" /> Электрондық коммерция веб-сайттарындағы пайдаланушы профильдері сатушылардың сатылымын арттыруға да қызмет етеді: сатып алушының таңдау ауқымын кеңейту үшін оған «осы тауарды сатып алған тұтынушылар мыналарды да сатып алды» қағидасы бойынша басқа өнімдер ұсынылады.<ref name="auto3">Chen, Hsuanwei Michelle. "Do online recommendations matter?--A multimodal investigation of Amazon's co-purchase network." ''Journal of Digital Information Management'', vol. 13, no. 3, 2015, p. 176+. ''Gale Academic OneFile'', link.gale.com/apps/doc/A428095490/AONE?u=slnsw_public&sid=bookmark-AONE&xid=b8236c5e. Accessed 30 May 2021.</ref> Жүргізілген зерттеу пайдаланушы профильдері мен ұсыну алгоритмдерінің байланысты өнімдердің сатылымына және адамның жалпы шығынына елеулі әсер ететінін көрсетті.<ref name="auto3" /> «[[Бірлескен сүзгілеу|бірлескен сүзгілеу]]» деп аталатын үдеріс мінез-құлқы ұқсас басқа профильдер білдірген пікірлер негізінде белгілі бір пайдаланушыны қызықтыруы мүмкін ортақ өнімдерді талдауға тырысады.<ref>Mu, Ruihui, and Xiaoqin Zeng. "Collaborative Filtering Recommendation Algorithm Based on Knowledge Graph." ''Mathematical Problems in Engineering'', vol. 2018, 2018, p. NA. ''Gale Academic OneFile'', link.gale.com/apps/doc/A609852528/AONE?u=slnsw_public&sid=bookmark-AONE&xid=6329f474. Accessed 30 May 2021.</ref> Өнімдер рейтингі, сатушылар рейтингі және пікірлер сияқты мүмкіндіктер жеке пайдаланушы профильдеріне ұсыну алгоритмдеріне үлес қосуға, [[қолайсыз іріктеу]]ді азайтуға және Amazon-ның жаңылыстыратын өнімдерге мүлдем төзбеу саясатына сай [[онлайн сауда алаңы]]н қалыптастыруға қатысуға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite web |title=Amazon.com Help: Customer Reviews |url=https://www.amazon.com/gp/help/customer/display.html?nodeId=G3UA5WC5S5UUKB5G |access-date=2021-05-30 |website=www.amazon.com}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 1561z3swj31pmocnk4ypancjm2edrx6 3661586 3661585 2026-09-26T16:11:15Z 1nter pares 146705 3661586 wikitext text/x-wiki '''Пайдаланушы профилі''' — пайдаланушымен байланысты баптаулар мен ақпараттар жиынтығы. Онда аты-жөні, жасы, портреттік фотосуреті сияқты сол адамды анықтау үшін пайдаланылатын маңызды мәліметтер, сондай-ақ білімі немесе тәжірибесі сияқты жеке сипаттамалары қамтылады.<ref>{{Cite web |title=User profiles – Digital Guides |url=https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |access-date=2021-05-14 |website=guides.service.gov.au |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304065459/https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |url-status=dead }}</ref> Профильде көрсетілетін ақпараттың көлемі мен маңыздылығы көбіне ол орналасқан платформаның қажеттіліктеріне байланысты. [[LinkedIn]] сияқты әлеуметтік желі сайттары адам туралы көбірек мәліметті талап етеді, ал [[YouTube]] және [[X (әлеуметтік желі)|X]] сияқты әлеуметтік медиа сипаты басым басқа сайттарға мұндай маңызды ақпараттың соншалықты көп мөлшері қажет емес. Пайдаланушы профильдері көбіне Facebook, Instagram және LinkedIn сияқты [[әлеуметтік медиа]] сайттарында кездеседі және адамның негізгі ерекшеліктері мен қасиеттерін көрсететін ерікті [[цифрлық сәйкестік]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last=Massari |first=Luisa |date=1 September 2010 |title=Analysis of MySpace user profiles |url=https://doi.org/10.1007/s10796-009-9206-8 |journal=Information Systems Frontiers |language=en |volume=12 |issue=4 |pages=361–367 |doi=10.1007/s10796-009-9206-8 |issn=1572-9419 |s2cid=13223470|url-access=subscription }}</ref> [[Дербес компьютер|Дербес компьютерлерде]] және [[операциялық жүйе]]лерде пайдаланушы профильдері файлдарды, баптауларды және құжаттарды «аккаунттар» деп аталатын жекелеген пайдаланушы орталары бойынша бөлуге қызмет етеді, бұл операциялық жүйені пайдаланушыға ыңғайлырақ әрі оның қажеттіліктеріне бейімделген етеді.<ref>{{Cite web |last=Russinovich |first=Mark |title=User Account Control Inside Windows 7 |url=https://www.tweakhound.com/uac_pdfback/User%20Account%20Control_%20Inside%20Windows%207%20User%20Account%20Control%20_%20Microsoft%20Docs.pdf }}</ref> Физикалық пайдаланушы профильдері құқықтық жүйеде адамның жеке басын анықтау үшін қолданылатын паспорттар, жүргізуші куәліктері және заңдық құжаттар сияқты жеке басты куәландыратын құжаттар қызметін атқарады. [[Сурет:User profile personal details.png|thumb|Кәдімгі пайдаланушы профилі]] Пайдаланушы профилін [[Пайдаланушыны модельдеу|пайдаланушы моделінің]] компьютерлік көрінісі ретінде де қарастыруға болады. Пайдаланушы моделі — жекелеген пайдаланушының белгілі бір сипаттамаларын тіркеу үшін қолданылатын (деректер) құрылымы, ал пайдаланушы профилін қалыптастыру үдерісі пайдаланушыны модельдеу<ref>{{Cite journal |last1=Piao |first1=Guangyuan |last2=Breslin |first2=John G. |year=2018 |title=Inferring User Interests in Microblogging Social Networks: A Survey |journal=User Modeling and User-Adapted Interaction |volume=28 |issue=3 |pages=277–329 |arxiv=1712.07691 |doi=10.1007/s11257-018-9207-8 |s2cid=3847937}}</ref> немесе [[Профильдеу (ақпараттану)|профильдеу]] деп аталады. == Шығу тегі == Пайдаланушы профильдерінің шығу тегін [[паспорт]]тың пайда болуымен байланыстыруға болады. Паспорт — [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін Ұлттар Лигасында жүргізілген келіссөздердің нәтижесінде 1920 жылы міндетті болған жеке басты куәландыратын құжат.<ref name="auto6">{{Cite web |date=23 September 2014 |title=The history of the passport |url=https://thewest.com.au/news/the-history-of-the-passport-ng-ya-377959 |access-date=2021-05-30 |website=The West Australian |language=en}}</ref> Паспорт адамның жеке басы туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде қызмет етті. Соның нәтижесінде адамның шыққан елін анықтау үшін [[1924 жылғы Иммиграция туралы заң]] қабылданды. XXI ғасырда паспорттар адамның жеке басын құқықтық жүйе аясында растаудың кеңінен мойындалған құралы болғандықтан, аса қажетті құжатқа айналды.<ref>{{Cite web |date=16 May 2017 |title=A History of the Passport |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226034943/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |url-status=dead |archive-date=26 February 2021 |access-date=2021-05-14 |website=Travel |language=en}}</ref> [[Цифрлық революция]] мен [[әлеуметтік медиа]] сайттарының пайда болуымен пайдаланушы профильдері пайдаланушы мен жүйе арасындағы өзара әрекеттесуді сипаттайтын ұйымдастырылған деректер жиынтығына айналды.<ref name="auto">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=20 March 2009 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/13961 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=3 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Instagram сияқты әлеуметтік медиа сайттары адамдарға өздері қалаған тұлғалық бейнесі мен имиджін көрсететін профильдер жасауға мүмкіндік береді. Мағыналы өзін-өзі таныстыру үшін профильдегі барлық ақпарат өрістерін толтыру міндетті болмауы мүмкін, бұл адамдарға өздері үшін ең маңызды қасиеттерді көрсету арқылы қандай бірегейлікті ұсынғысы келетінін көбірек бақылауға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite conference |last1=Hu |first1=Yuheng |last2=Manikonda |first2=Lydia |last3=Kambhampati |first3=Subbarao |date=16 May 2014 |title=What We Instagram: A First Analysis of Instagram Photo Content and User Types |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/14578 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=8 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Жеке пайдаланушы профилі — адамның әлеуметтік желіні пайдалану тәжірибесінің негізгі элементтерінің бірі, оның қоғамдық бірегейлігі осы профиль төңірегінде қалыптасады.<ref name=":1" /> == Пайдаланушы профильдерінің түрлері == Пайдаланушы профилінде белгілі бір адамға тән ақпарат, баптаулар және/немесе сипаттамалар қамтылса, ол кез келген форматта болуы мүмкін. Пайдаланушы профильдерінің ең кең тараған түрлеріне Facebook және Instagram сияқты фото және бейне бөлісу сайттарындағы профильдер, [[Microsoft Windows|Windows]] және [[macOS]] сияқты операциялық жүйелердегі аккаунттар, сондай-ақ паспорттар мен жүргізуші куәліктері сияқты физикалық құжаттар жатады.<ref>{{Cite web |last=Team |first=LoginRadius |title=User Profile |url=https://www.loginradius.com/glossary/user-profile |access-date=2026-06-06 |website=LoginRadius |language=en}}</ref> === Әлеуметтік медиа === Instagram және Facebook сияқты әлеуметтік медиа платформаларында тиімді құрылымдалған пайдаланушы профильдері адамдарға біреу туралы офлайн кездесудегідей немесе соған ұқсас әсер қалыптастыруға мүмкіндік береді.<ref name=":1">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=11 December 2016 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://www.microsoft.com/en-us/research/publication/self-presentation-personality-online-profile-creation/ |conference=Third International Conference on Weblogs and Social Media, ICWSM |language=en-US}}</ref> Әлеуметтік медиа профильдерінің ықшам форматы тіркелу кезінде берілген ақпаратқа сүйене отырып, сипаттамалары мен қызығушылықтары ұқсас адамдарды сәйкестендіру арқылы миллиондаған профильді жылдам сүзуге мүмкіндік береді. Жүргізілген зерттеулер интернеттегі адам туралы әсер қалыптастыру үшін ақпараттың тек «шағын бөлігі»<ref name="auto" /> жеткілікті екенін көрсетеді (Stecher and Counts 2008). Онлайн пайдаланушы профильдері «бетпе-бет» кездесулерге тән мінез-құлық, бет әлпеті және қоршаған орта туралы ақпарат сияқты өзара әрекеттесудің күрделілігін азайтады, соның нәтижесінде пайдаланушының тұлғалық ерекшеліктерін болжау мүмкіндігі артады.<ref>{{Cite web |last=Stecher |first=Kristin |title=Thin Slices of Online Profile Attributes |url=https://www.aaai.org/Papers/ICWSM/2008/ICWSM08-023.pdf }}</ref> Танысуға арналған қосымшалар мен веб-сайттар платформадағы басқа адамдармен өзара әрекеттесу және байланыс орнату үшін адамның пайдаланушы профиліне және онда берілген ақпаратқа толықтай сүйенеді.<ref>{{Cite web |last1=Hancock |first1=Jeffrey T. |last2=Toma |last3=Ellison |title=The Truth about Lying in Online Dating Profiles |url=https://collablab.northwestern.edu/CollabolabDistro/nucmc/p449-hancock.pdf }}</ref> Ұсынылатын ақпаратты пайдаланушы өзі бақылай алатынына қарамастан, онлайн танысу жағдайларында жалған ақпарат беру деңгейі төмен (Hancock, Toma, and Ellison, 2007). Bumble сияқты қосымшалар пайдаланушыларға өз сипаттамалары мен таңдалған сүзгілер негізінде басқа адамдармен «сәйкестенуге» мүмкіндік береді, ал бұл сүзгілер іздеу ауқымын пайдаланушының қалауына қарай тарылтады. Пайдаланушы профиліндегі ақпаратты пайдаланушы өз еркімен көрсетеді және оған бойы, қызығушылықтары, фотосуреттері, жынысы немесе білімі сияқты мәліметтер кіруі мүмкін. Қажетті ақпарат көлемі әр платформаға байланысты өзгереді және ықшам пайдаланушы профилінде қанша ақпарат болуы керектігі жөнінде ортақ пікір аз. Жалпы алғанда, барлық әлеуметтік желі платформаларында адамның профильдік суреті және өзін таныстыруға мүмкіндік беретін «Мен туралы» бөлімі көрсетіледі.<ref>{{Cite web |title=What Is A User Profile? |url=https://www.indicative.com/resource/user-profile/ |access-date=2026-06-06 |website=Indicative |language=en-US}}</ref> === Инфлюенсерлер === [[Инфлюенсер]]лердің пайдаланушы профильдері фотосуреттер, блогтар және [[Твит|твиттер]] сияқты әлеуметтік медиа контенті арқылы аудиторияның көзқарасы мен шешімдеріне ықпал ететін үшінші тарап өкілдері ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last1=Freberg |first1=Karen |last2=Graham |first2=Kristin |last3=McGaughey |first3=Karen |last4=Freberg |first4=Laura A. |date=1 March 2011 |title=Who are the social media influencers? A study of public perceptions of personality |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0363811110001207 |journal=Public Relations Review |language=en |volume=37 |issue=1 |pages=90–92 |doi=10.1016/j.pubrev.2010.11.001 |s2cid=93450895 |issn=0363-8111|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің (SMI) [[Әлеуметтік желі|әлеуметтік медиа платформасы]]нда көбіне көптеген оқырманы болады, бұл олардың аудиториясына ақпараттық ықпал ететін пікір көшбасшылары ретінде танылуына мүмкіндік береді.<ref>{{Cite journal |last1=Magno |first1=Francesca |last2=Cassia |first2=Fabio |date=3 April 2018 |title=The impact of social media influencers in tourism |url=https://doi.org/10.1080/13032917.2018.1476981 |journal=Anatolia |volume=29 |issue=2 |pages=288–290 |doi=10.1080/13032917.2018.1476981 |bibcode=2018Anato..29..288M |issn=1303-2917 |s2cid=169917743|url-access=subscription }}</ref> «[[Инфлюенсерлік маркетинг]]» индустриясы 2018 жылы, фотосурет бөлісуге арналған [[Instagram]] қосымшасының пайдаланушылар саны 1 миллиардтан асқан кезде кеңінен танымал бола бастады,<ref>{{Cite web |title=Instagram hits 1 billion monthly users, up from 800M in September |url=https://techcrunch.com/2018/06/20/instagram-1-billion-users/ |access-date=2021-05-30 |website=TechCrunch |date=20 June 2018 |language=en-US |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021522/https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=3_cc-session_19445865-f82f-466f-9639-f9844056dcbf |url-status=live }}</ref> ал сол жылы Google-да «influencer marketing» сөз тіркесі шамамен 60 000 рет ізделді.<ref>{{Cite web |title=[Timeline] A Brief History of Influencers |url=https://www.socialmediatoday.com/news/timeline-a-brief-history-of-influencers/554377/ |access-date=2021-05-30 |website=Social Media Today |language=en-US}}</ref> Инфлюенсерлердің пайдаланушы профильдерінде олардың мақсатты аудиториясының қажеттіліктері мен қалауына сай келетін бірегей сауда ұсынысы немесе өзгеше әрі тартымды қоғамдық бейнесі болады.<ref>{{Cite journal |last1=Khamis |first1=Susie |last2=Ang |first2=Lawrence |last3=Welling |first3=Raymond |date=3 April 2017 |title=Self-branding, 'micro-celebrity' and the rise of Social Media Influencers |url=https://doi.org/10.1080/19392397.2016.1218292 |journal=Celebrity Studies |volume=8 |issue=2 |pages=191–208 |doi=10.1080/19392397.2016.1218292 |issn=1939-2397 |hdl-access=free |hdl=10453/98736 |s2cid=59289264|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің профильдері өнімдер туралы ақпарат пен соңғы жарнамалық ұсыныстарды жариялайды және өздерінің онлайн-бейнесін сақтау үшін оқырмандарымен үнемі өзара әрекеттеседі.<ref>Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36. Chicago</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлері қолдаған хабарламалар көбіне сенімді әрі иланымды деп қабылданады: жүргізілген зерттеуде оқырмандардың 82%-ы өздерінің сүйікті инфлюенсерінің кеңестерін орындауға бейім болған.<ref name=":2">Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36.</ref> Бұл жарнама берушілерге онлайн пайдаланушы профильдері мен олардың аудиториямен қалыптасқан байланысын пайдаланып, жас және тар мақсатты аудиторияларға бағытталуға мүмкіндік береді.<ref name=":2" /> Нарықтық зерттеуге сәйкес, әлеуметтік медиа профильдері арқылы жүргізілетін инфлюенсерлік маркетинг дәстүрлі маркетингке қарағанда 11 есе жоғары қайтарым береді, өйткені инфлюенсерлер тар аудитория сегментімен тиімдірек байланыс орната алады.<ref name=":2" /> Ең танымал инфлюенсерлердің қатарына [[Криштиану Роналду]] сияқты спорт жұлдыздары және [[АҚШ кинематографы|Голливуд]] өкілдері [[Дуэйн Джонсон]] мен [[Кайли Дженнер]] жатады; олардың әрқайсысының 200 миллионнан астам оқырманы бар.<ref>{{Cite web |title=Most followed accounts on Instagram 2021 |url=https://www.statista.com/statistics/421169/most-followers-instagram/ |access-date=2021-05-30 |website=Statista |language=en}}</ref> === Электрондық коммерция === [[Amazon.com|Amazon]] сияқты онлайн сауда немесе [[Электрондық коммерция|электрондық коммерция]] веб-сайттары сатып алуға ұсынылатын тауарлар тізімін жасау үшін тұтынушының пайдаланушы профиліндегі ақпарат пен оның қызығушылықтарын пайдаланады. Ұсыну алгоритмдері ұсыныстарды қалыптастыру үшін пайдаланушының демографиялық деректерін, тарихын және сүйікті әртістерін талдайды. Дүкен пайдаланушының өзгеріп отыратын қажеттіліктері мен қалауына жылдам бейімделеді, ал нақты уақыттағы нәтижелер жарты секунд ішінде жасалуы тиіс.<ref name="auto4">{{Cite journal |last1=Linden |first1=G. |last2=Smith |first2=B. |last3=York |first3=J. |date=January 2003 |title=Amazon.com recommendations: item-to-item collaborative filtering |journal=IEEE Internet Computing |volume=7 |issue=1 |pages=76–80 |doi=10.1109/MIC.2003.1167344 |s2cid=14604122 |issn=1941-0131}}</ref> Жаңа профильдерде алгоритмдер талдай алатын ақпарат көлемі табиғи түрде шектеулі болады, ал тұтынушының әрбір әрекеттесуінен алынатын деректер құнды ақпарат береді және әрбір жеке профильмен байланыстырылған [[деректер қоры]]нда сақталады.<ref name="auto4" /> Электрондық коммерция веб-сайттарындағы пайдаланушы профильдері сатушылардың сатылымын арттыруға да қызмет етеді: сатып алушының таңдау ауқымын кеңейту үшін оған «осы тауарды сатып алған тұтынушылар мыналарды да сатып алды» қағидасы бойынша басқа өнімдер ұсынылады.<ref name="auto3">Chen, Hsuanwei Michelle. "Do online recommendations matter?--A multimodal investigation of Amazon's co-purchase network." ''Journal of Digital Information Management'', vol. 13, no. 3, 2015, p. 176+. ''Gale Academic OneFile'', link.gale.com/apps/doc/A428095490/AONE?u=slnsw_public&sid=bookmark-AONE&xid=b8236c5e. Accessed 30 May 2021.</ref> Жүргізілген зерттеу пайдаланушы профильдері мен ұсыну алгоритмдерінің байланысты өнімдердің сатылымына және адамның жалпы шығынына елеулі әсер ететінін көрсетті.<ref name="auto3" /> «[[Бірлескен сүзгілеу|бірлескен сүзгілеу]]» деп аталатын үдеріс мінез-құлқы ұқсас басқа профильдер білдірген пікірлер негізінде белгілі бір пайдаланушыны қызықтыруы мүмкін ортақ өнімдерді талдауға тырысады.<ref>Mu, Ruihui, and Xiaoqin Zeng. "Collaborative Filtering Recommendation Algorithm Based on Knowledge Graph." ''Mathematical Problems in Engineering'', vol. 2018, 2018, p. NA. ''Gale Academic OneFile'', link.gale.com/apps/doc/A609852528/AONE?u=slnsw_public&sid=bookmark-AONE&xid=6329f474. Accessed 30 May 2021.</ref> Өнімдер рейтингі, сатушылар рейтингі және пікірлер сияқты мүмкіндіктер жеке пайдаланушы профильдеріне ұсыну алгоритмдеріне үлес қосуға, [[қолайсыз іріктеу]]ді азайтуға және Amazon-ның жаңылыстыратын өнімдерге мүлдем төзбеу саясатына сай [[онлайн сауда алаңы]]н қалыптастыруға қатысуға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite web |title=Amazon.com Help: Customer Reviews |url=https://www.amazon.com/gp/help/customer/display.html?nodeId=G3UA5WC5S5UUKB5G |access-date=2021-05-30 |website=www.amazon.com}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} k7urxeprzbrxll7dxngubs199d2y816 3661587 3661586 2026-09-26T16:13:47Z 1nter pares 146705 /* Электрондық коммерция */ 3661587 wikitext text/x-wiki '''Пайдаланушы профилі''' — пайдаланушымен байланысты баптаулар мен ақпараттар жиынтығы. Онда аты-жөні, жасы, портреттік фотосуреті сияқты сол адамды анықтау үшін пайдаланылатын маңызды мәліметтер, сондай-ақ білімі немесе тәжірибесі сияқты жеке сипаттамалары қамтылады.<ref>{{Cite web |title=User profiles – Digital Guides |url=https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |access-date=2021-05-14 |website=guides.service.gov.au |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304065459/https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |url-status=dead }}</ref> Профильде көрсетілетін ақпараттың көлемі мен маңыздылығы көбіне ол орналасқан платформаның қажеттіліктеріне байланысты. [[LinkedIn]] сияқты әлеуметтік желі сайттары адам туралы көбірек мәліметті талап етеді, ал [[YouTube]] және [[X (әлеуметтік желі)|X]] сияқты әлеуметтік медиа сипаты басым басқа сайттарға мұндай маңызды ақпараттың соншалықты көп мөлшері қажет емес. Пайдаланушы профильдері көбіне Facebook, Instagram және LinkedIn сияқты [[әлеуметтік медиа]] сайттарында кездеседі және адамның негізгі ерекшеліктері мен қасиеттерін көрсететін ерікті [[цифрлық сәйкестік]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last=Massari |first=Luisa |date=1 September 2010 |title=Analysis of MySpace user profiles |url=https://doi.org/10.1007/s10796-009-9206-8 |journal=Information Systems Frontiers |language=en |volume=12 |issue=4 |pages=361–367 |doi=10.1007/s10796-009-9206-8 |issn=1572-9419 |s2cid=13223470|url-access=subscription }}</ref> [[Дербес компьютер|Дербес компьютерлерде]] және [[операциялық жүйе]]лерде пайдаланушы профильдері файлдарды, баптауларды және құжаттарды «аккаунттар» деп аталатын жекелеген пайдаланушы орталары бойынша бөлуге қызмет етеді, бұл операциялық жүйені пайдаланушыға ыңғайлырақ әрі оның қажеттіліктеріне бейімделген етеді.<ref>{{Cite web |last=Russinovich |first=Mark |title=User Account Control Inside Windows 7 |url=https://www.tweakhound.com/uac_pdfback/User%20Account%20Control_%20Inside%20Windows%207%20User%20Account%20Control%20_%20Microsoft%20Docs.pdf }}</ref> Физикалық пайдаланушы профильдері құқықтық жүйеде адамның жеке басын анықтау үшін қолданылатын паспорттар, жүргізуші куәліктері және заңдық құжаттар сияқты жеке басты куәландыратын құжаттар қызметін атқарады. [[Сурет:User profile personal details.png|thumb|Кәдімгі пайдаланушы профилі]] Пайдаланушы профилін [[Пайдаланушыны модельдеу|пайдаланушы моделінің]] компьютерлік көрінісі ретінде де қарастыруға болады. Пайдаланушы моделі — жекелеген пайдаланушының белгілі бір сипаттамаларын тіркеу үшін қолданылатын (деректер) құрылымы, ал пайдаланушы профилін қалыптастыру үдерісі пайдаланушыны модельдеу<ref>{{Cite journal |last1=Piao |first1=Guangyuan |last2=Breslin |first2=John G. |year=2018 |title=Inferring User Interests in Microblogging Social Networks: A Survey |journal=User Modeling and User-Adapted Interaction |volume=28 |issue=3 |pages=277–329 |arxiv=1712.07691 |doi=10.1007/s11257-018-9207-8 |s2cid=3847937}}</ref> немесе [[Профильдеу (ақпараттану)|профильдеу]] деп аталады. == Шығу тегі == Пайдаланушы профильдерінің шығу тегін [[паспорт]]тың пайда болуымен байланыстыруға болады. Паспорт — [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін Ұлттар Лигасында жүргізілген келіссөздердің нәтижесінде 1920 жылы міндетті болған жеке басты куәландыратын құжат.<ref name="auto6">{{Cite web |date=23 September 2014 |title=The history of the passport |url=https://thewest.com.au/news/the-history-of-the-passport-ng-ya-377959 |access-date=2021-05-30 |website=The West Australian |language=en}}</ref> Паспорт адамның жеке басы туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде қызмет етті. Соның нәтижесінде адамның шыққан елін анықтау үшін [[1924 жылғы Иммиграция туралы заң]] қабылданды. XXI ғасырда паспорттар адамның жеке басын құқықтық жүйе аясында растаудың кеңінен мойындалған құралы болғандықтан, аса қажетті құжатқа айналды.<ref>{{Cite web |date=16 May 2017 |title=A History of the Passport |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226034943/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |url-status=dead |archive-date=26 February 2021 |access-date=2021-05-14 |website=Travel |language=en}}</ref> [[Цифрлық революция]] мен [[әлеуметтік медиа]] сайттарының пайда болуымен пайдаланушы профильдері пайдаланушы мен жүйе арасындағы өзара әрекеттесуді сипаттайтын ұйымдастырылған деректер жиынтығына айналды.<ref name="auto">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=20 March 2009 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/13961 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=3 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Instagram сияқты әлеуметтік медиа сайттары адамдарға өздері қалаған тұлғалық бейнесі мен имиджін көрсететін профильдер жасауға мүмкіндік береді. Мағыналы өзін-өзі таныстыру үшін профильдегі барлық ақпарат өрістерін толтыру міндетті болмауы мүмкін, бұл адамдарға өздері үшін ең маңызды қасиеттерді көрсету арқылы қандай бірегейлікті ұсынғысы келетінін көбірек бақылауға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite conference |last1=Hu |first1=Yuheng |last2=Manikonda |first2=Lydia |last3=Kambhampati |first3=Subbarao |date=16 May 2014 |title=What We Instagram: A First Analysis of Instagram Photo Content and User Types |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/14578 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=8 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Жеке пайдаланушы профилі — адамның әлеуметтік желіні пайдалану тәжірибесінің негізгі элементтерінің бірі, оның қоғамдық бірегейлігі осы профиль төңірегінде қалыптасады.<ref name=":1" /> == Пайдаланушы профильдерінің түрлері == Пайдаланушы профилінде белгілі бір адамға тән ақпарат, баптаулар және/немесе сипаттамалар қамтылса, ол кез келген форматта болуы мүмкін. Пайдаланушы профильдерінің ең кең тараған түрлеріне Facebook және Instagram сияқты фото және бейне бөлісу сайттарындағы профильдер, [[Microsoft Windows|Windows]] және [[macOS]] сияқты операциялық жүйелердегі аккаунттар, сондай-ақ паспорттар мен жүргізуші куәліктері сияқты физикалық құжаттар жатады.<ref>{{Cite web |last=Team |first=LoginRadius |title=User Profile |url=https://www.loginradius.com/glossary/user-profile |access-date=2026-06-06 |website=LoginRadius |language=en}}</ref> === Әлеуметтік медиа === Instagram және Facebook сияқты әлеуметтік медиа платформаларында тиімді құрылымдалған пайдаланушы профильдері адамдарға біреу туралы офлайн кездесудегідей немесе соған ұқсас әсер қалыптастыруға мүмкіндік береді.<ref name=":1">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=11 December 2016 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://www.microsoft.com/en-us/research/publication/self-presentation-personality-online-profile-creation/ |conference=Third International Conference on Weblogs and Social Media, ICWSM |language=en-US}}</ref> Әлеуметтік медиа профильдерінің ықшам форматы тіркелу кезінде берілген ақпаратқа сүйене отырып, сипаттамалары мен қызығушылықтары ұқсас адамдарды сәйкестендіру арқылы миллиондаған профильді жылдам сүзуге мүмкіндік береді. Жүргізілген зерттеулер интернеттегі адам туралы әсер қалыптастыру үшін ақпараттың тек «шағын бөлігі»<ref name="auto" /> жеткілікті екенін көрсетеді (Stecher and Counts 2008). Онлайн пайдаланушы профильдері «бетпе-бет» кездесулерге тән мінез-құлық, бет әлпеті және қоршаған орта туралы ақпарат сияқты өзара әрекеттесудің күрделілігін азайтады, соның нәтижесінде пайдаланушының тұлғалық ерекшеліктерін болжау мүмкіндігі артады.<ref>{{Cite web |last=Stecher |first=Kristin |title=Thin Slices of Online Profile Attributes |url=https://www.aaai.org/Papers/ICWSM/2008/ICWSM08-023.pdf }}</ref> Танысуға арналған қосымшалар мен веб-сайттар платформадағы басқа адамдармен өзара әрекеттесу және байланыс орнату үшін адамның пайдаланушы профиліне және онда берілген ақпаратқа толықтай сүйенеді.<ref>{{Cite web |last1=Hancock |first1=Jeffrey T. |last2=Toma |last3=Ellison |title=The Truth about Lying in Online Dating Profiles |url=https://collablab.northwestern.edu/CollabolabDistro/nucmc/p449-hancock.pdf }}</ref> Ұсынылатын ақпаратты пайдаланушы өзі бақылай алатынына қарамастан, онлайн танысу жағдайларында жалған ақпарат беру деңгейі төмен (Hancock, Toma, and Ellison, 2007). Bumble сияқты қосымшалар пайдаланушыларға өз сипаттамалары мен таңдалған сүзгілер негізінде басқа адамдармен «сәйкестенуге» мүмкіндік береді, ал бұл сүзгілер іздеу ауқымын пайдаланушының қалауына қарай тарылтады. Пайдаланушы профиліндегі ақпаратты пайдаланушы өз еркімен көрсетеді және оған бойы, қызығушылықтары, фотосуреттері, жынысы немесе білімі сияқты мәліметтер кіруі мүмкін. Қажетті ақпарат көлемі әр платформаға байланысты өзгереді және ықшам пайдаланушы профилінде қанша ақпарат болуы керектігі жөнінде ортақ пікір аз. Жалпы алғанда, барлық әлеуметтік желі платформаларында адамның профильдік суреті және өзін таныстыруға мүмкіндік беретін «Мен туралы» бөлімі көрсетіледі.<ref>{{Cite web |title=What Is A User Profile? |url=https://www.indicative.com/resource/user-profile/ |access-date=2026-06-06 |website=Indicative |language=en-US}}</ref> === Инфлюенсерлер === [[Инфлюенсер]]лердің пайдаланушы профильдері фотосуреттер, блогтар және [[Твит|твиттер]] сияқты әлеуметтік медиа контенті арқылы аудиторияның көзқарасы мен шешімдеріне ықпал ететін үшінші тарап өкілдері ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last1=Freberg |first1=Karen |last2=Graham |first2=Kristin |last3=McGaughey |first3=Karen |last4=Freberg |first4=Laura A. |date=1 March 2011 |title=Who are the social media influencers? A study of public perceptions of personality |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0363811110001207 |journal=Public Relations Review |language=en |volume=37 |issue=1 |pages=90–92 |doi=10.1016/j.pubrev.2010.11.001 |s2cid=93450895 |issn=0363-8111|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің (SMI) [[Әлеуметтік желі|әлеуметтік медиа платформасы]]нда көбіне көптеген оқырманы болады, бұл олардың аудиториясына ақпараттық ықпал ететін пікір көшбасшылары ретінде танылуына мүмкіндік береді.<ref>{{Cite journal |last1=Magno |first1=Francesca |last2=Cassia |first2=Fabio |date=3 April 2018 |title=The impact of social media influencers in tourism |url=https://doi.org/10.1080/13032917.2018.1476981 |journal=Anatolia |volume=29 |issue=2 |pages=288–290 |doi=10.1080/13032917.2018.1476981 |bibcode=2018Anato..29..288M |issn=1303-2917 |s2cid=169917743|url-access=subscription }}</ref> «[[Инфлюенсерлік маркетинг]]» индустриясы 2018 жылы, фотосурет бөлісуге арналған [[Instagram]] қосымшасының пайдаланушылар саны 1 миллиардтан асқан кезде кеңінен танымал бола бастады,<ref>{{Cite web |title=Instagram hits 1 billion monthly users, up from 800M in September |url=https://techcrunch.com/2018/06/20/instagram-1-billion-users/ |access-date=2021-05-30 |website=TechCrunch |date=20 June 2018 |language=en-US |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021522/https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=3_cc-session_19445865-f82f-466f-9639-f9844056dcbf |url-status=live }}</ref> ал сол жылы Google-да «influencer marketing» сөз тіркесі шамамен 60 000 рет ізделді.<ref>{{Cite web |title=[Timeline] A Brief History of Influencers |url=https://www.socialmediatoday.com/news/timeline-a-brief-history-of-influencers/554377/ |access-date=2021-05-30 |website=Social Media Today |language=en-US}}</ref> Инфлюенсерлердің пайдаланушы профильдерінде олардың мақсатты аудиториясының қажеттіліктері мен қалауына сай келетін бірегей сауда ұсынысы немесе өзгеше әрі тартымды қоғамдық бейнесі болады.<ref>{{Cite journal |last1=Khamis |first1=Susie |last2=Ang |first2=Lawrence |last3=Welling |first3=Raymond |date=3 April 2017 |title=Self-branding, 'micro-celebrity' and the rise of Social Media Influencers |url=https://doi.org/10.1080/19392397.2016.1218292 |journal=Celebrity Studies |volume=8 |issue=2 |pages=191–208 |doi=10.1080/19392397.2016.1218292 |issn=1939-2397 |hdl-access=free |hdl=10453/98736 |s2cid=59289264|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің профильдері өнімдер туралы ақпарат пен соңғы жарнамалық ұсыныстарды жариялайды және өздерінің онлайн-бейнесін сақтау үшін оқырмандарымен үнемі өзара әрекеттеседі.<ref>Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36. Chicago</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлері қолдаған хабарламалар көбіне сенімді әрі иланымды деп қабылданады: жүргізілген зерттеуде оқырмандардың 82%-ы өздерінің сүйікті инфлюенсерінің кеңестерін орындауға бейім болған.<ref name=":2">Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36.</ref> Бұл жарнама берушілерге онлайн пайдаланушы профильдері мен олардың аудиториямен қалыптасқан байланысын пайдаланып, жас және тар мақсатты аудиторияларға бағытталуға мүмкіндік береді.<ref name=":2" /> Нарықтық зерттеуге сәйкес, әлеуметтік медиа профильдері арқылы жүргізілетін инфлюенсерлік маркетинг дәстүрлі маркетингке қарағанда 11 есе жоғары қайтарым береді, өйткені инфлюенсерлер тар аудитория сегментімен тиімдірек байланыс орната алады.<ref name=":2" /> Ең танымал инфлюенсерлердің қатарына [[Криштиану Роналду]] сияқты спорт жұлдыздары және [[АҚШ кинематографы|Голливуд]] өкілдері [[Дуэйн Джонсон]] мен [[Кайли Дженнер]] жатады; олардың әрқайсысының 200 миллионнан астам оқырманы бар.<ref>{{Cite web |title=Most followed accounts on Instagram 2021 |url=https://www.statista.com/statistics/421169/most-followers-instagram/ |access-date=2021-05-30 |website=Statista |language=en}}</ref> === Электрондық коммерция === [[Amazon.com|Amazon]] сияқты онлайн сауда немесе [[Электрондық коммерция|электрондық коммерция]] веб-сайттары сатып алуға ұсынылатын тауарлар тізімін жасау үшін тұтынушының пайдаланушы профиліндегі ақпарат пен оның қызығушылықтарын пайдаланады. Ұсыну алгоритмдері ұсыныстарды қалыптастыру үшін пайдаланушының демографиялық деректерін, тарихын және сүйікті әртістерін талдайды. Дүкен пайдаланушының өзгеріп отыратын қажеттіліктері мен қалауына жылдам бейімделеді, ал нақты уақыттағы нәтижелер жарты секунд ішінде жасалуы тиіс.<ref name="auto4">{{Cite journal |last1=Linden |first1=G. |last2=Smith |first2=B. |last3=York |first3=J. |date=January 2003 |title=Amazon.com recommendations: item-to-item collaborative filtering |journal=IEEE Internet Computing |volume=7 |issue=1 |pages=76–80 |doi=10.1109/MIC.2003.1167344 |s2cid=14604122 |issn=1941-0131}}</ref> Жаңа профильдерде алгоритмдер талдай алатын ақпарат көлемі табиғи түрде шектеулі болады, ал тұтынушының әрбір әрекеттесуінен алынатын деректер құнды ақпарат береді және әрбір жеке профильмен байланыстырылған [[деректер қоры]]нда сақталады.<ref name="auto4" /> Электрондық коммерция веб-сайттарындағы пайдаланушы профильдері сатушылардың сатылымын арттыруға да қызмет етеді: сатып алушының таңдау ауқымын кеңейту үшін оған «осы тауарды сатып алған тұтынушылар мыналарды да сатып алды» қағидасы бойынша басқа өнімдер ұсынылады.<ref name="auto3">Chen, Hsuanwei Michelle. "Do online recommendations matter?--A multimodal investigation of Amazon's co-purchase network." ''Journal of Digital Information Management'', vol. 13, no. 3, 2015, p. 176+. ''Gale Academic OneFile'', link.gale.com/apps/doc/A428095490/AONE?u=slnsw_public&sid=bookmark-AONE&xid=b8236c5e. Accessed 30 May 2021.</ref> Жүргізілген зерттеу пайдаланушы профильдері мен ұсыну алгоритмдерінің байланысты өнімдердің сатылымына және адамның жалпы шығынына елеулі әсер ететінін көрсетті.<ref name="auto3" /> «[[Бірлескен сүзгілеу|бірлескен сүзгілеу]]» деп аталатын үдеріс мінез-құлқы ұқсас басқа профильдер білдірген пікірлер негізінде белгілі бір пайдаланушыны қызықтыруы мүмкін ортақ өнімдерді талдауға тырысады.<ref>Mu, Ruihui, and Xiaoqin Zeng. "Collaborative Filtering Recommendation Algorithm Based on Knowledge Graph." ''Mathematical Problems in Engineering'', vol. 2018, 2018, p. NA. ''Gale Academic OneFile'', link.gale.com/apps/doc/A609852528/AONE?u=slnsw_public&sid=bookmark-AONE&xid=6329f474. Accessed 30 May 2021.</ref> Өнімдер рейтингі, сатушылар рейтингі және пікірлер сияқты мүмкіндіктер жеке пайдаланушы профильдеріне ұсыну алгоритмдеріне үлес қосуға, [[қолайсыз іріктеу]]ді азайтуға және Amazon-ның жаңылыстыратын өнімдерге мүлдем төзбеу саясатына сай [[онлайн сауда алаңы]]н қалыптастыруға қатысуға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite web |title=Amazon.com Help: Customer Reviews |url=https://www.amazon.com/gp/help/customer/display.html?nodeId=G3UA5WC5S5UUKB5G |access-date=2021-05-30 |website=www.amazon.com}}</ref> == Цифрлық пайдаланушы профильдері == [[File:Windows 8 Microsoft account dialog.png|alt=Windows 8 тіркелгісін баптау диалогтық терезесі|thumb|237x237px|Компьютерде Windows цифрлық пайдаланушы профилін баптау мысалы]] Қазіргі бағдарламалық жасақтама мен қосымшалар пайдаланушы профильдерін пайдалануға ыңғайлы қосымша құрудың негізі ретінде қарастырады. Қосымшаның мәзірлері, мүмкіндіктері мен басқару элементтері сияқты құрылымы мен орналасуы көбіне пайдаланушы таңдаған баптаулар мен қалауларға негізделеді.<ref>{{Cite web |title=How to build user profiles |url=https://www.oracle.com/technetwork/topics/ux/applications/user-profile-template-1884996.pdf |website=Oracle}}</ref> Компьютерлік жүйелердегі цифрлық пайдаланушы профильдерінің пайда болуы алғаш рет ''Windows NT'' жүйесінде басталды: онда пайдаланушы баптаулары мен ақпараты %USERPROFILE% деп аталатын жеке орта айнымалысында сақталып, пайдаланушы профилінің түбірлік құрылымы қалыптастырылды.<ref>{{Cite web |title=A Brief History of Windows Profiles {{!}} Ivanti |url=https://www.ivanti.com/blog/a-brief-history-of-windows-profiles |access-date=2021-05-30 |website=www.ivanti.com |date=31 January 2017 |language=en-US}}</ref> Кейіннен MacOS сияқты операциялық жүйелер ''Mac OS X 10.0'' нұсқасында пайдаланушы профильдерінің маңызын одан әрі арттырды. Содан бері жүйені пайдаланушыға барынша ыңғайлы ету мақсатында әр операциялық жүйе шығарылымында бұл мүмкіндік жетілдіріліп келеді. Компьютерде пайдаланушы тіркелгісін баптау кезінде пернетақта жаймасы, уақыт белдеулері, өлшем бірліктері, әртүрлі қызметтерді синхрондау және құпиялық параметрлері сияқты мүмкіндіктер қолжетімді болады.<ref>{{Cite web |date=5 November 2020 |title=How to do a clean installation of Windows 10 |url=https://www.windowscentral.com/how-do-clean-installation-windows-10#after_clean_install_windows10 |website=Windows Central}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} 75f9hr11ce1w1i4urtfp9l23fq9nisn 3661588 3661587 2026-09-26T16:13:58Z 1nter pares 146705 3661588 wikitext text/x-wiki '''Пайдаланушы профилі''' — пайдаланушымен байланысты баптаулар мен ақпараттар жиынтығы. Онда аты-жөні, жасы, портреттік фотосуреті сияқты сол адамды анықтау үшін пайдаланылатын маңызды мәліметтер, сондай-ақ білімі немесе тәжірибесі сияқты жеке сипаттамалары қамтылады.<ref>{{Cite web |title=User profiles – Digital Guides |url=https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |access-date=2021-05-14 |website=guides.service.gov.au |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304065459/https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |url-status=dead }}</ref> Профильде көрсетілетін ақпараттың көлемі мен маңыздылығы көбіне ол орналасқан платформаның қажеттіліктеріне байланысты. [[LinkedIn]] сияқты әлеуметтік желі сайттары адам туралы көбірек мәліметті талап етеді, ал [[YouTube]] және [[X (әлеуметтік желі)|X]] сияқты әлеуметтік медиа сипаты басым басқа сайттарға мұндай маңызды ақпараттың соншалықты көп мөлшері қажет емес. Пайдаланушы профильдері көбіне Facebook, Instagram және LinkedIn сияқты [[әлеуметтік медиа]] сайттарында кездеседі және адамның негізгі ерекшеліктері мен қасиеттерін көрсететін ерікті [[цифрлық сәйкестік]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last=Massari |first=Luisa |date=1 September 2010 |title=Analysis of MySpace user profiles |url=https://doi.org/10.1007/s10796-009-9206-8 |journal=Information Systems Frontiers |language=en |volume=12 |issue=4 |pages=361–367 |doi=10.1007/s10796-009-9206-8 |issn=1572-9419 |s2cid=13223470|url-access=subscription }}</ref> [[Дербес компьютер|Дербес компьютерлерде]] және [[операциялық жүйе]]лерде пайдаланушы профильдері файлдарды, баптауларды және құжаттарды «аккаунттар» деп аталатын жекелеген пайдаланушы орталары бойынша бөлуге қызмет етеді, бұл операциялық жүйені пайдаланушыға ыңғайлырақ әрі оның қажеттіліктеріне бейімделген етеді.<ref>{{Cite web |last=Russinovich |first=Mark |title=User Account Control Inside Windows 7 |url=https://www.tweakhound.com/uac_pdfback/User%20Account%20Control_%20Inside%20Windows%207%20User%20Account%20Control%20_%20Microsoft%20Docs.pdf }}</ref> Физикалық пайдаланушы профильдері құқықтық жүйеде адамның жеке басын анықтау үшін қолданылатын паспорттар, жүргізуші куәліктері және заңдық құжаттар сияқты жеке басты куәландыратын құжаттар қызметін атқарады. [[Сурет:User profile personal details.png|thumb|Кәдімгі пайдаланушы профилі]] Пайдаланушы профилін [[Пайдаланушыны модельдеу|пайдаланушы моделінің]] компьютерлік көрінісі ретінде де қарастыруға болады. Пайдаланушы моделі — жекелеген пайдаланушының белгілі бір сипаттамаларын тіркеу үшін қолданылатын (деректер) құрылымы, ал пайдаланушы профилін қалыптастыру үдерісі пайдаланушыны модельдеу<ref>{{Cite journal |last1=Piao |first1=Guangyuan |last2=Breslin |first2=John G. |year=2018 |title=Inferring User Interests in Microblogging Social Networks: A Survey |journal=User Modeling and User-Adapted Interaction |volume=28 |issue=3 |pages=277–329 |arxiv=1712.07691 |doi=10.1007/s11257-018-9207-8 |s2cid=3847937}}</ref> немесе [[Профильдеу (ақпараттану)|профильдеу]] деп аталады. == Шығу тегі == Пайдаланушы профильдерінің шығу тегін [[паспорт]]тың пайда болуымен байланыстыруға болады. Паспорт — [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін Ұлттар Лигасында жүргізілген келіссөздердің нәтижесінде 1920 жылы міндетті болған жеке басты куәландыратын құжат.<ref name="auto6">{{Cite web |date=23 September 2014 |title=The history of the passport |url=https://thewest.com.au/news/the-history-of-the-passport-ng-ya-377959 |access-date=2021-05-30 |website=The West Australian |language=en}}</ref> Паспорт адамның жеке басы туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде қызмет етті. Соның нәтижесінде адамның шыққан елін анықтау үшін [[1924 жылғы Иммиграция туралы заң]] қабылданды. XXI ғасырда паспорттар адамның жеке басын құқықтық жүйе аясында растаудың кеңінен мойындалған құралы болғандықтан, аса қажетті құжатқа айналды.<ref>{{Cite web |date=16 May 2017 |title=A History of the Passport |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226034943/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |url-status=dead |archive-date=26 February 2021 |access-date=2021-05-14 |website=Travel |language=en}}</ref> [[Цифрлық революция]] мен [[әлеуметтік медиа]] сайттарының пайда болуымен пайдаланушы профильдері пайдаланушы мен жүйе арасындағы өзара әрекеттесуді сипаттайтын ұйымдастырылған деректер жиынтығына айналды.<ref name="auto">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=20 March 2009 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/13961 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=3 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Instagram сияқты әлеуметтік медиа сайттары адамдарға өздері қалаған тұлғалық бейнесі мен имиджін көрсететін профильдер жасауға мүмкіндік береді. Мағыналы өзін-өзі таныстыру үшін профильдегі барлық ақпарат өрістерін толтыру міндетті болмауы мүмкін, бұл адамдарға өздері үшін ең маңызды қасиеттерді көрсету арқылы қандай бірегейлікті ұсынғысы келетінін көбірек бақылауға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite conference |last1=Hu |first1=Yuheng |last2=Manikonda |first2=Lydia |last3=Kambhampati |first3=Subbarao |date=16 May 2014 |title=What We Instagram: A First Analysis of Instagram Photo Content and User Types |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/14578 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=8 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Жеке пайдаланушы профилі — адамның әлеуметтік желіні пайдалану тәжірибесінің негізгі элементтерінің бірі, оның қоғамдық бірегейлігі осы профиль төңірегінде қалыптасады.<ref name=":1" /> == Пайдаланушы профильдерінің түрлері == Пайдаланушы профилінде белгілі бір адамға тән ақпарат, баптаулар және/немесе сипаттамалар қамтылса, ол кез келген форматта болуы мүмкін. Пайдаланушы профильдерінің ең кең тараған түрлеріне Facebook және Instagram сияқты фото және бейне бөлісу сайттарындағы профильдер, [[Microsoft Windows|Windows]] және [[macOS]] сияқты операциялық жүйелердегі аккаунттар, сондай-ақ паспорттар мен жүргізуші куәліктері сияқты физикалық құжаттар жатады.<ref>{{Cite web |last=Team |first=LoginRadius |title=User Profile |url=https://www.loginradius.com/glossary/user-profile |access-date=2026-06-06 |website=LoginRadius |language=en}}</ref> === Әлеуметтік медиа === Instagram және Facebook сияқты әлеуметтік медиа платформаларында тиімді құрылымдалған пайдаланушы профильдері адамдарға біреу туралы офлайн кездесудегідей немесе соған ұқсас әсер қалыптастыруға мүмкіндік береді.<ref name=":1">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=11 December 2016 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://www.microsoft.com/en-us/research/publication/self-presentation-personality-online-profile-creation/ |conference=Third International Conference on Weblogs and Social Media, ICWSM |language=en-US}}</ref> Әлеуметтік медиа профильдерінің ықшам форматы тіркелу кезінде берілген ақпаратқа сүйене отырып, сипаттамалары мен қызығушылықтары ұқсас адамдарды сәйкестендіру арқылы миллиондаған профильді жылдам сүзуге мүмкіндік береді. Жүргізілген зерттеулер интернеттегі адам туралы әсер қалыптастыру үшін ақпараттың тек «шағын бөлігі»<ref name="auto" /> жеткілікті екенін көрсетеді (Stecher and Counts 2008). Онлайн пайдаланушы профильдері «бетпе-бет» кездесулерге тән мінез-құлық, бет әлпеті және қоршаған орта туралы ақпарат сияқты өзара әрекеттесудің күрделілігін азайтады, соның нәтижесінде пайдаланушының тұлғалық ерекшеліктерін болжау мүмкіндігі артады.<ref>{{Cite web |last=Stecher |first=Kristin |title=Thin Slices of Online Profile Attributes |url=https://www.aaai.org/Papers/ICWSM/2008/ICWSM08-023.pdf }}</ref> Танысуға арналған қосымшалар мен веб-сайттар платформадағы басқа адамдармен өзара әрекеттесу және байланыс орнату үшін адамның пайдаланушы профиліне және онда берілген ақпаратқа толықтай сүйенеді.<ref>{{Cite web |last1=Hancock |first1=Jeffrey T. |last2=Toma |last3=Ellison |title=The Truth about Lying in Online Dating Profiles |url=https://collablab.northwestern.edu/CollabolabDistro/nucmc/p449-hancock.pdf }}</ref> Ұсынылатын ақпаратты пайдаланушы өзі бақылай алатынына қарамастан, онлайн танысу жағдайларында жалған ақпарат беру деңгейі төмен (Hancock, Toma, and Ellison, 2007). Bumble сияқты қосымшалар пайдаланушыларға өз сипаттамалары мен таңдалған сүзгілер негізінде басқа адамдармен «сәйкестенуге» мүмкіндік береді, ал бұл сүзгілер іздеу ауқымын пайдаланушының қалауына қарай тарылтады. Пайдаланушы профиліндегі ақпаратты пайдаланушы өз еркімен көрсетеді және оған бойы, қызығушылықтары, фотосуреттері, жынысы немесе білімі сияқты мәліметтер кіруі мүмкін. Қажетті ақпарат көлемі әр платформаға байланысты өзгереді және ықшам пайдаланушы профилінде қанша ақпарат болуы керектігі жөнінде ортақ пікір аз. Жалпы алғанда, барлық әлеуметтік желі платформаларында адамның профильдік суреті және өзін таныстыруға мүмкіндік беретін «Мен туралы» бөлімі көрсетіледі.<ref>{{Cite web |title=What Is A User Profile? |url=https://www.indicative.com/resource/user-profile/ |access-date=2026-06-06 |website=Indicative |language=en-US}}</ref> === Инфлюенсерлер === [[Инфлюенсер]]лердің пайдаланушы профильдері фотосуреттер, блогтар және [[Твит|твиттер]] сияқты әлеуметтік медиа контенті арқылы аудиторияның көзқарасы мен шешімдеріне ықпал ететін үшінші тарап өкілдері ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last1=Freberg |first1=Karen |last2=Graham |first2=Kristin |last3=McGaughey |first3=Karen |last4=Freberg |first4=Laura A. |date=1 March 2011 |title=Who are the social media influencers? A study of public perceptions of personality |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0363811110001207 |journal=Public Relations Review |language=en |volume=37 |issue=1 |pages=90–92 |doi=10.1016/j.pubrev.2010.11.001 |s2cid=93450895 |issn=0363-8111|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің (SMI) [[Әлеуметтік желі|әлеуметтік медиа платформасы]]нда көбіне көптеген оқырманы болады, бұл олардың аудиториясына ақпараттық ықпал ететін пікір көшбасшылары ретінде танылуына мүмкіндік береді.<ref>{{Cite journal |last1=Magno |first1=Francesca |last2=Cassia |first2=Fabio |date=3 April 2018 |title=The impact of social media influencers in tourism |url=https://doi.org/10.1080/13032917.2018.1476981 |journal=Anatolia |volume=29 |issue=2 |pages=288–290 |doi=10.1080/13032917.2018.1476981 |bibcode=2018Anato..29..288M |issn=1303-2917 |s2cid=169917743|url-access=subscription }}</ref> «[[Инфлюенсерлік маркетинг]]» индустриясы 2018 жылы, фотосурет бөлісуге арналған [[Instagram]] қосымшасының пайдаланушылар саны 1 миллиардтан асқан кезде кеңінен танымал бола бастады,<ref>{{Cite web |title=Instagram hits 1 billion monthly users, up from 800M in September |url=https://techcrunch.com/2018/06/20/instagram-1-billion-users/ |access-date=2021-05-30 |website=TechCrunch |date=20 June 2018 |language=en-US |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021522/https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=3_cc-session_19445865-f82f-466f-9639-f9844056dcbf |url-status=live }}</ref> ал сол жылы Google-да «influencer marketing» сөз тіркесі шамамен 60 000 рет ізделді.<ref>{{Cite web |title=[Timeline] A Brief History of Influencers |url=https://www.socialmediatoday.com/news/timeline-a-brief-history-of-influencers/554377/ |access-date=2021-05-30 |website=Social Media Today |language=en-US}}</ref> Инфлюенсерлердің пайдаланушы профильдерінде олардың мақсатты аудиториясының қажеттіліктері мен қалауына сай келетін бірегей сауда ұсынысы немесе өзгеше әрі тартымды қоғамдық бейнесі болады.<ref>{{Cite journal |last1=Khamis |first1=Susie |last2=Ang |first2=Lawrence |last3=Welling |first3=Raymond |date=3 April 2017 |title=Self-branding, 'micro-celebrity' and the rise of Social Media Influencers |url=https://doi.org/10.1080/19392397.2016.1218292 |journal=Celebrity Studies |volume=8 |issue=2 |pages=191–208 |doi=10.1080/19392397.2016.1218292 |issn=1939-2397 |hdl-access=free |hdl=10453/98736 |s2cid=59289264|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің профильдері өнімдер туралы ақпарат пен соңғы жарнамалық ұсыныстарды жариялайды және өздерінің онлайн-бейнесін сақтау үшін оқырмандарымен үнемі өзара әрекеттеседі.<ref>Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36. Chicago</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлері қолдаған хабарламалар көбіне сенімді әрі иланымды деп қабылданады: жүргізілген зерттеуде оқырмандардың 82%-ы өздерінің сүйікті инфлюенсерінің кеңестерін орындауға бейім болған.<ref name=":2">Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36.</ref> Бұл жарнама берушілерге онлайн пайдаланушы профильдері мен олардың аудиториямен қалыптасқан байланысын пайдаланып, жас және тар мақсатты аудиторияларға бағытталуға мүмкіндік береді.<ref name=":2" /> Нарықтық зерттеуге сәйкес, әлеуметтік медиа профильдері арқылы жүргізілетін инфлюенсерлік маркетинг дәстүрлі маркетингке қарағанда 11 есе жоғары қайтарым береді, өйткені инфлюенсерлер тар аудитория сегментімен тиімдірек байланыс орната алады.<ref name=":2" /> Ең танымал инфлюенсерлердің қатарына [[Криштиану Роналду]] сияқты спорт жұлдыздары және [[АҚШ кинематографы|Голливуд]] өкілдері [[Дуэйн Джонсон]] мен [[Кайли Дженнер]] жатады; олардың әрқайсысының 200 миллионнан астам оқырманы бар.<ref>{{Cite web |title=Most followed accounts on Instagram 2021 |url=https://www.statista.com/statistics/421169/most-followers-instagram/ |access-date=2021-05-30 |website=Statista |language=en}}</ref> === Электрондық коммерция === [[Amazon.com|Amazon]] сияқты онлайн сауда немесе [[Электрондық коммерция|электрондық коммерция]] веб-сайттары сатып алуға ұсынылатын тауарлар тізімін жасау үшін тұтынушының пайдаланушы профиліндегі ақпарат пен оның қызығушылықтарын пайдаланады. Ұсыну алгоритмдері ұсыныстарды қалыптастыру үшін пайдаланушының демографиялық деректерін, тарихын және сүйікті әртістерін талдайды. Дүкен пайдаланушының өзгеріп отыратын қажеттіліктері мен қалауына жылдам бейімделеді, ал нақты уақыттағы нәтижелер жарты секунд ішінде жасалуы тиіс.<ref name="auto4">{{Cite journal |last1=Linden |first1=G. |last2=Smith |first2=B. |last3=York |first3=J. |date=January 2003 |title=Amazon.com recommendations: item-to-item collaborative filtering |journal=IEEE Internet Computing |volume=7 |issue=1 |pages=76–80 |doi=10.1109/MIC.2003.1167344 |s2cid=14604122 |issn=1941-0131}}</ref> Жаңа профильдерде алгоритмдер талдай алатын ақпарат көлемі табиғи түрде шектеулі болады, ал тұтынушының әрбір әрекеттесуінен алынатын деректер құнды ақпарат береді және әрбір жеке профильмен байланыстырылған [[деректер қоры]]нда сақталады.<ref name="auto4" /> Электрондық коммерция веб-сайттарындағы пайдаланушы профильдері сатушылардың сатылымын арттыруға да қызмет етеді: сатып алушының таңдау ауқымын кеңейту үшін оған «осы тауарды сатып алған тұтынушылар мыналарды да сатып алды» қағидасы бойынша басқа өнімдер ұсынылады.<ref name="auto3">Chen, Hsuanwei Michelle. "Do online recommendations matter?--A multimodal investigation of Amazon's co-purchase network." ''Journal of Digital Information Management'', vol. 13, no. 3, 2015, p. 176+. ''Gale Academic OneFile'', link.gale.com/apps/doc/A428095490/AONE?u=slnsw_public&sid=bookmark-AONE&xid=b8236c5e. Accessed 30 May 2021.</ref> Жүргізілген зерттеу пайдаланушы профильдері мен ұсыну алгоритмдерінің байланысты өнімдердің сатылымына және адамның жалпы шығынына елеулі әсер ететінін көрсетті.<ref name="auto3" /> «[[Бірлескен сүзгілеу|бірлескен сүзгілеу]]» деп аталатын үдеріс мінез-құлқы ұқсас басқа профильдер білдірген пікірлер негізінде белгілі бір пайдаланушыны қызықтыруы мүмкін ортақ өнімдерді талдауға тырысады.<ref>Mu, Ruihui, and Xiaoqin Zeng. "Collaborative Filtering Recommendation Algorithm Based on Knowledge Graph." ''Mathematical Problems in Engineering'', vol. 2018, 2018, p. NA. ''Gale Academic OneFile'', link.gale.com/apps/doc/A609852528/AONE?u=slnsw_public&sid=bookmark-AONE&xid=6329f474. Accessed 30 May 2021.</ref> Өнімдер рейтингі, сатушылар рейтингі және пікірлер сияқты мүмкіндіктер жеке пайдаланушы профильдеріне ұсыну алгоритмдеріне үлес қосуға, [[қолайсыз іріктеу]]ді азайтуға және Amazon-ның жаңылыстыратын өнімдерге мүлдем төзбеу саясатына сай [[онлайн сауда алаңы]]н қалыптастыруға қатысуға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite web |title=Amazon.com Help: Customer Reviews |url=https://www.amazon.com/gp/help/customer/display.html?nodeId=G3UA5WC5S5UUKB5G |access-date=2021-05-30 |website=www.amazon.com}}</ref> == Цифрлық пайдаланушы профильдері == [[Сурет:Windows 8 Microsoft account dialog.png|alt=Windows 8 тіркелгісін баптау диалогтық терезесі|thumb|237x237px|Компьютерде Windows цифрлық пайдаланушы профилін баптау мысалы]] Қазіргі бағдарламалық жасақтама мен қосымшалар пайдаланушы профильдерін пайдалануға ыңғайлы қосымша құрудың негізі ретінде қарастырады. Қосымшаның мәзірлері, мүмкіндіктері мен басқару элементтері сияқты құрылымы мен орналасуы көбіне пайдаланушы таңдаған баптаулар мен қалауларға негізделеді.<ref>{{Cite web |title=How to build user profiles |url=https://www.oracle.com/technetwork/topics/ux/applications/user-profile-template-1884996.pdf |website=Oracle}}</ref> Компьютерлік жүйелердегі цифрлық пайдаланушы профильдерінің пайда болуы алғаш рет ''Windows NT'' жүйесінде басталды: онда пайдаланушы баптаулары мен ақпараты %USERPROFILE% деп аталатын жеке орта айнымалысында сақталып, пайдаланушы профилінің түбірлік құрылымы қалыптастырылды.<ref>{{Cite web |title=A Brief History of Windows Profiles {{!}} Ivanti |url=https://www.ivanti.com/blog/a-brief-history-of-windows-profiles |access-date=2021-05-30 |website=www.ivanti.com |date=31 January 2017 |language=en-US}}</ref> Кейіннен MacOS сияқты операциялық жүйелер ''Mac OS X 10.0'' нұсқасында пайдаланушы профильдерінің маңызын одан әрі арттырды. Содан бері жүйені пайдаланушыға барынша ыңғайлы ету мақсатында әр операциялық жүйе шығарылымында бұл мүмкіндік жетілдіріліп келеді. Компьютерде пайдаланушы тіркелгісін баптау кезінде пернетақта жаймасы, уақыт белдеулері, өлшем бірліктері, әртүрлі қызметтерді синхрондау және құпиялық параметрлері сияқты мүмкіндіктер қолжетімді болады.<ref>{{Cite web |date=5 November 2020 |title=How to do a clean installation of Windows 10 |url=https://www.windowscentral.com/how-do-clean-installation-windows-10#after_clean_install_windows10 |website=Windows Central}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} f5tiuhn45xqxl4lzcopx12cdv3wkinr 3661590 3661588 2026-09-26T16:15:50Z 1nter pares 146705 /* Цифрлық пайдаланушы профильдері */ 3661590 wikitext text/x-wiki '''Пайдаланушы профилі''' — пайдаланушымен байланысты баптаулар мен ақпараттар жиынтығы. Онда аты-жөні, жасы, портреттік фотосуреті сияқты сол адамды анықтау үшін пайдаланылатын маңызды мәліметтер, сондай-ақ білімі немесе тәжірибесі сияқты жеке сипаттамалары қамтылады.<ref>{{Cite web |title=User profiles – Digital Guides |url=https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |access-date=2021-05-14 |website=guides.service.gov.au |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304065459/https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |url-status=dead }}</ref> Профильде көрсетілетін ақпараттың көлемі мен маңыздылығы көбіне ол орналасқан платформаның қажеттіліктеріне байланысты. [[LinkedIn]] сияқты әлеуметтік желі сайттары адам туралы көбірек мәліметті талап етеді, ал [[YouTube]] және [[X (әлеуметтік желі)|X]] сияқты әлеуметтік медиа сипаты басым басқа сайттарға мұндай маңызды ақпараттың соншалықты көп мөлшері қажет емес. Пайдаланушы профильдері көбіне Facebook, Instagram және LinkedIn сияқты [[әлеуметтік медиа]] сайттарында кездеседі және адамның негізгі ерекшеліктері мен қасиеттерін көрсететін ерікті [[цифрлық сәйкестік]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last=Massari |first=Luisa |date=1 September 2010 |title=Analysis of MySpace user profiles |url=https://doi.org/10.1007/s10796-009-9206-8 |journal=Information Systems Frontiers |language=en |volume=12 |issue=4 |pages=361–367 |doi=10.1007/s10796-009-9206-8 |issn=1572-9419 |s2cid=13223470|url-access=subscription }}</ref> [[Дербес компьютер|Дербес компьютерлерде]] және [[операциялық жүйе]]лерде пайдаланушы профильдері файлдарды, баптауларды және құжаттарды «аккаунттар» деп аталатын жекелеген пайдаланушы орталары бойынша бөлуге қызмет етеді, бұл операциялық жүйені пайдаланушыға ыңғайлырақ әрі оның қажеттіліктеріне бейімделген етеді.<ref>{{Cite web |last=Russinovich |first=Mark |title=User Account Control Inside Windows 7 |url=https://www.tweakhound.com/uac_pdfback/User%20Account%20Control_%20Inside%20Windows%207%20User%20Account%20Control%20_%20Microsoft%20Docs.pdf }}</ref> Физикалық пайдаланушы профильдері құқықтық жүйеде адамның жеке басын анықтау үшін қолданылатын паспорттар, жүргізуші куәліктері және заңдық құжаттар сияқты жеке басты куәландыратын құжаттар қызметін атқарады. [[Сурет:User profile personal details.png|thumb|Кәдімгі пайдаланушы профилі]] Пайдаланушы профилін [[Пайдаланушыны модельдеу|пайдаланушы моделінің]] компьютерлік көрінісі ретінде де қарастыруға болады. Пайдаланушы моделі — жекелеген пайдаланушының белгілі бір сипаттамаларын тіркеу үшін қолданылатын (деректер) құрылымы, ал пайдаланушы профилін қалыптастыру үдерісі пайдаланушыны модельдеу<ref>{{Cite journal |last1=Piao |first1=Guangyuan |last2=Breslin |first2=John G. |year=2018 |title=Inferring User Interests in Microblogging Social Networks: A Survey |journal=User Modeling and User-Adapted Interaction |volume=28 |issue=3 |pages=277–329 |arxiv=1712.07691 |doi=10.1007/s11257-018-9207-8 |s2cid=3847937}}</ref> немесе [[Профильдеу (ақпараттану)|профильдеу]] деп аталады. == Шығу тегі == Пайдаланушы профильдерінің шығу тегін [[паспорт]]тың пайда болуымен байланыстыруға болады. Паспорт — [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін Ұлттар Лигасында жүргізілген келіссөздердің нәтижесінде 1920 жылы міндетті болған жеке басты куәландыратын құжат.<ref name="auto6">{{Cite web |date=23 September 2014 |title=The history of the passport |url=https://thewest.com.au/news/the-history-of-the-passport-ng-ya-377959 |access-date=2021-05-30 |website=The West Australian |language=en}}</ref> Паспорт адамның жеке басы туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде қызмет етті. Соның нәтижесінде адамның шыққан елін анықтау үшін [[1924 жылғы Иммиграция туралы заң]] қабылданды. XXI ғасырда паспорттар адамның жеке басын құқықтық жүйе аясында растаудың кеңінен мойындалған құралы болғандықтан, аса қажетті құжатқа айналды.<ref>{{Cite web |date=16 May 2017 |title=A History of the Passport |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226034943/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |url-status=dead |archive-date=26 February 2021 |access-date=2021-05-14 |website=Travel |language=en}}</ref> [[Цифрлық революция]] мен [[әлеуметтік медиа]] сайттарының пайда болуымен пайдаланушы профильдері пайдаланушы мен жүйе арасындағы өзара әрекеттесуді сипаттайтын ұйымдастырылған деректер жиынтығына айналды.<ref name="auto">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=20 March 2009 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/13961 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=3 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Instagram сияқты әлеуметтік медиа сайттары адамдарға өздері қалаған тұлғалық бейнесі мен имиджін көрсететін профильдер жасауға мүмкіндік береді. Мағыналы өзін-өзі таныстыру үшін профильдегі барлық ақпарат өрістерін толтыру міндетті болмауы мүмкін, бұл адамдарға өздері үшін ең маңызды қасиеттерді көрсету арқылы қандай бірегейлікті ұсынғысы келетінін көбірек бақылауға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite conference |last1=Hu |first1=Yuheng |last2=Manikonda |first2=Lydia |last3=Kambhampati |first3=Subbarao |date=16 May 2014 |title=What We Instagram: A First Analysis of Instagram Photo Content and User Types |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/14578 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=8 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Жеке пайдаланушы профилі — адамның әлеуметтік желіні пайдалану тәжірибесінің негізгі элементтерінің бірі, оның қоғамдық бірегейлігі осы профиль төңірегінде қалыптасады.<ref name=":1" /> == Пайдаланушы профильдерінің түрлері == Пайдаланушы профилінде белгілі бір адамға тән ақпарат, баптаулар және/немесе сипаттамалар қамтылса, ол кез келген форматта болуы мүмкін. Пайдаланушы профильдерінің ең кең тараған түрлеріне Facebook және Instagram сияқты фото және бейне бөлісу сайттарындағы профильдер, [[Microsoft Windows|Windows]] және [[macOS]] сияқты операциялық жүйелердегі аккаунттар, сондай-ақ паспорттар мен жүргізуші куәліктері сияқты физикалық құжаттар жатады.<ref>{{Cite web |last=Team |first=LoginRadius |title=User Profile |url=https://www.loginradius.com/glossary/user-profile |access-date=2026-06-06 |website=LoginRadius |language=en}}</ref> === Әлеуметтік медиа === Instagram және Facebook сияқты әлеуметтік медиа платформаларында тиімді құрылымдалған пайдаланушы профильдері адамдарға біреу туралы офлайн кездесудегідей немесе соған ұқсас әсер қалыптастыруға мүмкіндік береді.<ref name=":1">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=11 December 2016 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://www.microsoft.com/en-us/research/publication/self-presentation-personality-online-profile-creation/ |conference=Third International Conference on Weblogs and Social Media, ICWSM |language=en-US}}</ref> Әлеуметтік медиа профильдерінің ықшам форматы тіркелу кезінде берілген ақпаратқа сүйене отырып, сипаттамалары мен қызығушылықтары ұқсас адамдарды сәйкестендіру арқылы миллиондаған профильді жылдам сүзуге мүмкіндік береді. Жүргізілген зерттеулер интернеттегі адам туралы әсер қалыптастыру үшін ақпараттың тек «шағын бөлігі»<ref name="auto" /> жеткілікті екенін көрсетеді (Stecher and Counts 2008). Онлайн пайдаланушы профильдері «бетпе-бет» кездесулерге тән мінез-құлық, бет әлпеті және қоршаған орта туралы ақпарат сияқты өзара әрекеттесудің күрделілігін азайтады, соның нәтижесінде пайдаланушының тұлғалық ерекшеліктерін болжау мүмкіндігі артады.<ref>{{Cite web |last=Stecher |first=Kristin |title=Thin Slices of Online Profile Attributes |url=https://www.aaai.org/Papers/ICWSM/2008/ICWSM08-023.pdf }}</ref> Танысуға арналған қосымшалар мен веб-сайттар платформадағы басқа адамдармен өзара әрекеттесу және байланыс орнату үшін адамның пайдаланушы профиліне және онда берілген ақпаратқа толықтай сүйенеді.<ref>{{Cite web |last1=Hancock |first1=Jeffrey T. |last2=Toma |last3=Ellison |title=The Truth about Lying in Online Dating Profiles |url=https://collablab.northwestern.edu/CollabolabDistro/nucmc/p449-hancock.pdf }}</ref> Ұсынылатын ақпаратты пайдаланушы өзі бақылай алатынына қарамастан, онлайн танысу жағдайларында жалған ақпарат беру деңгейі төмен (Hancock, Toma, and Ellison, 2007). Bumble сияқты қосымшалар пайдаланушыларға өз сипаттамалары мен таңдалған сүзгілер негізінде басқа адамдармен «сәйкестенуге» мүмкіндік береді, ал бұл сүзгілер іздеу ауқымын пайдаланушының қалауына қарай тарылтады. Пайдаланушы профиліндегі ақпаратты пайдаланушы өз еркімен көрсетеді және оған бойы, қызығушылықтары, фотосуреттері, жынысы немесе білімі сияқты мәліметтер кіруі мүмкін. Қажетті ақпарат көлемі әр платформаға байланысты өзгереді және ықшам пайдаланушы профилінде қанша ақпарат болуы керектігі жөнінде ортақ пікір аз. Жалпы алғанда, барлық әлеуметтік желі платформаларында адамның профильдік суреті және өзін таныстыруға мүмкіндік беретін «Мен туралы» бөлімі көрсетіледі.<ref>{{Cite web |title=What Is A User Profile? |url=https://www.indicative.com/resource/user-profile/ |access-date=2026-06-06 |website=Indicative |language=en-US}}</ref> === Инфлюенсерлер === [[Инфлюенсер]]лердің пайдаланушы профильдері фотосуреттер, блогтар және [[Твит|твиттер]] сияқты әлеуметтік медиа контенті арқылы аудиторияның көзқарасы мен шешімдеріне ықпал ететін үшінші тарап өкілдері ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last1=Freberg |first1=Karen |last2=Graham |first2=Kristin |last3=McGaughey |first3=Karen |last4=Freberg |first4=Laura A. |date=1 March 2011 |title=Who are the social media influencers? A study of public perceptions of personality |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0363811110001207 |journal=Public Relations Review |language=en |volume=37 |issue=1 |pages=90–92 |doi=10.1016/j.pubrev.2010.11.001 |s2cid=93450895 |issn=0363-8111|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің (SMI) [[Әлеуметтік желі|әлеуметтік медиа платформасы]]нда көбіне көптеген оқырманы болады, бұл олардың аудиториясына ақпараттық ықпал ететін пікір көшбасшылары ретінде танылуына мүмкіндік береді.<ref>{{Cite journal |last1=Magno |first1=Francesca |last2=Cassia |first2=Fabio |date=3 April 2018 |title=The impact of social media influencers in tourism |url=https://doi.org/10.1080/13032917.2018.1476981 |journal=Anatolia |volume=29 |issue=2 |pages=288–290 |doi=10.1080/13032917.2018.1476981 |bibcode=2018Anato..29..288M |issn=1303-2917 |s2cid=169917743|url-access=subscription }}</ref> «[[Инфлюенсерлік маркетинг]]» индустриясы 2018 жылы, фотосурет бөлісуге арналған [[Instagram]] қосымшасының пайдаланушылар саны 1 миллиардтан асқан кезде кеңінен танымал бола бастады,<ref>{{Cite web |title=Instagram hits 1 billion monthly users, up from 800M in September |url=https://techcrunch.com/2018/06/20/instagram-1-billion-users/ |access-date=2021-05-30 |website=TechCrunch |date=20 June 2018 |language=en-US |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021522/https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=3_cc-session_19445865-f82f-466f-9639-f9844056dcbf |url-status=live }}</ref> ал сол жылы Google-да «influencer marketing» сөз тіркесі шамамен 60 000 рет ізделді.<ref>{{Cite web |title=[Timeline] A Brief History of Influencers |url=https://www.socialmediatoday.com/news/timeline-a-brief-history-of-influencers/554377/ |access-date=2021-05-30 |website=Social Media Today |language=en-US}}</ref> Инфлюенсерлердің пайдаланушы профильдерінде олардың мақсатты аудиториясының қажеттіліктері мен қалауына сай келетін бірегей сауда ұсынысы немесе өзгеше әрі тартымды қоғамдық бейнесі болады.<ref>{{Cite journal |last1=Khamis |first1=Susie |last2=Ang |first2=Lawrence |last3=Welling |first3=Raymond |date=3 April 2017 |title=Self-branding, 'micro-celebrity' and the rise of Social Media Influencers |url=https://doi.org/10.1080/19392397.2016.1218292 |journal=Celebrity Studies |volume=8 |issue=2 |pages=191–208 |doi=10.1080/19392397.2016.1218292 |issn=1939-2397 |hdl-access=free |hdl=10453/98736 |s2cid=59289264|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің профильдері өнімдер туралы ақпарат пен соңғы жарнамалық ұсыныстарды жариялайды және өздерінің онлайн-бейнесін сақтау үшін оқырмандарымен үнемі өзара әрекеттеседі.<ref>Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36. Chicago</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлері қолдаған хабарламалар көбіне сенімді әрі иланымды деп қабылданады: жүргізілген зерттеуде оқырмандардың 82%-ы өздерінің сүйікті инфлюенсерінің кеңестерін орындауға бейім болған.<ref name=":2">Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36.</ref> Бұл жарнама берушілерге онлайн пайдаланушы профильдері мен олардың аудиториямен қалыптасқан байланысын пайдаланып, жас және тар мақсатты аудиторияларға бағытталуға мүмкіндік береді.<ref name=":2" /> Нарықтық зерттеуге сәйкес, әлеуметтік медиа профильдері арқылы жүргізілетін инфлюенсерлік маркетинг дәстүрлі маркетингке қарағанда 11 есе жоғары қайтарым береді, өйткені инфлюенсерлер тар аудитория сегментімен тиімдірек байланыс орната алады.<ref name=":2" /> Ең танымал инфлюенсерлердің қатарына [[Криштиану Роналду]] сияқты спорт жұлдыздары және [[АҚШ кинематографы|Голливуд]] өкілдері [[Дуэйн Джонсон]] мен [[Кайли Дженнер]] жатады; олардың әрқайсысының 200 миллионнан астам оқырманы бар.<ref>{{Cite web |title=Most followed accounts on Instagram 2021 |url=https://www.statista.com/statistics/421169/most-followers-instagram/ |access-date=2021-05-30 |website=Statista |language=en}}</ref> === Электрондық коммерция === [[Amazon.com|Amazon]] сияқты онлайн сауда немесе [[Электрондық коммерция|электрондық коммерция]] веб-сайттары сатып алуға ұсынылатын тауарлар тізімін жасау үшін тұтынушының пайдаланушы профиліндегі ақпарат пен оның қызығушылықтарын пайдаланады. Ұсыну алгоритмдері ұсыныстарды қалыптастыру үшін пайдаланушының демографиялық деректерін, тарихын және сүйікті әртістерін талдайды. Дүкен пайдаланушының өзгеріп отыратын қажеттіліктері мен қалауына жылдам бейімделеді, ал нақты уақыттағы нәтижелер жарты секунд ішінде жасалуы тиіс.<ref name="auto4">{{Cite journal |last1=Linden |first1=G. |last2=Smith |first2=B. |last3=York |first3=J. |date=January 2003 |title=Amazon.com recommendations: item-to-item collaborative filtering |journal=IEEE Internet Computing |volume=7 |issue=1 |pages=76–80 |doi=10.1109/MIC.2003.1167344 |s2cid=14604122 |issn=1941-0131}}</ref> Жаңа профильдерде алгоритмдер талдай алатын ақпарат көлемі табиғи түрде шектеулі болады, ал тұтынушының әрбір әрекеттесуінен алынатын деректер құнды ақпарат береді және әрбір жеке профильмен байланыстырылған [[деректер қоры]]нда сақталады.<ref name="auto4" /> Электрондық коммерция веб-сайттарындағы пайдаланушы профильдері сатушылардың сатылымын арттыруға да қызмет етеді: сатып алушының таңдау ауқымын кеңейту үшін оған «осы тауарды сатып алған тұтынушылар мыналарды да сатып алды» қағидасы бойынша басқа өнімдер ұсынылады.<ref name="auto3">Chen, Hsuanwei Michelle. "Do online recommendations matter?--A multimodal investigation of Amazon's co-purchase network." ''Journal of Digital Information Management'', vol. 13, no. 3, 2015, p. 176+. ''Gale Academic OneFile'', link.gale.com/apps/doc/A428095490/AONE?u=slnsw_public&sid=bookmark-AONE&xid=b8236c5e. Accessed 30 May 2021.</ref> Жүргізілген зерттеу пайдаланушы профильдері мен ұсыну алгоритмдерінің байланысты өнімдердің сатылымына және адамның жалпы шығынына елеулі әсер ететінін көрсетті.<ref name="auto3" /> «[[Бірлескен сүзгілеу|бірлескен сүзгілеу]]» деп аталатын үдеріс мінез-құлқы ұқсас басқа профильдер білдірген пікірлер негізінде белгілі бір пайдаланушыны қызықтыруы мүмкін ортақ өнімдерді талдауға тырысады.<ref>Mu, Ruihui, and Xiaoqin Zeng. "Collaborative Filtering Recommendation Algorithm Based on Knowledge Graph." ''Mathematical Problems in Engineering'', vol. 2018, 2018, p. NA. ''Gale Academic OneFile'', link.gale.com/apps/doc/A609852528/AONE?u=slnsw_public&sid=bookmark-AONE&xid=6329f474. Accessed 30 May 2021.</ref> Өнімдер рейтингі, сатушылар рейтингі және пікірлер сияқты мүмкіндіктер жеке пайдаланушы профильдеріне ұсыну алгоритмдеріне үлес қосуға, [[қолайсыз іріктеу]]ді азайтуға және Amazon-ның жаңылыстыратын өнімдерге мүлдем төзбеу саясатына сай [[онлайн сауда алаңы]]н қалыптастыруға қатысуға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite web |title=Amazon.com Help: Customer Reviews |url=https://www.amazon.com/gp/help/customer/display.html?nodeId=G3UA5WC5S5UUKB5G |access-date=2021-05-30 |website=www.amazon.com}}</ref> == Цифрлық пайдаланушы профильдері == [[Сурет:Windows 8 Microsoft account dialog.png|alt=Windows 8 тіркелгісін баптау диалогтық терезесі|thumb|237x237px|Компьютерде Windows цифрлық пайдаланушы профилін баптау мысалы]] Қазіргі бағдарламалық жасақтама мен қосымшалар пайдаланушы профильдерін пайдалануға ыңғайлы қосымша құрудың негізі ретінде қарастырады. Қосымшаның мәзірлері, мүмкіндіктері мен басқару элементтері сияқты құрылымы мен орналасуы көбіне пайдаланушы таңдаған баптаулар мен қалауларға негізделеді.<ref>{{Cite web |title=How to build user profiles |url=https://www.oracle.com/technetwork/topics/ux/applications/user-profile-template-1884996.pdf |website=Oracle}}</ref> Компьютерлік жүйелердегі цифрлық пайдаланушы профильдерінің пайда болуы алғаш рет ''Windows NT'' жүйесінде басталды: онда пайдаланушы баптаулары мен ақпараты %USERPROFILE% деп аталатын жеке орта айнымалысында сақталып, пайдаланушы профилінің түбірлік құрылымы қалыптастырылды.<ref>{{Cite web |title=A Brief History of Windows Profiles {{!}} Ivanti |url=https://www.ivanti.com/blog/a-brief-history-of-windows-profiles |access-date=2021-05-30 |website=www.ivanti.com |date=31 January 2017 |language=en-US}}</ref> Кейіннен MacOS сияқты операциялық жүйелер ''Mac OS X 10.0'' нұсқасында пайдаланушы профильдерінің маңызын одан әрі арттырды. Содан бері жүйені пайдаланушыға барынша ыңғайлы ету мақсатында әр операциялық жүйе шығарылымында бұл мүмкіндік жетілдіріліп келеді. Компьютерде пайдаланушы тіркелгісін баптау кезінде пернетақта жаймасы, уақыт белдеулері, өлшем бірліктері, әртүрлі қызметтерді синхрондау және құпиялық параметрлері сияқты мүмкіндіктер қолжетімді болады.<ref>{{Cite web |date=5 November 2020 |title=How to do a clean installation of Windows 10 |url=https://www.windowscentral.com/how-do-clean-installation-windows-10#after_clean_install_windows10 |website=Windows Central}}</ref> === Тіркелгі түрлері === ==== Әкімші ==== Әкімші пайдаланушы профильдері жүйеге және оның рұқсаттарына толық қол жеткізе алады.<ref>{{Cite web |title=What Are the Different Kinds of User Accounts in Windows 10? |url=https://www.dummies.com/computers/operating-systems/windows-10/what-are-the-different-kinds-of-user-accounts-in-windows-10/ |access-date=2021-05-31 |website=dummies |language=en}}</ref> Әдетте ол жүйеде әдейі жасалатын алғашқы пайдаланушы профилі болып табылады және басқа тіркелгілерді жасауға мүмкіндік береді. Алайда әкімші тіркелгісінде шектеулер болмағандықтан, ол зиянды бағдарламалар мен вирустарға өте осал болады және олар барлық басқа тіркелгілерге де әсер етуі мүмкін.<ref>{{Cite web |date=26 June 2015 |title=Windows Administrator Account: Everything You Need to Know |url=https://www.makeuseof.com/tag/windows-administrator-account-everything-need-know/ |access-date=2021-05-31 |website=MUO |language=en-US}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} djkd6h3db6cc8arep9k635xk46ryya9 3661593 3661590 2026-09-26T16:17:10Z 1nter pares 146705 /* Тіркелгі түрлері */ 3661593 wikitext text/x-wiki '''Пайдаланушы профилі''' — пайдаланушымен байланысты баптаулар мен ақпараттар жиынтығы. Онда аты-жөні, жасы, портреттік фотосуреті сияқты сол адамды анықтау үшін пайдаланылатын маңызды мәліметтер, сондай-ақ білімі немесе тәжірибесі сияқты жеке сипаттамалары қамтылады.<ref>{{Cite web |title=User profiles – Digital Guides |url=https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |access-date=2021-05-14 |website=guides.service.gov.au |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304065459/https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |url-status=dead }}</ref> Профильде көрсетілетін ақпараттың көлемі мен маңыздылығы көбіне ол орналасқан платформаның қажеттіліктеріне байланысты. [[LinkedIn]] сияқты әлеуметтік желі сайттары адам туралы көбірек мәліметті талап етеді, ал [[YouTube]] және [[X (әлеуметтік желі)|X]] сияқты әлеуметтік медиа сипаты басым басқа сайттарға мұндай маңызды ақпараттың соншалықты көп мөлшері қажет емес. Пайдаланушы профильдері көбіне Facebook, Instagram және LinkedIn сияқты [[әлеуметтік медиа]] сайттарында кездеседі және адамның негізгі ерекшеліктері мен қасиеттерін көрсететін ерікті [[цифрлық сәйкестік]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last=Massari |first=Luisa |date=1 September 2010 |title=Analysis of MySpace user profiles |url=https://doi.org/10.1007/s10796-009-9206-8 |journal=Information Systems Frontiers |language=en |volume=12 |issue=4 |pages=361–367 |doi=10.1007/s10796-009-9206-8 |issn=1572-9419 |s2cid=13223470|url-access=subscription }}</ref> [[Дербес компьютер|Дербес компьютерлерде]] және [[операциялық жүйе]]лерде пайдаланушы профильдері файлдарды, баптауларды және құжаттарды «аккаунттар» деп аталатын жекелеген пайдаланушы орталары бойынша бөлуге қызмет етеді, бұл операциялық жүйені пайдаланушыға ыңғайлырақ әрі оның қажеттіліктеріне бейімделген етеді.<ref>{{Cite web |last=Russinovich |first=Mark |title=User Account Control Inside Windows 7 |url=https://www.tweakhound.com/uac_pdfback/User%20Account%20Control_%20Inside%20Windows%207%20User%20Account%20Control%20_%20Microsoft%20Docs.pdf }}</ref> Физикалық пайдаланушы профильдері құқықтық жүйеде адамның жеке басын анықтау үшін қолданылатын паспорттар, жүргізуші куәліктері және заңдық құжаттар сияқты жеке басты куәландыратын құжаттар қызметін атқарады. [[Сурет:User profile personal details.png|thumb|Кәдімгі пайдаланушы профилі]] Пайдаланушы профилін [[Пайдаланушыны модельдеу|пайдаланушы моделінің]] компьютерлік көрінісі ретінде де қарастыруға болады. Пайдаланушы моделі — жекелеген пайдаланушының белгілі бір сипаттамаларын тіркеу үшін қолданылатын (деректер) құрылымы, ал пайдаланушы профилін қалыптастыру үдерісі пайдаланушыны модельдеу<ref>{{Cite journal |last1=Piao |first1=Guangyuan |last2=Breslin |first2=John G. |year=2018 |title=Inferring User Interests in Microblogging Social Networks: A Survey |journal=User Modeling and User-Adapted Interaction |volume=28 |issue=3 |pages=277–329 |arxiv=1712.07691 |doi=10.1007/s11257-018-9207-8 |s2cid=3847937}}</ref> немесе [[Профильдеу (ақпараттану)|профильдеу]] деп аталады. == Шығу тегі == Пайдаланушы профильдерінің шығу тегін [[паспорт]]тың пайда болуымен байланыстыруға болады. Паспорт — [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін Ұлттар Лигасында жүргізілген келіссөздердің нәтижесінде 1920 жылы міндетті болған жеке басты куәландыратын құжат.<ref name="auto6">{{Cite web |date=23 September 2014 |title=The history of the passport |url=https://thewest.com.au/news/the-history-of-the-passport-ng-ya-377959 |access-date=2021-05-30 |website=The West Australian |language=en}}</ref> Паспорт адамның жеке басы туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде қызмет етті. Соның нәтижесінде адамның шыққан елін анықтау үшін [[1924 жылғы Иммиграция туралы заң]] қабылданды. XXI ғасырда паспорттар адамның жеке басын құқықтық жүйе аясында растаудың кеңінен мойындалған құралы болғандықтан, аса қажетті құжатқа айналды.<ref>{{Cite web |date=16 May 2017 |title=A History of the Passport |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226034943/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |url-status=dead |archive-date=26 February 2021 |access-date=2021-05-14 |website=Travel |language=en}}</ref> [[Цифрлық революция]] мен [[әлеуметтік медиа]] сайттарының пайда болуымен пайдаланушы профильдері пайдаланушы мен жүйе арасындағы өзара әрекеттесуді сипаттайтын ұйымдастырылған деректер жиынтығына айналды.<ref name="auto">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=20 March 2009 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/13961 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=3 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Instagram сияқты әлеуметтік медиа сайттары адамдарға өздері қалаған тұлғалық бейнесі мен имиджін көрсететін профильдер жасауға мүмкіндік береді. Мағыналы өзін-өзі таныстыру үшін профильдегі барлық ақпарат өрістерін толтыру міндетті болмауы мүмкін, бұл адамдарға өздері үшін ең маңызды қасиеттерді көрсету арқылы қандай бірегейлікті ұсынғысы келетінін көбірек бақылауға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite conference |last1=Hu |first1=Yuheng |last2=Manikonda |first2=Lydia |last3=Kambhampati |first3=Subbarao |date=16 May 2014 |title=What We Instagram: A First Analysis of Instagram Photo Content and User Types |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/14578 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=8 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Жеке пайдаланушы профилі — адамның әлеуметтік желіні пайдалану тәжірибесінің негізгі элементтерінің бірі, оның қоғамдық бірегейлігі осы профиль төңірегінде қалыптасады.<ref name=":1" /> == Пайдаланушы профильдерінің түрлері == Пайдаланушы профилінде белгілі бір адамға тән ақпарат, баптаулар және/немесе сипаттамалар қамтылса, ол кез келген форматта болуы мүмкін. Пайдаланушы профильдерінің ең кең тараған түрлеріне Facebook және Instagram сияқты фото және бейне бөлісу сайттарындағы профильдер, [[Microsoft Windows|Windows]] және [[macOS]] сияқты операциялық жүйелердегі аккаунттар, сондай-ақ паспорттар мен жүргізуші куәліктері сияқты физикалық құжаттар жатады.<ref>{{Cite web |last=Team |first=LoginRadius |title=User Profile |url=https://www.loginradius.com/glossary/user-profile |access-date=2026-06-06 |website=LoginRadius |language=en}}</ref> === Әлеуметтік медиа === Instagram және Facebook сияқты әлеуметтік медиа платформаларында тиімді құрылымдалған пайдаланушы профильдері адамдарға біреу туралы офлайн кездесудегідей немесе соған ұқсас әсер қалыптастыруға мүмкіндік береді.<ref name=":1">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=11 December 2016 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://www.microsoft.com/en-us/research/publication/self-presentation-personality-online-profile-creation/ |conference=Third International Conference on Weblogs and Social Media, ICWSM |language=en-US}}</ref> Әлеуметтік медиа профильдерінің ықшам форматы тіркелу кезінде берілген ақпаратқа сүйене отырып, сипаттамалары мен қызығушылықтары ұқсас адамдарды сәйкестендіру арқылы миллиондаған профильді жылдам сүзуге мүмкіндік береді. Жүргізілген зерттеулер интернеттегі адам туралы әсер қалыптастыру үшін ақпараттың тек «шағын бөлігі»<ref name="auto" /> жеткілікті екенін көрсетеді (Stecher and Counts 2008). Онлайн пайдаланушы профильдері «бетпе-бет» кездесулерге тән мінез-құлық, бет әлпеті және қоршаған орта туралы ақпарат сияқты өзара әрекеттесудің күрделілігін азайтады, соның нәтижесінде пайдаланушының тұлғалық ерекшеліктерін болжау мүмкіндігі артады.<ref>{{Cite web |last=Stecher |first=Kristin |title=Thin Slices of Online Profile Attributes |url=https://www.aaai.org/Papers/ICWSM/2008/ICWSM08-023.pdf }}</ref> Танысуға арналған қосымшалар мен веб-сайттар платформадағы басқа адамдармен өзара әрекеттесу және байланыс орнату үшін адамның пайдаланушы профиліне және онда берілген ақпаратқа толықтай сүйенеді.<ref>{{Cite web |last1=Hancock |first1=Jeffrey T. |last2=Toma |last3=Ellison |title=The Truth about Lying in Online Dating Profiles |url=https://collablab.northwestern.edu/CollabolabDistro/nucmc/p449-hancock.pdf }}</ref> Ұсынылатын ақпаратты пайдаланушы өзі бақылай алатынына қарамастан, онлайн танысу жағдайларында жалған ақпарат беру деңгейі төмен (Hancock, Toma, and Ellison, 2007). Bumble сияқты қосымшалар пайдаланушыларға өз сипаттамалары мен таңдалған сүзгілер негізінде басқа адамдармен «сәйкестенуге» мүмкіндік береді, ал бұл сүзгілер іздеу ауқымын пайдаланушының қалауына қарай тарылтады. Пайдаланушы профиліндегі ақпаратты пайдаланушы өз еркімен көрсетеді және оған бойы, қызығушылықтары, фотосуреттері, жынысы немесе білімі сияқты мәліметтер кіруі мүмкін. Қажетті ақпарат көлемі әр платформаға байланысты өзгереді және ықшам пайдаланушы профилінде қанша ақпарат болуы керектігі жөнінде ортақ пікір аз. Жалпы алғанда, барлық әлеуметтік желі платформаларында адамның профильдік суреті және өзін таныстыруға мүмкіндік беретін «Мен туралы» бөлімі көрсетіледі.<ref>{{Cite web |title=What Is A User Profile? |url=https://www.indicative.com/resource/user-profile/ |access-date=2026-06-06 |website=Indicative |language=en-US}}</ref> === Инфлюенсерлер === [[Инфлюенсер]]лердің пайдаланушы профильдері фотосуреттер, блогтар және [[Твит|твиттер]] сияқты әлеуметтік медиа контенті арқылы аудиторияның көзқарасы мен шешімдеріне ықпал ететін үшінші тарап өкілдері ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last1=Freberg |first1=Karen |last2=Graham |first2=Kristin |last3=McGaughey |first3=Karen |last4=Freberg |first4=Laura A. |date=1 March 2011 |title=Who are the social media influencers? A study of public perceptions of personality |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0363811110001207 |journal=Public Relations Review |language=en |volume=37 |issue=1 |pages=90–92 |doi=10.1016/j.pubrev.2010.11.001 |s2cid=93450895 |issn=0363-8111|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің (SMI) [[Әлеуметтік желі|әлеуметтік медиа платформасы]]нда көбіне көптеген оқырманы болады, бұл олардың аудиториясына ақпараттық ықпал ететін пікір көшбасшылары ретінде танылуына мүмкіндік береді.<ref>{{Cite journal |last1=Magno |first1=Francesca |last2=Cassia |first2=Fabio |date=3 April 2018 |title=The impact of social media influencers in tourism |url=https://doi.org/10.1080/13032917.2018.1476981 |journal=Anatolia |volume=29 |issue=2 |pages=288–290 |doi=10.1080/13032917.2018.1476981 |bibcode=2018Anato..29..288M |issn=1303-2917 |s2cid=169917743|url-access=subscription }}</ref> «[[Инфлюенсерлік маркетинг]]» индустриясы 2018 жылы, фотосурет бөлісуге арналған [[Instagram]] қосымшасының пайдаланушылар саны 1 миллиардтан асқан кезде кеңінен танымал бола бастады,<ref>{{Cite web |title=Instagram hits 1 billion monthly users, up from 800M in September |url=https://techcrunch.com/2018/06/20/instagram-1-billion-users/ |access-date=2021-05-30 |website=TechCrunch |date=20 June 2018 |language=en-US |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021522/https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=3_cc-session_19445865-f82f-466f-9639-f9844056dcbf |url-status=live }}</ref> ал сол жылы Google-да «influencer marketing» сөз тіркесі шамамен 60 000 рет ізделді.<ref>{{Cite web |title=[Timeline] A Brief History of Influencers |url=https://www.socialmediatoday.com/news/timeline-a-brief-history-of-influencers/554377/ |access-date=2021-05-30 |website=Social Media Today |language=en-US}}</ref> Инфлюенсерлердің пайдаланушы профильдерінде олардың мақсатты аудиториясының қажеттіліктері мен қалауына сай келетін бірегей сауда ұсынысы немесе өзгеше әрі тартымды қоғамдық бейнесі болады.<ref>{{Cite journal |last1=Khamis |first1=Susie |last2=Ang |first2=Lawrence |last3=Welling |first3=Raymond |date=3 April 2017 |title=Self-branding, 'micro-celebrity' and the rise of Social Media Influencers |url=https://doi.org/10.1080/19392397.2016.1218292 |journal=Celebrity Studies |volume=8 |issue=2 |pages=191–208 |doi=10.1080/19392397.2016.1218292 |issn=1939-2397 |hdl-access=free |hdl=10453/98736 |s2cid=59289264|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің профильдері өнімдер туралы ақпарат пен соңғы жарнамалық ұсыныстарды жариялайды және өздерінің онлайн-бейнесін сақтау үшін оқырмандарымен үнемі өзара әрекеттеседі.<ref>Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36. Chicago</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлері қолдаған хабарламалар көбіне сенімді әрі иланымды деп қабылданады: жүргізілген зерттеуде оқырмандардың 82%-ы өздерінің сүйікті инфлюенсерінің кеңестерін орындауға бейім болған.<ref name=":2">Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36.</ref> Бұл жарнама берушілерге онлайн пайдаланушы профильдері мен олардың аудиториямен қалыптасқан байланысын пайдаланып, жас және тар мақсатты аудиторияларға бағытталуға мүмкіндік береді.<ref name=":2" /> Нарықтық зерттеуге сәйкес, әлеуметтік медиа профильдері арқылы жүргізілетін инфлюенсерлік маркетинг дәстүрлі маркетингке қарағанда 11 есе жоғары қайтарым береді, өйткені инфлюенсерлер тар аудитория сегментімен тиімдірек байланыс орната алады.<ref name=":2" /> Ең танымал инфлюенсерлердің қатарына [[Криштиану Роналду]] сияқты спорт жұлдыздары және [[АҚШ кинематографы|Голливуд]] өкілдері [[Дуэйн Джонсон]] мен [[Кайли Дженнер]] жатады; олардың әрқайсысының 200 миллионнан астам оқырманы бар.<ref>{{Cite web |title=Most followed accounts on Instagram 2021 |url=https://www.statista.com/statistics/421169/most-followers-instagram/ |access-date=2021-05-30 |website=Statista |language=en}}</ref> === Электрондық коммерция === [[Amazon.com|Amazon]] сияқты онлайн сауда немесе [[Электрондық коммерция|электрондық коммерция]] веб-сайттары сатып алуға ұсынылатын тауарлар тізімін жасау үшін тұтынушының пайдаланушы профиліндегі ақпарат пен оның қызығушылықтарын пайдаланады. Ұсыну алгоритмдері ұсыныстарды қалыптастыру үшін пайдаланушының демографиялық деректерін, тарихын және сүйікті әртістерін талдайды. Дүкен пайдаланушының өзгеріп отыратын қажеттіліктері мен қалауына жылдам бейімделеді, ал нақты уақыттағы нәтижелер жарты секунд ішінде жасалуы тиіс.<ref name="auto4">{{Cite journal |last1=Linden |first1=G. |last2=Smith |first2=B. |last3=York |first3=J. |date=January 2003 |title=Amazon.com recommendations: item-to-item collaborative filtering |journal=IEEE Internet Computing |volume=7 |issue=1 |pages=76–80 |doi=10.1109/MIC.2003.1167344 |s2cid=14604122 |issn=1941-0131}}</ref> Жаңа профильдерде алгоритмдер талдай алатын ақпарат көлемі табиғи түрде шектеулі болады, ал тұтынушының әрбір әрекеттесуінен алынатын деректер құнды ақпарат береді және әрбір жеке профильмен байланыстырылған [[деректер қоры]]нда сақталады.<ref name="auto4" /> Электрондық коммерция веб-сайттарындағы пайдаланушы профильдері сатушылардың сатылымын арттыруға да қызмет етеді: сатып алушының таңдау ауқымын кеңейту үшін оған «осы тауарды сатып алған тұтынушылар мыналарды да сатып алды» қағидасы бойынша басқа өнімдер ұсынылады.<ref name="auto3">Chen, Hsuanwei Michelle. "Do online recommendations matter?--A multimodal investigation of Amazon's co-purchase network." ''Journal of Digital Information Management'', vol. 13, no. 3, 2015, p. 176+. ''Gale Academic OneFile'', link.gale.com/apps/doc/A428095490/AONE?u=slnsw_public&sid=bookmark-AONE&xid=b8236c5e. Accessed 30 May 2021.</ref> Жүргізілген зерттеу пайдаланушы профильдері мен ұсыну алгоритмдерінің байланысты өнімдердің сатылымына және адамның жалпы шығынына елеулі әсер ететінін көрсетті.<ref name="auto3" /> «[[Бірлескен сүзгілеу|бірлескен сүзгілеу]]» деп аталатын үдеріс мінез-құлқы ұқсас басқа профильдер білдірген пікірлер негізінде белгілі бір пайдаланушыны қызықтыруы мүмкін ортақ өнімдерді талдауға тырысады.<ref>Mu, Ruihui, and Xiaoqin Zeng. "Collaborative Filtering Recommendation Algorithm Based on Knowledge Graph." ''Mathematical Problems in Engineering'', vol. 2018, 2018, p. NA. ''Gale Academic OneFile'', link.gale.com/apps/doc/A609852528/AONE?u=slnsw_public&sid=bookmark-AONE&xid=6329f474. Accessed 30 May 2021.</ref> Өнімдер рейтингі, сатушылар рейтингі және пікірлер сияқты мүмкіндіктер жеке пайдаланушы профильдеріне ұсыну алгоритмдеріне үлес қосуға, [[қолайсыз іріктеу]]ді азайтуға және Amazon-ның жаңылыстыратын өнімдерге мүлдем төзбеу саясатына сай [[онлайн сауда алаңы]]н қалыптастыруға қатысуға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite web |title=Amazon.com Help: Customer Reviews |url=https://www.amazon.com/gp/help/customer/display.html?nodeId=G3UA5WC5S5UUKB5G |access-date=2021-05-30 |website=www.amazon.com}}</ref> == Цифрлық пайдаланушы профильдері == [[Сурет:Windows 8 Microsoft account dialog.png|alt=Windows 8 тіркелгісін баптау диалогтық терезесі|thumb|237x237px|Компьютерде Windows цифрлық пайдаланушы профилін баптау мысалы]] Қазіргі бағдарламалық жасақтама мен қосымшалар пайдаланушы профильдерін пайдалануға ыңғайлы қосымша құрудың негізі ретінде қарастырады. Қосымшаның мәзірлері, мүмкіндіктері мен басқару элементтері сияқты құрылымы мен орналасуы көбіне пайдаланушы таңдаған баптаулар мен қалауларға негізделеді.<ref>{{Cite web |title=How to build user profiles |url=https://www.oracle.com/technetwork/topics/ux/applications/user-profile-template-1884996.pdf |website=Oracle}}</ref> Компьютерлік жүйелердегі цифрлық пайдаланушы профильдерінің пайда болуы алғаш рет ''Windows NT'' жүйесінде басталды: онда пайдаланушы баптаулары мен ақпараты %USERPROFILE% деп аталатын жеке орта айнымалысында сақталып, пайдаланушы профилінің түбірлік құрылымы қалыптастырылды.<ref>{{Cite web |title=A Brief History of Windows Profiles {{!}} Ivanti |url=https://www.ivanti.com/blog/a-brief-history-of-windows-profiles |access-date=2021-05-30 |website=www.ivanti.com |date=31 January 2017 |language=en-US}}</ref> Кейіннен MacOS сияқты операциялық жүйелер ''Mac OS X 10.0'' нұсқасында пайдаланушы профильдерінің маңызын одан әрі арттырды. Содан бері жүйені пайдаланушыға барынша ыңғайлы ету мақсатында әр операциялық жүйе шығарылымында бұл мүмкіндік жетілдіріліп келеді. Компьютерде пайдаланушы тіркелгісін баптау кезінде пернетақта жаймасы, уақыт белдеулері, өлшем бірліктері, әртүрлі қызметтерді синхрондау және құпиялық параметрлері сияқты мүмкіндіктер қолжетімді болады.<ref>{{Cite web |date=5 November 2020 |title=How to do a clean installation of Windows 10 |url=https://www.windowscentral.com/how-do-clean-installation-windows-10#after_clean_install_windows10 |website=Windows Central}}</ref> === Тіркелгі түрлері === ==== Әкімші ==== Әкімші пайдаланушы профильдері жүйеге және оның рұқсаттарына толық қол жеткізе алады.<ref>{{Cite web |title=What Are the Different Kinds of User Accounts in Windows 10? |url=https://www.dummies.com/computers/operating-systems/windows-10/what-are-the-different-kinds-of-user-accounts-in-windows-10/ |access-date=2021-05-31 |website=dummies |language=en}}</ref> Әдетте ол жүйеде әдейі жасалатын алғашқы пайдаланушы профилі болып табылады және басқа тіркелгілерді жасауға мүмкіндік береді. Алайда әкімші тіркелгісінде шектеулер болмағандықтан, ол зиянды бағдарламалар мен вирустарға өте осал болады және олар барлық басқа тіркелгілерге де әсер етуі мүмкін.<ref>{{Cite web |date=26 June 2015 |title=Windows Administrator Account: Everything You Need to Know |url=https://www.makeuseof.com/tag/windows-administrator-account-everything-need-know/ |access-date=2021-05-31 |website=MUO |language=en-US}}</ref> ==== Қонақ ==== Қонақ тіркелгілері басқа адамдарға жүйеге шектеулі мүмкіндіктермен және қосымшаларды, баптауларды әрі құжаттарды өзгертуге қойылған шектеулермен қол жеткізуге мүмкіндік береді.<ref>{{Cite web |title=Guest account and its privileges in Windows 10 – Microsoft Q&A |url=https://docs.microsoft.com/en-us/answers/questions/151705/guest-account-and-its-privileges-in-windows-10.html |access-date=2021-05-31 |website=docs.microsoft.com}}</ref> Қонақ пайдаланушы тіркелгілері басқа адамдарға өз тіркелгіңізге толық қолжетімділік беру мәселесін шешеді. [[MacOS]] жүйесінде қонақ профильдері құпиясөзді қажет етпейді; алайда олар әкімші тіркелгісіндегі [[ата-ана бақылауы]] арқылы толығымен басқарылады.<ref name=":3">{{Cite web |date=21 June 2018 |title=The macOS Guest Account Explained: 3 Reasons to Start Using It |url=https://www.makeuseof.com/tag/macos-guest-account/ |access-date=2021-05-31 |website=MUO |language=en-US}}</ref> Сеанс жабылғаннан кейін деректер мен тарихты автоматты түрде жою сияқты мүмкіндіктер пайдаланушы жүйеден шыққаннан соң қонақ тіркелгілеріне дискілік кеңістікті үнемдеуге мүмкіндік береді.<ref name=":3" /> Қонақ тіркелгілері кітапханалар сияқты қоғамдық қызмет көрсету орындарында кеңінен қолданылады, мұнда адамдар жұмыс немесе зерттеу жүргізу үшін уақытша тіркелгі сұрай алады.<ref>{{Cite web |date=6 March 2014 |title=Library Guest Account |url=https://libraries.indiana.edu/library-guest-account |access-date=2021-05-31 |website=libraries.indiana.edu |language=en}}</ref> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} h9ochk5moytiv7ap5fai2u608bktv3o 3661594 3661593 2026-09-26T16:19:44Z 1nter pares 146705 /* Тіркелгі түрлері */ 3661594 wikitext text/x-wiki '''Пайдаланушы профилі''' — пайдаланушымен байланысты баптаулар мен ақпараттар жиынтығы. Онда аты-жөні, жасы, портреттік фотосуреті сияқты сол адамды анықтау үшін пайдаланылатын маңызды мәліметтер, сондай-ақ білімі немесе тәжірибесі сияқты жеке сипаттамалары қамтылады.<ref>{{Cite web |title=User profiles – Digital Guides |url=https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |access-date=2021-05-14 |website=guides.service.gov.au |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304065459/https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |url-status=dead }}</ref> Профильде көрсетілетін ақпараттың көлемі мен маңыздылығы көбіне ол орналасқан платформаның қажеттіліктеріне байланысты. [[LinkedIn]] сияқты әлеуметтік желі сайттары адам туралы көбірек мәліметті талап етеді, ал [[YouTube]] және [[X (әлеуметтік желі)|X]] сияқты әлеуметтік медиа сипаты басым басқа сайттарға мұндай маңызды ақпараттың соншалықты көп мөлшері қажет емес. Пайдаланушы профильдері көбіне Facebook, Instagram және LinkedIn сияқты [[әлеуметтік медиа]] сайттарында кездеседі және адамның негізгі ерекшеліктері мен қасиеттерін көрсететін ерікті [[цифрлық сәйкестік]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last=Massari |first=Luisa |date=1 September 2010 |title=Analysis of MySpace user profiles |url=https://doi.org/10.1007/s10796-009-9206-8 |journal=Information Systems Frontiers |language=en |volume=12 |issue=4 |pages=361–367 |doi=10.1007/s10796-009-9206-8 |issn=1572-9419 |s2cid=13223470|url-access=subscription }}</ref> [[Дербес компьютер|Дербес компьютерлерде]] және [[операциялық жүйе]]лерде пайдаланушы профильдері файлдарды, баптауларды және құжаттарды «аккаунттар» деп аталатын жекелеген пайдаланушы орталары бойынша бөлуге қызмет етеді, бұл операциялық жүйені пайдаланушыға ыңғайлырақ әрі оның қажеттіліктеріне бейімделген етеді.<ref>{{Cite web |last=Russinovich |first=Mark |title=User Account Control Inside Windows 7 |url=https://www.tweakhound.com/uac_pdfback/User%20Account%20Control_%20Inside%20Windows%207%20User%20Account%20Control%20_%20Microsoft%20Docs.pdf }}</ref> Физикалық пайдаланушы профильдері құқықтық жүйеде адамның жеке басын анықтау үшін қолданылатын паспорттар, жүргізуші куәліктері және заңдық құжаттар сияқты жеке басты куәландыратын құжаттар қызметін атқарады. [[Сурет:User profile personal details.png|thumb|Кәдімгі пайдаланушы профилі]] Пайдаланушы профилін [[Пайдаланушыны модельдеу|пайдаланушы моделінің]] компьютерлік көрінісі ретінде де қарастыруға болады. Пайдаланушы моделі — жекелеген пайдаланушының белгілі бір сипаттамаларын тіркеу үшін қолданылатын (деректер) құрылымы, ал пайдаланушы профилін қалыптастыру үдерісі пайдаланушыны модельдеу<ref>{{Cite journal |last1=Piao |first1=Guangyuan |last2=Breslin |first2=John G. |year=2018 |title=Inferring User Interests in Microblogging Social Networks: A Survey |journal=User Modeling and User-Adapted Interaction |volume=28 |issue=3 |pages=277–329 |arxiv=1712.07691 |doi=10.1007/s11257-018-9207-8 |s2cid=3847937}}</ref> немесе [[Профильдеу (ақпараттану)|профильдеу]] деп аталады. == Шығу тегі == Пайдаланушы профильдерінің шығу тегін [[паспорт]]тың пайда болуымен байланыстыруға болады. Паспорт — [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін Ұлттар Лигасында жүргізілген келіссөздердің нәтижесінде 1920 жылы міндетті болған жеке басты куәландыратын құжат.<ref name="auto6">{{Cite web |date=23 September 2014 |title=The history of the passport |url=https://thewest.com.au/news/the-history-of-the-passport-ng-ya-377959 |access-date=2021-05-30 |website=The West Australian |language=en}}</ref> Паспорт адамның жеке басы туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде қызмет етті. Соның нәтижесінде адамның шыққан елін анықтау үшін [[1924 жылғы Иммиграция туралы заң]] қабылданды. XXI ғасырда паспорттар адамның жеке басын құқықтық жүйе аясында растаудың кеңінен мойындалған құралы болғандықтан, аса қажетті құжатқа айналды.<ref>{{Cite web |date=16 May 2017 |title=A History of the Passport |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226034943/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |url-status=dead |archive-date=26 February 2021 |access-date=2021-05-14 |website=Travel |language=en}}</ref> [[Цифрлық революция]] мен [[әлеуметтік медиа]] сайттарының пайда болуымен пайдаланушы профильдері пайдаланушы мен жүйе арасындағы өзара әрекеттесуді сипаттайтын ұйымдастырылған деректер жиынтығына айналды.<ref name="auto">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=20 March 2009 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/13961 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=3 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Instagram сияқты әлеуметтік медиа сайттары адамдарға өздері қалаған тұлғалық бейнесі мен имиджін көрсететін профильдер жасауға мүмкіндік береді. Мағыналы өзін-өзі таныстыру үшін профильдегі барлық ақпарат өрістерін толтыру міндетті болмауы мүмкін, бұл адамдарға өздері үшін ең маңызды қасиеттерді көрсету арқылы қандай бірегейлікті ұсынғысы келетінін көбірек бақылауға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite conference |last1=Hu |first1=Yuheng |last2=Manikonda |first2=Lydia |last3=Kambhampati |first3=Subbarao |date=16 May 2014 |title=What We Instagram: A First Analysis of Instagram Photo Content and User Types |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/14578 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=8 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Жеке пайдаланушы профилі — адамның әлеуметтік желіні пайдалану тәжірибесінің негізгі элементтерінің бірі, оның қоғамдық бірегейлігі осы профиль төңірегінде қалыптасады.<ref name=":1" /> == Пайдаланушы профильдерінің түрлері == Пайдаланушы профилінде белгілі бір адамға тән ақпарат, баптаулар және/немесе сипаттамалар қамтылса, ол кез келген форматта болуы мүмкін. Пайдаланушы профильдерінің ең кең тараған түрлеріне Facebook және Instagram сияқты фото және бейне бөлісу сайттарындағы профильдер, [[Microsoft Windows|Windows]] және [[macOS]] сияқты операциялық жүйелердегі аккаунттар, сондай-ақ паспорттар мен жүргізуші куәліктері сияқты физикалық құжаттар жатады.<ref>{{Cite web |last=Team |first=LoginRadius |title=User Profile |url=https://www.loginradius.com/glossary/user-profile |access-date=2026-06-06 |website=LoginRadius |language=en}}</ref> === Әлеуметтік медиа === Instagram және Facebook сияқты әлеуметтік медиа платформаларында тиімді құрылымдалған пайдаланушы профильдері адамдарға біреу туралы офлайн кездесудегідей немесе соған ұқсас әсер қалыптастыруға мүмкіндік береді.<ref name=":1">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=11 December 2016 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://www.microsoft.com/en-us/research/publication/self-presentation-personality-online-profile-creation/ |conference=Third International Conference on Weblogs and Social Media, ICWSM |language=en-US}}</ref> Әлеуметтік медиа профильдерінің ықшам форматы тіркелу кезінде берілген ақпаратқа сүйене отырып, сипаттамалары мен қызығушылықтары ұқсас адамдарды сәйкестендіру арқылы миллиондаған профильді жылдам сүзуге мүмкіндік береді. Жүргізілген зерттеулер интернеттегі адам туралы әсер қалыптастыру үшін ақпараттың тек «шағын бөлігі»<ref name="auto" /> жеткілікті екенін көрсетеді (Stecher and Counts 2008). Онлайн пайдаланушы профильдері «бетпе-бет» кездесулерге тән мінез-құлық, бет әлпеті және қоршаған орта туралы ақпарат сияқты өзара әрекеттесудің күрделілігін азайтады, соның нәтижесінде пайдаланушының тұлғалық ерекшеліктерін болжау мүмкіндігі артады.<ref>{{Cite web |last=Stecher |first=Kristin |title=Thin Slices of Online Profile Attributes |url=https://www.aaai.org/Papers/ICWSM/2008/ICWSM08-023.pdf }}</ref> Танысуға арналған қосымшалар мен веб-сайттар платформадағы басқа адамдармен өзара әрекеттесу және байланыс орнату үшін адамның пайдаланушы профиліне және онда берілген ақпаратқа толықтай сүйенеді.<ref>{{Cite web |last1=Hancock |first1=Jeffrey T. |last2=Toma |last3=Ellison |title=The Truth about Lying in Online Dating Profiles |url=https://collablab.northwestern.edu/CollabolabDistro/nucmc/p449-hancock.pdf }}</ref> Ұсынылатын ақпаратты пайдаланушы өзі бақылай алатынына қарамастан, онлайн танысу жағдайларында жалған ақпарат беру деңгейі төмен (Hancock, Toma, and Ellison, 2007). Bumble сияқты қосымшалар пайдаланушыларға өз сипаттамалары мен таңдалған сүзгілер негізінде басқа адамдармен «сәйкестенуге» мүмкіндік береді, ал бұл сүзгілер іздеу ауқымын пайдаланушының қалауына қарай тарылтады. Пайдаланушы профиліндегі ақпаратты пайдаланушы өз еркімен көрсетеді және оған бойы, қызығушылықтары, фотосуреттері, жынысы немесе білімі сияқты мәліметтер кіруі мүмкін. Қажетті ақпарат көлемі әр платформаға байланысты өзгереді және ықшам пайдаланушы профилінде қанша ақпарат болуы керектігі жөнінде ортақ пікір аз. Жалпы алғанда, барлық әлеуметтік желі платформаларында адамның профильдік суреті және өзін таныстыруға мүмкіндік беретін «Мен туралы» бөлімі көрсетіледі.<ref>{{Cite web |title=What Is A User Profile? |url=https://www.indicative.com/resource/user-profile/ |access-date=2026-06-06 |website=Indicative |language=en-US}}</ref> === Инфлюенсерлер === [[Инфлюенсер]]лердің пайдаланушы профильдері фотосуреттер, блогтар және [[Твит|твиттер]] сияқты әлеуметтік медиа контенті арқылы аудиторияның көзқарасы мен шешімдеріне ықпал ететін үшінші тарап өкілдері ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last1=Freberg |first1=Karen |last2=Graham |first2=Kristin |last3=McGaughey |first3=Karen |last4=Freberg |first4=Laura A. |date=1 March 2011 |title=Who are the social media influencers? A study of public perceptions of personality |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0363811110001207 |journal=Public Relations Review |language=en |volume=37 |issue=1 |pages=90–92 |doi=10.1016/j.pubrev.2010.11.001 |s2cid=93450895 |issn=0363-8111|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің (SMI) [[Әлеуметтік желі|әлеуметтік медиа платформасы]]нда көбіне көптеген оқырманы болады, бұл олардың аудиториясына ақпараттық ықпал ететін пікір көшбасшылары ретінде танылуына мүмкіндік береді.<ref>{{Cite journal |last1=Magno |first1=Francesca |last2=Cassia |first2=Fabio |date=3 April 2018 |title=The impact of social media influencers in tourism |url=https://doi.org/10.1080/13032917.2018.1476981 |journal=Anatolia |volume=29 |issue=2 |pages=288–290 |doi=10.1080/13032917.2018.1476981 |bibcode=2018Anato..29..288M |issn=1303-2917 |s2cid=169917743|url-access=subscription }}</ref> «[[Инфлюенсерлік маркетинг]]» индустриясы 2018 жылы, фотосурет бөлісуге арналған [[Instagram]] қосымшасының пайдаланушылар саны 1 миллиардтан асқан кезде кеңінен танымал бола бастады,<ref>{{Cite web |title=Instagram hits 1 billion monthly users, up from 800M in September |url=https://techcrunch.com/2018/06/20/instagram-1-billion-users/ |access-date=2021-05-30 |website=TechCrunch |date=20 June 2018 |language=en-US |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021522/https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=3_cc-session_19445865-f82f-466f-9639-f9844056dcbf |url-status=live }}</ref> ал сол жылы Google-да «influencer marketing» сөз тіркесі шамамен 60 000 рет ізделді.<ref>{{Cite web |title=[Timeline] A Brief History of Influencers |url=https://www.socialmediatoday.com/news/timeline-a-brief-history-of-influencers/554377/ |access-date=2021-05-30 |website=Social Media Today |language=en-US}}</ref> Инфлюенсерлердің пайдаланушы профильдерінде олардың мақсатты аудиториясының қажеттіліктері мен қалауына сай келетін бірегей сауда ұсынысы немесе өзгеше әрі тартымды қоғамдық бейнесі болады.<ref>{{Cite journal |last1=Khamis |first1=Susie |last2=Ang |first2=Lawrence |last3=Welling |first3=Raymond |date=3 April 2017 |title=Self-branding, 'micro-celebrity' and the rise of Social Media Influencers |url=https://doi.org/10.1080/19392397.2016.1218292 |journal=Celebrity Studies |volume=8 |issue=2 |pages=191–208 |doi=10.1080/19392397.2016.1218292 |issn=1939-2397 |hdl-access=free |hdl=10453/98736 |s2cid=59289264|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің профильдері өнімдер туралы ақпарат пен соңғы жарнамалық ұсыныстарды жариялайды және өздерінің онлайн-бейнесін сақтау үшін оқырмандарымен үнемі өзара әрекеттеседі.<ref>Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36. Chicago</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлері қолдаған хабарламалар көбіне сенімді әрі иланымды деп қабылданады: жүргізілген зерттеуде оқырмандардың 82%-ы өздерінің сүйікті инфлюенсерінің кеңестерін орындауға бейім болған.<ref name=":2">Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36.</ref> Бұл жарнама берушілерге онлайн пайдаланушы профильдері мен олардың аудиториямен қалыптасқан байланысын пайдаланып, жас және тар мақсатты аудиторияларға бағытталуға мүмкіндік береді.<ref name=":2" /> Нарықтық зерттеуге сәйкес, әлеуметтік медиа профильдері арқылы жүргізілетін инфлюенсерлік маркетинг дәстүрлі маркетингке қарағанда 11 есе жоғары қайтарым береді, өйткені инфлюенсерлер тар аудитория сегментімен тиімдірек байланыс орната алады.<ref name=":2" /> Ең танымал инфлюенсерлердің қатарына [[Криштиану Роналду]] сияқты спорт жұлдыздары және [[АҚШ кинематографы|Голливуд]] өкілдері [[Дуэйн Джонсон]] мен [[Кайли Дженнер]] жатады; олардың әрқайсысының 200 миллионнан астам оқырманы бар.<ref>{{Cite web |title=Most followed accounts on Instagram 2021 |url=https://www.statista.com/statistics/421169/most-followers-instagram/ |access-date=2021-05-30 |website=Statista |language=en}}</ref> === Электрондық коммерция === [[Amazon.com|Amazon]] сияқты онлайн сауда немесе [[Электрондық коммерция|электрондық коммерция]] веб-сайттары сатып алуға ұсынылатын тауарлар тізімін жасау үшін тұтынушының пайдаланушы профиліндегі ақпарат пен оның қызығушылықтарын пайдаланады. Ұсыну алгоритмдері ұсыныстарды қалыптастыру үшін пайдаланушының демографиялық деректерін, тарихын және сүйікті әртістерін талдайды. Дүкен пайдаланушының өзгеріп отыратын қажеттіліктері мен қалауына жылдам бейімделеді, ал нақты уақыттағы нәтижелер жарты секунд ішінде жасалуы тиіс.<ref name="auto4">{{Cite journal |last1=Linden |first1=G. |last2=Smith |first2=B. |last3=York |first3=J. |date=January 2003 |title=Amazon.com recommendations: item-to-item collaborative filtering |journal=IEEE Internet Computing |volume=7 |issue=1 |pages=76–80 |doi=10.1109/MIC.2003.1167344 |s2cid=14604122 |issn=1941-0131}}</ref> Жаңа профильдерде алгоритмдер талдай алатын ақпарат көлемі табиғи түрде шектеулі болады, ал тұтынушының әрбір әрекеттесуінен алынатын деректер құнды ақпарат береді және әрбір жеке профильмен байланыстырылған [[деректер қоры]]нда сақталады.<ref name="auto4" /> Электрондық коммерция веб-сайттарындағы пайдаланушы профильдері сатушылардың сатылымын арттыруға да қызмет етеді: сатып алушының таңдау ауқымын кеңейту үшін оған «осы тауарды сатып алған тұтынушылар мыналарды да сатып алды» қағидасы бойынша басқа өнімдер ұсынылады.<ref name="auto3">Chen, Hsuanwei Michelle. "Do online recommendations matter?--A multimodal investigation of Amazon's co-purchase network." ''Journal of Digital Information Management'', vol. 13, no. 3, 2015, p. 176+. ''Gale Academic OneFile'', link.gale.com/apps/doc/A428095490/AONE?u=slnsw_public&sid=bookmark-AONE&xid=b8236c5e. Accessed 30 May 2021.</ref> Жүргізілген зерттеу пайдаланушы профильдері мен ұсыну алгоритмдерінің байланысты өнімдердің сатылымына және адамның жалпы шығынына елеулі әсер ететінін көрсетті.<ref name="auto3" /> «[[Бірлескен сүзгілеу|бірлескен сүзгілеу]]» деп аталатын үдеріс мінез-құлқы ұқсас басқа профильдер білдірген пікірлер негізінде белгілі бір пайдаланушыны қызықтыруы мүмкін ортақ өнімдерді талдауға тырысады.<ref>Mu, Ruihui, and Xiaoqin Zeng. "Collaborative Filtering Recommendation Algorithm Based on Knowledge Graph." ''Mathematical Problems in Engineering'', vol. 2018, 2018, p. NA. ''Gale Academic OneFile'', link.gale.com/apps/doc/A609852528/AONE?u=slnsw_public&sid=bookmark-AONE&xid=6329f474. Accessed 30 May 2021.</ref> Өнімдер рейтингі, сатушылар рейтингі және пікірлер сияқты мүмкіндіктер жеке пайдаланушы профильдеріне ұсыну алгоритмдеріне үлес қосуға, [[қолайсыз іріктеу]]ді азайтуға және Amazon-ның жаңылыстыратын өнімдерге мүлдем төзбеу саясатына сай [[онлайн сауда алаңы]]н қалыптастыруға қатысуға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite web |title=Amazon.com Help: Customer Reviews |url=https://www.amazon.com/gp/help/customer/display.html?nodeId=G3UA5WC5S5UUKB5G |access-date=2021-05-30 |website=www.amazon.com}}</ref> == Цифрлық пайдаланушы профильдері == [[Сурет:Windows 8 Microsoft account dialog.png|alt=Windows 8 тіркелгісін баптау диалогтық терезесі|thumb|237x237px|Компьютерде Windows цифрлық пайдаланушы профилін баптау мысалы]] Қазіргі бағдарламалық жасақтама мен қосымшалар пайдаланушы профильдерін пайдалануға ыңғайлы қосымша құрудың негізі ретінде қарастырады. Қосымшаның мәзірлері, мүмкіндіктері мен басқару элементтері сияқты құрылымы мен орналасуы көбіне пайдаланушы таңдаған баптаулар мен қалауларға негізделеді.<ref>{{Cite web |title=How to build user profiles |url=https://www.oracle.com/technetwork/topics/ux/applications/user-profile-template-1884996.pdf |website=Oracle}}</ref> Компьютерлік жүйелердегі цифрлық пайдаланушы профильдерінің пайда болуы алғаш рет ''Windows NT'' жүйесінде басталды: онда пайдаланушы баптаулары мен ақпараты %USERPROFILE% деп аталатын жеке орта айнымалысында сақталып, пайдаланушы профилінің түбірлік құрылымы қалыптастырылды.<ref>{{Cite web |title=A Brief History of Windows Profiles {{!}} Ivanti |url=https://www.ivanti.com/blog/a-brief-history-of-windows-profiles |access-date=2021-05-30 |website=www.ivanti.com |date=31 January 2017 |language=en-US}}</ref> Кейіннен MacOS сияқты операциялық жүйелер ''Mac OS X 10.0'' нұсқасында пайдаланушы профильдерінің маңызын одан әрі арттырды. Содан бері жүйені пайдаланушыға барынша ыңғайлы ету мақсатында әр операциялық жүйе шығарылымында бұл мүмкіндік жетілдіріліп келеді. Компьютерде пайдаланушы тіркелгісін баптау кезінде пернетақта жаймасы, уақыт белдеулері, өлшем бірліктері, әртүрлі қызметтерді синхрондау және құпиялық параметрлері сияқты мүмкіндіктер қолжетімді болады.<ref>{{Cite web |date=5 November 2020 |title=How to do a clean installation of Windows 10 |url=https://www.windowscentral.com/how-do-clean-installation-windows-10#after_clean_install_windows10 |website=Windows Central}}</ref> === Тіркелгі түрлері === ==== Әкімші ==== Әкімші пайдаланушы профильдері жүйеге және оның рұқсаттарына толық қол жеткізе алады.<ref>{{Cite web |title=What Are the Different Kinds of User Accounts in Windows 10? |url=https://www.dummies.com/computers/operating-systems/windows-10/what-are-the-different-kinds-of-user-accounts-in-windows-10/ |access-date=2021-05-31 |website=dummies |language=en}}</ref> Әдетте ол жүйеде әдейі жасалатын алғашқы пайдаланушы профилі болып табылады және басқа тіркелгілерді жасауға мүмкіндік береді. Алайда әкімші тіркелгісінде шектеулер болмағандықтан, ол зиянды бағдарламалар мен вирустарға өте осал болады және олар барлық басқа тіркелгілерге де әсер етуі мүмкін.<ref>{{Cite web |date=26 June 2015 |title=Windows Administrator Account: Everything You Need to Know |url=https://www.makeuseof.com/tag/windows-administrator-account-everything-need-know/ |access-date=2021-05-31 |website=MUO |language=en-US}}</ref> ==== Қонақ ==== Қонақ тіркелгілері басқа адамдарға жүйеге шектеулі мүмкіндіктермен және қосымшаларды, баптауларды әрі құжаттарды өзгертуге қойылған шектеулермен қол жеткізуге мүмкіндік береді.<ref>{{Cite web |title=Guest account and its privileges in Windows 10 – Microsoft Q&A |url=https://docs.microsoft.com/en-us/answers/questions/151705/guest-account-and-its-privileges-in-windows-10.html |access-date=2021-05-31 |website=docs.microsoft.com}}</ref> Қонақ пайдаланушы тіркелгілері басқа адамдарға өз тіркелгіңізге толық қолжетімділік беру мәселесін шешеді. [[MacOS]] жүйесінде қонақ профильдері құпиясөзді қажет етпейді; алайда олар әкімші тіркелгісіндегі [[ата-ана бақылауы]] арқылы толығымен басқарылады.<ref name=":3">{{Cite web |date=21 June 2018 |title=The macOS Guest Account Explained: 3 Reasons to Start Using It |url=https://www.makeuseof.com/tag/macos-guest-account/ |access-date=2021-05-31 |website=MUO |language=en-US}}</ref> Сеанс жабылғаннан кейін деректер мен тарихты автоматты түрде жою сияқты мүмкіндіктер пайдаланушы жүйеден шыққаннан соң қонақ тіркелгілеріне дискілік кеңістікті үнемдеуге мүмкіндік береді.<ref name=":3" /> Қонақ тіркелгілері кітапханалар сияқты қоғамдық қызмет көрсету орындарында кеңінен қолданылады, мұнда адамдар жұмыс немесе зерттеу жүргізу үшін уақытша тіркелгі сұрай алады.<ref>{{Cite web |date=6 March 2014 |title=Library Guest Account |url=https://libraries.indiana.edu/library-guest-account |access-date=2021-05-31 |website=libraries.indiana.edu |language=en}}</ref> == Физикалық пайдаланушы профильдері == Паспорт пен жүргізуші куәлігі сияқты физикалық пайдаланушы профильдері немесе [[Құқықтық құжат|заңдық құжаттар]] адамның жеке мәліметтері туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде кеңінен танылады.<ref name="auto6" />{{failed verification|date=September 2021}} Цифрлық пайдаланушы профильдері сияқты, бұл құжаттарда да адамның толық заңды аты-жөні, туған күні, мекенжайы, портреттік фотосуреті және жарамдылық мерзімі сияқты негізгі сипаттамалары көрсетіледі.<ref>{{Cite web |title=All About Passports {{!}} Passport Index 2021 |url=https://www.passportindex.org/passport.php |access-date=2021-05-30 |website=Passport Index – Global Mobility Intelligence |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Immigration |first=Refugees and Citizenship Canada |date=10 August 2015 |title=Features of the passport |url=https://www.canada.ca/en/immigration-refugees-citizenship/services/canadian-passports/about/passport-features.html |access-date=2021-05-30 |website=www.canada.ca}}</ref> Кейінгі кезеңдерде көптеген пайдаланушы профильдерінде құжаттың жарамдылығын көрсету және/немесе ондағы мәліметтердің дәлдігін сақтау үшін оны жаңартуға ынталандыру мақсатында жарамдылық мерзімі немесе жасалған күні көрсетіледі. Кейбір елдерде елден жоспарланған кету күнінен кейін кемінде алты ай бойы жарамды паспорттың болуы талап етіледі.<ref>{{Cite web |last=Office |first=Australian Passport |date=20 March 2018 |title=Passport validity and foreign visas |url=https://www.passports.gov.au/passport-care/passport-validity-and-foreign-visas |access-date=2021-05-30 |website=Australian Passport Office |language=en }}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> === Ұлттық жеке басты куәландыратын құжаттар === [[Жеке басты куәландыратын құжат|Ұлттық жеке басты куәландыратын құжаттар]] — мемлекеттің ресми уәкілетті органы беретін және мемлекеттік есепке алу жүйесінің бір бөлігі болып табылатын құжаттар.<ref name="auto2">{{Cite web |title=National identity documents |url=https://immi.homeaffairs.gov.au/help-text/eplus/Pages/elp-h0075.aspx |access-date=2021-05-30 |website=immi.homeaffairs.gov.au}}</ref> Олар адамның жеке басына қатысты мәліметтерді растау үшін қолданылады. Мемлекет беретін құжаттарға туу туралы куәлік, жүргізуші куәлігі, неке туралы куәлік, ұлттық жеке басты куәландыратын құжат және әлеуметтік сақтандыру картасы жатады.<ref name="auto2" /> Жеке басты куәландыратын құжаттардың форматы әр елде әртүрлі болады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} gu3xokblrb51etp5yrmsjv415g54vzk 3661595 3661594 2026-09-26T16:20:03Z 1nter pares 146705 /* Физикалық пайдаланушы профильдері */ 3661595 wikitext text/x-wiki '''Пайдаланушы профилі''' — пайдаланушымен байланысты баптаулар мен ақпараттар жиынтығы. Онда аты-жөні, жасы, портреттік фотосуреті сияқты сол адамды анықтау үшін пайдаланылатын маңызды мәліметтер, сондай-ақ білімі немесе тәжірибесі сияқты жеке сипаттамалары қамтылады.<ref>{{Cite web |title=User profiles – Digital Guides |url=https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |access-date=2021-05-14 |website=guides.service.gov.au |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304065459/https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |url-status=dead }}</ref> Профильде көрсетілетін ақпараттың көлемі мен маңыздылығы көбіне ол орналасқан платформаның қажеттіліктеріне байланысты. [[LinkedIn]] сияқты әлеуметтік желі сайттары адам туралы көбірек мәліметті талап етеді, ал [[YouTube]] және [[X (әлеуметтік желі)|X]] сияқты әлеуметтік медиа сипаты басым басқа сайттарға мұндай маңызды ақпараттың соншалықты көп мөлшері қажет емес. Пайдаланушы профильдері көбіне Facebook, Instagram және LinkedIn сияқты [[әлеуметтік медиа]] сайттарында кездеседі және адамның негізгі ерекшеліктері мен қасиеттерін көрсететін ерікті [[цифрлық сәйкестік]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last=Massari |first=Luisa |date=1 September 2010 |title=Analysis of MySpace user profiles |url=https://doi.org/10.1007/s10796-009-9206-8 |journal=Information Systems Frontiers |language=en |volume=12 |issue=4 |pages=361–367 |doi=10.1007/s10796-009-9206-8 |issn=1572-9419 |s2cid=13223470|url-access=subscription }}</ref> [[Дербес компьютер|Дербес компьютерлерде]] және [[операциялық жүйе]]лерде пайдаланушы профильдері файлдарды, баптауларды және құжаттарды «аккаунттар» деп аталатын жекелеген пайдаланушы орталары бойынша бөлуге қызмет етеді, бұл операциялық жүйені пайдаланушыға ыңғайлырақ әрі оның қажеттіліктеріне бейімделген етеді.<ref>{{Cite web |last=Russinovich |first=Mark |title=User Account Control Inside Windows 7 |url=https://www.tweakhound.com/uac_pdfback/User%20Account%20Control_%20Inside%20Windows%207%20User%20Account%20Control%20_%20Microsoft%20Docs.pdf }}</ref> Физикалық пайдаланушы профильдері құқықтық жүйеде адамның жеке басын анықтау үшін қолданылатын паспорттар, жүргізуші куәліктері және заңдық құжаттар сияқты жеке басты куәландыратын құжаттар қызметін атқарады. [[Сурет:User profile personal details.png|thumb|Кәдімгі пайдаланушы профилі]] Пайдаланушы профилін [[Пайдаланушыны модельдеу|пайдаланушы моделінің]] компьютерлік көрінісі ретінде де қарастыруға болады. Пайдаланушы моделі — жекелеген пайдаланушының белгілі бір сипаттамаларын тіркеу үшін қолданылатын (деректер) құрылымы, ал пайдаланушы профилін қалыптастыру үдерісі пайдаланушыны модельдеу<ref>{{Cite journal |last1=Piao |first1=Guangyuan |last2=Breslin |first2=John G. |year=2018 |title=Inferring User Interests in Microblogging Social Networks: A Survey |journal=User Modeling and User-Adapted Interaction |volume=28 |issue=3 |pages=277–329 |arxiv=1712.07691 |doi=10.1007/s11257-018-9207-8 |s2cid=3847937}}</ref> немесе [[Профильдеу (ақпараттану)|профильдеу]] деп аталады. == Шығу тегі == Пайдаланушы профильдерінің шығу тегін [[паспорт]]тың пайда болуымен байланыстыруға болады. Паспорт — [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін Ұлттар Лигасында жүргізілген келіссөздердің нәтижесінде 1920 жылы міндетті болған жеке басты куәландыратын құжат.<ref name="auto6">{{Cite web |date=23 September 2014 |title=The history of the passport |url=https://thewest.com.au/news/the-history-of-the-passport-ng-ya-377959 |access-date=2021-05-30 |website=The West Australian |language=en}}</ref> Паспорт адамның жеке басы туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде қызмет етті. Соның нәтижесінде адамның шыққан елін анықтау үшін [[1924 жылғы Иммиграция туралы заң]] қабылданды. XXI ғасырда паспорттар адамның жеке басын құқықтық жүйе аясында растаудың кеңінен мойындалған құралы болғандықтан, аса қажетті құжатқа айналды.<ref>{{Cite web |date=16 May 2017 |title=A History of the Passport |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226034943/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |url-status=dead |archive-date=26 February 2021 |access-date=2021-05-14 |website=Travel |language=en}}</ref> [[Цифрлық революция]] мен [[әлеуметтік медиа]] сайттарының пайда болуымен пайдаланушы профильдері пайдаланушы мен жүйе арасындағы өзара әрекеттесуді сипаттайтын ұйымдастырылған деректер жиынтығына айналды.<ref name="auto">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=20 March 2009 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/13961 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=3 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Instagram сияқты әлеуметтік медиа сайттары адамдарға өздері қалаған тұлғалық бейнесі мен имиджін көрсететін профильдер жасауға мүмкіндік береді. Мағыналы өзін-өзі таныстыру үшін профильдегі барлық ақпарат өрістерін толтыру міндетті болмауы мүмкін, бұл адамдарға өздері үшін ең маңызды қасиеттерді көрсету арқылы қандай бірегейлікті ұсынғысы келетінін көбірек бақылауға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite conference |last1=Hu |first1=Yuheng |last2=Manikonda |first2=Lydia |last3=Kambhampati |first3=Subbarao |date=16 May 2014 |title=What We Instagram: A First Analysis of Instagram Photo Content and User Types |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/14578 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=8 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Жеке пайдаланушы профилі — адамның әлеуметтік желіні пайдалану тәжірибесінің негізгі элементтерінің бірі, оның қоғамдық бірегейлігі осы профиль төңірегінде қалыптасады.<ref name=":1" /> == Пайдаланушы профильдерінің түрлері == Пайдаланушы профилінде белгілі бір адамға тән ақпарат, баптаулар және/немесе сипаттамалар қамтылса, ол кез келген форматта болуы мүмкін. Пайдаланушы профильдерінің ең кең тараған түрлеріне Facebook және Instagram сияқты фото және бейне бөлісу сайттарындағы профильдер, [[Microsoft Windows|Windows]] және [[macOS]] сияқты операциялық жүйелердегі аккаунттар, сондай-ақ паспорттар мен жүргізуші куәліктері сияқты физикалық құжаттар жатады.<ref>{{Cite web |last=Team |first=LoginRadius |title=User Profile |url=https://www.loginradius.com/glossary/user-profile |access-date=2026-06-06 |website=LoginRadius |language=en}}</ref> === Әлеуметтік медиа === Instagram және Facebook сияқты әлеуметтік медиа платформаларында тиімді құрылымдалған пайдаланушы профильдері адамдарға біреу туралы офлайн кездесудегідей немесе соған ұқсас әсер қалыптастыруға мүмкіндік береді.<ref name=":1">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=11 December 2016 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://www.microsoft.com/en-us/research/publication/self-presentation-personality-online-profile-creation/ |conference=Third International Conference on Weblogs and Social Media, ICWSM |language=en-US}}</ref> Әлеуметтік медиа профильдерінің ықшам форматы тіркелу кезінде берілген ақпаратқа сүйене отырып, сипаттамалары мен қызығушылықтары ұқсас адамдарды сәйкестендіру арқылы миллиондаған профильді жылдам сүзуге мүмкіндік береді. Жүргізілген зерттеулер интернеттегі адам туралы әсер қалыптастыру үшін ақпараттың тек «шағын бөлігі»<ref name="auto" /> жеткілікті екенін көрсетеді (Stecher and Counts 2008). Онлайн пайдаланушы профильдері «бетпе-бет» кездесулерге тән мінез-құлық, бет әлпеті және қоршаған орта туралы ақпарат сияқты өзара әрекеттесудің күрделілігін азайтады, соның нәтижесінде пайдаланушының тұлғалық ерекшеліктерін болжау мүмкіндігі артады.<ref>{{Cite web |last=Stecher |first=Kristin |title=Thin Slices of Online Profile Attributes |url=https://www.aaai.org/Papers/ICWSM/2008/ICWSM08-023.pdf }}</ref> Танысуға арналған қосымшалар мен веб-сайттар платформадағы басқа адамдармен өзара әрекеттесу және байланыс орнату үшін адамның пайдаланушы профиліне және онда берілген ақпаратқа толықтай сүйенеді.<ref>{{Cite web |last1=Hancock |first1=Jeffrey T. |last2=Toma |last3=Ellison |title=The Truth about Lying in Online Dating Profiles |url=https://collablab.northwestern.edu/CollabolabDistro/nucmc/p449-hancock.pdf }}</ref> Ұсынылатын ақпаратты пайдаланушы өзі бақылай алатынына қарамастан, онлайн танысу жағдайларында жалған ақпарат беру деңгейі төмен (Hancock, Toma, and Ellison, 2007). Bumble сияқты қосымшалар пайдаланушыларға өз сипаттамалары мен таңдалған сүзгілер негізінде басқа адамдармен «сәйкестенуге» мүмкіндік береді, ал бұл сүзгілер іздеу ауқымын пайдаланушының қалауына қарай тарылтады. Пайдаланушы профиліндегі ақпаратты пайдаланушы өз еркімен көрсетеді және оған бойы, қызығушылықтары, фотосуреттері, жынысы немесе білімі сияқты мәліметтер кіруі мүмкін. Қажетті ақпарат көлемі әр платформаға байланысты өзгереді және ықшам пайдаланушы профилінде қанша ақпарат болуы керектігі жөнінде ортақ пікір аз. Жалпы алғанда, барлық әлеуметтік желі платформаларында адамның профильдік суреті және өзін таныстыруға мүмкіндік беретін «Мен туралы» бөлімі көрсетіледі.<ref>{{Cite web |title=What Is A User Profile? |url=https://www.indicative.com/resource/user-profile/ |access-date=2026-06-06 |website=Indicative |language=en-US}}</ref> === Инфлюенсерлер === [[Инфлюенсер]]лердің пайдаланушы профильдері фотосуреттер, блогтар және [[Твит|твиттер]] сияқты әлеуметтік медиа контенті арқылы аудиторияның көзқарасы мен шешімдеріне ықпал ететін үшінші тарап өкілдері ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last1=Freberg |first1=Karen |last2=Graham |first2=Kristin |last3=McGaughey |first3=Karen |last4=Freberg |first4=Laura A. |date=1 March 2011 |title=Who are the social media influencers? A study of public perceptions of personality |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0363811110001207 |journal=Public Relations Review |language=en |volume=37 |issue=1 |pages=90–92 |doi=10.1016/j.pubrev.2010.11.001 |s2cid=93450895 |issn=0363-8111|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің (SMI) [[Әлеуметтік желі|әлеуметтік медиа платформасы]]нда көбіне көптеген оқырманы болады, бұл олардың аудиториясына ақпараттық ықпал ететін пікір көшбасшылары ретінде танылуына мүмкіндік береді.<ref>{{Cite journal |last1=Magno |first1=Francesca |last2=Cassia |first2=Fabio |date=3 April 2018 |title=The impact of social media influencers in tourism |url=https://doi.org/10.1080/13032917.2018.1476981 |journal=Anatolia |volume=29 |issue=2 |pages=288–290 |doi=10.1080/13032917.2018.1476981 |bibcode=2018Anato..29..288M |issn=1303-2917 |s2cid=169917743|url-access=subscription }}</ref> «[[Инфлюенсерлік маркетинг]]» индустриясы 2018 жылы, фотосурет бөлісуге арналған [[Instagram]] қосымшасының пайдаланушылар саны 1 миллиардтан асқан кезде кеңінен танымал бола бастады,<ref>{{Cite web |title=Instagram hits 1 billion monthly users, up from 800M in September |url=https://techcrunch.com/2018/06/20/instagram-1-billion-users/ |access-date=2021-05-30 |website=TechCrunch |date=20 June 2018 |language=en-US |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021522/https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=3_cc-session_19445865-f82f-466f-9639-f9844056dcbf |url-status=live }}</ref> ал сол жылы Google-да «influencer marketing» сөз тіркесі шамамен 60 000 рет ізделді.<ref>{{Cite web |title=[Timeline] A Brief History of Influencers |url=https://www.socialmediatoday.com/news/timeline-a-brief-history-of-influencers/554377/ |access-date=2021-05-30 |website=Social Media Today |language=en-US}}</ref> Инфлюенсерлердің пайдаланушы профильдерінде олардың мақсатты аудиториясының қажеттіліктері мен қалауына сай келетін бірегей сауда ұсынысы немесе өзгеше әрі тартымды қоғамдық бейнесі болады.<ref>{{Cite journal |last1=Khamis |first1=Susie |last2=Ang |first2=Lawrence |last3=Welling |first3=Raymond |date=3 April 2017 |title=Self-branding, 'micro-celebrity' and the rise of Social Media Influencers |url=https://doi.org/10.1080/19392397.2016.1218292 |journal=Celebrity Studies |volume=8 |issue=2 |pages=191–208 |doi=10.1080/19392397.2016.1218292 |issn=1939-2397 |hdl-access=free |hdl=10453/98736 |s2cid=59289264|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің профильдері өнімдер туралы ақпарат пен соңғы жарнамалық ұсыныстарды жариялайды және өздерінің онлайн-бейнесін сақтау үшін оқырмандарымен үнемі өзара әрекеттеседі.<ref>Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36. Chicago</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлері қолдаған хабарламалар көбіне сенімді әрі иланымды деп қабылданады: жүргізілген зерттеуде оқырмандардың 82%-ы өздерінің сүйікті инфлюенсерінің кеңестерін орындауға бейім болған.<ref name=":2">Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36.</ref> Бұл жарнама берушілерге онлайн пайдаланушы профильдері мен олардың аудиториямен қалыптасқан байланысын пайдаланып, жас және тар мақсатты аудиторияларға бағытталуға мүмкіндік береді.<ref name=":2" /> Нарықтық зерттеуге сәйкес, әлеуметтік медиа профильдері арқылы жүргізілетін инфлюенсерлік маркетинг дәстүрлі маркетингке қарағанда 11 есе жоғары қайтарым береді, өйткені инфлюенсерлер тар аудитория сегментімен тиімдірек байланыс орната алады.<ref name=":2" /> Ең танымал инфлюенсерлердің қатарына [[Криштиану Роналду]] сияқты спорт жұлдыздары және [[АҚШ кинематографы|Голливуд]] өкілдері [[Дуэйн Джонсон]] мен [[Кайли Дженнер]] жатады; олардың әрқайсысының 200 миллионнан астам оқырманы бар.<ref>{{Cite web |title=Most followed accounts on Instagram 2021 |url=https://www.statista.com/statistics/421169/most-followers-instagram/ |access-date=2021-05-30 |website=Statista |language=en}}</ref> === Электрондық коммерция === [[Amazon.com|Amazon]] сияқты онлайн сауда немесе [[Электрондық коммерция|электрондық коммерция]] веб-сайттары сатып алуға ұсынылатын тауарлар тізімін жасау үшін тұтынушының пайдаланушы профиліндегі ақпарат пен оның қызығушылықтарын пайдаланады. Ұсыну алгоритмдері ұсыныстарды қалыптастыру үшін пайдаланушының демографиялық деректерін, тарихын және сүйікті әртістерін талдайды. Дүкен пайдаланушының өзгеріп отыратын қажеттіліктері мен қалауына жылдам бейімделеді, ал нақты уақыттағы нәтижелер жарты секунд ішінде жасалуы тиіс.<ref name="auto4">{{Cite journal |last1=Linden |first1=G. |last2=Smith |first2=B. |last3=York |first3=J. |date=January 2003 |title=Amazon.com recommendations: item-to-item collaborative filtering |journal=IEEE Internet Computing |volume=7 |issue=1 |pages=76–80 |doi=10.1109/MIC.2003.1167344 |s2cid=14604122 |issn=1941-0131}}</ref> Жаңа профильдерде алгоритмдер талдай алатын ақпарат көлемі табиғи түрде шектеулі болады, ал тұтынушының әрбір әрекеттесуінен алынатын деректер құнды ақпарат береді және әрбір жеке профильмен байланыстырылған [[деректер қоры]]нда сақталады.<ref name="auto4" /> Электрондық коммерция веб-сайттарындағы пайдаланушы профильдері сатушылардың сатылымын арттыруға да қызмет етеді: сатып алушының таңдау ауқымын кеңейту үшін оған «осы тауарды сатып алған тұтынушылар мыналарды да сатып алды» қағидасы бойынша басқа өнімдер ұсынылады.<ref name="auto3">Chen, Hsuanwei Michelle. "Do online recommendations matter?--A multimodal investigation of Amazon's co-purchase network." ''Journal of Digital Information Management'', vol. 13, no. 3, 2015, p. 176+. ''Gale Academic OneFile'', link.gale.com/apps/doc/A428095490/AONE?u=slnsw_public&sid=bookmark-AONE&xid=b8236c5e. Accessed 30 May 2021.</ref> Жүргізілген зерттеу пайдаланушы профильдері мен ұсыну алгоритмдерінің байланысты өнімдердің сатылымына және адамның жалпы шығынына елеулі әсер ететінін көрсетті.<ref name="auto3" /> «[[Бірлескен сүзгілеу|бірлескен сүзгілеу]]» деп аталатын үдеріс мінез-құлқы ұқсас басқа профильдер білдірген пікірлер негізінде белгілі бір пайдаланушыны қызықтыруы мүмкін ортақ өнімдерді талдауға тырысады.<ref>Mu, Ruihui, and Xiaoqin Zeng. "Collaborative Filtering Recommendation Algorithm Based on Knowledge Graph." ''Mathematical Problems in Engineering'', vol. 2018, 2018, p. NA. ''Gale Academic OneFile'', link.gale.com/apps/doc/A609852528/AONE?u=slnsw_public&sid=bookmark-AONE&xid=6329f474. Accessed 30 May 2021.</ref> Өнімдер рейтингі, сатушылар рейтингі және пікірлер сияқты мүмкіндіктер жеке пайдаланушы профильдеріне ұсыну алгоритмдеріне үлес қосуға, [[қолайсыз іріктеу]]ді азайтуға және Amazon-ның жаңылыстыратын өнімдерге мүлдем төзбеу саясатына сай [[онлайн сауда алаңы]]н қалыптастыруға қатысуға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite web |title=Amazon.com Help: Customer Reviews |url=https://www.amazon.com/gp/help/customer/display.html?nodeId=G3UA5WC5S5UUKB5G |access-date=2021-05-30 |website=www.amazon.com}}</ref> == Цифрлық пайдаланушы профильдері == [[Сурет:Windows 8 Microsoft account dialog.png|alt=Windows 8 тіркелгісін баптау диалогтық терезесі|thumb|237x237px|Компьютерде Windows цифрлық пайдаланушы профилін баптау мысалы]] Қазіргі бағдарламалық жасақтама мен қосымшалар пайдаланушы профильдерін пайдалануға ыңғайлы қосымша құрудың негізі ретінде қарастырады. Қосымшаның мәзірлері, мүмкіндіктері мен басқару элементтері сияқты құрылымы мен орналасуы көбіне пайдаланушы таңдаған баптаулар мен қалауларға негізделеді.<ref>{{Cite web |title=How to build user profiles |url=https://www.oracle.com/technetwork/topics/ux/applications/user-profile-template-1884996.pdf |website=Oracle}}</ref> Компьютерлік жүйелердегі цифрлық пайдаланушы профильдерінің пайда болуы алғаш рет ''Windows NT'' жүйесінде басталды: онда пайдаланушы баптаулары мен ақпараты %USERPROFILE% деп аталатын жеке орта айнымалысында сақталып, пайдаланушы профилінің түбірлік құрылымы қалыптастырылды.<ref>{{Cite web |title=A Brief History of Windows Profiles {{!}} Ivanti |url=https://www.ivanti.com/blog/a-brief-history-of-windows-profiles |access-date=2021-05-30 |website=www.ivanti.com |date=31 January 2017 |language=en-US}}</ref> Кейіннен MacOS сияқты операциялық жүйелер ''Mac OS X 10.0'' нұсқасында пайдаланушы профильдерінің маңызын одан әрі арттырды. Содан бері жүйені пайдаланушыға барынша ыңғайлы ету мақсатында әр операциялық жүйе шығарылымында бұл мүмкіндік жетілдіріліп келеді. Компьютерде пайдаланушы тіркелгісін баптау кезінде пернетақта жаймасы, уақыт белдеулері, өлшем бірліктері, әртүрлі қызметтерді синхрондау және құпиялық параметрлері сияқты мүмкіндіктер қолжетімді болады.<ref>{{Cite web |date=5 November 2020 |title=How to do a clean installation of Windows 10 |url=https://www.windowscentral.com/how-do-clean-installation-windows-10#after_clean_install_windows10 |website=Windows Central}}</ref> === Тіркелгі түрлері === ==== Әкімші ==== Әкімші пайдаланушы профильдері жүйеге және оның рұқсаттарына толық қол жеткізе алады.<ref>{{Cite web |title=What Are the Different Kinds of User Accounts in Windows 10? |url=https://www.dummies.com/computers/operating-systems/windows-10/what-are-the-different-kinds-of-user-accounts-in-windows-10/ |access-date=2021-05-31 |website=dummies |language=en}}</ref> Әдетте ол жүйеде әдейі жасалатын алғашқы пайдаланушы профилі болып табылады және басқа тіркелгілерді жасауға мүмкіндік береді. Алайда әкімші тіркелгісінде шектеулер болмағандықтан, ол зиянды бағдарламалар мен вирустарға өте осал болады және олар барлық басқа тіркелгілерге де әсер етуі мүмкін.<ref>{{Cite web |date=26 June 2015 |title=Windows Administrator Account: Everything You Need to Know |url=https://www.makeuseof.com/tag/windows-administrator-account-everything-need-know/ |access-date=2021-05-31 |website=MUO |language=en-US}}</ref> ==== Қонақ ==== Қонақ тіркелгілері басқа адамдарға жүйеге шектеулі мүмкіндіктермен және қосымшаларды, баптауларды әрі құжаттарды өзгертуге қойылған шектеулермен қол жеткізуге мүмкіндік береді.<ref>{{Cite web |title=Guest account and its privileges in Windows 10 – Microsoft Q&A |url=https://docs.microsoft.com/en-us/answers/questions/151705/guest-account-and-its-privileges-in-windows-10.html |access-date=2021-05-31 |website=docs.microsoft.com}}</ref> Қонақ пайдаланушы тіркелгілері басқа адамдарға өз тіркелгіңізге толық қолжетімділік беру мәселесін шешеді. [[MacOS]] жүйесінде қонақ профильдері құпиясөзді қажет етпейді; алайда олар әкімші тіркелгісіндегі [[ата-ана бақылауы]] арқылы толығымен басқарылады.<ref name=":3">{{Cite web |date=21 June 2018 |title=The macOS Guest Account Explained: 3 Reasons to Start Using It |url=https://www.makeuseof.com/tag/macos-guest-account/ |access-date=2021-05-31 |website=MUO |language=en-US}}</ref> Сеанс жабылғаннан кейін деректер мен тарихты автоматты түрде жою сияқты мүмкіндіктер пайдаланушы жүйеден шыққаннан соң қонақ тіркелгілеріне дискілік кеңістікті үнемдеуге мүмкіндік береді.<ref name=":3" /> Қонақ тіркелгілері кітапханалар сияқты қоғамдық қызмет көрсету орындарында кеңінен қолданылады, мұнда адамдар жұмыс немесе зерттеу жүргізу үшін уақытша тіркелгі сұрай алады.<ref>{{Cite web |date=6 March 2014 |title=Library Guest Account |url=https://libraries.indiana.edu/library-guest-account |access-date=2021-05-31 |website=libraries.indiana.edu |language=en}}</ref> == Физикалық пайдаланушы профильдері == Паспорт пен жүргізуші куәлігі сияқты физикалық пайдаланушы профильдері немесе [[Құқықтық құжат|заңдық құжаттар]] адамның жеке мәліметтері туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде кеңінен танылады.<ref name="auto6" />{{citation needed|date=September 2021}} Цифрлық пайдаланушы профильдері сияқты, бұл құжаттарда да адамның толық заңды аты-жөні, туған күні, мекенжайы, портреттік фотосуреті және жарамдылық мерзімі сияқты негізгі сипаттамалары көрсетіледі.<ref>{{Cite web |title=All About Passports {{!}} Passport Index 2021 |url=https://www.passportindex.org/passport.php |access-date=2021-05-30 |website=Passport Index – Global Mobility Intelligence |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Immigration |first=Refugees and Citizenship Canada |date=10 August 2015 |title=Features of the passport |url=https://www.canada.ca/en/immigration-refugees-citizenship/services/canadian-passports/about/passport-features.html |access-date=2021-05-30 |website=www.canada.ca}}</ref> Кейінгі кезеңдерде көптеген пайдаланушы профильдерінде құжаттың жарамдылығын көрсету және/немесе ондағы мәліметтердің дәлдігін сақтау үшін оны жаңартуға ынталандыру мақсатында жарамдылық мерзімі немесе жасалған күні көрсетіледі. Кейбір елдерде елден жоспарланған кету күнінен кейін кемінде алты ай бойы жарамды паспорттың болуы талап етіледі.<ref>{{Cite web |last=Office |first=Australian Passport |date=20 March 2018 |title=Passport validity and foreign visas |url=https://www.passports.gov.au/passport-care/passport-validity-and-foreign-visas |access-date=2021-05-30 |website=Australian Passport Office |language=en }}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> === Ұлттық жеке басты куәландыратын құжаттар === [[Жеке басты куәландыратын құжат|Ұлттық жеке басты куәландыратын құжаттар]] — мемлекеттің ресми уәкілетті органы беретін және мемлекеттік есепке алу жүйесінің бір бөлігі болып табылатын құжаттар.<ref name="auto2">{{Cite web |title=National identity documents |url=https://immi.homeaffairs.gov.au/help-text/eplus/Pages/elp-h0075.aspx |access-date=2021-05-30 |website=immi.homeaffairs.gov.au}}</ref> Олар адамның жеке басына қатысты мәліметтерді растау үшін қолданылады. Мемлекет беретін құжаттарға туу туралы куәлік, жүргізуші куәлігі, неке туралы куәлік, ұлттық жеке басты куәландыратын құжат және әлеуметтік сақтандыру картасы жатады.<ref name="auto2" /> Жеке басты куәландыратын құжаттардың форматы әр елде әртүрлі болады. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} l1o8vc4rq6owmum1dzpijjl834mv9jf 3661601 3661595 2026-09-26T16:22:26Z 1nter pares 146705 /* Ұлттық жеке басты куәландыратын құжаттар */ 3661601 wikitext text/x-wiki '''Пайдаланушы профилі''' — пайдаланушымен байланысты баптаулар мен ақпараттар жиынтығы. Онда аты-жөні, жасы, портреттік фотосуреті сияқты сол адамды анықтау үшін пайдаланылатын маңызды мәліметтер, сондай-ақ білімі немесе тәжірибесі сияқты жеке сипаттамалары қамтылады.<ref>{{Cite web |title=User profiles – Digital Guides |url=https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |access-date=2021-05-14 |website=guides.service.gov.au |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304065459/https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |url-status=dead }}</ref> Профильде көрсетілетін ақпараттың көлемі мен маңыздылығы көбіне ол орналасқан платформаның қажеттіліктеріне байланысты. [[LinkedIn]] сияқты әлеуметтік желі сайттары адам туралы көбірек мәліметті талап етеді, ал [[YouTube]] және [[X (әлеуметтік желі)|X]] сияқты әлеуметтік медиа сипаты басым басқа сайттарға мұндай маңызды ақпараттың соншалықты көп мөлшері қажет емес. Пайдаланушы профильдері көбіне Facebook, Instagram және LinkedIn сияқты [[әлеуметтік медиа]] сайттарында кездеседі және адамның негізгі ерекшеліктері мен қасиеттерін көрсететін ерікті [[цифрлық сәйкестік]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last=Massari |first=Luisa |date=1 September 2010 |title=Analysis of MySpace user profiles |url=https://doi.org/10.1007/s10796-009-9206-8 |journal=Information Systems Frontiers |language=en |volume=12 |issue=4 |pages=361–367 |doi=10.1007/s10796-009-9206-8 |issn=1572-9419 |s2cid=13223470|url-access=subscription }}</ref> [[Дербес компьютер|Дербес компьютерлерде]] және [[операциялық жүйе]]лерде пайдаланушы профильдері файлдарды, баптауларды және құжаттарды «аккаунттар» деп аталатын жекелеген пайдаланушы орталары бойынша бөлуге қызмет етеді, бұл операциялық жүйені пайдаланушыға ыңғайлырақ әрі оның қажеттіліктеріне бейімделген етеді.<ref>{{Cite web |last=Russinovich |first=Mark |title=User Account Control Inside Windows 7 |url=https://www.tweakhound.com/uac_pdfback/User%20Account%20Control_%20Inside%20Windows%207%20User%20Account%20Control%20_%20Microsoft%20Docs.pdf }}</ref> Физикалық пайдаланушы профильдері құқықтық жүйеде адамның жеке басын анықтау үшін қолданылатын паспорттар, жүргізуші куәліктері және заңдық құжаттар сияқты жеке басты куәландыратын құжаттар қызметін атқарады. [[Сурет:User profile personal details.png|thumb|Кәдімгі пайдаланушы профилі]] Пайдаланушы профилін [[Пайдаланушыны модельдеу|пайдаланушы моделінің]] компьютерлік көрінісі ретінде де қарастыруға болады. Пайдаланушы моделі — жекелеген пайдаланушының белгілі бір сипаттамаларын тіркеу үшін қолданылатын (деректер) құрылымы, ал пайдаланушы профилін қалыптастыру үдерісі пайдаланушыны модельдеу<ref>{{Cite journal |last1=Piao |first1=Guangyuan |last2=Breslin |first2=John G. |year=2018 |title=Inferring User Interests in Microblogging Social Networks: A Survey |journal=User Modeling and User-Adapted Interaction |volume=28 |issue=3 |pages=277–329 |arxiv=1712.07691 |doi=10.1007/s11257-018-9207-8 |s2cid=3847937}}</ref> немесе [[Профильдеу (ақпараттану)|профильдеу]] деп аталады. == Шығу тегі == Пайдаланушы профильдерінің шығу тегін [[паспорт]]тың пайда болуымен байланыстыруға болады. Паспорт — [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін Ұлттар Лигасында жүргізілген келіссөздердің нәтижесінде 1920 жылы міндетті болған жеке басты куәландыратын құжат.<ref name="auto6">{{Cite web |date=23 September 2014 |title=The history of the passport |url=https://thewest.com.au/news/the-history-of-the-passport-ng-ya-377959 |access-date=2021-05-30 |website=The West Australian |language=en}}</ref> Паспорт адамның жеке басы туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде қызмет етті. Соның нәтижесінде адамның шыққан елін анықтау үшін [[1924 жылғы Иммиграция туралы заң]] қабылданды. XXI ғасырда паспорттар адамның жеке басын құқықтық жүйе аясында растаудың кеңінен мойындалған құралы болғандықтан, аса қажетті құжатқа айналды.<ref>{{Cite web |date=16 May 2017 |title=A History of the Passport |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226034943/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |url-status=dead |archive-date=26 February 2021 |access-date=2021-05-14 |website=Travel |language=en}}</ref> [[Цифрлық революция]] мен [[әлеуметтік медиа]] сайттарының пайда болуымен пайдаланушы профильдері пайдаланушы мен жүйе арасындағы өзара әрекеттесуді сипаттайтын ұйымдастырылған деректер жиынтығына айналды.<ref name="auto">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=20 March 2009 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/13961 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=3 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Instagram сияқты әлеуметтік медиа сайттары адамдарға өздері қалаған тұлғалық бейнесі мен имиджін көрсететін профильдер жасауға мүмкіндік береді. Мағыналы өзін-өзі таныстыру үшін профильдегі барлық ақпарат өрістерін толтыру міндетті болмауы мүмкін, бұл адамдарға өздері үшін ең маңызды қасиеттерді көрсету арқылы қандай бірегейлікті ұсынғысы келетінін көбірек бақылауға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite conference |last1=Hu |first1=Yuheng |last2=Manikonda |first2=Lydia |last3=Kambhampati |first3=Subbarao |date=16 May 2014 |title=What We Instagram: A First Analysis of Instagram Photo Content and User Types |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/14578 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=8 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Жеке пайдаланушы профилі — адамның әлеуметтік желіні пайдалану тәжірибесінің негізгі элементтерінің бірі, оның қоғамдық бірегейлігі осы профиль төңірегінде қалыптасады.<ref name=":1" /> == Пайдаланушы профильдерінің түрлері == Пайдаланушы профилінде белгілі бір адамға тән ақпарат, баптаулар және/немесе сипаттамалар қамтылса, ол кез келген форматта болуы мүмкін. Пайдаланушы профильдерінің ең кең тараған түрлеріне Facebook және Instagram сияқты фото және бейне бөлісу сайттарындағы профильдер, [[Microsoft Windows|Windows]] және [[macOS]] сияқты операциялық жүйелердегі аккаунттар, сондай-ақ паспорттар мен жүргізуші куәліктері сияқты физикалық құжаттар жатады.<ref>{{Cite web |last=Team |first=LoginRadius |title=User Profile |url=https://www.loginradius.com/glossary/user-profile |access-date=2026-06-06 |website=LoginRadius |language=en}}</ref> === Әлеуметтік медиа === Instagram және Facebook сияқты әлеуметтік медиа платформаларында тиімді құрылымдалған пайдаланушы профильдері адамдарға біреу туралы офлайн кездесудегідей немесе соған ұқсас әсер қалыптастыруға мүмкіндік береді.<ref name=":1">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=11 December 2016 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://www.microsoft.com/en-us/research/publication/self-presentation-personality-online-profile-creation/ |conference=Third International Conference on Weblogs and Social Media, ICWSM |language=en-US}}</ref> Әлеуметтік медиа профильдерінің ықшам форматы тіркелу кезінде берілген ақпаратқа сүйене отырып, сипаттамалары мен қызығушылықтары ұқсас адамдарды сәйкестендіру арқылы миллиондаған профильді жылдам сүзуге мүмкіндік береді. Жүргізілген зерттеулер интернеттегі адам туралы әсер қалыптастыру үшін ақпараттың тек «шағын бөлігі»<ref name="auto" /> жеткілікті екенін көрсетеді (Stecher and Counts 2008). Онлайн пайдаланушы профильдері «бетпе-бет» кездесулерге тән мінез-құлық, бет әлпеті және қоршаған орта туралы ақпарат сияқты өзара әрекеттесудің күрделілігін азайтады, соның нәтижесінде пайдаланушының тұлғалық ерекшеліктерін болжау мүмкіндігі артады.<ref>{{Cite web |last=Stecher |first=Kristin |title=Thin Slices of Online Profile Attributes |url=https://www.aaai.org/Papers/ICWSM/2008/ICWSM08-023.pdf }}</ref> Танысуға арналған қосымшалар мен веб-сайттар платформадағы басқа адамдармен өзара әрекеттесу және байланыс орнату үшін адамның пайдаланушы профиліне және онда берілген ақпаратқа толықтай сүйенеді.<ref>{{Cite web |last1=Hancock |first1=Jeffrey T. |last2=Toma |last3=Ellison |title=The Truth about Lying in Online Dating Profiles |url=https://collablab.northwestern.edu/CollabolabDistro/nucmc/p449-hancock.pdf }}</ref> Ұсынылатын ақпаратты пайдаланушы өзі бақылай алатынына қарамастан, онлайн танысу жағдайларында жалған ақпарат беру деңгейі төмен (Hancock, Toma, and Ellison, 2007). Bumble сияқты қосымшалар пайдаланушыларға өз сипаттамалары мен таңдалған сүзгілер негізінде басқа адамдармен «сәйкестенуге» мүмкіндік береді, ал бұл сүзгілер іздеу ауқымын пайдаланушының қалауына қарай тарылтады. Пайдаланушы профиліндегі ақпаратты пайдаланушы өз еркімен көрсетеді және оған бойы, қызығушылықтары, фотосуреттері, жынысы немесе білімі сияқты мәліметтер кіруі мүмкін. Қажетті ақпарат көлемі әр платформаға байланысты өзгереді және ықшам пайдаланушы профилінде қанша ақпарат болуы керектігі жөнінде ортақ пікір аз. Жалпы алғанда, барлық әлеуметтік желі платформаларында адамның профильдік суреті және өзін таныстыруға мүмкіндік беретін «Мен туралы» бөлімі көрсетіледі.<ref>{{Cite web |title=What Is A User Profile? |url=https://www.indicative.com/resource/user-profile/ |access-date=2026-06-06 |website=Indicative |language=en-US}}</ref> === Инфлюенсерлер === [[Инфлюенсер]]лердің пайдаланушы профильдері фотосуреттер, блогтар және [[Твит|твиттер]] сияқты әлеуметтік медиа контенті арқылы аудиторияның көзқарасы мен шешімдеріне ықпал ететін үшінші тарап өкілдері ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last1=Freberg |first1=Karen |last2=Graham |first2=Kristin |last3=McGaughey |first3=Karen |last4=Freberg |first4=Laura A. |date=1 March 2011 |title=Who are the social media influencers? A study of public perceptions of personality |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0363811110001207 |journal=Public Relations Review |language=en |volume=37 |issue=1 |pages=90–92 |doi=10.1016/j.pubrev.2010.11.001 |s2cid=93450895 |issn=0363-8111|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің (SMI) [[Әлеуметтік желі|әлеуметтік медиа платформасы]]нда көбіне көптеген оқырманы болады, бұл олардың аудиториясына ақпараттық ықпал ететін пікір көшбасшылары ретінде танылуына мүмкіндік береді.<ref>{{Cite journal |last1=Magno |first1=Francesca |last2=Cassia |first2=Fabio |date=3 April 2018 |title=The impact of social media influencers in tourism |url=https://doi.org/10.1080/13032917.2018.1476981 |journal=Anatolia |volume=29 |issue=2 |pages=288–290 |doi=10.1080/13032917.2018.1476981 |bibcode=2018Anato..29..288M |issn=1303-2917 |s2cid=169917743|url-access=subscription }}</ref> «[[Инфлюенсерлік маркетинг]]» индустриясы 2018 жылы, фотосурет бөлісуге арналған [[Instagram]] қосымшасының пайдаланушылар саны 1 миллиардтан асқан кезде кеңінен танымал бола бастады,<ref>{{Cite web |title=Instagram hits 1 billion monthly users, up from 800M in September |url=https://techcrunch.com/2018/06/20/instagram-1-billion-users/ |access-date=2021-05-30 |website=TechCrunch |date=20 June 2018 |language=en-US |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021522/https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=3_cc-session_19445865-f82f-466f-9639-f9844056dcbf |url-status=live }}</ref> ал сол жылы Google-да «influencer marketing» сөз тіркесі шамамен 60 000 рет ізделді.<ref>{{Cite web |title=[Timeline] A Brief History of Influencers |url=https://www.socialmediatoday.com/news/timeline-a-brief-history-of-influencers/554377/ |access-date=2021-05-30 |website=Social Media Today |language=en-US}}</ref> Инфлюенсерлердің пайдаланушы профильдерінде олардың мақсатты аудиториясының қажеттіліктері мен қалауына сай келетін бірегей сауда ұсынысы немесе өзгеше әрі тартымды қоғамдық бейнесі болады.<ref>{{Cite journal |last1=Khamis |first1=Susie |last2=Ang |first2=Lawrence |last3=Welling |first3=Raymond |date=3 April 2017 |title=Self-branding, 'micro-celebrity' and the rise of Social Media Influencers |url=https://doi.org/10.1080/19392397.2016.1218292 |journal=Celebrity Studies |volume=8 |issue=2 |pages=191–208 |doi=10.1080/19392397.2016.1218292 |issn=1939-2397 |hdl-access=free |hdl=10453/98736 |s2cid=59289264|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің профильдері өнімдер туралы ақпарат пен соңғы жарнамалық ұсыныстарды жариялайды және өздерінің онлайн-бейнесін сақтау үшін оқырмандарымен үнемі өзара әрекеттеседі.<ref>Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36. Chicago</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлері қолдаған хабарламалар көбіне сенімді әрі иланымды деп қабылданады: жүргізілген зерттеуде оқырмандардың 82%-ы өздерінің сүйікті инфлюенсерінің кеңестерін орындауға бейім болған.<ref name=":2">Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36.</ref> Бұл жарнама берушілерге онлайн пайдаланушы профильдері мен олардың аудиториямен қалыптасқан байланысын пайдаланып, жас және тар мақсатты аудиторияларға бағытталуға мүмкіндік береді.<ref name=":2" /> Нарықтық зерттеуге сәйкес, әлеуметтік медиа профильдері арқылы жүргізілетін инфлюенсерлік маркетинг дәстүрлі маркетингке қарағанда 11 есе жоғары қайтарым береді, өйткені инфлюенсерлер тар аудитория сегментімен тиімдірек байланыс орната алады.<ref name=":2" /> Ең танымал инфлюенсерлердің қатарына [[Криштиану Роналду]] сияқты спорт жұлдыздары және [[АҚШ кинематографы|Голливуд]] өкілдері [[Дуэйн Джонсон]] мен [[Кайли Дженнер]] жатады; олардың әрқайсысының 200 миллионнан астам оқырманы бар.<ref>{{Cite web |title=Most followed accounts on Instagram 2021 |url=https://www.statista.com/statistics/421169/most-followers-instagram/ |access-date=2021-05-30 |website=Statista |language=en}}</ref> === Электрондық коммерция === [[Amazon.com|Amazon]] сияқты онлайн сауда немесе [[Электрондық коммерция|электрондық коммерция]] веб-сайттары сатып алуға ұсынылатын тауарлар тізімін жасау үшін тұтынушының пайдаланушы профиліндегі ақпарат пен оның қызығушылықтарын пайдаланады. Ұсыну алгоритмдері ұсыныстарды қалыптастыру үшін пайдаланушының демографиялық деректерін, тарихын және сүйікті әртістерін талдайды. Дүкен пайдаланушының өзгеріп отыратын қажеттіліктері мен қалауына жылдам бейімделеді, ал нақты уақыттағы нәтижелер жарты секунд ішінде жасалуы тиіс.<ref name="auto4">{{Cite journal |last1=Linden |first1=G. |last2=Smith |first2=B. |last3=York |first3=J. |date=January 2003 |title=Amazon.com recommendations: item-to-item collaborative filtering |journal=IEEE Internet Computing |volume=7 |issue=1 |pages=76–80 |doi=10.1109/MIC.2003.1167344 |s2cid=14604122 |issn=1941-0131}}</ref> Жаңа профильдерде алгоритмдер талдай алатын ақпарат көлемі табиғи түрде шектеулі болады, ал тұтынушының әрбір әрекеттесуінен алынатын деректер құнды ақпарат береді және әрбір жеке профильмен байланыстырылған [[деректер қоры]]нда сақталады.<ref name="auto4" /> Электрондық коммерция веб-сайттарындағы пайдаланушы профильдері сатушылардың сатылымын арттыруға да қызмет етеді: сатып алушының таңдау ауқымын кеңейту үшін оған «осы тауарды сатып алған тұтынушылар мыналарды да сатып алды» қағидасы бойынша басқа өнімдер ұсынылады.<ref name="auto3">Chen, Hsuanwei Michelle. "Do online recommendations matter?--A multimodal investigation of Amazon's co-purchase network." ''Journal of Digital Information Management'', vol. 13, no. 3, 2015, p. 176+. ''Gale Academic OneFile'', link.gale.com/apps/doc/A428095490/AONE?u=slnsw_public&sid=bookmark-AONE&xid=b8236c5e. Accessed 30 May 2021.</ref> Жүргізілген зерттеу пайдаланушы профильдері мен ұсыну алгоритмдерінің байланысты өнімдердің сатылымына және адамның жалпы шығынына елеулі әсер ететінін көрсетті.<ref name="auto3" /> «[[Бірлескен сүзгілеу|бірлескен сүзгілеу]]» деп аталатын үдеріс мінез-құлқы ұқсас басқа профильдер білдірген пікірлер негізінде белгілі бір пайдаланушыны қызықтыруы мүмкін ортақ өнімдерді талдауға тырысады.<ref>Mu, Ruihui, and Xiaoqin Zeng. "Collaborative Filtering Recommendation Algorithm Based on Knowledge Graph." ''Mathematical Problems in Engineering'', vol. 2018, 2018, p. NA. ''Gale Academic OneFile'', link.gale.com/apps/doc/A609852528/AONE?u=slnsw_public&sid=bookmark-AONE&xid=6329f474. Accessed 30 May 2021.</ref> Өнімдер рейтингі, сатушылар рейтингі және пікірлер сияқты мүмкіндіктер жеке пайдаланушы профильдеріне ұсыну алгоритмдеріне үлес қосуға, [[қолайсыз іріктеу]]ді азайтуға және Amazon-ның жаңылыстыратын өнімдерге мүлдем төзбеу саясатына сай [[онлайн сауда алаңы]]н қалыптастыруға қатысуға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite web |title=Amazon.com Help: Customer Reviews |url=https://www.amazon.com/gp/help/customer/display.html?nodeId=G3UA5WC5S5UUKB5G |access-date=2021-05-30 |website=www.amazon.com}}</ref> == Цифрлық пайдаланушы профильдері == [[Сурет:Windows 8 Microsoft account dialog.png|alt=Windows 8 тіркелгісін баптау диалогтық терезесі|thumb|237x237px|Компьютерде Windows цифрлық пайдаланушы профилін баптау мысалы]] Қазіргі бағдарламалық жасақтама мен қосымшалар пайдаланушы профильдерін пайдалануға ыңғайлы қосымша құрудың негізі ретінде қарастырады. Қосымшаның мәзірлері, мүмкіндіктері мен басқару элементтері сияқты құрылымы мен орналасуы көбіне пайдаланушы таңдаған баптаулар мен қалауларға негізделеді.<ref>{{Cite web |title=How to build user profiles |url=https://www.oracle.com/technetwork/topics/ux/applications/user-profile-template-1884996.pdf |website=Oracle}}</ref> Компьютерлік жүйелердегі цифрлық пайдаланушы профильдерінің пайда болуы алғаш рет ''Windows NT'' жүйесінде басталды: онда пайдаланушы баптаулары мен ақпараты %USERPROFILE% деп аталатын жеке орта айнымалысында сақталып, пайдаланушы профилінің түбірлік құрылымы қалыптастырылды.<ref>{{Cite web |title=A Brief History of Windows Profiles {{!}} Ivanti |url=https://www.ivanti.com/blog/a-brief-history-of-windows-profiles |access-date=2021-05-30 |website=www.ivanti.com |date=31 January 2017 |language=en-US}}</ref> Кейіннен MacOS сияқты операциялық жүйелер ''Mac OS X 10.0'' нұсқасында пайдаланушы профильдерінің маңызын одан әрі арттырды. Содан бері жүйені пайдаланушыға барынша ыңғайлы ету мақсатында әр операциялық жүйе шығарылымында бұл мүмкіндік жетілдіріліп келеді. Компьютерде пайдаланушы тіркелгісін баптау кезінде пернетақта жаймасы, уақыт белдеулері, өлшем бірліктері, әртүрлі қызметтерді синхрондау және құпиялық параметрлері сияқты мүмкіндіктер қолжетімді болады.<ref>{{Cite web |date=5 November 2020 |title=How to do a clean installation of Windows 10 |url=https://www.windowscentral.com/how-do-clean-installation-windows-10#after_clean_install_windows10 |website=Windows Central}}</ref> === Тіркелгі түрлері === ==== Әкімші ==== Әкімші пайдаланушы профильдері жүйеге және оның рұқсаттарына толық қол жеткізе алады.<ref>{{Cite web |title=What Are the Different Kinds of User Accounts in Windows 10? |url=https://www.dummies.com/computers/operating-systems/windows-10/what-are-the-different-kinds-of-user-accounts-in-windows-10/ |access-date=2021-05-31 |website=dummies |language=en}}</ref> Әдетте ол жүйеде әдейі жасалатын алғашқы пайдаланушы профилі болып табылады және басқа тіркелгілерді жасауға мүмкіндік береді. Алайда әкімші тіркелгісінде шектеулер болмағандықтан, ол зиянды бағдарламалар мен вирустарға өте осал болады және олар барлық басқа тіркелгілерге де әсер етуі мүмкін.<ref>{{Cite web |date=26 June 2015 |title=Windows Administrator Account: Everything You Need to Know |url=https://www.makeuseof.com/tag/windows-administrator-account-everything-need-know/ |access-date=2021-05-31 |website=MUO |language=en-US}}</ref> ==== Қонақ ==== Қонақ тіркелгілері басқа адамдарға жүйеге шектеулі мүмкіндіктермен және қосымшаларды, баптауларды әрі құжаттарды өзгертуге қойылған шектеулермен қол жеткізуге мүмкіндік береді.<ref>{{Cite web |title=Guest account and its privileges in Windows 10 – Microsoft Q&A |url=https://docs.microsoft.com/en-us/answers/questions/151705/guest-account-and-its-privileges-in-windows-10.html |access-date=2021-05-31 |website=docs.microsoft.com}}</ref> Қонақ пайдаланушы тіркелгілері басқа адамдарға өз тіркелгіңізге толық қолжетімділік беру мәселесін шешеді. [[MacOS]] жүйесінде қонақ профильдері құпиясөзді қажет етпейді; алайда олар әкімші тіркелгісіндегі [[ата-ана бақылауы]] арқылы толығымен басқарылады.<ref name=":3">{{Cite web |date=21 June 2018 |title=The macOS Guest Account Explained: 3 Reasons to Start Using It |url=https://www.makeuseof.com/tag/macos-guest-account/ |access-date=2021-05-31 |website=MUO |language=en-US}}</ref> Сеанс жабылғаннан кейін деректер мен тарихты автоматты түрде жою сияқты мүмкіндіктер пайдаланушы жүйеден шыққаннан соң қонақ тіркелгілеріне дискілік кеңістікті үнемдеуге мүмкіндік береді.<ref name=":3" /> Қонақ тіркелгілері кітапханалар сияқты қоғамдық қызмет көрсету орындарында кеңінен қолданылады, мұнда адамдар жұмыс немесе зерттеу жүргізу үшін уақытша тіркелгі сұрай алады.<ref>{{Cite web |date=6 March 2014 |title=Library Guest Account |url=https://libraries.indiana.edu/library-guest-account |access-date=2021-05-31 |website=libraries.indiana.edu |language=en}}</ref> == Физикалық пайдаланушы профильдері == Паспорт пен жүргізуші куәлігі сияқты физикалық пайдаланушы профильдері немесе [[Құқықтық құжат|заңдық құжаттар]] адамның жеке мәліметтері туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде кеңінен танылады.<ref name="auto6" />{{citation needed|date=September 2021}} Цифрлық пайдаланушы профильдері сияқты, бұл құжаттарда да адамның толық заңды аты-жөні, туған күні, мекенжайы, портреттік фотосуреті және жарамдылық мерзімі сияқты негізгі сипаттамалары көрсетіледі.<ref>{{Cite web |title=All About Passports {{!}} Passport Index 2021 |url=https://www.passportindex.org/passport.php |access-date=2021-05-30 |website=Passport Index – Global Mobility Intelligence |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Immigration |first=Refugees and Citizenship Canada |date=10 August 2015 |title=Features of the passport |url=https://www.canada.ca/en/immigration-refugees-citizenship/services/canadian-passports/about/passport-features.html |access-date=2021-05-30 |website=www.canada.ca}}</ref> Кейінгі кезеңдерде көптеген пайдаланушы профильдерінде құжаттың жарамдылығын көрсету және/немесе ондағы мәліметтердің дәлдігін сақтау үшін оны жаңартуға ынталандыру мақсатында жарамдылық мерзімі немесе жасалған күні көрсетіледі. Кейбір елдерде елден жоспарланған кету күнінен кейін кемінде алты ай бойы жарамды паспорттың болуы талап етіледі.<ref>{{Cite web |last=Office |first=Australian Passport |date=20 March 2018 |title=Passport validity and foreign visas |url=https://www.passports.gov.au/passport-care/passport-validity-and-foreign-visas |access-date=2021-05-30 |website=Australian Passport Office |language=en }}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> === Ұлттық жеке басты куәландыратын құжаттар === [[Жеке басты куәландыратын құжат|Ұлттық жеке басты куәландыратын құжаттар]] — мемлекеттің ресми уәкілетті органы беретін және мемлекеттік есепке алу жүйесінің бір бөлігі болып табылатын құжаттар.<ref name="auto2">{{Cite web |title=National identity documents |url=https://immi.homeaffairs.gov.au/help-text/eplus/Pages/elp-h0075.aspx |access-date=2021-05-30 |website=immi.homeaffairs.gov.au}}</ref> Олар адамның жеке басына қатысты мәліметтерді растау үшін қолданылады. Мемлекет беретін құжаттарға туу туралы куәлік, жүргізуші куәлігі, неке туралы куәлік, ұлттық жеке басты куәландыратын құжат және әлеуметтік сақтандыру картасы жатады.<ref name="auto2" /> Жеке басты куәландыратын құжаттардың форматы әр елде әртүрлі болады. == Даулар == === 2018 жылғы Cambridge Analytica жанжалы === 2018 жылы әшкереленген [[Facebook–Cambridge Analytica деректер жанжалы|Cambridge Analytica жанжалы]] құпиялыққа және пайдаланушы профильдерінен алынуы мүмкін психографиялық профильдеу алгоритмдеріне қатысты жаһандық алаңдаушылық туғызды.<ref name="auto5">{{Cite journal |last=Hu |first=Margaret |date=1 July 2020 |title=Cambridge Analytica's black box |journal=Big Data & Society |language=en |volume=7 |issue=2 |article-number=2053951720938091 |doi=10.1177/2053951720938091 |issn=2053-9517 |doi-access=free}}</ref> 2013 жылы Cambridge Analytica компаниясының қызметкері Александр Коган тұлғалық сауалнама ретінде жұмыс істейтін «[[thisisyourdigitallife]]» қосымшасын әзірледі, алайда оның жұмыс істеуінің негізгі шарты пайдаланушының Facebook профиліне қосылу болды.<ref>{{Cite web |date=17 March 2018 |title=Revealed: 50 million Facebook profiles harvested for Cambridge Analytica in major data breach |url=http://www.theguardian.com/news/2018/mar/17/cambridge-analytica-facebook-influence-us-election |access-date=2021-05-28 |website=The Guardian |language=en}}</ref> Көптеген жаңалықтар көздері Cambridge Analytica-ның Facebook деректер алгоритмін пайдаланғанын жазды: пайдаланушылар қосымшаға өздерінің «ұнатуларына» ғана емес, сондай-ақ контактілері мен достары туралы ақпаратқа да қол жеткізуге рұқсат берген.<ref name="auto5" /> Facebook-тің шамамен 87 миллион пайдаланушысына қатысты жиналған деректер заңды түрде алынып, [[2016 жылғы АҚШ президент сайлауы]]нда жекелеген адамдардың дауыс беру шешімдерін болжау және оларға ықпал ету үшін пайдаланылды.<ref name="auto5" /> Көптеген пайдаланушы әлеуметтік медианың қоғамдық пікірге ықпал ету үшін қолданылғанына алаңдады, соның салдарынан жанжалға және Facebook-тің құпиялыққа қол сұғуды болдырмай қалуына қарсы реакция ретінде [[Twitter]] желісінде '''#deletefacebook''' науқандары пайда болды.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Brown |first=Allison J |date=20 March 2020 |title="Should I Stay or Should I Leave?": Exploring (Dis)continued Facebook Use After the Cambridge Analytica Scandal |journal=Social Media + Society |volume=6 |article-number=2056305120913884 |doi=10.1177/2056305120913884 |doi-access=free |s2cid=216219493}}</ref> Алайда студенттер арасында жүргізілген зерттеу көптеген пайдаланушы әлеуметтік желіге қатысу үшін жеке ақпаратпен алмасуды қажет деп санайтынын көрсетті, сондықтан «сенімнің бұзылуына» (Zuckerberg, 2018) қарамастан, платформадан біржола кеткен пайдаланушылар саны аз болды.<ref name=":0" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} r1rlld26es0sx5x59wytrak8qw6zjiv 3661602 3661601 2026-09-26T16:23:22Z 1nter pares 146705 3661602 wikitext text/x-wiki '''Пайдаланушы профилі''' — пайдаланушымен байланысты баптаулар мен ақпараттар жиынтығы. Онда аты-жөні, жасы, портреттік фотосуреті сияқты сол адамды анықтау үшін пайдаланылатын маңызды мәліметтер, сондай-ақ білімі немесе тәжірибесі сияқты жеке сипаттамалары қамтылады.<ref>{{Cite web |title=User profiles – Digital Guides |url=https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |access-date=2021-05-14 |website=guides.service.gov.au |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304065459/https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |url-status=dead }}</ref> Профильде көрсетілетін ақпараттың көлемі мен маңыздылығы көбіне ол орналасқан платформаның қажеттіліктеріне байланысты. [[LinkedIn]] сияқты әлеуметтік желі сайттары адам туралы көбірек мәліметті талап етеді, ал [[YouTube]] және [[X (әлеуметтік желі)|X]] сияқты әлеуметтік медиа сипаты басым басқа сайттарға мұндай маңызды ақпараттың соншалықты көп мөлшері қажет емес. Пайдаланушы профильдері көбіне Facebook, Instagram және LinkedIn сияқты [[әлеуметтік медиа]] сайттарында кездеседі және адамның негізгі ерекшеліктері мен қасиеттерін көрсететін ерікті [[цифрлық сәйкестік]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last=Massari |first=Luisa |date=1 September 2010 |title=Analysis of MySpace user profiles |url=https://doi.org/10.1007/s10796-009-9206-8 |journal=Information Systems Frontiers |language=en |volume=12 |issue=4 |pages=361–367 |doi=10.1007/s10796-009-9206-8 |issn=1572-9419 |s2cid=13223470|url-access=subscription }}</ref> [[Дербес компьютер|Дербес компьютерлерде]] және [[операциялық жүйе]]лерде пайдаланушы профильдері файлдарды, баптауларды және құжаттарды «аккаунттар» деп аталатын жекелеген пайдаланушы орталары бойынша бөлуге қызмет етеді, бұл операциялық жүйені пайдаланушыға ыңғайлырақ әрі оның қажеттіліктеріне бейімделген етеді.<ref>{{Cite web |last=Russinovich |first=Mark |title=User Account Control Inside Windows 7 |url=https://www.tweakhound.com/uac_pdfback/User%20Account%20Control_%20Inside%20Windows%207%20User%20Account%20Control%20_%20Microsoft%20Docs.pdf }}</ref> Физикалық пайдаланушы профильдері құқықтық жүйеде адамның жеке басын анықтау үшін қолданылатын паспорттар, жүргізуші куәліктері және заңдық құжаттар сияқты жеке басты куәландыратын құжаттар қызметін атқарады. [[Сурет:User profile personal details.png|thumb|Кәдімгі пайдаланушы профилі]] Пайдаланушы профилін [[Пайдаланушыны модельдеу|пайдаланушы моделінің]] компьютерлік көрінісі ретінде де қарастыруға болады. Пайдаланушы моделі — жекелеген пайдаланушының белгілі бір сипаттамаларын тіркеу үшін қолданылатын (деректер) құрылымы, ал пайдаланушы профилін қалыптастыру үдерісі пайдаланушыны модельдеу<ref>{{Cite journal |last1=Piao |first1=Guangyuan |last2=Breslin |first2=John G. |year=2018 |title=Inferring User Interests in Microblogging Social Networks: A Survey |journal=User Modeling and User-Adapted Interaction |volume=28 |issue=3 |pages=277–329 |arxiv=1712.07691 |doi=10.1007/s11257-018-9207-8 |s2cid=3847937}}</ref> немесе [[Профильдеу (ақпараттану)|профильдеу]] деп аталады. == Шығу тегі == Пайдаланушы профильдерінің шығу тегін [[паспорт]]тың пайда болуымен байланыстыруға болады. Паспорт — [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін Ұлттар Лигасында жүргізілген келіссөздердің нәтижесінде 1920 жылы міндетті болған жеке басты куәландыратын құжат.<ref name="auto6">{{Cite web |date=23 September 2014 |title=The history of the passport |url=https://thewest.com.au/news/the-history-of-the-passport-ng-ya-377959 |access-date=2021-05-30 |website=The West Australian |language=en}}</ref> Паспорт адамның жеке басы туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде қызмет етті. Соның нәтижесінде адамның шыққан елін анықтау үшін [[1924 жылғы Иммиграция туралы заң]] қабылданды. XXI ғасырда паспорттар адамның жеке басын құқықтық жүйе аясында растаудың кеңінен мойындалған құралы болғандықтан, аса қажетті құжатқа айналды.<ref>{{Cite web |date=16 May 2017 |title=A History of the Passport |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226034943/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |url-status=dead |archive-date=26 February 2021 |access-date=2021-05-14 |website=Travel |language=en}}</ref> [[Цифрлық революция]] мен [[әлеуметтік медиа]] сайттарының пайда болуымен пайдаланушы профильдері пайдаланушы мен жүйе арасындағы өзара әрекеттесуді сипаттайтын ұйымдастырылған деректер жиынтығына айналды.<ref name="auto">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=20 March 2009 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/13961 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=3 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Instagram сияқты әлеуметтік медиа сайттары адамдарға өздері қалаған тұлғалық бейнесі мен имиджін көрсететін профильдер жасауға мүмкіндік береді. Мағыналы өзін-өзі таныстыру үшін профильдегі барлық ақпарат өрістерін толтыру міндетті болмауы мүмкін, бұл адамдарға өздері үшін ең маңызды қасиеттерді көрсету арқылы қандай бірегейлікті ұсынғысы келетінін көбірек бақылауға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite conference |last1=Hu |first1=Yuheng |last2=Manikonda |first2=Lydia |last3=Kambhampati |first3=Subbarao |date=16 May 2014 |title=What We Instagram: A First Analysis of Instagram Photo Content and User Types |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/14578 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=8 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Жеке пайдаланушы профилі — адамның әлеуметтік желіні пайдалану тәжірибесінің негізгі элементтерінің бірі, оның қоғамдық бірегейлігі осы профиль төңірегінде қалыптасады.<ref name=":1" /> == Пайдаланушы профильдерінің түрлері == Пайдаланушы профилінде белгілі бір адамға тән ақпарат, баптаулар және/немесе сипаттамалар қамтылса, ол кез келген форматта болуы мүмкін. Пайдаланушы профильдерінің ең кең тараған түрлеріне Facebook және Instagram сияқты фото және бейне бөлісу сайттарындағы профильдер, [[Microsoft Windows|Windows]] және [[macOS]] сияқты операциялық жүйелердегі аккаунттар, сондай-ақ паспорттар мен жүргізуші куәліктері сияқты физикалық құжаттар жатады.<ref>{{Cite web |last=Team |first=LoginRadius |title=User Profile |url=https://www.loginradius.com/glossary/user-profile |access-date=2026-06-06 |website=LoginRadius |language=en}}</ref> === Әлеуметтік медиа === Instagram және Facebook сияқты әлеуметтік медиа платформаларында тиімді құрылымдалған пайдаланушы профильдері адамдарға біреу туралы офлайн кездесудегідей немесе соған ұқсас әсер қалыптастыруға мүмкіндік береді.<ref name=":1">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=11 December 2016 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://www.microsoft.com/en-us/research/publication/self-presentation-personality-online-profile-creation/ |conference=Third International Conference on Weblogs and Social Media, ICWSM |language=en-US}}</ref> Әлеуметтік медиа профильдерінің ықшам форматы тіркелу кезінде берілген ақпаратқа сүйене отырып, сипаттамалары мен қызығушылықтары ұқсас адамдарды сәйкестендіру арқылы миллиондаған профильді жылдам сүзуге мүмкіндік береді. Жүргізілген зерттеулер интернеттегі адам туралы әсер қалыптастыру үшін ақпараттың тек «шағын бөлігі»<ref name="auto" /> жеткілікті екенін көрсетеді (Stecher and Counts 2008). Онлайн пайдаланушы профильдері «бетпе-бет» кездесулерге тән мінез-құлық, бет әлпеті және қоршаған орта туралы ақпарат сияқты өзара әрекеттесудің күрделілігін азайтады, соның нәтижесінде пайдаланушының тұлғалық ерекшеліктерін болжау мүмкіндігі артады.<ref>{{Cite web |last=Stecher |first=Kristin |title=Thin Slices of Online Profile Attributes |url=https://www.aaai.org/Papers/ICWSM/2008/ICWSM08-023.pdf }}</ref> Танысуға арналған қосымшалар мен веб-сайттар платформадағы басқа адамдармен өзара әрекеттесу және байланыс орнату үшін адамның пайдаланушы профиліне және онда берілген ақпаратқа толықтай сүйенеді.<ref>{{Cite web |last1=Hancock |first1=Jeffrey T. |last2=Toma |last3=Ellison |title=The Truth about Lying in Online Dating Profiles |url=https://collablab.northwestern.edu/CollabolabDistro/nucmc/p449-hancock.pdf }}</ref> Ұсынылатын ақпаратты пайдаланушы өзі бақылай алатынына қарамастан, онлайн танысу жағдайларында жалған ақпарат беру деңгейі төмен (Hancock, Toma, and Ellison, 2007). Bumble сияқты қосымшалар пайдаланушыларға өз сипаттамалары мен таңдалған сүзгілер негізінде басқа адамдармен «сәйкестенуге» мүмкіндік береді, ал бұл сүзгілер іздеу ауқымын пайдаланушының қалауына қарай тарылтады. Пайдаланушы профиліндегі ақпаратты пайдаланушы өз еркімен көрсетеді және оған бойы, қызығушылықтары, фотосуреттері, жынысы немесе білімі сияқты мәліметтер кіруі мүмкін. Қажетті ақпарат көлемі әр платформаға байланысты өзгереді және ықшам пайдаланушы профилінде қанша ақпарат болуы керектігі жөнінде ортақ пікір аз. Жалпы алғанда, барлық әлеуметтік желі платформаларында адамның профильдік суреті және өзін таныстыруға мүмкіндік беретін «Мен туралы» бөлімі көрсетіледі.<ref>{{Cite web |title=What Is A User Profile? |url=https://www.indicative.com/resource/user-profile/ |access-date=2026-06-06 |website=Indicative |language=en-US}}</ref> === Инфлюенсерлер === [[Инфлюенсер]]лердің пайдаланушы профильдері фотосуреттер, блогтар және [[Твит|твиттер]] сияқты әлеуметтік медиа контенті арқылы аудиторияның көзқарасы мен шешімдеріне ықпал ететін үшінші тарап өкілдері ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last1=Freberg |first1=Karen |last2=Graham |first2=Kristin |last3=McGaughey |first3=Karen |last4=Freberg |first4=Laura A. |date=1 March 2011 |title=Who are the social media influencers? A study of public perceptions of personality |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0363811110001207 |journal=Public Relations Review |language=en |volume=37 |issue=1 |pages=90–92 |doi=10.1016/j.pubrev.2010.11.001 |s2cid=93450895 |issn=0363-8111|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің (SMI) [[Әлеуметтік желі|әлеуметтік медиа платформасы]]нда көбіне көптеген оқырманы болады, бұл олардың аудиториясына ақпараттық ықпал ететін пікір көшбасшылары ретінде танылуына мүмкіндік береді.<ref>{{Cite journal |last1=Magno |first1=Francesca |last2=Cassia |first2=Fabio |date=3 April 2018 |title=The impact of social media influencers in tourism |url=https://doi.org/10.1080/13032917.2018.1476981 |journal=Anatolia |volume=29 |issue=2 |pages=288–290 |doi=10.1080/13032917.2018.1476981 |bibcode=2018Anato..29..288M |issn=1303-2917 |s2cid=169917743|url-access=subscription }}</ref> «[[Инфлюенсерлік маркетинг]]» индустриясы 2018 жылы, фотосурет бөлісуге арналған [[Instagram]] қосымшасының пайдаланушылар саны 1 миллиардтан асқан кезде кеңінен танымал бола бастады,<ref>{{Cite web |title=Instagram hits 1 billion monthly users, up from 800M in September |url=https://techcrunch.com/2018/06/20/instagram-1-billion-users/ |access-date=2021-05-30 |website=TechCrunch |date=20 June 2018 |language=en-US |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021522/https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=3_cc-session_19445865-f82f-466f-9639-f9844056dcbf |url-status=live }}</ref> ал сол жылы Google-да «influencer marketing» сөз тіркесі шамамен 60 000 рет ізделді.<ref>{{Cite web |title=[Timeline] A Brief History of Influencers |url=https://www.socialmediatoday.com/news/timeline-a-brief-history-of-influencers/554377/ |access-date=2021-05-30 |website=Social Media Today |language=en-US}}</ref> Инфлюенсерлердің пайдаланушы профильдерінде олардың мақсатты аудиториясының қажеттіліктері мен қалауына сай келетін бірегей сауда ұсынысы немесе өзгеше әрі тартымды қоғамдық бейнесі болады.<ref>{{Cite journal |last1=Khamis |first1=Susie |last2=Ang |first2=Lawrence |last3=Welling |first3=Raymond |date=3 April 2017 |title=Self-branding, 'micro-celebrity' and the rise of Social Media Influencers |url=https://doi.org/10.1080/19392397.2016.1218292 |journal=Celebrity Studies |volume=8 |issue=2 |pages=191–208 |doi=10.1080/19392397.2016.1218292 |issn=1939-2397 |hdl-access=free |hdl=10453/98736 |s2cid=59289264|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің профильдері өнімдер туралы ақпарат пен соңғы жарнамалық ұсыныстарды жариялайды және өздерінің онлайн-бейнесін сақтау үшін оқырмандарымен үнемі өзара әрекеттеседі.<ref>Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36. Chicago</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлері қолдаған хабарламалар көбіне сенімді әрі иланымды деп қабылданады: жүргізілген зерттеуде оқырмандардың 82%-ы өздерінің сүйікті инфлюенсерінің кеңестерін орындауға бейім болған.<ref name=":2">Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36.</ref> Бұл жарнама берушілерге онлайн пайдаланушы профильдері мен олардың аудиториямен қалыптасқан байланысын пайдаланып, жас және тар мақсатты аудиторияларға бағытталуға мүмкіндік береді.<ref name=":2" /> Нарықтық зерттеуге сәйкес, әлеуметтік медиа профильдері арқылы жүргізілетін инфлюенсерлік маркетинг дәстүрлі маркетингке қарағанда 11 есе жоғары қайтарым береді, өйткені инфлюенсерлер тар аудитория сегментімен тиімдірек байланыс орната алады.<ref name=":2" /> Ең танымал инфлюенсерлердің қатарына [[Криштиану Роналду]] сияқты спорт жұлдыздары және [[АҚШ кинематографы|Голливуд]] өкілдері [[Дуэйн Джонсон]] мен [[Кайли Дженнер]] жатады; олардың әрқайсысының 200 миллионнан астам оқырманы бар.<ref>{{Cite web |title=Most followed accounts on Instagram 2021 |url=https://www.statista.com/statistics/421169/most-followers-instagram/ |access-date=2021-05-30 |website=Statista |language=en}}</ref> === Электрондық коммерция === [[Amazon.com|Amazon]] сияқты онлайн сауда немесе [[Электрондық коммерция|электрондық коммерция]] веб-сайттары сатып алуға ұсынылатын тауарлар тізімін жасау үшін тұтынушының пайдаланушы профиліндегі ақпарат пен оның қызығушылықтарын пайдаланады. Ұсыну алгоритмдері ұсыныстарды қалыптастыру үшін пайдаланушының демографиялық деректерін, тарихын және сүйікті әртістерін талдайды. Дүкен пайдаланушының өзгеріп отыратын қажеттіліктері мен қалауына жылдам бейімделеді, ал нақты уақыттағы нәтижелер жарты секунд ішінде жасалуы тиіс.<ref name="auto4">{{Cite journal |last1=Linden |first1=G. |last2=Smith |first2=B. |last3=York |first3=J. |date=January 2003 |title=Amazon.com recommendations: item-to-item collaborative filtering |journal=IEEE Internet Computing |volume=7 |issue=1 |pages=76–80 |doi=10.1109/MIC.2003.1167344 |s2cid=14604122 |issn=1941-0131}}</ref> Жаңа профильдерде алгоритмдер талдай алатын ақпарат көлемі табиғи түрде шектеулі болады, ал тұтынушының әрбір әрекеттесуінен алынатын деректер құнды ақпарат береді және әрбір жеке профильмен байланыстырылған [[деректер қоры]]нда сақталады.<ref name="auto4" /> Электрондық коммерция веб-сайттарындағы пайдаланушы профильдері сатушылардың сатылымын арттыруға да қызмет етеді: сатып алушының таңдау ауқымын кеңейту үшін оған «осы тауарды сатып алған тұтынушылар мыналарды да сатып алды» қағидасы бойынша басқа өнімдер ұсынылады.<ref name="auto3">Chen, Hsuanwei Michelle. "Do online recommendations matter?--A multimodal investigation of Amazon's co-purchase network." ''Journal of Digital Information Management'', vol. 13, no. 3, 2015, p. 176+. ''Gale Academic OneFile'', link.gale.com/apps/doc/A428095490/AONE?u=slnsw_public&sid=bookmark-AONE&xid=b8236c5e. Accessed 30 May 2021.</ref> Жүргізілген зерттеу пайдаланушы профильдері мен ұсыну алгоритмдерінің байланысты өнімдердің сатылымына және адамның жалпы шығынына елеулі әсер ететінін көрсетті.<ref name="auto3" /> «[[Бірлескен сүзгілеу|бірлескен сүзгілеу]]» деп аталатын үдеріс мінез-құлқы ұқсас басқа профильдер білдірген пікірлер негізінде белгілі бір пайдаланушыны қызықтыруы мүмкін ортақ өнімдерді талдауға тырысады.<ref>Mu, Ruihui, and Xiaoqin Zeng. "Collaborative Filtering Recommendation Algorithm Based on Knowledge Graph." ''Mathematical Problems in Engineering'', vol. 2018, 2018, p. NA. ''Gale Academic OneFile'', link.gale.com/apps/doc/A609852528/AONE?u=slnsw_public&sid=bookmark-AONE&xid=6329f474. Accessed 30 May 2021.</ref> Өнімдер рейтингі, сатушылар рейтингі және пікірлер сияқты мүмкіндіктер жеке пайдаланушы профильдеріне ұсыну алгоритмдеріне үлес қосуға, [[қолайсыз іріктеу]]ді азайтуға және Amazon-ның жаңылыстыратын өнімдерге мүлдем төзбеу саясатына сай [[онлайн сауда алаңы]]н қалыптастыруға қатысуға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite web |title=Amazon.com Help: Customer Reviews |url=https://www.amazon.com/gp/help/customer/display.html?nodeId=G3UA5WC5S5UUKB5G |access-date=2021-05-30 |website=www.amazon.com}}</ref> == Цифрлық пайдаланушы профильдері == [[Сурет:Windows 8 Microsoft account dialog.png|alt=Windows 8 тіркелгісін баптау диалогтық терезесі|thumb|237x237px|Компьютерде Windows цифрлық пайдаланушы профилін баптау мысалы]] Қазіргі бағдарламалық жасақтама мен қосымшалар пайдаланушы профильдерін пайдалануға ыңғайлы қосымша құрудың негізі ретінде қарастырады. Қосымшаның мәзірлері, мүмкіндіктері мен басқару элементтері сияқты құрылымы мен орналасуы көбіне пайдаланушы таңдаған баптаулар мен қалауларға негізделеді.<ref>{{Cite web |title=How to build user profiles |url=https://www.oracle.com/technetwork/topics/ux/applications/user-profile-template-1884996.pdf |website=Oracle}}</ref> Компьютерлік жүйелердегі цифрлық пайдаланушы профильдерінің пайда болуы алғаш рет ''Windows NT'' жүйесінде басталды: онда пайдаланушы баптаулары мен ақпараты %USERPROFILE% деп аталатын жеке орта айнымалысында сақталып, пайдаланушы профилінің түбірлік құрылымы қалыптастырылды.<ref>{{Cite web |title=A Brief History of Windows Profiles {{!}} Ivanti |url=https://www.ivanti.com/blog/a-brief-history-of-windows-profiles |access-date=2021-05-30 |website=www.ivanti.com |date=31 January 2017 |language=en-US}}</ref> Кейіннен MacOS сияқты операциялық жүйелер ''Mac OS X 10.0'' нұсқасында пайдаланушы профильдерінің маңызын одан әрі арттырды. Содан бері жүйені пайдаланушыға барынша ыңғайлы ету мақсатында әр операциялық жүйе шығарылымында бұл мүмкіндік жетілдіріліп келеді. Компьютерде пайдаланушы тіркелгісін баптау кезінде пернетақта жаймасы, уақыт белдеулері, өлшем бірліктері, әртүрлі қызметтерді синхрондау және құпиялық параметрлері сияқты мүмкіндіктер қолжетімді болады.<ref>{{Cite web |date=5 November 2020 |title=How to do a clean installation of Windows 10 |url=https://www.windowscentral.com/how-do-clean-installation-windows-10#after_clean_install_windows10 |website=Windows Central}}</ref> === Тіркелгі түрлері === ==== Әкімші ==== Әкімші пайдаланушы профильдері жүйеге және оның рұқсаттарына толық қол жеткізе алады.<ref>{{Cite web |title=What Are the Different Kinds of User Accounts in Windows 10? |url=https://www.dummies.com/computers/operating-systems/windows-10/what-are-the-different-kinds-of-user-accounts-in-windows-10/ |access-date=2021-05-31 |website=dummies |language=en}}</ref> Әдетте ол жүйеде әдейі жасалатын алғашқы пайдаланушы профилі болып табылады және басқа тіркелгілерді жасауға мүмкіндік береді. Алайда әкімші тіркелгісінде шектеулер болмағандықтан, ол зиянды бағдарламалар мен вирустарға өте осал болады және олар барлық басқа тіркелгілерге де әсер етуі мүмкін.<ref>{{Cite web |date=26 June 2015 |title=Windows Administrator Account: Everything You Need to Know |url=https://www.makeuseof.com/tag/windows-administrator-account-everything-need-know/ |access-date=2021-05-31 |website=MUO |language=en-US}}</ref> ==== Қонақ ==== Қонақ тіркелгілері басқа адамдарға жүйеге шектеулі мүмкіндіктермен және қосымшаларды, баптауларды әрі құжаттарды өзгертуге қойылған шектеулермен қол жеткізуге мүмкіндік береді.<ref>{{Cite web |title=Guest account and its privileges in Windows 10 – Microsoft Q&A |url=https://docs.microsoft.com/en-us/answers/questions/151705/guest-account-and-its-privileges-in-windows-10.html |access-date=2021-05-31 |website=docs.microsoft.com}}</ref> Қонақ пайдаланушы тіркелгілері басқа адамдарға өз тіркелгіңізге толық қолжетімділік беру мәселесін шешеді. [[MacOS]] жүйесінде қонақ профильдері құпиясөзді қажет етпейді; алайда олар әкімші тіркелгісіндегі [[ата-ана бақылауы]] арқылы толығымен басқарылады.<ref name=":3">{{Cite web |date=21 June 2018 |title=The macOS Guest Account Explained: 3 Reasons to Start Using It |url=https://www.makeuseof.com/tag/macos-guest-account/ |access-date=2021-05-31 |website=MUO |language=en-US}}</ref> Сеанс жабылғаннан кейін деректер мен тарихты автоматты түрде жою сияқты мүмкіндіктер пайдаланушы жүйеден шыққаннан соң қонақ тіркелгілеріне дискілік кеңістікті үнемдеуге мүмкіндік береді.<ref name=":3" /> Қонақ тіркелгілері кітапханалар сияқты қоғамдық қызмет көрсету орындарында кеңінен қолданылады, мұнда адамдар жұмыс немесе зерттеу жүргізу үшін уақытша тіркелгі сұрай алады.<ref>{{Cite web |date=6 March 2014 |title=Library Guest Account |url=https://libraries.indiana.edu/library-guest-account |access-date=2021-05-31 |website=libraries.indiana.edu |language=en}}</ref> == Физикалық пайдаланушы профильдері == Паспорт пен жүргізуші куәлігі сияқты физикалық пайдаланушы профильдері немесе [[Құқықтық құжат|заңдық құжаттар]] адамның жеке мәліметтері туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде кеңінен танылады.<ref name="auto6" />{{citation needed|date=September 2021}} Цифрлық пайдаланушы профильдері сияқты, бұл құжаттарда да адамның толық заңды аты-жөні, туған күні, мекенжайы, портреттік фотосуреті және жарамдылық мерзімі сияқты негізгі сипаттамалары көрсетіледі.<ref>{{Cite web |title=All About Passports {{!}} Passport Index 2021 |url=https://www.passportindex.org/passport.php |access-date=2021-05-30 |website=Passport Index – Global Mobility Intelligence |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Immigration |first=Refugees and Citizenship Canada |date=10 August 2015 |title=Features of the passport |url=https://www.canada.ca/en/immigration-refugees-citizenship/services/canadian-passports/about/passport-features.html |access-date=2021-05-30 |website=www.canada.ca}}</ref> Кейінгі кезеңдерде көптеген пайдаланушы профильдерінде құжаттың жарамдылығын көрсету және/немесе ондағы мәліметтердің дәлдігін сақтау үшін оны жаңартуға ынталандыру мақсатында жарамдылық мерзімі немесе жасалған күні көрсетіледі. Кейбір елдерде елден жоспарланған кету күнінен кейін кемінде алты ай бойы жарамды паспорттың болуы талап етіледі.<ref>{{Cite web |last=Office |first=Australian Passport |date=20 March 2018 |title=Passport validity and foreign visas |url=https://www.passports.gov.au/passport-care/passport-validity-and-foreign-visas |access-date=2021-05-30 |website=Australian Passport Office |language=en }}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> === Ұлттық жеке басты куәландыратын құжаттар === [[Жеке басты куәландыратын құжат|Ұлттық жеке басты куәландыратын құжаттар]] — мемлекеттің ресми уәкілетті органы беретін және мемлекеттік есепке алу жүйесінің бір бөлігі болып табылатын құжаттар.<ref name="auto2">{{Cite web |title=National identity documents |url=https://immi.homeaffairs.gov.au/help-text/eplus/Pages/elp-h0075.aspx |access-date=2021-05-30 |website=immi.homeaffairs.gov.au}}</ref> Олар адамның жеке басына қатысты мәліметтерді растау үшін қолданылады. Мемлекет беретін құжаттарға туу туралы куәлік, жүргізуші куәлігі, неке туралы куәлік, ұлттық жеке басты куәландыратын құжат және әлеуметтік сақтандыру картасы жатады.<ref name="auto2" /> Жеке басты куәландыратын құжаттардың форматы әр елде әртүрлі болады. == Даулар == === 2018 жылғы Cambridge Analytica жанжалы === 2018 жылы әшкереленген [[Facebook–Cambridge Analytica деректер жанжалы|Cambridge Analytica жанжалы]] құпиялыққа және пайдаланушы профильдерінен алынуы мүмкін психографиялық профильдеу алгоритмдеріне қатысты жаһандық алаңдаушылық туғызды.<ref name="auto5">{{Cite journal |last=Hu |first=Margaret |date=1 July 2020 |title=Cambridge Analytica's black box |journal=Big Data & Society |language=en |volume=7 |issue=2 |article-number=2053951720938091 |doi=10.1177/2053951720938091 |issn=2053-9517 |doi-access=free}}</ref> 2013 жылы Cambridge Analytica компаниясының қызметкері Александр Коган тұлғалық сауалнама ретінде жұмыс істейтін «[[thisisyourdigitallife]]» қосымшасын әзірледі, алайда оның жұмыс істеуінің негізгі шарты пайдаланушының Facebook профиліне қосылу болды.<ref>{{Cite web |date=17 March 2018 |title=Revealed: 50 million Facebook profiles harvested for Cambridge Analytica in major data breach |url=http://www.theguardian.com/news/2018/mar/17/cambridge-analytica-facebook-influence-us-election |access-date=2021-05-28 |website=The Guardian |language=en}}</ref> Көптеген жаңалықтар көздері Cambridge Analytica-ның Facebook деректер алгоритмін пайдаланғанын жазды: пайдаланушылар қосымшаға өздерінің «ұнатуларына» ғана емес, сондай-ақ контактілері мен достары туралы ақпаратқа да қол жеткізуге рұқсат берген.<ref name="auto5" /> Facebook-тің шамамен 87 миллион пайдаланушысына қатысты жиналған деректер заңды түрде алынып, [[2016 жылғы АҚШ президент сайлауы]]нда жекелеген адамдардың дауыс беру шешімдерін болжау және оларға ықпал ету үшін пайдаланылды.<ref name="auto5" /> Көптеген пайдаланушы әлеуметтік медианың қоғамдық пікірге ықпал ету үшін қолданылғанына алаңдады, соның салдарынан жанжалға және Facebook-тің құпиялыққа қол сұғуды болдырмай қалуына қарсы реакция ретінде [[Twitter]] желісінде '''#deletefacebook''' науқандары пайда болды.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Brown |first=Allison J |date=20 March 2020 |title="Should I Stay or Should I Leave?": Exploring (Dis)continued Facebook Use After the Cambridge Analytica Scandal |journal=Social Media + Society |volume=6 |article-number=2056305120913884 |doi=10.1177/2056305120913884 |doi-access=free |s2cid=216219493}}</ref> Алайда студенттер арасында жүргізілген зерттеу көптеген пайдаланушы әлеуметтік желіге қатысу үшін жеке ақпаратпен алмасуды қажет деп санайтынын көрсетті, сондықтан «сенімнің бұзылуына» (Zuckerberg, 2018) қарамастан, платформадан біржола кеткен пайдаланушылар саны аз болды.<ref name=":0" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} g9oykt53brye1o9e5pe42jlv5d49sp6 3661604 3661602 2026-09-26T16:24:58Z 1nter pares 146705 /* Даулар */ 3661604 wikitext text/x-wiki '''Пайдаланушы профилі''' — пайдаланушымен байланысты баптаулар мен ақпараттар жиынтығы. Онда аты-жөні, жасы, портреттік фотосуреті сияқты сол адамды анықтау үшін пайдаланылатын маңызды мәліметтер, сондай-ақ білімі немесе тәжірибесі сияқты жеке сипаттамалары қамтылады.<ref>{{Cite web |title=User profiles – Digital Guides |url=https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |access-date=2021-05-14 |website=guides.service.gov.au |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304065459/https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |url-status=dead }}</ref> Профильде көрсетілетін ақпараттың көлемі мен маңыздылығы көбіне ол орналасқан платформаның қажеттіліктеріне байланысты. [[LinkedIn]] сияқты әлеуметтік желі сайттары адам туралы көбірек мәліметті талап етеді, ал [[YouTube]] және [[X (әлеуметтік желі)|X]] сияқты әлеуметтік медиа сипаты басым басқа сайттарға мұндай маңызды ақпараттың соншалықты көп мөлшері қажет емес. Пайдаланушы профильдері көбіне Facebook, Instagram және LinkedIn сияқты [[әлеуметтік медиа]] сайттарында кездеседі және адамның негізгі ерекшеліктері мен қасиеттерін көрсететін ерікті [[цифрлық сәйкестік]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last=Massari |first=Luisa |date=1 September 2010 |title=Analysis of MySpace user profiles |url=https://doi.org/10.1007/s10796-009-9206-8 |journal=Information Systems Frontiers |language=en |volume=12 |issue=4 |pages=361–367 |doi=10.1007/s10796-009-9206-8 |issn=1572-9419 |s2cid=13223470|url-access=subscription }}</ref> [[Дербес компьютер|Дербес компьютерлерде]] және [[операциялық жүйе]]лерде пайдаланушы профильдері файлдарды, баптауларды және құжаттарды «аккаунттар» деп аталатын жекелеген пайдаланушы орталары бойынша бөлуге қызмет етеді, бұл операциялық жүйені пайдаланушыға ыңғайлырақ әрі оның қажеттіліктеріне бейімделген етеді.<ref>{{Cite web |last=Russinovich |first=Mark |title=User Account Control Inside Windows 7 |url=https://www.tweakhound.com/uac_pdfback/User%20Account%20Control_%20Inside%20Windows%207%20User%20Account%20Control%20_%20Microsoft%20Docs.pdf }}</ref> Физикалық пайдаланушы профильдері құқықтық жүйеде адамның жеке басын анықтау үшін қолданылатын паспорттар, жүргізуші куәліктері және заңдық құжаттар сияқты жеке басты куәландыратын құжаттар қызметін атқарады. [[Сурет:User profile personal details.png|thumb|Кәдімгі пайдаланушы профилі]] Пайдаланушы профилін [[Пайдаланушыны модельдеу|пайдаланушы моделінің]] компьютерлік көрінісі ретінде де қарастыруға болады. Пайдаланушы моделі — жекелеген пайдаланушының белгілі бір сипаттамаларын тіркеу үшін қолданылатын (деректер) құрылымы, ал пайдаланушы профилін қалыптастыру үдерісі пайдаланушыны модельдеу<ref>{{Cite journal |last1=Piao |first1=Guangyuan |last2=Breslin |first2=John G. |year=2018 |title=Inferring User Interests in Microblogging Social Networks: A Survey |journal=User Modeling and User-Adapted Interaction |volume=28 |issue=3 |pages=277–329 |arxiv=1712.07691 |doi=10.1007/s11257-018-9207-8 |s2cid=3847937}}</ref> немесе [[Профильдеу (ақпараттану)|профильдеу]] деп аталады. == Шығу тегі == Пайдаланушы профильдерінің шығу тегін [[паспорт]]тың пайда болуымен байланыстыруға болады. Паспорт — [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін Ұлттар Лигасында жүргізілген келіссөздердің нәтижесінде 1920 жылы міндетті болған жеке басты куәландыратын құжат.<ref name="auto6">{{Cite web |date=23 September 2014 |title=The history of the passport |url=https://thewest.com.au/news/the-history-of-the-passport-ng-ya-377959 |access-date=2021-05-30 |website=The West Australian |language=en}}</ref> Паспорт адамның жеке басы туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде қызмет етті. Соның нәтижесінде адамның шыққан елін анықтау үшін [[1924 жылғы Иммиграция туралы заң]] қабылданды. XXI ғасырда паспорттар адамның жеке басын құқықтық жүйе аясында растаудың кеңінен мойындалған құралы болғандықтан, аса қажетті құжатқа айналды.<ref>{{Cite web |date=16 May 2017 |title=A History of the Passport |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226034943/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |url-status=dead |archive-date=26 February 2021 |access-date=2021-05-14 |website=Travel |language=en}}</ref> [[Цифрлық революция]] мен [[әлеуметтік медиа]] сайттарының пайда болуымен пайдаланушы профильдері пайдаланушы мен жүйе арасындағы өзара әрекеттесуді сипаттайтын ұйымдастырылған деректер жиынтығына айналды.<ref name="auto">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=20 March 2009 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/13961 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=3 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Instagram сияқты әлеуметтік медиа сайттары адамдарға өздері қалаған тұлғалық бейнесі мен имиджін көрсететін профильдер жасауға мүмкіндік береді. Мағыналы өзін-өзі таныстыру үшін профильдегі барлық ақпарат өрістерін толтыру міндетті болмауы мүмкін, бұл адамдарға өздері үшін ең маңызды қасиеттерді көрсету арқылы қандай бірегейлікті ұсынғысы келетінін көбірек бақылауға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite conference |last1=Hu |first1=Yuheng |last2=Manikonda |first2=Lydia |last3=Kambhampati |first3=Subbarao |date=16 May 2014 |title=What We Instagram: A First Analysis of Instagram Photo Content and User Types |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/14578 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=8 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Жеке пайдаланушы профилі — адамның әлеуметтік желіні пайдалану тәжірибесінің негізгі элементтерінің бірі, оның қоғамдық бірегейлігі осы профиль төңірегінде қалыптасады.<ref name=":1" /> == Пайдаланушы профильдерінің түрлері == Пайдаланушы профилінде белгілі бір адамға тән ақпарат, баптаулар және/немесе сипаттамалар қамтылса, ол кез келген форматта болуы мүмкін. Пайдаланушы профильдерінің ең кең тараған түрлеріне Facebook және Instagram сияқты фото және бейне бөлісу сайттарындағы профильдер, [[Microsoft Windows|Windows]] және [[macOS]] сияқты операциялық жүйелердегі аккаунттар, сондай-ақ паспорттар мен жүргізуші куәліктері сияқты физикалық құжаттар жатады.<ref>{{Cite web |last=Team |first=LoginRadius |title=User Profile |url=https://www.loginradius.com/glossary/user-profile |access-date=2026-06-06 |website=LoginRadius |language=en}}</ref> === Әлеуметтік медиа === Instagram және Facebook сияқты әлеуметтік медиа платформаларында тиімді құрылымдалған пайдаланушы профильдері адамдарға біреу туралы офлайн кездесудегідей немесе соған ұқсас әсер қалыптастыруға мүмкіндік береді.<ref name=":1">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=11 December 2016 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://www.microsoft.com/en-us/research/publication/self-presentation-personality-online-profile-creation/ |conference=Third International Conference on Weblogs and Social Media, ICWSM |language=en-US}}</ref> Әлеуметтік медиа профильдерінің ықшам форматы тіркелу кезінде берілген ақпаратқа сүйене отырып, сипаттамалары мен қызығушылықтары ұқсас адамдарды сәйкестендіру арқылы миллиондаған профильді жылдам сүзуге мүмкіндік береді. Жүргізілген зерттеулер интернеттегі адам туралы әсер қалыптастыру үшін ақпараттың тек «шағын бөлігі»<ref name="auto" /> жеткілікті екенін көрсетеді (Stecher and Counts 2008). Онлайн пайдаланушы профильдері «бетпе-бет» кездесулерге тән мінез-құлық, бет әлпеті және қоршаған орта туралы ақпарат сияқты өзара әрекеттесудің күрделілігін азайтады, соның нәтижесінде пайдаланушының тұлғалық ерекшеліктерін болжау мүмкіндігі артады.<ref>{{Cite web |last=Stecher |first=Kristin |title=Thin Slices of Online Profile Attributes |url=https://www.aaai.org/Papers/ICWSM/2008/ICWSM08-023.pdf }}</ref> Танысуға арналған қосымшалар мен веб-сайттар платформадағы басқа адамдармен өзара әрекеттесу және байланыс орнату үшін адамның пайдаланушы профиліне және онда берілген ақпаратқа толықтай сүйенеді.<ref>{{Cite web |last1=Hancock |first1=Jeffrey T. |last2=Toma |last3=Ellison |title=The Truth about Lying in Online Dating Profiles |url=https://collablab.northwestern.edu/CollabolabDistro/nucmc/p449-hancock.pdf }}</ref> Ұсынылатын ақпаратты пайдаланушы өзі бақылай алатынына қарамастан, онлайн танысу жағдайларында жалған ақпарат беру деңгейі төмен (Hancock, Toma, and Ellison, 2007). Bumble сияқты қосымшалар пайдаланушыларға өз сипаттамалары мен таңдалған сүзгілер негізінде басқа адамдармен «сәйкестенуге» мүмкіндік береді, ал бұл сүзгілер іздеу ауқымын пайдаланушының қалауына қарай тарылтады. Пайдаланушы профиліндегі ақпаратты пайдаланушы өз еркімен көрсетеді және оған бойы, қызығушылықтары, фотосуреттері, жынысы немесе білімі сияқты мәліметтер кіруі мүмкін. Қажетті ақпарат көлемі әр платформаға байланысты өзгереді және ықшам пайдаланушы профилінде қанша ақпарат болуы керектігі жөнінде ортақ пікір аз. Жалпы алғанда, барлық әлеуметтік желі платформаларында адамның профильдік суреті және өзін таныстыруға мүмкіндік беретін «Мен туралы» бөлімі көрсетіледі.<ref>{{Cite web |title=What Is A User Profile? |url=https://www.indicative.com/resource/user-profile/ |access-date=2026-06-06 |website=Indicative |language=en-US}}</ref> === Инфлюенсерлер === [[Инфлюенсер]]лердің пайдаланушы профильдері фотосуреттер, блогтар және [[Твит|твиттер]] сияқты әлеуметтік медиа контенті арқылы аудиторияның көзқарасы мен шешімдеріне ықпал ететін үшінші тарап өкілдері ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last1=Freberg |first1=Karen |last2=Graham |first2=Kristin |last3=McGaughey |first3=Karen |last4=Freberg |first4=Laura A. |date=1 March 2011 |title=Who are the social media influencers? A study of public perceptions of personality |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0363811110001207 |journal=Public Relations Review |language=en |volume=37 |issue=1 |pages=90–92 |doi=10.1016/j.pubrev.2010.11.001 |s2cid=93450895 |issn=0363-8111|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің (SMI) [[Әлеуметтік желі|әлеуметтік медиа платформасы]]нда көбіне көптеген оқырманы болады, бұл олардың аудиториясына ақпараттық ықпал ететін пікір көшбасшылары ретінде танылуына мүмкіндік береді.<ref>{{Cite journal |last1=Magno |first1=Francesca |last2=Cassia |first2=Fabio |date=3 April 2018 |title=The impact of social media influencers in tourism |url=https://doi.org/10.1080/13032917.2018.1476981 |journal=Anatolia |volume=29 |issue=2 |pages=288–290 |doi=10.1080/13032917.2018.1476981 |bibcode=2018Anato..29..288M |issn=1303-2917 |s2cid=169917743|url-access=subscription }}</ref> «[[Инфлюенсерлік маркетинг]]» индустриясы 2018 жылы, фотосурет бөлісуге арналған [[Instagram]] қосымшасының пайдаланушылар саны 1 миллиардтан асқан кезде кеңінен танымал бола бастады,<ref>{{Cite web |title=Instagram hits 1 billion monthly users, up from 800M in September |url=https://techcrunch.com/2018/06/20/instagram-1-billion-users/ |access-date=2021-05-30 |website=TechCrunch |date=20 June 2018 |language=en-US |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021522/https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=3_cc-session_19445865-f82f-466f-9639-f9844056dcbf |url-status=live }}</ref> ал сол жылы Google-да «influencer marketing» сөз тіркесі шамамен 60 000 рет ізделді.<ref>{{Cite web |title=[Timeline] A Brief History of Influencers |url=https://www.socialmediatoday.com/news/timeline-a-brief-history-of-influencers/554377/ |access-date=2021-05-30 |website=Social Media Today |language=en-US}}</ref> Инфлюенсерлердің пайдаланушы профильдерінде олардың мақсатты аудиториясының қажеттіліктері мен қалауына сай келетін бірегей сауда ұсынысы немесе өзгеше әрі тартымды қоғамдық бейнесі болады.<ref>{{Cite journal |last1=Khamis |first1=Susie |last2=Ang |first2=Lawrence |last3=Welling |first3=Raymond |date=3 April 2017 |title=Self-branding, 'micro-celebrity' and the rise of Social Media Influencers |url=https://doi.org/10.1080/19392397.2016.1218292 |journal=Celebrity Studies |volume=8 |issue=2 |pages=191–208 |doi=10.1080/19392397.2016.1218292 |issn=1939-2397 |hdl-access=free |hdl=10453/98736 |s2cid=59289264|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің профильдері өнімдер туралы ақпарат пен соңғы жарнамалық ұсыныстарды жариялайды және өздерінің онлайн-бейнесін сақтау үшін оқырмандарымен үнемі өзара әрекеттеседі.<ref>Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36. Chicago</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлері қолдаған хабарламалар көбіне сенімді әрі иланымды деп қабылданады: жүргізілген зерттеуде оқырмандардың 82%-ы өздерінің сүйікті инфлюенсерінің кеңестерін орындауға бейім болған.<ref name=":2">Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36.</ref> Бұл жарнама берушілерге онлайн пайдаланушы профильдері мен олардың аудиториямен қалыптасқан байланысын пайдаланып, жас және тар мақсатты аудиторияларға бағытталуға мүмкіндік береді.<ref name=":2" /> Нарықтық зерттеуге сәйкес, әлеуметтік медиа профильдері арқылы жүргізілетін инфлюенсерлік маркетинг дәстүрлі маркетингке қарағанда 11 есе жоғары қайтарым береді, өйткені инфлюенсерлер тар аудитория сегментімен тиімдірек байланыс орната алады.<ref name=":2" /> Ең танымал инфлюенсерлердің қатарына [[Криштиану Роналду]] сияқты спорт жұлдыздары және [[АҚШ кинематографы|Голливуд]] өкілдері [[Дуэйн Джонсон]] мен [[Кайли Дженнер]] жатады; олардың әрқайсысының 200 миллионнан астам оқырманы бар.<ref>{{Cite web |title=Most followed accounts on Instagram 2021 |url=https://www.statista.com/statistics/421169/most-followers-instagram/ |access-date=2021-05-30 |website=Statista |language=en}}</ref> === Электрондық коммерция === [[Amazon.com|Amazon]] сияқты онлайн сауда немесе [[Электрондық коммерция|электрондық коммерция]] веб-сайттары сатып алуға ұсынылатын тауарлар тізімін жасау үшін тұтынушының пайдаланушы профиліндегі ақпарат пен оның қызығушылықтарын пайдаланады. Ұсыну алгоритмдері ұсыныстарды қалыптастыру үшін пайдаланушының демографиялық деректерін, тарихын және сүйікті әртістерін талдайды. Дүкен пайдаланушының өзгеріп отыратын қажеттіліктері мен қалауына жылдам бейімделеді, ал нақты уақыттағы нәтижелер жарты секунд ішінде жасалуы тиіс.<ref name="auto4">{{Cite journal |last1=Linden |first1=G. |last2=Smith |first2=B. |last3=York |first3=J. |date=January 2003 |title=Amazon.com recommendations: item-to-item collaborative filtering |journal=IEEE Internet Computing |volume=7 |issue=1 |pages=76–80 |doi=10.1109/MIC.2003.1167344 |s2cid=14604122 |issn=1941-0131}}</ref> Жаңа профильдерде алгоритмдер талдай алатын ақпарат көлемі табиғи түрде шектеулі болады, ал тұтынушының әрбір әрекеттесуінен алынатын деректер құнды ақпарат береді және әрбір жеке профильмен байланыстырылған [[деректер қоры]]нда сақталады.<ref name="auto4" /> Электрондық коммерция веб-сайттарындағы пайдаланушы профильдері сатушылардың сатылымын арттыруға да қызмет етеді: сатып алушының таңдау ауқымын кеңейту үшін оған «осы тауарды сатып алған тұтынушылар мыналарды да сатып алды» қағидасы бойынша басқа өнімдер ұсынылады.<ref name="auto3">Chen, Hsuanwei Michelle. "Do online recommendations matter?--A multimodal investigation of Amazon's co-purchase network." ''Journal of Digital Information Management'', vol. 13, no. 3, 2015, p. 176+. ''Gale Academic OneFile'', link.gale.com/apps/doc/A428095490/AONE?u=slnsw_public&sid=bookmark-AONE&xid=b8236c5e. Accessed 30 May 2021.</ref> Жүргізілген зерттеу пайдаланушы профильдері мен ұсыну алгоритмдерінің байланысты өнімдердің сатылымына және адамның жалпы шығынына елеулі әсер ететінін көрсетті.<ref name="auto3" /> «[[Бірлескен сүзгілеу|бірлескен сүзгілеу]]» деп аталатын үдеріс мінез-құлқы ұқсас басқа профильдер білдірген пікірлер негізінде белгілі бір пайдаланушыны қызықтыруы мүмкін ортақ өнімдерді талдауға тырысады.<ref>Mu, Ruihui, and Xiaoqin Zeng. "Collaborative Filtering Recommendation Algorithm Based on Knowledge Graph." ''Mathematical Problems in Engineering'', vol. 2018, 2018, p. NA. ''Gale Academic OneFile'', link.gale.com/apps/doc/A609852528/AONE?u=slnsw_public&sid=bookmark-AONE&xid=6329f474. Accessed 30 May 2021.</ref> Өнімдер рейтингі, сатушылар рейтингі және пікірлер сияқты мүмкіндіктер жеке пайдаланушы профильдеріне ұсыну алгоритмдеріне үлес қосуға, [[қолайсыз іріктеу]]ді азайтуға және Amazon-ның жаңылыстыратын өнімдерге мүлдем төзбеу саясатына сай [[онлайн сауда алаңы]]н қалыптастыруға қатысуға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite web |title=Amazon.com Help: Customer Reviews |url=https://www.amazon.com/gp/help/customer/display.html?nodeId=G3UA5WC5S5UUKB5G |access-date=2021-05-30 |website=www.amazon.com}}</ref> == Цифрлық пайдаланушы профильдері == [[Сурет:Windows 8 Microsoft account dialog.png|alt=Windows 8 тіркелгісін баптау диалогтық терезесі|thumb|237x237px|Компьютерде Windows цифрлық пайдаланушы профилін баптау мысалы]] Қазіргі бағдарламалық жасақтама мен қосымшалар пайдаланушы профильдерін пайдалануға ыңғайлы қосымша құрудың негізі ретінде қарастырады. Қосымшаның мәзірлері, мүмкіндіктері мен басқару элементтері сияқты құрылымы мен орналасуы көбіне пайдаланушы таңдаған баптаулар мен қалауларға негізделеді.<ref>{{Cite web |title=How to build user profiles |url=https://www.oracle.com/technetwork/topics/ux/applications/user-profile-template-1884996.pdf |website=Oracle}}</ref> Компьютерлік жүйелердегі цифрлық пайдаланушы профильдерінің пайда болуы алғаш рет ''Windows NT'' жүйесінде басталды: онда пайдаланушы баптаулары мен ақпараты %USERPROFILE% деп аталатын жеке орта айнымалысында сақталып, пайдаланушы профилінің түбірлік құрылымы қалыптастырылды.<ref>{{Cite web |title=A Brief History of Windows Profiles {{!}} Ivanti |url=https://www.ivanti.com/blog/a-brief-history-of-windows-profiles |access-date=2021-05-30 |website=www.ivanti.com |date=31 January 2017 |language=en-US}}</ref> Кейіннен MacOS сияқты операциялық жүйелер ''Mac OS X 10.0'' нұсқасында пайдаланушы профильдерінің маңызын одан әрі арттырды. Содан бері жүйені пайдаланушыға барынша ыңғайлы ету мақсатында әр операциялық жүйе шығарылымында бұл мүмкіндік жетілдіріліп келеді. Компьютерде пайдаланушы тіркелгісін баптау кезінде пернетақта жаймасы, уақыт белдеулері, өлшем бірліктері, әртүрлі қызметтерді синхрондау және құпиялық параметрлері сияқты мүмкіндіктер қолжетімді болады.<ref>{{Cite web |date=5 November 2020 |title=How to do a clean installation of Windows 10 |url=https://www.windowscentral.com/how-do-clean-installation-windows-10#after_clean_install_windows10 |website=Windows Central}}</ref> === Тіркелгі түрлері === ==== Әкімші ==== Әкімші пайдаланушы профильдері жүйеге және оның рұқсаттарына толық қол жеткізе алады.<ref>{{Cite web |title=What Are the Different Kinds of User Accounts in Windows 10? |url=https://www.dummies.com/computers/operating-systems/windows-10/what-are-the-different-kinds-of-user-accounts-in-windows-10/ |access-date=2021-05-31 |website=dummies |language=en}}</ref> Әдетте ол жүйеде әдейі жасалатын алғашқы пайдаланушы профилі болып табылады және басқа тіркелгілерді жасауға мүмкіндік береді. Алайда әкімші тіркелгісінде шектеулер болмағандықтан, ол зиянды бағдарламалар мен вирустарға өте осал болады және олар барлық басқа тіркелгілерге де әсер етуі мүмкін.<ref>{{Cite web |date=26 June 2015 |title=Windows Administrator Account: Everything You Need to Know |url=https://www.makeuseof.com/tag/windows-administrator-account-everything-need-know/ |access-date=2021-05-31 |website=MUO |language=en-US}}</ref> ==== Қонақ ==== Қонақ тіркелгілері басқа адамдарға жүйеге шектеулі мүмкіндіктермен және қосымшаларды, баптауларды әрі құжаттарды өзгертуге қойылған шектеулермен қол жеткізуге мүмкіндік береді.<ref>{{Cite web |title=Guest account and its privileges in Windows 10 – Microsoft Q&A |url=https://docs.microsoft.com/en-us/answers/questions/151705/guest-account-and-its-privileges-in-windows-10.html |access-date=2021-05-31 |website=docs.microsoft.com}}</ref> Қонақ пайдаланушы тіркелгілері басқа адамдарға өз тіркелгіңізге толық қолжетімділік беру мәселесін шешеді. [[MacOS]] жүйесінде қонақ профильдері құпиясөзді қажет етпейді; алайда олар әкімші тіркелгісіндегі [[ата-ана бақылауы]] арқылы толығымен басқарылады.<ref name=":3">{{Cite web |date=21 June 2018 |title=The macOS Guest Account Explained: 3 Reasons to Start Using It |url=https://www.makeuseof.com/tag/macos-guest-account/ |access-date=2021-05-31 |website=MUO |language=en-US}}</ref> Сеанс жабылғаннан кейін деректер мен тарихты автоматты түрде жою сияқты мүмкіндіктер пайдаланушы жүйеден шыққаннан соң қонақ тіркелгілеріне дискілік кеңістікті үнемдеуге мүмкіндік береді.<ref name=":3" /> Қонақ тіркелгілері кітапханалар сияқты қоғамдық қызмет көрсету орындарында кеңінен қолданылады, мұнда адамдар жұмыс немесе зерттеу жүргізу үшін уақытша тіркелгі сұрай алады.<ref>{{Cite web |date=6 March 2014 |title=Library Guest Account |url=https://libraries.indiana.edu/library-guest-account |access-date=2021-05-31 |website=libraries.indiana.edu |language=en}}</ref> == Физикалық пайдаланушы профильдері == Паспорт пен жүргізуші куәлігі сияқты физикалық пайдаланушы профильдері немесе [[Құқықтық құжат|заңдық құжаттар]] адамның жеке мәліметтері туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде кеңінен танылады.<ref name="auto6" />{{citation needed|date=September 2021}} Цифрлық пайдаланушы профильдері сияқты, бұл құжаттарда да адамның толық заңды аты-жөні, туған күні, мекенжайы, портреттік фотосуреті және жарамдылық мерзімі сияқты негізгі сипаттамалары көрсетіледі.<ref>{{Cite web |title=All About Passports {{!}} Passport Index 2021 |url=https://www.passportindex.org/passport.php |access-date=2021-05-30 |website=Passport Index – Global Mobility Intelligence |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Immigration |first=Refugees and Citizenship Canada |date=10 August 2015 |title=Features of the passport |url=https://www.canada.ca/en/immigration-refugees-citizenship/services/canadian-passports/about/passport-features.html |access-date=2021-05-30 |website=www.canada.ca}}</ref> Кейінгі кезеңдерде көптеген пайдаланушы профильдерінде құжаттың жарамдылығын көрсету және/немесе ондағы мәліметтердің дәлдігін сақтау үшін оны жаңартуға ынталандыру мақсатында жарамдылық мерзімі немесе жасалған күні көрсетіледі. Кейбір елдерде елден жоспарланған кету күнінен кейін кемінде алты ай бойы жарамды паспорттың болуы талап етіледі.<ref>{{Cite web |last=Office |first=Australian Passport |date=20 March 2018 |title=Passport validity and foreign visas |url=https://www.passports.gov.au/passport-care/passport-validity-and-foreign-visas |access-date=2021-05-30 |website=Australian Passport Office |language=en }}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> === Ұлттық жеке басты куәландыратын құжаттар === [[Жеке басты куәландыратын құжат|Ұлттық жеке басты куәландыратын құжаттар]] — мемлекеттің ресми уәкілетті органы беретін және мемлекеттік есепке алу жүйесінің бір бөлігі болып табылатын құжаттар.<ref name="auto2">{{Cite web |title=National identity documents |url=https://immi.homeaffairs.gov.au/help-text/eplus/Pages/elp-h0075.aspx |access-date=2021-05-30 |website=immi.homeaffairs.gov.au}}</ref> Олар адамның жеке басына қатысты мәліметтерді растау үшін қолданылады. Мемлекет беретін құжаттарға туу туралы куәлік, жүргізуші куәлігі, неке туралы куәлік, ұлттық жеке басты куәландыратын құжат және әлеуметтік сақтандыру картасы жатады.<ref name="auto2" /> Жеке басты куәландыратын құжаттардың форматы әр елде әртүрлі болады. == Даулар == === 2018 жылғы Cambridge Analytica жанжалы === 2018 жылы әшкереленген [[Facebook–Cambridge Analytica деректер жанжалы|Cambridge Analytica жанжалы]] құпиялыққа және пайдаланушы профильдерінен алынуы мүмкін психографиялық профильдеу алгоритмдеріне қатысты жаһандық алаңдаушылық туғызды.<ref name="auto5">{{Cite journal |last=Hu |first=Margaret |date=1 July 2020 |title=Cambridge Analytica's black box |journal=Big Data & Society |language=en |volume=7 |issue=2 |article-number=2053951720938091 |doi=10.1177/2053951720938091 |issn=2053-9517 |doi-access=free}}</ref> 2013 жылы Cambridge Analytica компаниясының қызметкері Александр Коган тұлғалық сауалнама ретінде жұмыс істейтін «[[thisisyourdigitallife]]» қосымшасын әзірледі, алайда оның жұмыс істеуінің негізгі шарты пайдаланушының Facebook профиліне қосылу болды.<ref>{{Cite web |date=17 March 2018 |title=Revealed: 50 million Facebook profiles harvested for Cambridge Analytica in major data breach |url=http://www.theguardian.com/news/2018/mar/17/cambridge-analytica-facebook-influence-us-election |access-date=2021-05-28 |website=The Guardian |language=en}}</ref> Көптеген жаңалықтар көздері Cambridge Analytica-ның Facebook деректер алгоритмін пайдаланғанын жазды: пайдаланушылар қосымшаға өздерінің «ұнатуларына» ғана емес, сондай-ақ контактілері мен достары туралы ақпаратқа да қол жеткізуге рұқсат берген.<ref name="auto5" /> Facebook-тің шамамен 87 миллион пайдаланушысына қатысты жиналған деректер заңды түрде алынып, [[2016 жылғы АҚШ президент сайлауы]]нда жекелеген адамдардың дауыс беру шешімдерін болжау және оларға ықпал ету үшін пайдаланылды.<ref name="auto5" /> Көптеген пайдаланушы әлеуметтік медианың қоғамдық пікірге ықпал ету үшін қолданылғанына алаңдады, соның салдарынан жанжалға және Facebook-тің құпиялыққа қол сұғуды болдырмай қалуына қарсы реакция ретінде [[Twitter]] желісінде '''#deletefacebook''' науқандары пайда болды.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Brown |first=Allison J |date=20 March 2020 |title="Should I Stay or Should I Leave?": Exploring (Dis)continued Facebook Use After the Cambridge Analytica Scandal |journal=Social Media + Society |volume=6 |article-number=2056305120913884 |doi=10.1177/2056305120913884 |doi-access=free |s2cid=216219493}}</ref> Алайда студенттер арасында жүргізілген зерттеу көптеген пайдаланушы әлеуметтік желіге қатысу үшін жеке ақпаратпен алмасуды қажет деп санайтынын көрсетті, сондықтан «сенімнің бұзылуына» (Zuckerberg, 2018) қарамастан, платформадан біржола кеткен пайдаланушылар саны аз болды.<ref name=":0" /> Жанжалға байланысты компанияның негізін қалаушы [[Марк Цукерберг]]тің Конгрестегі тыңдауынан кейінгі айларда пайдаланушылардың 74%-ы Facebook пайдаланушы профильдерін пайдалану тәсіліне өзгерістер енгізіп, құпиялық баптауларын өзгертті.<ref name=":0" /> [[Федералдық сауда комиссиясы|Федералдық сауда комиссиясы (FTC)]] Facebook-тан пайдаланушылардың деректерін пайдалану үшін олардың айқын келісімін алуды, сондай-ақ үшінші тараптың жеке басы туралы тиісті ақпаратты ашуды заң жүзінде талап етті.<ref name="auto5" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} f05kso81zmzf9bucahaxekbc5lwicmj 3661606 3661604 2026-09-26T16:27:49Z 1nter pares 146705 /* Даулар */ 3661606 wikitext text/x-wiki '''Пайдаланушы профилі''' — пайдаланушымен байланысты баптаулар мен ақпараттар жиынтығы. Онда аты-жөні, жасы, портреттік фотосуреті сияқты сол адамды анықтау үшін пайдаланылатын маңызды мәліметтер, сондай-ақ білімі немесе тәжірибесі сияқты жеке сипаттамалары қамтылады.<ref>{{Cite web |title=User profiles – Digital Guides |url=https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |access-date=2021-05-14 |website=guides.service.gov.au |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304065459/https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |url-status=dead }}</ref> Профильде көрсетілетін ақпараттың көлемі мен маңыздылығы көбіне ол орналасқан платформаның қажеттіліктеріне байланысты. [[LinkedIn]] сияқты әлеуметтік желі сайттары адам туралы көбірек мәліметті талап етеді, ал [[YouTube]] және [[X (әлеуметтік желі)|X]] сияқты әлеуметтік медиа сипаты басым басқа сайттарға мұндай маңызды ақпараттың соншалықты көп мөлшері қажет емес. Пайдаланушы профильдері көбіне Facebook, Instagram және LinkedIn сияқты [[әлеуметтік медиа]] сайттарында кездеседі және адамның негізгі ерекшеліктері мен қасиеттерін көрсететін ерікті [[цифрлық сәйкестік]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last=Massari |first=Luisa |date=1 September 2010 |title=Analysis of MySpace user profiles |url=https://doi.org/10.1007/s10796-009-9206-8 |journal=Information Systems Frontiers |language=en |volume=12 |issue=4 |pages=361–367 |doi=10.1007/s10796-009-9206-8 |issn=1572-9419 |s2cid=13223470|url-access=subscription }}</ref> [[Дербес компьютер|Дербес компьютерлерде]] және [[операциялық жүйе]]лерде пайдаланушы профильдері файлдарды, баптауларды және құжаттарды «аккаунттар» деп аталатын жекелеген пайдаланушы орталары бойынша бөлуге қызмет етеді, бұл операциялық жүйені пайдаланушыға ыңғайлырақ әрі оның қажеттіліктеріне бейімделген етеді.<ref>{{Cite web |last=Russinovich |first=Mark |title=User Account Control Inside Windows 7 |url=https://www.tweakhound.com/uac_pdfback/User%20Account%20Control_%20Inside%20Windows%207%20User%20Account%20Control%20_%20Microsoft%20Docs.pdf }}</ref> Физикалық пайдаланушы профильдері құқықтық жүйеде адамның жеке басын анықтау үшін қолданылатын паспорттар, жүргізуші куәліктері және заңдық құжаттар сияқты жеке басты куәландыратын құжаттар қызметін атқарады. [[Сурет:User profile personal details.png|thumb|Кәдімгі пайдаланушы профилі]] Пайдаланушы профилін [[Пайдаланушыны модельдеу|пайдаланушы моделінің]] компьютерлік көрінісі ретінде де қарастыруға болады. Пайдаланушы моделі — жекелеген пайдаланушының белгілі бір сипаттамаларын тіркеу үшін қолданылатын (деректер) құрылымы, ал пайдаланушы профилін қалыптастыру үдерісі пайдаланушыны модельдеу<ref>{{Cite journal |last1=Piao |first1=Guangyuan |last2=Breslin |first2=John G. |year=2018 |title=Inferring User Interests in Microblogging Social Networks: A Survey |journal=User Modeling and User-Adapted Interaction |volume=28 |issue=3 |pages=277–329 |arxiv=1712.07691 |doi=10.1007/s11257-018-9207-8 |s2cid=3847937}}</ref> немесе [[Профильдеу (ақпараттану)|профильдеу]] деп аталады. == Шығу тегі == Пайдаланушы профильдерінің шығу тегін [[паспорт]]тың пайда болуымен байланыстыруға болады. Паспорт — [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін Ұлттар Лигасында жүргізілген келіссөздердің нәтижесінде 1920 жылы міндетті болған жеке басты куәландыратын құжат.<ref name="auto6">{{Cite web |date=23 September 2014 |title=The history of the passport |url=https://thewest.com.au/news/the-history-of-the-passport-ng-ya-377959 |access-date=2021-05-30 |website=The West Australian |language=en}}</ref> Паспорт адамның жеке басы туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде қызмет етті. Соның нәтижесінде адамның шыққан елін анықтау үшін [[1924 жылғы Иммиграция туралы заң]] қабылданды. XXI ғасырда паспорттар адамның жеке басын құқықтық жүйе аясында растаудың кеңінен мойындалған құралы болғандықтан, аса қажетті құжатқа айналды.<ref>{{Cite web |date=16 May 2017 |title=A History of the Passport |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226034943/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |url-status=dead |archive-date=26 February 2021 |access-date=2021-05-14 |website=Travel |language=en}}</ref> [[Цифрлық революция]] мен [[әлеуметтік медиа]] сайттарының пайда болуымен пайдаланушы профильдері пайдаланушы мен жүйе арасындағы өзара әрекеттесуді сипаттайтын ұйымдастырылған деректер жиынтығына айналды.<ref name="auto">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=20 March 2009 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/13961 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=3 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Instagram сияқты әлеуметтік медиа сайттары адамдарға өздері қалаған тұлғалық бейнесі мен имиджін көрсететін профильдер жасауға мүмкіндік береді. Мағыналы өзін-өзі таныстыру үшін профильдегі барлық ақпарат өрістерін толтыру міндетті болмауы мүмкін, бұл адамдарға өздері үшін ең маңызды қасиеттерді көрсету арқылы қандай бірегейлікті ұсынғысы келетінін көбірек бақылауға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite conference |last1=Hu |first1=Yuheng |last2=Manikonda |first2=Lydia |last3=Kambhampati |first3=Subbarao |date=16 May 2014 |title=What We Instagram: A First Analysis of Instagram Photo Content and User Types |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/14578 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=8 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Жеке пайдаланушы профилі — адамның әлеуметтік желіні пайдалану тәжірибесінің негізгі элементтерінің бірі, оның қоғамдық бірегейлігі осы профиль төңірегінде қалыптасады.<ref name=":1" /> == Пайдаланушы профильдерінің түрлері == Пайдаланушы профилінде белгілі бір адамға тән ақпарат, баптаулар және/немесе сипаттамалар қамтылса, ол кез келген форматта болуы мүмкін. Пайдаланушы профильдерінің ең кең тараған түрлеріне Facebook және Instagram сияқты фото және бейне бөлісу сайттарындағы профильдер, [[Microsoft Windows|Windows]] және [[macOS]] сияқты операциялық жүйелердегі аккаунттар, сондай-ақ паспорттар мен жүргізуші куәліктері сияқты физикалық құжаттар жатады.<ref>{{Cite web |last=Team |first=LoginRadius |title=User Profile |url=https://www.loginradius.com/glossary/user-profile |access-date=2026-06-06 |website=LoginRadius |language=en}}</ref> === Әлеуметтік медиа === Instagram және Facebook сияқты әлеуметтік медиа платформаларында тиімді құрылымдалған пайдаланушы профильдері адамдарға біреу туралы офлайн кездесудегідей немесе соған ұқсас әсер қалыптастыруға мүмкіндік береді.<ref name=":1">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=11 December 2016 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://www.microsoft.com/en-us/research/publication/self-presentation-personality-online-profile-creation/ |conference=Third International Conference on Weblogs and Social Media, ICWSM |language=en-US}}</ref> Әлеуметтік медиа профильдерінің ықшам форматы тіркелу кезінде берілген ақпаратқа сүйене отырып, сипаттамалары мен қызығушылықтары ұқсас адамдарды сәйкестендіру арқылы миллиондаған профильді жылдам сүзуге мүмкіндік береді. Жүргізілген зерттеулер интернеттегі адам туралы әсер қалыптастыру үшін ақпараттың тек «шағын бөлігі»<ref name="auto" /> жеткілікті екенін көрсетеді (Stecher and Counts 2008). Онлайн пайдаланушы профильдері «бетпе-бет» кездесулерге тән мінез-құлық, бет әлпеті және қоршаған орта туралы ақпарат сияқты өзара әрекеттесудің күрделілігін азайтады, соның нәтижесінде пайдаланушының тұлғалық ерекшеліктерін болжау мүмкіндігі артады.<ref>{{Cite web |last=Stecher |first=Kristin |title=Thin Slices of Online Profile Attributes |url=https://www.aaai.org/Papers/ICWSM/2008/ICWSM08-023.pdf }}</ref> Танысуға арналған қосымшалар мен веб-сайттар платформадағы басқа адамдармен өзара әрекеттесу және байланыс орнату үшін адамның пайдаланушы профиліне және онда берілген ақпаратқа толықтай сүйенеді.<ref>{{Cite web |last1=Hancock |first1=Jeffrey T. |last2=Toma |last3=Ellison |title=The Truth about Lying in Online Dating Profiles |url=https://collablab.northwestern.edu/CollabolabDistro/nucmc/p449-hancock.pdf }}</ref> Ұсынылатын ақпаратты пайдаланушы өзі бақылай алатынына қарамастан, онлайн танысу жағдайларында жалған ақпарат беру деңгейі төмен (Hancock, Toma, and Ellison, 2007). Bumble сияқты қосымшалар пайдаланушыларға өз сипаттамалары мен таңдалған сүзгілер негізінде басқа адамдармен «сәйкестенуге» мүмкіндік береді, ал бұл сүзгілер іздеу ауқымын пайдаланушының қалауына қарай тарылтады. Пайдаланушы профиліндегі ақпаратты пайдаланушы өз еркімен көрсетеді және оған бойы, қызығушылықтары, фотосуреттері, жынысы немесе білімі сияқты мәліметтер кіруі мүмкін. Қажетті ақпарат көлемі әр платформаға байланысты өзгереді және ықшам пайдаланушы профилінде қанша ақпарат болуы керектігі жөнінде ортақ пікір аз. Жалпы алғанда, барлық әлеуметтік желі платформаларында адамның профильдік суреті және өзін таныстыруға мүмкіндік беретін «Мен туралы» бөлімі көрсетіледі.<ref>{{Cite web |title=What Is A User Profile? |url=https://www.indicative.com/resource/user-profile/ |access-date=2026-06-06 |website=Indicative |language=en-US}}</ref> === Инфлюенсерлер === [[Инфлюенсер]]лердің пайдаланушы профильдері фотосуреттер, блогтар және [[Твит|твиттер]] сияқты әлеуметтік медиа контенті арқылы аудиторияның көзқарасы мен шешімдеріне ықпал ететін үшінші тарап өкілдері ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last1=Freberg |first1=Karen |last2=Graham |first2=Kristin |last3=McGaughey |first3=Karen |last4=Freberg |first4=Laura A. |date=1 March 2011 |title=Who are the social media influencers? A study of public perceptions of personality |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0363811110001207 |journal=Public Relations Review |language=en |volume=37 |issue=1 |pages=90–92 |doi=10.1016/j.pubrev.2010.11.001 |s2cid=93450895 |issn=0363-8111|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің (SMI) [[Әлеуметтік желі|әлеуметтік медиа платформасы]]нда көбіне көптеген оқырманы болады, бұл олардың аудиториясына ақпараттық ықпал ететін пікір көшбасшылары ретінде танылуына мүмкіндік береді.<ref>{{Cite journal |last1=Magno |first1=Francesca |last2=Cassia |first2=Fabio |date=3 April 2018 |title=The impact of social media influencers in tourism |url=https://doi.org/10.1080/13032917.2018.1476981 |journal=Anatolia |volume=29 |issue=2 |pages=288–290 |doi=10.1080/13032917.2018.1476981 |bibcode=2018Anato..29..288M |issn=1303-2917 |s2cid=169917743|url-access=subscription }}</ref> «[[Инфлюенсерлік маркетинг]]» индустриясы 2018 жылы, фотосурет бөлісуге арналған [[Instagram]] қосымшасының пайдаланушылар саны 1 миллиардтан асқан кезде кеңінен танымал бола бастады,<ref>{{Cite web |title=Instagram hits 1 billion monthly users, up from 800M in September |url=https://techcrunch.com/2018/06/20/instagram-1-billion-users/ |access-date=2021-05-30 |website=TechCrunch |date=20 June 2018 |language=en-US |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021522/https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=3_cc-session_19445865-f82f-466f-9639-f9844056dcbf |url-status=live }}</ref> ал сол жылы Google-да «influencer marketing» сөз тіркесі шамамен 60 000 рет ізделді.<ref>{{Cite web |title=[Timeline] A Brief History of Influencers |url=https://www.socialmediatoday.com/news/timeline-a-brief-history-of-influencers/554377/ |access-date=2021-05-30 |website=Social Media Today |language=en-US}}</ref> Инфлюенсерлердің пайдаланушы профильдерінде олардың мақсатты аудиториясының қажеттіліктері мен қалауына сай келетін бірегей сауда ұсынысы немесе өзгеше әрі тартымды қоғамдық бейнесі болады.<ref>{{Cite journal |last1=Khamis |first1=Susie |last2=Ang |first2=Lawrence |last3=Welling |first3=Raymond |date=3 April 2017 |title=Self-branding, 'micro-celebrity' and the rise of Social Media Influencers |url=https://doi.org/10.1080/19392397.2016.1218292 |journal=Celebrity Studies |volume=8 |issue=2 |pages=191–208 |doi=10.1080/19392397.2016.1218292 |issn=1939-2397 |hdl-access=free |hdl=10453/98736 |s2cid=59289264|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің профильдері өнімдер туралы ақпарат пен соңғы жарнамалық ұсыныстарды жариялайды және өздерінің онлайн-бейнесін сақтау үшін оқырмандарымен үнемі өзара әрекеттеседі.<ref>Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36. Chicago</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлері қолдаған хабарламалар көбіне сенімді әрі иланымды деп қабылданады: жүргізілген зерттеуде оқырмандардың 82%-ы өздерінің сүйікті инфлюенсерінің кеңестерін орындауға бейім болған.<ref name=":2">Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36.</ref> Бұл жарнама берушілерге онлайн пайдаланушы профильдері мен олардың аудиториямен қалыптасқан байланысын пайдаланып, жас және тар мақсатты аудиторияларға бағытталуға мүмкіндік береді.<ref name=":2" /> Нарықтық зерттеуге сәйкес, әлеуметтік медиа профильдері арқылы жүргізілетін инфлюенсерлік маркетинг дәстүрлі маркетингке қарағанда 11 есе жоғары қайтарым береді, өйткені инфлюенсерлер тар аудитория сегментімен тиімдірек байланыс орната алады.<ref name=":2" /> Ең танымал инфлюенсерлердің қатарына [[Криштиану Роналду]] сияқты спорт жұлдыздары және [[АҚШ кинематографы|Голливуд]] өкілдері [[Дуэйн Джонсон]] мен [[Кайли Дженнер]] жатады; олардың әрқайсысының 200 миллионнан астам оқырманы бар.<ref>{{Cite web |title=Most followed accounts on Instagram 2021 |url=https://www.statista.com/statistics/421169/most-followers-instagram/ |access-date=2021-05-30 |website=Statista |language=en}}</ref> === Электрондық коммерция === [[Amazon.com|Amazon]] сияқты онлайн сауда немесе [[Электрондық коммерция|электрондық коммерция]] веб-сайттары сатып алуға ұсынылатын тауарлар тізімін жасау үшін тұтынушының пайдаланушы профиліндегі ақпарат пен оның қызығушылықтарын пайдаланады. Ұсыну алгоритмдері ұсыныстарды қалыптастыру үшін пайдаланушының демографиялық деректерін, тарихын және сүйікті әртістерін талдайды. Дүкен пайдаланушының өзгеріп отыратын қажеттіліктері мен қалауына жылдам бейімделеді, ал нақты уақыттағы нәтижелер жарты секунд ішінде жасалуы тиіс.<ref name="auto4">{{Cite journal |last1=Linden |first1=G. |last2=Smith |first2=B. |last3=York |first3=J. |date=January 2003 |title=Amazon.com recommendations: item-to-item collaborative filtering |journal=IEEE Internet Computing |volume=7 |issue=1 |pages=76–80 |doi=10.1109/MIC.2003.1167344 |s2cid=14604122 |issn=1941-0131}}</ref> Жаңа профильдерде алгоритмдер талдай алатын ақпарат көлемі табиғи түрде шектеулі болады, ал тұтынушының әрбір әрекеттесуінен алынатын деректер құнды ақпарат береді және әрбір жеке профильмен байланыстырылған [[деректер қоры]]нда сақталады.<ref name="auto4" /> Электрондық коммерция веб-сайттарындағы пайдаланушы профильдері сатушылардың сатылымын арттыруға да қызмет етеді: сатып алушының таңдау ауқымын кеңейту үшін оған «осы тауарды сатып алған тұтынушылар мыналарды да сатып алды» қағидасы бойынша басқа өнімдер ұсынылады.<ref name="auto3">Chen, Hsuanwei Michelle. "Do online recommendations matter?--A multimodal investigation of Amazon's co-purchase network." ''Journal of Digital Information Management'', vol. 13, no. 3, 2015, p. 176+. ''Gale Academic OneFile'', link.gale.com/apps/doc/A428095490/AONE?u=slnsw_public&sid=bookmark-AONE&xid=b8236c5e. Accessed 30 May 2021.</ref> Жүргізілген зерттеу пайдаланушы профильдері мен ұсыну алгоритмдерінің байланысты өнімдердің сатылымына және адамның жалпы шығынына елеулі әсер ететінін көрсетті.<ref name="auto3" /> «[[Бірлескен сүзгілеу|бірлескен сүзгілеу]]» деп аталатын үдеріс мінез-құлқы ұқсас басқа профильдер білдірген пікірлер негізінде белгілі бір пайдаланушыны қызықтыруы мүмкін ортақ өнімдерді талдауға тырысады.<ref>Mu, Ruihui, and Xiaoqin Zeng. "Collaborative Filtering Recommendation Algorithm Based on Knowledge Graph." ''Mathematical Problems in Engineering'', vol. 2018, 2018, p. NA. ''Gale Academic OneFile'', link.gale.com/apps/doc/A609852528/AONE?u=slnsw_public&sid=bookmark-AONE&xid=6329f474. Accessed 30 May 2021.</ref> Өнімдер рейтингі, сатушылар рейтингі және пікірлер сияқты мүмкіндіктер жеке пайдаланушы профильдеріне ұсыну алгоритмдеріне үлес қосуға, [[қолайсыз іріктеу]]ді азайтуға және Amazon-ның жаңылыстыратын өнімдерге мүлдем төзбеу саясатына сай [[онлайн сауда алаңы]]н қалыптастыруға қатысуға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite web |title=Amazon.com Help: Customer Reviews |url=https://www.amazon.com/gp/help/customer/display.html?nodeId=G3UA5WC5S5UUKB5G |access-date=2021-05-30 |website=www.amazon.com}}</ref> == Цифрлық пайдаланушы профильдері == [[Сурет:Windows 8 Microsoft account dialog.png|alt=Windows 8 тіркелгісін баптау диалогтық терезесі|thumb|237x237px|Компьютерде Windows цифрлық пайдаланушы профилін баптау мысалы]] Қазіргі бағдарламалық жасақтама мен қосымшалар пайдаланушы профильдерін пайдалануға ыңғайлы қосымша құрудың негізі ретінде қарастырады. Қосымшаның мәзірлері, мүмкіндіктері мен басқару элементтері сияқты құрылымы мен орналасуы көбіне пайдаланушы таңдаған баптаулар мен қалауларға негізделеді.<ref>{{Cite web |title=How to build user profiles |url=https://www.oracle.com/technetwork/topics/ux/applications/user-profile-template-1884996.pdf |website=Oracle}}</ref> Компьютерлік жүйелердегі цифрлық пайдаланушы профильдерінің пайда болуы алғаш рет ''Windows NT'' жүйесінде басталды: онда пайдаланушы баптаулары мен ақпараты %USERPROFILE% деп аталатын жеке орта айнымалысында сақталып, пайдаланушы профилінің түбірлік құрылымы қалыптастырылды.<ref>{{Cite web |title=A Brief History of Windows Profiles {{!}} Ivanti |url=https://www.ivanti.com/blog/a-brief-history-of-windows-profiles |access-date=2021-05-30 |website=www.ivanti.com |date=31 January 2017 |language=en-US}}</ref> Кейіннен MacOS сияқты операциялық жүйелер ''Mac OS X 10.0'' нұсқасында пайдаланушы профильдерінің маңызын одан әрі арттырды. Содан бері жүйені пайдаланушыға барынша ыңғайлы ету мақсатында әр операциялық жүйе шығарылымында бұл мүмкіндік жетілдіріліп келеді. Компьютерде пайдаланушы тіркелгісін баптау кезінде пернетақта жаймасы, уақыт белдеулері, өлшем бірліктері, әртүрлі қызметтерді синхрондау және құпиялық параметрлері сияқты мүмкіндіктер қолжетімді болады.<ref>{{Cite web |date=5 November 2020 |title=How to do a clean installation of Windows 10 |url=https://www.windowscentral.com/how-do-clean-installation-windows-10#after_clean_install_windows10 |website=Windows Central}}</ref> === Тіркелгі түрлері === ==== Әкімші ==== Әкімші пайдаланушы профильдері жүйеге және оның рұқсаттарына толық қол жеткізе алады.<ref>{{Cite web |title=What Are the Different Kinds of User Accounts in Windows 10? |url=https://www.dummies.com/computers/operating-systems/windows-10/what-are-the-different-kinds-of-user-accounts-in-windows-10/ |access-date=2021-05-31 |website=dummies |language=en}}</ref> Әдетте ол жүйеде әдейі жасалатын алғашқы пайдаланушы профилі болып табылады және басқа тіркелгілерді жасауға мүмкіндік береді. Алайда әкімші тіркелгісінде шектеулер болмағандықтан, ол зиянды бағдарламалар мен вирустарға өте осал болады және олар барлық басқа тіркелгілерге де әсер етуі мүмкін.<ref>{{Cite web |date=26 June 2015 |title=Windows Administrator Account: Everything You Need to Know |url=https://www.makeuseof.com/tag/windows-administrator-account-everything-need-know/ |access-date=2021-05-31 |website=MUO |language=en-US}}</ref> ==== Қонақ ==== Қонақ тіркелгілері басқа адамдарға жүйеге шектеулі мүмкіндіктермен және қосымшаларды, баптауларды әрі құжаттарды өзгертуге қойылған шектеулермен қол жеткізуге мүмкіндік береді.<ref>{{Cite web |title=Guest account and its privileges in Windows 10 – Microsoft Q&A |url=https://docs.microsoft.com/en-us/answers/questions/151705/guest-account-and-its-privileges-in-windows-10.html |access-date=2021-05-31 |website=docs.microsoft.com}}</ref> Қонақ пайдаланушы тіркелгілері басқа адамдарға өз тіркелгіңізге толық қолжетімділік беру мәселесін шешеді. [[MacOS]] жүйесінде қонақ профильдері құпиясөзді қажет етпейді; алайда олар әкімші тіркелгісіндегі [[ата-ана бақылауы]] арқылы толығымен басқарылады.<ref name=":3">{{Cite web |date=21 June 2018 |title=The macOS Guest Account Explained: 3 Reasons to Start Using It |url=https://www.makeuseof.com/tag/macos-guest-account/ |access-date=2021-05-31 |website=MUO |language=en-US}}</ref> Сеанс жабылғаннан кейін деректер мен тарихты автоматты түрде жою сияқты мүмкіндіктер пайдаланушы жүйеден шыққаннан соң қонақ тіркелгілеріне дискілік кеңістікті үнемдеуге мүмкіндік береді.<ref name=":3" /> Қонақ тіркелгілері кітапханалар сияқты қоғамдық қызмет көрсету орындарында кеңінен қолданылады, мұнда адамдар жұмыс немесе зерттеу жүргізу үшін уақытша тіркелгі сұрай алады.<ref>{{Cite web |date=6 March 2014 |title=Library Guest Account |url=https://libraries.indiana.edu/library-guest-account |access-date=2021-05-31 |website=libraries.indiana.edu |language=en}}</ref> == Физикалық пайдаланушы профильдері == Паспорт пен жүргізуші куәлігі сияқты физикалық пайдаланушы профильдері немесе [[Құқықтық құжат|заңдық құжаттар]] адамның жеке мәліметтері туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде кеңінен танылады.<ref name="auto6" />{{citation needed|date=September 2021}} Цифрлық пайдаланушы профильдері сияқты, бұл құжаттарда да адамның толық заңды аты-жөні, туған күні, мекенжайы, портреттік фотосуреті және жарамдылық мерзімі сияқты негізгі сипаттамалары көрсетіледі.<ref>{{Cite web |title=All About Passports {{!}} Passport Index 2021 |url=https://www.passportindex.org/passport.php |access-date=2021-05-30 |website=Passport Index – Global Mobility Intelligence |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Immigration |first=Refugees and Citizenship Canada |date=10 August 2015 |title=Features of the passport |url=https://www.canada.ca/en/immigration-refugees-citizenship/services/canadian-passports/about/passport-features.html |access-date=2021-05-30 |website=www.canada.ca}}</ref> Кейінгі кезеңдерде көптеген пайдаланушы профильдерінде құжаттың жарамдылығын көрсету және/немесе ондағы мәліметтердің дәлдігін сақтау үшін оны жаңартуға ынталандыру мақсатында жарамдылық мерзімі немесе жасалған күні көрсетіледі. Кейбір елдерде елден жоспарланған кету күнінен кейін кемінде алты ай бойы жарамды паспорттың болуы талап етіледі.<ref>{{Cite web |last=Office |first=Australian Passport |date=20 March 2018 |title=Passport validity and foreign visas |url=https://www.passports.gov.au/passport-care/passport-validity-and-foreign-visas |access-date=2021-05-30 |website=Australian Passport Office |language=en }}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> === Ұлттық жеке басты куәландыратын құжаттар === [[Жеке басты куәландыратын құжат|Ұлттық жеке басты куәландыратын құжаттар]] — мемлекеттің ресми уәкілетті органы беретін және мемлекеттік есепке алу жүйесінің бір бөлігі болып табылатын құжаттар.<ref name="auto2">{{Cite web |title=National identity documents |url=https://immi.homeaffairs.gov.au/help-text/eplus/Pages/elp-h0075.aspx |access-date=2021-05-30 |website=immi.homeaffairs.gov.au}}</ref> Олар адамның жеке басына қатысты мәліметтерді растау үшін қолданылады. Мемлекет беретін құжаттарға туу туралы куәлік, жүргізуші куәлігі, неке туралы куәлік, ұлттық жеке басты куәландыратын құжат және әлеуметтік сақтандыру картасы жатады.<ref name="auto2" /> Жеке басты куәландыратын құжаттардың форматы әр елде әртүрлі болады. == Даулар == === 2018 жылғы Cambridge Analytica жанжалы === 2018 жылы әшкереленген [[Facebook–Cambridge Analytica деректер жанжалы|Cambridge Analytica жанжалы]] құпиялыққа және пайдаланушы профильдерінен алынуы мүмкін психографиялық профильдеу алгоритмдеріне қатысты жаһандық алаңдаушылық туғызды.<ref name="auto5">{{Cite journal |last=Hu |first=Margaret |date=1 July 2020 |title=Cambridge Analytica's black box |journal=Big Data & Society |language=en |volume=7 |issue=2 |article-number=2053951720938091 |doi=10.1177/2053951720938091 |issn=2053-9517 |doi-access=free}}</ref> 2013 жылы Cambridge Analytica компаниясының қызметкері Александр Коган тұлғалық сауалнама ретінде жұмыс істейтін «[[thisisyourdigitallife]]» қосымшасын әзірледі, алайда оның жұмыс істеуінің негізгі шарты пайдаланушының Facebook профиліне қосылу болды.<ref>{{Cite web |date=17 March 2018 |title=Revealed: 50 million Facebook profiles harvested for Cambridge Analytica in major data breach |url=http://www.theguardian.com/news/2018/mar/17/cambridge-analytica-facebook-influence-us-election |access-date=2021-05-28 |website=The Guardian |language=en}}</ref> Көптеген жаңалықтар көздері Cambridge Analytica-ның Facebook деректер алгоритмін пайдаланғанын жазды: пайдаланушылар қосымшаға өздерінің «ұнатуларына» ғана емес, сондай-ақ контактілері мен достары туралы ақпаратқа да қол жеткізуге рұқсат берген.<ref name="auto5" /> Facebook-тің шамамен 87 миллион пайдаланушысына қатысты жиналған деректер заңды түрде алынып, [[2016 жылғы АҚШ президент сайлауы]]нда жекелеген адамдардың дауыс беру шешімдерін болжау және оларға ықпал ету үшін пайдаланылды.<ref name="auto5" /> Көптеген пайдаланушы әлеуметтік медианың қоғамдық пікірге ықпал ету үшін қолданылғанына алаңдады, соның салдарынан жанжалға және Facebook-тің құпиялыққа қол сұғуды болдырмай қалуына қарсы реакция ретінде [[Twitter]] желісінде '''#deletefacebook''' науқандары пайда болды.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Brown |first=Allison J |date=20 March 2020 |title="Should I Stay or Should I Leave?": Exploring (Dis)continued Facebook Use After the Cambridge Analytica Scandal |journal=Social Media + Society |volume=6 |article-number=2056305120913884 |doi=10.1177/2056305120913884 |doi-access=free |s2cid=216219493}}</ref> Алайда студенттер арасында жүргізілген зерттеу көптеген пайдаланушы әлеуметтік желіге қатысу үшін жеке ақпаратпен алмасуды қажет деп санайтынын көрсетті, сондықтан «сенімнің бұзылуына» (Zuckerberg, 2018) қарамастан, платформадан біржола кеткен пайдаланушылар саны аз болды.<ref name=":0" /> Жанжалға байланысты компанияның негізін қалаушы [[Марк Цукерберг]]тің Конгрестегі тыңдауынан кейінгі айларда пайдаланушылардың 74%-ы Facebook пайдаланушы профильдерін пайдалану тәсіліне өзгерістер енгізіп, құпиялық баптауларын өзгертті.<ref name=":0" /> [[Федералдық сауда комиссиясы|Федералдық сауда комиссиясы (FTC)]] Facebook-тан пайдаланушылардың деректерін пайдалану үшін олардың айқын келісімін алуды, сондай-ақ үшінші тараптың жеке басы туралы тиісті ақпаратты ашуды заң жүзінде талап етті.<ref name="auto5" /> === #DeleteFacebook қозғалысы === Әлеуметтік медиаға қанағаттанбау жалған ақпарат, құпиялық және [[әлеуметке қарсы мінез-құлық]]қа қатысты мәселелерден туындауы мүмкін.<ref name="auto1">{{Cite journal |last=Brown |first=Allison J. |date=1 January 2020 |title="Should I Stay or Should I Leave?": Exploring (Dis)continued Facebook Use After the Cambridge Analytica Scandal |journal=Social Media + Society |language=en |volume=6 |issue=1 |article-number=2056305120913884 |doi=10.1177/2056305120913884 |issn=2056-3051 |doi-access=free |s2cid=216219493}}</ref> Ongun және Güder 2013 жылы енгізген «Facebooklessness» («Facebook-сыздық») термині Facebook-тен әдейі алшақтау мен оқшаулануды білдіреді. [[Deletefacebook|#deletefacebook]] қозғалысы [[Cambridge Analytica жанжалы|2018 жылғы Cambridge Analytica жанжалынан]] кейін пайда болды, бұл қызметке және оның пайдаланушы ақпаратын қорғау қабілетіне деген сенімсіздікті күшейтті. Әдейі алшақтаудың кейбір себептеріне уақытты босқа өткізу, алаңдататын факторларды азайту, құпиялыққа қатысты алаңдаушылық, жаңа қарым-қатынастар іздеу және жоғалған қарым-қатынастардың салдарын еңсеру жатады.<ref name="auto1" /> Facebook-тен кету бір реттік жаппай құбылысқа қарағанда, уақыт өте келе біртіндеп жалғасқан тұрақты үдеріс болды.<ref>{{Cite journal |last=Kaser |first=Rachel |date=5 September 2018 |title=It turns out lots of people actually did #DeleteFacebook |journal=TheNextWeb.com, Amsterdam |id={{ProQuest|<!-- add ProQuest data here -->}}}}</ref> Кейбір пайдаланушылар профильдерін уақытша өшіру арқылы бейімделді (кейін оны қайта белсендіруге болады), ал басқалары тіркелгілерін біржола және қалпына келтіру мүмкіндігінсіз жойды. Көптеген пайдаланушы үшін профильді өшіру жанжалға берілген реакциялық әрі уақытша жауап болды, өйткені әлеуметтік қажеттіліктер мен басқа адамдармен тұрақты байланыста болу қажеттілігі платформадан кетпеуге итермеледі.<ref name=":0" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} pmh9b00iuejpnv4syd737wqjkfx4kcp 3661608 3661606 2026-09-26T16:28:14Z 1nter pares 146705 3661608 wikitext text/x-wiki '''Пайдаланушы профилі''' — пайдаланушымен байланысты баптаулар мен ақпараттар жиынтығы. Онда аты-жөні, жасы, портреттік фотосуреті сияқты сол адамды анықтау үшін пайдаланылатын маңызды мәліметтер, сондай-ақ білімі немесе тәжірибесі сияқты жеке сипаттамалары қамтылады.<ref>{{Cite web |title=User profiles – Digital Guides |url=https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |access-date=2021-05-14 |website=guides.service.gov.au |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304065459/https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |url-status=dead }}</ref> Профильде көрсетілетін ақпараттың көлемі мен маңыздылығы көбіне ол орналасқан платформаның қажеттіліктеріне байланысты. [[LinkedIn]] сияқты әлеуметтік желі сайттары адам туралы көбірек мәліметті талап етеді, ал [[YouTube]] және [[X (әлеуметтік желі)|X]] сияқты әлеуметтік медиа сипаты басым басқа сайттарға мұндай маңызды ақпараттың соншалықты көп мөлшері қажет емес. Пайдаланушы профильдері көбіне Facebook, Instagram және LinkedIn сияқты [[әлеуметтік медиа]] сайттарында кездеседі және адамның негізгі ерекшеліктері мен қасиеттерін көрсететін ерікті [[цифрлық сәйкестік]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last=Massari |first=Luisa |date=1 September 2010 |title=Analysis of MySpace user profiles |url=https://doi.org/10.1007/s10796-009-9206-8 |journal=Information Systems Frontiers |language=en |volume=12 |issue=4 |pages=361–367 |doi=10.1007/s10796-009-9206-8 |issn=1572-9419 |s2cid=13223470|url-access=subscription }}</ref> [[Дербес компьютер|Дербес компьютерлерде]] және [[операциялық жүйе]]лерде пайдаланушы профильдері файлдарды, баптауларды және құжаттарды «аккаунттар» деп аталатын жекелеген пайдаланушы орталары бойынша бөлуге қызмет етеді, бұл операциялық жүйені пайдаланушыға ыңғайлырақ әрі оның қажеттіліктеріне бейімделген етеді.<ref>{{Cite web |last=Russinovich |first=Mark |title=User Account Control Inside Windows 7 |url=https://www.tweakhound.com/uac_pdfback/User%20Account%20Control_%20Inside%20Windows%207%20User%20Account%20Control%20_%20Microsoft%20Docs.pdf }}</ref> Физикалық пайдаланушы профильдері құқықтық жүйеде адамның жеке басын анықтау үшін қолданылатын паспорттар, жүргізуші куәліктері және заңдық құжаттар сияқты жеке басты куәландыратын құжаттар қызметін атқарады. [[Сурет:User profile personal details.png|thumb|Кәдімгі пайдаланушы профилі]] Пайдаланушы профилін [[Пайдаланушыны модельдеу|пайдаланушы моделінің]] компьютерлік көрінісі ретінде де қарастыруға болады. Пайдаланушы моделі — жекелеген пайдаланушының белгілі бір сипаттамаларын тіркеу үшін қолданылатын (деректер) құрылымы, ал пайдаланушы профилін қалыптастыру үдерісі пайдаланушыны модельдеу<ref>{{Cite journal |last1=Piao |first1=Guangyuan |last2=Breslin |first2=John G. |year=2018 |title=Inferring User Interests in Microblogging Social Networks: A Survey |journal=User Modeling and User-Adapted Interaction |volume=28 |issue=3 |pages=277–329 |arxiv=1712.07691 |doi=10.1007/s11257-018-9207-8 |s2cid=3847937}}</ref> немесе [[Профильдеу (ақпараттану)|профильдеу]] деп аталады. == Шығу тегі == Пайдаланушы профильдерінің шығу тегін [[паспорт]]тың пайда болуымен байланыстыруға болады. Паспорт — [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін Ұлттар Лигасында жүргізілген келіссөздердің нәтижесінде 1920 жылы міндетті болған жеке басты куәландыратын құжат.<ref name="auto6">{{Cite web |date=23 September 2014 |title=The history of the passport |url=https://thewest.com.au/news/the-history-of-the-passport-ng-ya-377959 |access-date=2021-05-30 |website=The West Australian |language=en}}</ref> Паспорт адамның жеке басы туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде қызмет етті. Соның нәтижесінде адамның шыққан елін анықтау үшін [[1924 жылғы Иммиграция туралы заң]] қабылданды. XXI ғасырда паспорттар адамның жеке басын құқықтық жүйе аясында растаудың кеңінен мойындалған құралы болғандықтан, аса қажетті құжатқа айналды.<ref>{{Cite web |date=16 May 2017 |title=A History of the Passport |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226034943/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |url-status=dead |archive-date=26 February 2021 |access-date=2021-05-14 |website=Travel |language=en}}</ref> [[Цифрлық революция]] мен [[әлеуметтік медиа]] сайттарының пайда болуымен пайдаланушы профильдері пайдаланушы мен жүйе арасындағы өзара әрекеттесуді сипаттайтын ұйымдастырылған деректер жиынтығына айналды.<ref name="auto">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=20 March 2009 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/13961 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=3 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Instagram сияқты әлеуметтік медиа сайттары адамдарға өздері қалаған тұлғалық бейнесі мен имиджін көрсететін профильдер жасауға мүмкіндік береді. Мағыналы өзін-өзі таныстыру үшін профильдегі барлық ақпарат өрістерін толтыру міндетті болмауы мүмкін, бұл адамдарға өздері үшін ең маңызды қасиеттерді көрсету арқылы қандай бірегейлікті ұсынғысы келетінін көбірек бақылауға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite conference |last1=Hu |first1=Yuheng |last2=Manikonda |first2=Lydia |last3=Kambhampati |first3=Subbarao |date=16 May 2014 |title=What We Instagram: A First Analysis of Instagram Photo Content and User Types |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/14578 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=8 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Жеке пайдаланушы профилі — адамның әлеуметтік желіні пайдалану тәжірибесінің негізгі элементтерінің бірі, оның қоғамдық бірегейлігі осы профиль төңірегінде қалыптасады.<ref name=":1" /> == Пайдаланушы профильдерінің түрлері == Пайдаланушы профилінде белгілі бір адамға тән ақпарат, баптаулар және/немесе сипаттамалар қамтылса, ол кез келген форматта болуы мүмкін. Пайдаланушы профильдерінің ең кең тараған түрлеріне Facebook және Instagram сияқты фото және бейне бөлісу сайттарындағы профильдер, [[Microsoft Windows|Windows]] және [[macOS]] сияқты операциялық жүйелердегі аккаунттар, сондай-ақ паспорттар мен жүргізуші куәліктері сияқты физикалық құжаттар жатады.<ref>{{Cite web |last=Team |first=LoginRadius |title=User Profile |url=https://www.loginradius.com/glossary/user-profile |access-date=2026-06-06 |website=LoginRadius |language=en}}</ref> === Әлеуметтік медиа === Instagram және Facebook сияқты әлеуметтік медиа платформаларында тиімді құрылымдалған пайдаланушы профильдері адамдарға біреу туралы офлайн кездесудегідей немесе соған ұқсас әсер қалыптастыруға мүмкіндік береді.<ref name=":1">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=11 December 2016 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://www.microsoft.com/en-us/research/publication/self-presentation-personality-online-profile-creation/ |conference=Third International Conference on Weblogs and Social Media, ICWSM |language=en-US}}</ref> Әлеуметтік медиа профильдерінің ықшам форматы тіркелу кезінде берілген ақпаратқа сүйене отырып, сипаттамалары мен қызығушылықтары ұқсас адамдарды сәйкестендіру арқылы миллиондаған профильді жылдам сүзуге мүмкіндік береді. Жүргізілген зерттеулер интернеттегі адам туралы әсер қалыптастыру үшін ақпараттың тек «шағын бөлігі»<ref name="auto" /> жеткілікті екенін көрсетеді (Stecher and Counts 2008). Онлайн пайдаланушы профильдері «бетпе-бет» кездесулерге тән мінез-құлық, бет әлпеті және қоршаған орта туралы ақпарат сияқты өзара әрекеттесудің күрделілігін азайтады, соның нәтижесінде пайдаланушының тұлғалық ерекшеліктерін болжау мүмкіндігі артады.<ref>{{Cite web |last=Stecher |first=Kristin |title=Thin Slices of Online Profile Attributes |url=https://www.aaai.org/Papers/ICWSM/2008/ICWSM08-023.pdf }}</ref> Танысуға арналған қосымшалар мен веб-сайттар платформадағы басқа адамдармен өзара әрекеттесу және байланыс орнату үшін адамның пайдаланушы профиліне және онда берілген ақпаратқа толықтай сүйенеді.<ref>{{Cite web |last1=Hancock |first1=Jeffrey T. |last2=Toma |last3=Ellison |title=The Truth about Lying in Online Dating Profiles |url=https://collablab.northwestern.edu/CollabolabDistro/nucmc/p449-hancock.pdf }}</ref> Ұсынылатын ақпаратты пайдаланушы өзі бақылай алатынына қарамастан, онлайн танысу жағдайларында жалған ақпарат беру деңгейі төмен (Hancock, Toma, and Ellison, 2007). Bumble сияқты қосымшалар пайдаланушыларға өз сипаттамалары мен таңдалған сүзгілер негізінде басқа адамдармен «сәйкестенуге» мүмкіндік береді, ал бұл сүзгілер іздеу ауқымын пайдаланушының қалауына қарай тарылтады. Пайдаланушы профиліндегі ақпаратты пайдаланушы өз еркімен көрсетеді және оған бойы, қызығушылықтары, фотосуреттері, жынысы немесе білімі сияқты мәліметтер кіруі мүмкін. Қажетті ақпарат көлемі әр платформаға байланысты өзгереді және ықшам пайдаланушы профилінде қанша ақпарат болуы керектігі жөнінде ортақ пікір аз. Жалпы алғанда, барлық әлеуметтік желі платформаларында адамның профильдік суреті және өзін таныстыруға мүмкіндік беретін «Мен туралы» бөлімі көрсетіледі.<ref>{{Cite web |title=What Is A User Profile? |url=https://www.indicative.com/resource/user-profile/ |access-date=2026-06-06 |website=Indicative |language=en-US}}</ref> === Инфлюенсерлер === [[Инфлюенсер]]лердің пайдаланушы профильдері фотосуреттер, блогтар және [[Твит|твиттер]] сияқты әлеуметтік медиа контенті арқылы аудиторияның көзқарасы мен шешімдеріне ықпал ететін үшінші тарап өкілдері ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last1=Freberg |first1=Karen |last2=Graham |first2=Kristin |last3=McGaughey |first3=Karen |last4=Freberg |first4=Laura A. |date=1 March 2011 |title=Who are the social media influencers? A study of public perceptions of personality |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0363811110001207 |journal=Public Relations Review |language=en |volume=37 |issue=1 |pages=90–92 |doi=10.1016/j.pubrev.2010.11.001 |s2cid=93450895 |issn=0363-8111|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің (SMI) [[Әлеуметтік желі|әлеуметтік медиа платформасы]]нда көбіне көптеген оқырманы болады, бұл олардың аудиториясына ақпараттық ықпал ететін пікір көшбасшылары ретінде танылуына мүмкіндік береді.<ref>{{Cite journal |last1=Magno |first1=Francesca |last2=Cassia |first2=Fabio |date=3 April 2018 |title=The impact of social media influencers in tourism |url=https://doi.org/10.1080/13032917.2018.1476981 |journal=Anatolia |volume=29 |issue=2 |pages=288–290 |doi=10.1080/13032917.2018.1476981 |bibcode=2018Anato..29..288M |issn=1303-2917 |s2cid=169917743|url-access=subscription }}</ref> «[[Инфлюенсерлік маркетинг]]» индустриясы 2018 жылы, фотосурет бөлісуге арналған [[Instagram]] қосымшасының пайдаланушылар саны 1 миллиардтан асқан кезде кеңінен танымал бола бастады,<ref>{{Cite web |title=Instagram hits 1 billion monthly users, up from 800M in September |url=https://techcrunch.com/2018/06/20/instagram-1-billion-users/ |access-date=2021-05-30 |website=TechCrunch |date=20 June 2018 |language=en-US |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021522/https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=3_cc-session_19445865-f82f-466f-9639-f9844056dcbf |url-status=live }}</ref> ал сол жылы Google-да «influencer marketing» сөз тіркесі шамамен 60 000 рет ізделді.<ref>{{Cite web |title=[Timeline] A Brief History of Influencers |url=https://www.socialmediatoday.com/news/timeline-a-brief-history-of-influencers/554377/ |access-date=2021-05-30 |website=Social Media Today |language=en-US}}</ref> Инфлюенсерлердің пайдаланушы профильдерінде олардың мақсатты аудиториясының қажеттіліктері мен қалауына сай келетін бірегей сауда ұсынысы немесе өзгеше әрі тартымды қоғамдық бейнесі болады.<ref>{{Cite journal |last1=Khamis |first1=Susie |last2=Ang |first2=Lawrence |last3=Welling |first3=Raymond |date=3 April 2017 |title=Self-branding, 'micro-celebrity' and the rise of Social Media Influencers |url=https://doi.org/10.1080/19392397.2016.1218292 |journal=Celebrity Studies |volume=8 |issue=2 |pages=191–208 |doi=10.1080/19392397.2016.1218292 |issn=1939-2397 |hdl-access=free |hdl=10453/98736 |s2cid=59289264|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің профильдері өнімдер туралы ақпарат пен соңғы жарнамалық ұсыныстарды жариялайды және өздерінің онлайн-бейнесін сақтау үшін оқырмандарымен үнемі өзара әрекеттеседі.<ref>Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36. Chicago</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлері қолдаған хабарламалар көбіне сенімді әрі иланымды деп қабылданады: жүргізілген зерттеуде оқырмандардың 82%-ы өздерінің сүйікті инфлюенсерінің кеңестерін орындауға бейім болған.<ref name=":2">Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36.</ref> Бұл жарнама берушілерге онлайн пайдаланушы профильдері мен олардың аудиториямен қалыптасқан байланысын пайдаланып, жас және тар мақсатты аудиторияларға бағытталуға мүмкіндік береді.<ref name=":2" /> Нарықтық зерттеуге сәйкес, әлеуметтік медиа профильдері арқылы жүргізілетін инфлюенсерлік маркетинг дәстүрлі маркетингке қарағанда 11 есе жоғары қайтарым береді, өйткені инфлюенсерлер тар аудитория сегментімен тиімдірек байланыс орната алады.<ref name=":2" /> Ең танымал инфлюенсерлердің қатарына [[Криштиану Роналду]] сияқты спорт жұлдыздары және [[АҚШ кинематографы|Голливуд]] өкілдері [[Дуэйн Джонсон]] мен [[Кайли Дженнер]] жатады; олардың әрқайсысының 200 миллионнан астам оқырманы бар.<ref>{{Cite web |title=Most followed accounts on Instagram 2021 |url=https://www.statista.com/statistics/421169/most-followers-instagram/ |access-date=2021-05-30 |website=Statista |language=en}}</ref> === Электрондық коммерция === [[Amazon.com|Amazon]] сияқты онлайн сауда немесе [[Электрондық коммерция|электрондық коммерция]] веб-сайттары сатып алуға ұсынылатын тауарлар тізімін жасау үшін тұтынушының пайдаланушы профиліндегі ақпарат пен оның қызығушылықтарын пайдаланады. Ұсыну алгоритмдері ұсыныстарды қалыптастыру үшін пайдаланушының демографиялық деректерін, тарихын және сүйікті әртістерін талдайды. Дүкен пайдаланушының өзгеріп отыратын қажеттіліктері мен қалауына жылдам бейімделеді, ал нақты уақыттағы нәтижелер жарты секунд ішінде жасалуы тиіс.<ref name="auto4">{{Cite journal |last1=Linden |first1=G. |last2=Smith |first2=B. |last3=York |first3=J. |date=January 2003 |title=Amazon.com recommendations: item-to-item collaborative filtering |journal=IEEE Internet Computing |volume=7 |issue=1 |pages=76–80 |doi=10.1109/MIC.2003.1167344 |s2cid=14604122 |issn=1941-0131}}</ref> Жаңа профильдерде алгоритмдер талдай алатын ақпарат көлемі табиғи түрде шектеулі болады, ал тұтынушының әрбір әрекеттесуінен алынатын деректер құнды ақпарат береді және әрбір жеке профильмен байланыстырылған [[деректер қоры]]нда сақталады.<ref name="auto4" /> Электрондық коммерция веб-сайттарындағы пайдаланушы профильдері сатушылардың сатылымын арттыруға да қызмет етеді: сатып алушының таңдау ауқымын кеңейту үшін оған «осы тауарды сатып алған тұтынушылар мыналарды да сатып алды» қағидасы бойынша басқа өнімдер ұсынылады.<ref name="auto3">Chen, Hsuanwei Michelle. "Do online recommendations matter?--A multimodal investigation of Amazon's co-purchase network." ''Journal of Digital Information Management'', vol. 13, no. 3, 2015, p. 176+. ''Gale Academic OneFile'', link.gale.com/apps/doc/A428095490/AONE?u=slnsw_public&sid=bookmark-AONE&xid=b8236c5e. Accessed 30 May 2021.</ref> Жүргізілген зерттеу пайдаланушы профильдері мен ұсыну алгоритмдерінің байланысты өнімдердің сатылымына және адамның жалпы шығынына елеулі әсер ететінін көрсетті.<ref name="auto3" /> «[[Бірлескен сүзгілеу|бірлескен сүзгілеу]]» деп аталатын үдеріс мінез-құлқы ұқсас басқа профильдер білдірген пікірлер негізінде белгілі бір пайдаланушыны қызықтыруы мүмкін ортақ өнімдерді талдауға тырысады.<ref>Mu, Ruihui, and Xiaoqin Zeng. "Collaborative Filtering Recommendation Algorithm Based on Knowledge Graph." ''Mathematical Problems in Engineering'', vol. 2018, 2018, p. NA. ''Gale Academic OneFile'', link.gale.com/apps/doc/A609852528/AONE?u=slnsw_public&sid=bookmark-AONE&xid=6329f474. Accessed 30 May 2021.</ref> Өнімдер рейтингі, сатушылар рейтингі және пікірлер сияқты мүмкіндіктер жеке пайдаланушы профильдеріне ұсыну алгоритмдеріне үлес қосуға, [[қолайсыз іріктеу]]ді азайтуға және Amazon-ның жаңылыстыратын өнімдерге мүлдем төзбеу саясатына сай [[онлайн сауда алаңы]]н қалыптастыруға қатысуға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite web |title=Amazon.com Help: Customer Reviews |url=https://www.amazon.com/gp/help/customer/display.html?nodeId=G3UA5WC5S5UUKB5G |access-date=2021-05-30 |website=www.amazon.com}}</ref> == Цифрлық пайдаланушы профильдері == [[Сурет:Windows 8 Microsoft account dialog.png|alt=Windows 8 тіркелгісін баптау диалогтық терезесі|thumb|237x237px|Компьютерде Windows цифрлық пайдаланушы профилін баптау мысалы]] Қазіргі бағдарламалық жасақтама мен қосымшалар пайдаланушы профильдерін пайдалануға ыңғайлы қосымша құрудың негізі ретінде қарастырады. Қосымшаның мәзірлері, мүмкіндіктері мен басқару элементтері сияқты құрылымы мен орналасуы көбіне пайдаланушы таңдаған баптаулар мен қалауларға негізделеді.<ref>{{Cite web |title=How to build user profiles |url=https://www.oracle.com/technetwork/topics/ux/applications/user-profile-template-1884996.pdf |website=Oracle}}</ref> Компьютерлік жүйелердегі цифрлық пайдаланушы профильдерінің пайда болуы алғаш рет ''Windows NT'' жүйесінде басталды: онда пайдаланушы баптаулары мен ақпараты %USERPROFILE% деп аталатын жеке орта айнымалысында сақталып, пайдаланушы профилінің түбірлік құрылымы қалыптастырылды.<ref>{{Cite web |title=A Brief History of Windows Profiles {{!}} Ivanti |url=https://www.ivanti.com/blog/a-brief-history-of-windows-profiles |access-date=2021-05-30 |website=www.ivanti.com |date=31 January 2017 |language=en-US}}</ref> Кейіннен MacOS сияқты операциялық жүйелер ''Mac OS X 10.0'' нұсқасында пайдаланушы профильдерінің маңызын одан әрі арттырды. Содан бері жүйені пайдаланушыға барынша ыңғайлы ету мақсатында әр операциялық жүйе шығарылымында бұл мүмкіндік жетілдіріліп келеді. Компьютерде пайдаланушы тіркелгісін баптау кезінде пернетақта жаймасы, уақыт белдеулері, өлшем бірліктері, әртүрлі қызметтерді синхрондау және құпиялық параметрлері сияқты мүмкіндіктер қолжетімді болады.<ref>{{Cite web |date=5 November 2020 |title=How to do a clean installation of Windows 10 |url=https://www.windowscentral.com/how-do-clean-installation-windows-10#after_clean_install_windows10 |website=Windows Central}}</ref> === Тіркелгі түрлері === ==== Әкімші ==== Әкімші пайдаланушы профильдері жүйеге және оның рұқсаттарына толық қол жеткізе алады.<ref>{{Cite web |title=What Are the Different Kinds of User Accounts in Windows 10? |url=https://www.dummies.com/computers/operating-systems/windows-10/what-are-the-different-kinds-of-user-accounts-in-windows-10/ |access-date=2021-05-31 |website=dummies |language=en}}</ref> Әдетте ол жүйеде әдейі жасалатын алғашқы пайдаланушы профилі болып табылады және басқа тіркелгілерді жасауға мүмкіндік береді. Алайда әкімші тіркелгісінде шектеулер болмағандықтан, ол зиянды бағдарламалар мен вирустарға өте осал болады және олар барлық басқа тіркелгілерге де әсер етуі мүмкін.<ref>{{Cite web |date=26 June 2015 |title=Windows Administrator Account: Everything You Need to Know |url=https://www.makeuseof.com/tag/windows-administrator-account-everything-need-know/ |access-date=2021-05-31 |website=MUO |language=en-US}}</ref> ==== Қонақ ==== Қонақ тіркелгілері басқа адамдарға жүйеге шектеулі мүмкіндіктермен және қосымшаларды, баптауларды әрі құжаттарды өзгертуге қойылған шектеулермен қол жеткізуге мүмкіндік береді.<ref>{{Cite web |title=Guest account and its privileges in Windows 10 – Microsoft Q&A |url=https://docs.microsoft.com/en-us/answers/questions/151705/guest-account-and-its-privileges-in-windows-10.html |access-date=2021-05-31 |website=docs.microsoft.com}}</ref> Қонақ пайдаланушы тіркелгілері басқа адамдарға өз тіркелгіңізге толық қолжетімділік беру мәселесін шешеді. [[MacOS]] жүйесінде қонақ профильдері құпиясөзді қажет етпейді; алайда олар әкімші тіркелгісіндегі [[ата-ана бақылауы]] арқылы толығымен басқарылады.<ref name=":3">{{Cite web |date=21 June 2018 |title=The macOS Guest Account Explained: 3 Reasons to Start Using It |url=https://www.makeuseof.com/tag/macos-guest-account/ |access-date=2021-05-31 |website=MUO |language=en-US}}</ref> Сеанс жабылғаннан кейін деректер мен тарихты автоматты түрде жою сияқты мүмкіндіктер пайдаланушы жүйеден шыққаннан соң қонақ тіркелгілеріне дискілік кеңістікті үнемдеуге мүмкіндік береді.<ref name=":3" /> Қонақ тіркелгілері кітапханалар сияқты қоғамдық қызмет көрсету орындарында кеңінен қолданылады, мұнда адамдар жұмыс немесе зерттеу жүргізу үшін уақытша тіркелгі сұрай алады.<ref>{{Cite web |date=6 March 2014 |title=Library Guest Account |url=https://libraries.indiana.edu/library-guest-account |access-date=2021-05-31 |website=libraries.indiana.edu |language=en}}</ref> == Физикалық пайдаланушы профильдері == Паспорт пен жүргізуші куәлігі сияқты физикалық пайдаланушы профильдері немесе [[Құқықтық құжат|заңдық құжаттар]] адамның жеке мәліметтері туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде кеңінен танылады.<ref name="auto6" />{{citation needed|date=September 2021}} Цифрлық пайдаланушы профильдері сияқты, бұл құжаттарда да адамның толық заңды аты-жөні, туған күні, мекенжайы, портреттік фотосуреті және жарамдылық мерзімі сияқты негізгі сипаттамалары көрсетіледі.<ref>{{Cite web |title=All About Passports {{!}} Passport Index 2021 |url=https://www.passportindex.org/passport.php |access-date=2021-05-30 |website=Passport Index – Global Mobility Intelligence |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Immigration |first=Refugees and Citizenship Canada |date=10 August 2015 |title=Features of the passport |url=https://www.canada.ca/en/immigration-refugees-citizenship/services/canadian-passports/about/passport-features.html |access-date=2021-05-30 |website=www.canada.ca}}</ref> Кейінгі кезеңдерде көптеген пайдаланушы профильдерінде құжаттың жарамдылығын көрсету және/немесе ондағы мәліметтердің дәлдігін сақтау үшін оны жаңартуға ынталандыру мақсатында жарамдылық мерзімі немесе жасалған күні көрсетіледі. Кейбір елдерде елден жоспарланған кету күнінен кейін кемінде алты ай бойы жарамды паспорттың болуы талап етіледі.<ref>{{Cite web |last=Office |first=Australian Passport |date=20 March 2018 |title=Passport validity and foreign visas |url=https://www.passports.gov.au/passport-care/passport-validity-and-foreign-visas |access-date=2021-05-30 |website=Australian Passport Office |language=en }}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> === Ұлттық жеке басты куәландыратын құжаттар === [[Жеке басты куәландыратын құжат|Ұлттық жеке басты куәландыратын құжаттар]] — мемлекеттің ресми уәкілетті органы беретін және мемлекеттік есепке алу жүйесінің бір бөлігі болып табылатын құжаттар.<ref name="auto2">{{Cite web |title=National identity documents |url=https://immi.homeaffairs.gov.au/help-text/eplus/Pages/elp-h0075.aspx |access-date=2021-05-30 |website=immi.homeaffairs.gov.au}}</ref> Олар адамның жеке басына қатысты мәліметтерді растау үшін қолданылады. Мемлекет беретін құжаттарға туу туралы куәлік, жүргізуші куәлігі, неке туралы куәлік, ұлттық жеке басты куәландыратын құжат және әлеуметтік сақтандыру картасы жатады.<ref name="auto2" /> Жеке басты куәландыратын құжаттардың форматы әр елде әртүрлі болады. == Даулар == === 2018 жылғы Cambridge Analytica жанжалы === 2018 жылы әшкереленген [[Facebook–Cambridge Analytica деректер жанжалы|Cambridge Analytica жанжалы]] құпиялыққа және пайдаланушы профильдерінен алынуы мүмкін психографиялық профильдеу алгоритмдеріне қатысты жаһандық алаңдаушылық туғызды.<ref name="auto5">{{Cite journal |last=Hu |first=Margaret |date=1 July 2020 |title=Cambridge Analytica's black box |journal=Big Data & Society |language=en |volume=7 |issue=2 |article-number=2053951720938091 |doi=10.1177/2053951720938091 |issn=2053-9517 |doi-access=free}}</ref> 2013 жылы Cambridge Analytica компаниясының қызметкері Александр Коган тұлғалық сауалнама ретінде жұмыс істейтін «[[thisisyourdigitallife]]<nowiki/>» қосымшасын әзірледі, алайда оның жұмыс істеуінің негізгі шарты пайдаланушының Facebook профиліне қосылу болды.<ref>{{Cite web |date=17 March 2018 |title=Revealed: 50 million Facebook profiles harvested for Cambridge Analytica in major data breach |url=http://www.theguardian.com/news/2018/mar/17/cambridge-analytica-facebook-influence-us-election |access-date=2021-05-28 |website=The Guardian |language=en}}</ref> Көптеген жаңалықтар көздері Cambridge Analytica-ның Facebook деректер алгоритмін пайдаланғанын жазды: пайдаланушылар қосымшаға өздерінің «ұнатуларына» ғана емес, сондай-ақ контактілері мен достары туралы ақпаратқа да қол жеткізуге рұқсат берген.<ref name="auto5" /> Facebook-тің шамамен 87 миллион пайдаланушысына қатысты жиналған деректер заңды түрде алынып, [[2016 жылғы АҚШ президент сайлауы]]нда жекелеген адамдардың дауыс беру шешімдерін болжау және оларға ықпал ету үшін пайдаланылды.<ref name="auto5" /> Көптеген пайдаланушы әлеуметтік медианың қоғамдық пікірге ықпал ету үшін қолданылғанына алаңдады, соның салдарынан жанжалға және Facebook-тің құпиялыққа қол сұғуды болдырмай қалуына қарсы реакция ретінде [[Twitter]] желісінде '''#deletefacebook''' науқандары пайда болды.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Brown |first=Allison J |date=20 March 2020 |title="Should I Stay or Should I Leave?": Exploring (Dis)continued Facebook Use After the Cambridge Analytica Scandal |journal=Social Media + Society |volume=6 |article-number=2056305120913884 |doi=10.1177/2056305120913884 |doi-access=free |s2cid=216219493}}</ref> Алайда студенттер арасында жүргізілген зерттеу көптеген пайдаланушы әлеуметтік желіге қатысу үшін жеке ақпаратпен алмасуды қажет деп санайтынын көрсетті, сондықтан «сенімнің бұзылуына» (Zuckerberg, 2018) қарамастан, платформадан біржола кеткен пайдаланушылар саны аз болды.<ref name=":0" /> Жанжалға байланысты компанияның негізін қалаушы [[Марк Цукерберг]]тің Конгрестегі тыңдауынан кейінгі айларда пайдаланушылардың 74%-ы Facebook пайдаланушы профильдерін пайдалану тәсіліне өзгерістер енгізіп, құпиялық баптауларын өзгертті.<ref name=":0" /> [[Федералдық сауда комиссиясы|Федералдық сауда комиссиясы (FTC)]] Facebook-тан пайдаланушылардың деректерін пайдалану үшін олардың айқын келісімін алуды, сондай-ақ үшінші тараптың жеке басы туралы тиісті ақпаратты ашуды заң жүзінде талап етті.<ref name="auto5" /> === #DeleteFacebook қозғалысы === Әлеуметтік медиаға қанағаттанбау жалған ақпарат, құпиялық және [[әлеуметке қарсы мінез-құлық]]қа қатысты мәселелерден туындауы мүмкін.<ref name="auto1">{{Cite journal |last=Brown |first=Allison J. |date=1 January 2020 |title="Should I Stay or Should I Leave?": Exploring (Dis)continued Facebook Use After the Cambridge Analytica Scandal |journal=Social Media + Society |language=en |volume=6 |issue=1 |article-number=2056305120913884 |doi=10.1177/2056305120913884 |issn=2056-3051 |doi-access=free |s2cid=216219493}}</ref> Ongun және Güder 2013 жылы енгізген «Facebooklessness» («Facebook-сыздық») термині Facebook-тен әдейі алшақтау мен оқшаулануды білдіреді. [[Deletefacebook|#deletefacebook]] қозғалысы [[Cambridge Analytica жанжалы|2018 жылғы Cambridge Analytica жанжалынан]] кейін пайда болды, бұл қызметке және оның пайдаланушы ақпаратын қорғау қабілетіне деген сенімсіздікті күшейтті. Әдейі алшақтаудың кейбір себептеріне уақытты босқа өткізу, алаңдататын факторларды азайту, құпиялыққа қатысты алаңдаушылық, жаңа қарым-қатынастар іздеу және жоғалған қарым-қатынастардың салдарын еңсеру жатады.<ref name="auto1" /> Facebook-тен кету бір реттік жаппай құбылысқа қарағанда, уақыт өте келе біртіндеп жалғасқан тұрақты үдеріс болды.<ref>{{Cite journal |last=Kaser |first=Rachel |date=5 September 2018 |title=It turns out lots of people actually did #DeleteFacebook |journal=TheNextWeb.com, Amsterdam |id={{ProQuest|<!-- add ProQuest data here -->}}}}</ref> Кейбір пайдаланушылар профильдерін уақытша өшіру арқылы бейімделді (кейін оны қайта белсендіруге болады), ал басқалары тіркелгілерін біржола және қалпына келтіру мүмкіндігінсіз жойды. Көптеген пайдаланушы үшін профильді өшіру жанжалға берілген реакциялық әрі уақытша жауап болды, өйткені әлеуметтік қажеттіліктер мен басқа адамдармен тұрақты байланыста болу қажеттілігі платформадан кетпеуге итермеледі.<ref name=":0" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} j3jps4l9uzvzysh9jqy2uv3hsci43uw 3661610 3661608 2026-09-26T16:29:41Z 1nter pares 146705 3661610 wikitext text/x-wiki '''Пайдаланушы профилі''' — пайдаланушымен байланысты баптаулар мен ақпараттар жиынтығы. Онда аты-жөні, жасы, портреттік фотосуреті сияқты сол адамды анықтау үшін пайдаланылатын маңызды мәліметтер, сондай-ақ білімі немесе тәжірибесі сияқты жеке сипаттамалары қамтылады.<ref>{{Cite web |title=User profiles – Digital Guides |url=https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |access-date=2021-05-14 |website=guides.service.gov.au |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304065459/https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |url-status=dead }}</ref> Профильде көрсетілетін ақпараттың көлемі мен маңыздылығы көбіне ол орналасқан платформаның қажеттіліктеріне байланысты. [[LinkedIn]] сияқты әлеуметтік желі сайттары адам туралы көбірек мәліметті талап етеді, ал [[YouTube]] және [[X (әлеуметтік желі)|X]] сияқты әлеуметтік медиа сипаты басым басқа сайттарға мұндай маңызды ақпараттың соншалықты көп мөлшері қажет емес. Пайдаланушы профильдері көбіне Facebook, Instagram және LinkedIn сияқты [[әлеуметтік медиа]] сайттарында кездеседі және адамның негізгі ерекшеліктері мен қасиеттерін көрсететін ерікті [[цифрлық сәйкестік]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last=Massari |first=Luisa |date=1 September 2010 |title=Analysis of MySpace user profiles |url=https://doi.org/10.1007/s10796-009-9206-8 |journal=Information Systems Frontiers |language=en |volume=12 |issue=4 |pages=361–367 |doi=10.1007/s10796-009-9206-8 |issn=1572-9419 |s2cid=13223470|url-access=subscription }}</ref> [[Дербес компьютер|Дербес компьютерлерде]] және [[операциялық жүйе]]лерде пайдаланушы профильдері файлдарды, баптауларды және құжаттарды «аккаунттар» деп аталатын жекелеген пайдаланушы орталары бойынша бөлуге қызмет етеді, бұл операциялық жүйені пайдаланушыға ыңғайлырақ әрі оның қажеттіліктеріне бейімделген етеді.<ref>{{Cite web |last=Russinovich |first=Mark |title=User Account Control Inside Windows 7 |url=https://www.tweakhound.com/uac_pdfback/User%20Account%20Control_%20Inside%20Windows%207%20User%20Account%20Control%20_%20Microsoft%20Docs.pdf }}</ref> Физикалық пайдаланушы профильдері құқықтық жүйеде адамның жеке басын анықтау үшін қолданылатын паспорттар, жүргізуші куәліктері және заңдық құжаттар сияқты жеке басты куәландыратын құжаттар қызметін атқарады. [[Сурет:User profile personal details.png|thumb|Кәдімгі пайдаланушы профилі]] Пайдаланушы профилін [[Пайдаланушыны модельдеу|пайдаланушы моделінің]] компьютерлік көрінісі ретінде де қарастыруға болады. Пайдаланушы моделі — жекелеген пайдаланушының белгілі бір сипаттамаларын тіркеу үшін қолданылатын (деректер) құрылымы, ал пайдаланушы профилін қалыптастыру үдерісі пайдаланушыны модельдеу<ref>{{Cite journal |last1=Piao |first1=Guangyuan |last2=Breslin |first2=John G. |year=2018 |title=Inferring User Interests in Microblogging Social Networks: A Survey |journal=User Modeling and User-Adapted Interaction |volume=28 |issue=3 |pages=277–329 |arxiv=1712.07691 |doi=10.1007/s11257-018-9207-8 |s2cid=3847937}}</ref> немесе [[Профильдеу (ақпараттану)|профильдеу]] деп аталады. == Шығу тегі == Пайдаланушы профильдерінің шығу тегін [[паспорт]]тың пайда болуымен байланыстыруға болады. Паспорт — [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін Ұлттар Лигасында жүргізілген келіссөздердің нәтижесінде 1920 жылы міндетті болған жеке басты куәландыратын құжат.<ref name="auto6">{{Cite web |date=23 September 2014 |title=The history of the passport |url=https://thewest.com.au/news/the-history-of-the-passport-ng-ya-377959 |access-date=2021-05-30 |website=The West Australian |language=en}}</ref> Паспорт адамның жеке басы туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде қызмет етті. Соның нәтижесінде адамның шыққан елін анықтау үшін [[1924 жылғы Иммиграция туралы заң]] қабылданды. XXI ғасырда паспорттар адамның жеке басын құқықтық жүйе аясында растаудың кеңінен мойындалған құралы болғандықтан, аса қажетті құжатқа айналды.<ref>{{Cite web |date=16 May 2017 |title=A History of the Passport |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226034943/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |url-status=dead |archive-date=26 February 2021 |access-date=2021-05-14 |website=Travel |language=en}}</ref> [[Цифрлық революция]] мен [[әлеуметтік медиа]] сайттарының пайда болуымен пайдаланушы профильдері пайдаланушы мен жүйе арасындағы өзара әрекеттесуді сипаттайтын ұйымдастырылған деректер жиынтығына айналды.<ref name="auto">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=20 March 2009 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/13961 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=3 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Instagram сияқты әлеуметтік медиа сайттары адамдарға өздері қалаған тұлғалық бейнесі мен имиджін көрсететін профильдер жасауға мүмкіндік береді. Мағыналы өзін-өзі таныстыру үшін профильдегі барлық ақпарат өрістерін толтыру міндетті болмауы мүмкін, бұл адамдарға өздері үшін ең маңызды қасиеттерді көрсету арқылы қандай бірегейлікті ұсынғысы келетінін көбірек бақылауға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite conference |last1=Hu |first1=Yuheng |last2=Manikonda |first2=Lydia |last3=Kambhampati |first3=Subbarao |date=16 May 2014 |title=What We Instagram: A First Analysis of Instagram Photo Content and User Types |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/14578 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=8 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Жеке пайдаланушы профилі — адамның әлеуметтік желіні пайдалану тәжірибесінің негізгі элементтерінің бірі, оның қоғамдық бірегейлігі осы профиль төңірегінде қалыптасады.<ref name=":1" /> == Пайдаланушы профильдерінің түрлері == Пайдаланушы профилінде белгілі бір адамға тән ақпарат, баптаулар және/немесе сипаттамалар қамтылса, ол кез келген форматта болуы мүмкін. Пайдаланушы профильдерінің ең кең тараған түрлеріне Facebook және Instagram сияқты фото және бейне бөлісу сайттарындағы профильдер, [[Microsoft Windows|Windows]] және [[macOS]] сияқты операциялық жүйелердегі аккаунттар, сондай-ақ паспорттар мен жүргізуші куәліктері сияқты физикалық құжаттар жатады.<ref>{{Cite web |last=Team |first=LoginRadius |title=User Profile |url=https://www.loginradius.com/glossary/user-profile |access-date=2026-06-06 |website=LoginRadius |language=en}}</ref> === Әлеуметтік медиа === Instagram және Facebook сияқты әлеуметтік медиа платформаларында тиімді құрылымдалған пайдаланушы профильдері адамдарға біреу туралы офлайн кездесудегідей немесе соған ұқсас әсер қалыптастыруға мүмкіндік береді.<ref name=":1">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=11 December 2016 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://www.microsoft.com/en-us/research/publication/self-presentation-personality-online-profile-creation/ |conference=Third International Conference on Weblogs and Social Media, ICWSM |language=en-US}}</ref> Әлеуметтік медиа профильдерінің ықшам форматы тіркелу кезінде берілген ақпаратқа сүйене отырып, сипаттамалары мен қызығушылықтары ұқсас адамдарды сәйкестендіру арқылы миллиондаған профильді жылдам сүзуге мүмкіндік береді. Жүргізілген зерттеулер интернеттегі адам туралы әсер қалыптастыру үшін ақпараттың тек «шағын бөлігі»<ref name="auto" /> жеткілікті екенін көрсетеді (Stecher and Counts 2008). Онлайн пайдаланушы профильдері «бетпе-бет» кездесулерге тән мінез-құлық, бет әлпеті және қоршаған орта туралы ақпарат сияқты өзара әрекеттесудің күрделілігін азайтады, соның нәтижесінде пайдаланушының тұлғалық ерекшеліктерін болжау мүмкіндігі артады.<ref>{{Cite web |last=Stecher |first=Kristin |title=Thin Slices of Online Profile Attributes |url=https://www.aaai.org/Papers/ICWSM/2008/ICWSM08-023.pdf }}</ref> Танысуға арналған қосымшалар мен веб-сайттар платформадағы басқа адамдармен өзара әрекеттесу және байланыс орнату үшін адамның пайдаланушы профиліне және онда берілген ақпаратқа толықтай сүйенеді.<ref>{{Cite web |last1=Hancock |first1=Jeffrey T. |last2=Toma |last3=Ellison |title=The Truth about Lying in Online Dating Profiles |url=https://collablab.northwestern.edu/CollabolabDistro/nucmc/p449-hancock.pdf }}</ref> Ұсынылатын ақпаратты пайдаланушы өзі бақылай алатынына қарамастан, онлайн танысу жағдайларында жалған ақпарат беру деңгейі төмен (Hancock, Toma, and Ellison, 2007). Bumble сияқты қосымшалар пайдаланушыларға өз сипаттамалары мен таңдалған сүзгілер негізінде басқа адамдармен «сәйкестенуге» мүмкіндік береді, ал бұл сүзгілер іздеу ауқымын пайдаланушының қалауына қарай тарылтады. Пайдаланушы профиліндегі ақпаратты пайдаланушы өз еркімен көрсетеді және оған бойы, қызығушылықтары, фотосуреттері, жынысы немесе білімі сияқты мәліметтер кіруі мүмкін. Қажетті ақпарат көлемі әр платформаға байланысты өзгереді және ықшам пайдаланушы профилінде қанша ақпарат болуы керектігі жөнінде ортақ пікір аз. Жалпы алғанда, барлық әлеуметтік желі платформаларында адамның профильдік суреті және өзін таныстыруға мүмкіндік беретін «Мен туралы» бөлімі көрсетіледі.<ref>{{Cite web |title=What Is A User Profile? |url=https://www.indicative.com/resource/user-profile/ |access-date=2026-06-06 |website=Indicative |language=en-US}}</ref> === Инфлюенсерлер === [[Инфлюенсер]]лердің пайдаланушы профильдері фотосуреттер, блогтар және [[Твит|твиттер]] сияқты әлеуметтік медиа контенті арқылы аудиторияның көзқарасы мен шешімдеріне ықпал ететін үшінші тарап өкілдері ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last1=Freberg |first1=Karen |last2=Graham |first2=Kristin |last3=McGaughey |first3=Karen |last4=Freberg |first4=Laura A. |date=1 March 2011 |title=Who are the social media influencers? A study of public perceptions of personality |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0363811110001207 |journal=Public Relations Review |language=en |volume=37 |issue=1 |pages=90–92 |doi=10.1016/j.pubrev.2010.11.001 |s2cid=93450895 |issn=0363-8111|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің (SMI) [[Әлеуметтік желі|әлеуметтік медиа платформасы]]нда көбіне көптеген оқырманы болады, бұл олардың аудиториясына ақпараттық ықпал ететін пікір көшбасшылары ретінде танылуына мүмкіндік береді.<ref>{{Cite journal |last1=Magno |first1=Francesca |last2=Cassia |first2=Fabio |date=3 April 2018 |title=The impact of social media influencers in tourism |url=https://doi.org/10.1080/13032917.2018.1476981 |journal=Anatolia |volume=29 |issue=2 |pages=288–290 |doi=10.1080/13032917.2018.1476981 |bibcode=2018Anato..29..288M |issn=1303-2917 |s2cid=169917743|url-access=subscription }}</ref> «[[Инфлюенсерлік маркетинг]]» индустриясы 2018 жылы, фотосурет бөлісуге арналған [[Instagram]] қосымшасының пайдаланушылар саны 1 миллиардтан асқан кезде кеңінен танымал бола бастады,<ref>{{Cite web |title=Instagram hits 1 billion monthly users, up from 800M in September |url=https://techcrunch.com/2018/06/20/instagram-1-billion-users/ |access-date=2021-05-30 |website=TechCrunch |date=20 June 2018 |language=en-US |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021522/https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=3_cc-session_19445865-f82f-466f-9639-f9844056dcbf |url-status=live }}</ref> ал сол жылы Google-да «influencer marketing» сөз тіркесі шамамен 60 000 рет ізделді.<ref>{{Cite web |title=[Timeline] A Brief History of Influencers |url=https://www.socialmediatoday.com/news/timeline-a-brief-history-of-influencers/554377/ |access-date=2021-05-30 |website=Social Media Today |language=en-US}}</ref> Инфлюенсерлердің пайдаланушы профильдерінде олардың мақсатты аудиториясының қажеттіліктері мен қалауына сай келетін бірегей сауда ұсынысы немесе өзгеше әрі тартымды қоғамдық бейнесі болады.<ref>{{Cite journal |last1=Khamis |first1=Susie |last2=Ang |first2=Lawrence |last3=Welling |first3=Raymond |date=3 April 2017 |title=Self-branding, 'micro-celebrity' and the rise of Social Media Influencers |url=https://doi.org/10.1080/19392397.2016.1218292 |journal=Celebrity Studies |volume=8 |issue=2 |pages=191–208 |doi=10.1080/19392397.2016.1218292 |issn=1939-2397 |hdl-access=free |hdl=10453/98736 |s2cid=59289264|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің профильдері өнімдер туралы ақпарат пен соңғы жарнамалық ұсыныстарды жариялайды және өздерінің онлайн-бейнесін сақтау үшін оқырмандарымен үнемі өзара әрекеттеседі.<ref>Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36. Chicago</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлері қолдаған хабарламалар көбіне сенімді әрі иланымды деп қабылданады: жүргізілген зерттеуде оқырмандардың 82%-ы өздерінің сүйікті инфлюенсерінің кеңестерін орындауға бейім болған.<ref name=":2">Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36.</ref> Бұл жарнама берушілерге онлайн пайдаланушы профильдері мен олардың аудиториямен қалыптасқан байланысын пайдаланып, жас және тар мақсатты аудиторияларға бағытталуға мүмкіндік береді.<ref name=":2" /> Нарықтық зерттеуге сәйкес, әлеуметтік медиа профильдері арқылы жүргізілетін инфлюенсерлік маркетинг дәстүрлі маркетингке қарағанда 11 есе жоғары қайтарым береді, өйткені инфлюенсерлер тар аудитория сегментімен тиімдірек байланыс орната алады.<ref name=":2" /> Ең танымал инфлюенсерлердің қатарына [[Криштиану Роналду]] сияқты спорт жұлдыздары және [[АҚШ кинематографы|Голливуд]] өкілдері [[Дуэйн Джонсон]] мен [[Кайли Дженнер]] жатады; олардың әрқайсысының 200 миллионнан астам оқырманы бар.<ref>{{Cite web |title=Most followed accounts on Instagram 2021 |url=https://www.statista.com/statistics/421169/most-followers-instagram/ |access-date=2021-05-30 |website=Statista |language=en}}</ref> === Электрондық коммерция === [[Amazon.com|Amazon]] сияқты онлайн сауда немесе [[Электрондық коммерция|электрондық коммерция]] веб-сайттары сатып алуға ұсынылатын тауарлар тізімін жасау үшін тұтынушының пайдаланушы профиліндегі ақпарат пен оның қызығушылықтарын пайдаланады. Ұсыну алгоритмдері ұсыныстарды қалыптастыру үшін пайдаланушының демографиялық деректерін, тарихын және сүйікті әртістерін талдайды. Дүкен пайдаланушының өзгеріп отыратын қажеттіліктері мен қалауына жылдам бейімделеді, ал нақты уақыттағы нәтижелер жарты секунд ішінде жасалуы тиіс.<ref name="auto4">{{Cite journal |last1=Linden |first1=G. |last2=Smith |first2=B. |last3=York |first3=J. |date=January 2003 |title=Amazon.com recommendations: item-to-item collaborative filtering |journal=IEEE Internet Computing |volume=7 |issue=1 |pages=76–80 |doi=10.1109/MIC.2003.1167344 |s2cid=14604122 |issn=1941-0131}}</ref> Жаңа профильдерде алгоритмдер талдай алатын ақпарат көлемі табиғи түрде шектеулі болады, ал тұтынушының әрбір әрекеттесуінен алынатын деректер құнды ақпарат береді және әрбір жеке профильмен байланыстырылған [[деректер қоры]]нда сақталады.<ref name="auto4" /> Электрондық коммерция веб-сайттарындағы пайдаланушы профильдері сатушылардың сатылымын арттыруға да қызмет етеді: сатып алушының таңдау ауқымын кеңейту үшін оған «осы тауарды сатып алған тұтынушылар мыналарды да сатып алды» қағидасы бойынша басқа өнімдер ұсынылады.<ref name="auto3">Chen, Hsuanwei Michelle. "Do online recommendations matter?--A multimodal investigation of Amazon's co-purchase network." ''Journal of Digital Information Management'', vol. 13, no. 3, 2015, p. 176+. ''Gale Academic OneFile'', link.gale.com/apps/doc/A428095490/AONE?u=slnsw_public&sid=bookmark-AONE&xid=b8236c5e. Accessed 30 May 2021.</ref> Жүргізілген зерттеу пайдаланушы профильдері мен ұсыну алгоритмдерінің байланысты өнімдердің сатылымына және адамның жалпы шығынына елеулі әсер ететінін көрсетті.<ref name="auto3" /> «[[Бірлескен сүзгілеу|бірлескен сүзгілеу]]» деп аталатын үдеріс мінез-құлқы ұқсас басқа профильдер білдірген пікірлер негізінде белгілі бір пайдаланушыны қызықтыруы мүмкін ортақ өнімдерді талдауға тырысады.<ref>Mu, Ruihui, and Xiaoqin Zeng. "Collaborative Filtering Recommendation Algorithm Based on Knowledge Graph." ''Mathematical Problems in Engineering'', vol. 2018, 2018, p. NA. ''Gale Academic OneFile'', link.gale.com/apps/doc/A609852528/AONE?u=slnsw_public&sid=bookmark-AONE&xid=6329f474. Accessed 30 May 2021.</ref> Өнімдер рейтингі, сатушылар рейтингі және пікірлер сияқты мүмкіндіктер жеке пайдаланушы профильдеріне ұсыну алгоритмдеріне үлес қосуға, [[қолайсыз іріктеу]]ді азайтуға және Amazon-ның жаңылыстыратын өнімдерге мүлдем төзбеу саясатына сай [[онлайн сауда алаңы]]н қалыптастыруға қатысуға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite web |title=Amazon.com Help: Customer Reviews |url=https://www.amazon.com/gp/help/customer/display.html?nodeId=G3UA5WC5S5UUKB5G |access-date=2021-05-30 |website=www.amazon.com}}</ref> == Цифрлық пайдаланушы профильдері == [[Сурет:Windows 8 Microsoft account dialog.png|alt=Windows 8 тіркелгісін баптау диалогтық терезесі|thumb|237x237px|Компьютерде Windows цифрлық пайдаланушы профилін баптау мысалы]] Қазіргі бағдарламалық жасақтама мен қосымшалар пайдаланушы профильдерін пайдалануға ыңғайлы қосымша құрудың негізі ретінде қарастырады. Қосымшаның мәзірлері, мүмкіндіктері мен басқару элементтері сияқты құрылымы мен орналасуы көбіне пайдаланушы таңдаған баптаулар мен қалауларға негізделеді.<ref>{{Cite web |title=How to build user profiles |url=https://www.oracle.com/technetwork/topics/ux/applications/user-profile-template-1884996.pdf |website=Oracle}}</ref> Компьютерлік жүйелердегі цифрлық пайдаланушы профильдерінің пайда болуы алғаш рет ''Windows NT'' жүйесінде басталды: онда пайдаланушы баптаулары мен ақпараты %USERPROFILE% деп аталатын жеке орта айнымалысында сақталып, пайдаланушы профилінің түбірлік құрылымы қалыптастырылды.<ref>{{Cite web |title=A Brief History of Windows Profiles {{!}} Ivanti |url=https://www.ivanti.com/blog/a-brief-history-of-windows-profiles |access-date=2021-05-30 |website=www.ivanti.com |date=31 January 2017 |language=en-US}}</ref> Кейіннен MacOS сияқты операциялық жүйелер ''Mac OS X 10.0'' нұсқасында пайдаланушы профильдерінің маңызын одан әрі арттырды. Содан бері жүйені пайдаланушыға барынша ыңғайлы ету мақсатында әр операциялық жүйе шығарылымында бұл мүмкіндік жетілдіріліп келеді. Компьютерде пайдаланушы тіркелгісін баптау кезінде пернетақта жаймасы, уақыт белдеулері, өлшем бірліктері, әртүрлі қызметтерді синхрондау және құпиялық параметрлері сияқты мүмкіндіктер қолжетімді болады.<ref>{{Cite web |date=5 November 2020 |title=How to do a clean installation of Windows 10 |url=https://www.windowscentral.com/how-do-clean-installation-windows-10#after_clean_install_windows10 |website=Windows Central}}</ref> === Тіркелгі түрлері === ==== Әкімші ==== Әкімші пайдаланушы профильдері жүйеге және оның рұқсаттарына толық қол жеткізе алады.<ref>{{Cite web |title=What Are the Different Kinds of User Accounts in Windows 10? |url=https://www.dummies.com/computers/operating-systems/windows-10/what-are-the-different-kinds-of-user-accounts-in-windows-10/ |access-date=2021-05-31 |website=dummies |language=en}}</ref> Әдетте ол жүйеде әдейі жасалатын алғашқы пайдаланушы профилі болып табылады және басқа тіркелгілерді жасауға мүмкіндік береді. Алайда әкімші тіркелгісінде шектеулер болмағандықтан, ол зиянды бағдарламалар мен вирустарға өте осал болады және олар барлық басқа тіркелгілерге де әсер етуі мүмкін.<ref>{{Cite web |date=26 June 2015 |title=Windows Administrator Account: Everything You Need to Know |url=https://www.makeuseof.com/tag/windows-administrator-account-everything-need-know/ |access-date=2021-05-31 |website=MUO |language=en-US}}</ref> ==== Қонақ ==== Қонақ тіркелгілері басқа адамдарға жүйеге шектеулі мүмкіндіктермен және қосымшаларды, баптауларды әрі құжаттарды өзгертуге қойылған шектеулермен қол жеткізуге мүмкіндік береді.<ref>{{Cite web |title=Guest account and its privileges in Windows 10 – Microsoft Q&A |url=https://docs.microsoft.com/en-us/answers/questions/151705/guest-account-and-its-privileges-in-windows-10.html |access-date=2021-05-31 |website=docs.microsoft.com}}</ref> Қонақ пайдаланушы тіркелгілері басқа адамдарға өз тіркелгіңізге толық қолжетімділік беру мәселесін шешеді. [[MacOS]] жүйесінде қонақ профильдері құпиясөзді қажет етпейді; алайда олар әкімші тіркелгісіндегі [[ата-ана бақылауы]] арқылы толығымен басқарылады.<ref name=":3">{{Cite web |date=21 June 2018 |title=The macOS Guest Account Explained: 3 Reasons to Start Using It |url=https://www.makeuseof.com/tag/macos-guest-account/ |access-date=2021-05-31 |website=MUO |language=en-US}}</ref> Сеанс жабылғаннан кейін деректер мен тарихты автоматты түрде жою сияқты мүмкіндіктер пайдаланушы жүйеден шыққаннан соң қонақ тіркелгілеріне дискілік кеңістікті үнемдеуге мүмкіндік береді.<ref name=":3" /> Қонақ тіркелгілері кітапханалар сияқты қоғамдық қызмет көрсету орындарында кеңінен қолданылады, мұнда адамдар жұмыс немесе зерттеу жүргізу үшін уақытша тіркелгі сұрай алады.<ref>{{Cite web |date=6 March 2014 |title=Library Guest Account |url=https://libraries.indiana.edu/library-guest-account |access-date=2021-05-31 |website=libraries.indiana.edu |language=en}}</ref> == Физикалық пайдаланушы профильдері == Паспорт пен жүргізуші куәлігі сияқты физикалық пайдаланушы профильдері немесе [[Құқықтық құжат|заңдық құжаттар]] адамның жеке мәліметтері туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде кеңінен танылады.<ref name="auto6" />{{citation needed|date=September 2021}} Цифрлық пайдаланушы профильдері сияқты, бұл құжаттарда да адамның толық заңды аты-жөні, туған күні, мекенжайы, портреттік фотосуреті және жарамдылық мерзімі сияқты негізгі сипаттамалары көрсетіледі.<ref>{{Cite web |title=All About Passports {{!}} Passport Index 2021 |url=https://www.passportindex.org/passport.php |access-date=2021-05-30 |website=Passport Index – Global Mobility Intelligence |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Immigration |first=Refugees and Citizenship Canada |date=10 August 2015 |title=Features of the passport |url=https://www.canada.ca/en/immigration-refugees-citizenship/services/canadian-passports/about/passport-features.html |access-date=2021-05-30 |website=www.canada.ca}}</ref> Кейінгі кезеңдерде көптеген пайдаланушы профильдерінде құжаттың жарамдылығын көрсету және/немесе ондағы мәліметтердің дәлдігін сақтау үшін оны жаңартуға ынталандыру мақсатында жарамдылық мерзімі немесе жасалған күні көрсетіледі. Кейбір елдерде елден жоспарланған кету күнінен кейін кемінде алты ай бойы жарамды паспорттың болуы талап етіледі.<ref>{{Cite web |last=Office |first=Australian Passport |date=20 March 2018 |title=Passport validity and foreign visas |url=https://www.passports.gov.au/passport-care/passport-validity-and-foreign-visas |access-date=2021-05-30 |website=Australian Passport Office |language=en }}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> === Ұлттық жеке басты куәландыратын құжаттар === [[Жеке басты куәландыратын құжат|Ұлттық жеке басты куәландыратын құжаттар]] — мемлекеттің ресми уәкілетті органы беретін және мемлекеттік есепке алу жүйесінің бір бөлігі болып табылатын құжаттар.<ref name="auto2">{{Cite web |title=National identity documents |url=https://immi.homeaffairs.gov.au/help-text/eplus/Pages/elp-h0075.aspx |access-date=2021-05-30 |website=immi.homeaffairs.gov.au}}</ref> Олар адамның жеке басына қатысты мәліметтерді растау үшін қолданылады. Мемлекет беретін құжаттарға туу туралы куәлік, жүргізуші куәлігі, неке туралы куәлік, ұлттық жеке басты куәландыратын құжат және әлеуметтік сақтандыру картасы жатады.<ref name="auto2" /> Жеке басты куәландыратын құжаттардың форматы әр елде әртүрлі болады. == Даулар == === 2018 жылғы Cambridge Analytica жанжалы === 2018 жылы әшкереленген [[Facebook–Cambridge Analytica деректер жанжалы|Cambridge Analytica жанжалы]] құпиялыққа және пайдаланушы профильдерінен алынуы мүмкін психографиялық профильдеу алгоритмдеріне қатысты жаһандық алаңдаушылық туғызды.<ref name="auto5">{{Cite journal |last=Hu |first=Margaret |date=1 July 2020 |title=Cambridge Analytica's black box |journal=Big Data & Society |language=en |volume=7 |issue=2 |article-number=2053951720938091 |doi=10.1177/2053951720938091 |issn=2053-9517 |doi-access=free}}</ref> 2013 жылы Cambridge Analytica компаниясының қызметкері Александр Коган тұлғалық сауалнама ретінде жұмыс істейтін «[[thisisyourdigitallife]]<nowiki/>» қосымшасын әзірледі, алайда оның жұмыс істеуінің негізгі шарты пайдаланушының Facebook профиліне қосылу болды.<ref>{{Cite web |date=17 March 2018 |title=Revealed: 50 million Facebook profiles harvested for Cambridge Analytica in major data breach |url=http://www.theguardian.com/news/2018/mar/17/cambridge-analytica-facebook-influence-us-election |access-date=2021-05-28 |website=The Guardian |language=en}}</ref> Көптеген жаңалықтар көздері Cambridge Analytica-ның Facebook деректер алгоритмін пайдаланғанын жазды: пайдаланушылар қосымшаға өздерінің «ұнатуларына» ғана емес, сондай-ақ контактілері мен достары туралы ақпаратқа да қол жеткізуге рұқсат берген.<ref name="auto5" /> Facebook-тің шамамен 87 миллион пайдаланушысына қатысты жиналған деректер заңды түрде алынып, [[2016 жылғы АҚШ президент сайлауы]]нда жекелеген адамдардың дауыс беру шешімдерін болжау және оларға ықпал ету үшін пайдаланылды.<ref name="auto5" /> Көптеген пайдаланушы әлеуметтік медианың қоғамдық пікірге ықпал ету үшін қолданылғанына алаңдады, соның салдарынан жанжалға және Facebook-тің құпиялыққа қол сұғуды болдырмай қалуына қарсы реакция ретінде [[Twitter]] желісінде '''#deletefacebook''' науқандары пайда болды.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Brown |first=Allison J |date=20 March 2020 |title="Should I Stay or Should I Leave?": Exploring (Dis)continued Facebook Use After the Cambridge Analytica Scandal |journal=Social Media + Society |volume=6 |article-number=2056305120913884 |doi=10.1177/2056305120913884 |doi-access=free |s2cid=216219493}}</ref> Алайда студенттер арасында жүргізілген зерттеу көптеген пайдаланушы әлеуметтік желіге қатысу үшін жеке ақпаратпен алмасуды қажет деп санайтынын көрсетті, сондықтан «сенімнің бұзылуына» (Zuckerberg, 2018) қарамастан, платформадан біржола кеткен пайдаланушылар саны аз болды.<ref name=":0" /> Жанжалға байланысты компанияның негізін қалаушы [[Марк Цукерберг]]тің Конгрестегі тыңдауынан кейінгі айларда пайдаланушылардың 74%-ы Facebook пайдаланушы профильдерін пайдалану тәсіліне өзгерістер енгізіп, құпиялық баптауларын өзгертті.<ref name=":0" /> [[Федералдық сауда комиссиясы|Федералдық сауда комиссиясы (FTC)]] Facebook-тан пайдаланушылардың деректерін пайдалану үшін олардың айқын келісімін алуды, сондай-ақ үшінші тараптың жеке басы туралы тиісті ақпаратты ашуды заң жүзінде талап етті.<ref name="auto5" /> === #DeleteFacebook қозғалысы === Әлеуметтік медиаға қанағаттанбау жалған ақпарат, құпиялық және [[әлеуметке қарсы мінез-құлық]]қа қатысты мәселелерден туындауы мүмкін.<ref name="auto1">{{Cite journal |last=Brown |first=Allison J. |date=1 January 2020 |title="Should I Stay or Should I Leave?": Exploring (Dis)continued Facebook Use After the Cambridge Analytica Scandal |journal=Social Media + Society |language=en |volume=6 |issue=1 |article-number=2056305120913884 |doi=10.1177/2056305120913884 |issn=2056-3051 |doi-access=free |s2cid=216219493}}</ref> Ongun және Güder 2013 жылы енгізген «Facebooklessness» («Facebook-сыздық») термині Facebook-тен әдейі алшақтау мен оқшаулануды білдіреді. [[Deletefacebook|#deletefacebook]] қозғалысы [[Cambridge Analytica жанжалы|2018 жылғы Cambridge Analytica жанжалынан]] кейін пайда болды, бұл қызметке және оның пайдаланушы ақпаратын қорғау қабілетіне деген сенімсіздікті күшейтті. Әдейі алшақтаудың кейбір себептеріне уақытты босқа өткізу, алаңдататын факторларды азайту, құпиялыққа қатысты алаңдаушылық, жаңа қарым-қатынастар іздеу және жоғалған қарым-қатынастардың салдарын еңсеру жатады.<ref name="auto1" /> Facebook-тен кету бір реттік жаппай құбылысқа қарағанда, уақыт өте келе біртіндеп жалғасқан тұрақты үдеріс болды.<ref>{{Cite journal |last=Kaser |first=Rachel |date=5 September 2018 |title=It turns out lots of people actually did #DeleteFacebook |journal=TheNextWeb.com, Amsterdam |id={{ProQuest|<!-- add ProQuest data here -->}}}}</ref> Кейбір пайдаланушылар профильдерін уақытша өшіру арқылы бейімделді (кейін оны қайта белсендіруге болады), ал басқалары тіркелгілерін біржола және қалпына келтіру мүмкіндігінсіз жойды. Көптеген пайдаланушы үшін профильді өшіру жанжалға берілген реакциялық әрі уақытша жауап болды, өйткені әлеуметтік қажеттіліктер мен басқа адамдармен тұрақты байланыста болу қажеттілігі платформадан кетпеуге итермеледі.<ref name=":0" /> == Тағы қараңыз == * [[Әлеуметтік медиа]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} hczyrqhw6rvzuf5mc6dx3g7crcowcdj 3661612 3661610 2026-09-26T16:33:12Z 1nter pares 146705 /* Дереккөздер */ 3661612 wikitext text/x-wiki '''Пайдаланушы профилі''' — пайдаланушымен байланысты баптаулар мен ақпараттар жиынтығы. Онда аты-жөні, жасы, портреттік фотосуреті сияқты сол адамды анықтау үшін пайдаланылатын маңызды мәліметтер, сондай-ақ білімі немесе тәжірибесі сияқты жеке сипаттамалары қамтылады.<ref>{{Cite web |title=User profiles – Digital Guides |url=https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |access-date=2021-05-14 |website=guides.service.gov.au |archive-date=4 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210304065459/https://guides.service.gov.au/content-strategy/define-user-content-needs/create-actionable-artefacts/user-profiles/ |url-status=dead }}</ref> Профильде көрсетілетін ақпараттың көлемі мен маңыздылығы көбіне ол орналасқан платформаның қажеттіліктеріне байланысты. [[LinkedIn]] сияқты әлеуметтік желі сайттары адам туралы көбірек мәліметті талап етеді, ал [[YouTube]] және [[X (әлеуметтік желі)|X]] сияқты әлеуметтік медиа сипаты басым басқа сайттарға мұндай маңызды ақпараттың соншалықты көп мөлшері қажет емес. Пайдаланушы профильдері көбіне Facebook, Instagram және LinkedIn сияқты [[әлеуметтік медиа]] сайттарында кездеседі және адамның негізгі ерекшеліктері мен қасиеттерін көрсететін ерікті [[цифрлық сәйкестік]] ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last=Massari |first=Luisa |date=1 September 2010 |title=Analysis of MySpace user profiles |url=https://doi.org/10.1007/s10796-009-9206-8 |journal=Information Systems Frontiers |language=en |volume=12 |issue=4 |pages=361–367 |doi=10.1007/s10796-009-9206-8 |issn=1572-9419 |s2cid=13223470|url-access=subscription }}</ref> [[Дербес компьютер|Дербес компьютерлерде]] және [[операциялық жүйе]]лерде пайдаланушы профильдері файлдарды, баптауларды және құжаттарды «аккаунттар» деп аталатын жекелеген пайдаланушы орталары бойынша бөлуге қызмет етеді, бұл операциялық жүйені пайдаланушыға ыңғайлырақ әрі оның қажеттіліктеріне бейімделген етеді.<ref>{{Cite web |last=Russinovich |first=Mark |title=User Account Control Inside Windows 7 |url=https://www.tweakhound.com/uac_pdfback/User%20Account%20Control_%20Inside%20Windows%207%20User%20Account%20Control%20_%20Microsoft%20Docs.pdf }}</ref> Физикалық пайдаланушы профильдері құқықтық жүйеде адамның жеке басын анықтау үшін қолданылатын паспорттар, жүргізуші куәліктері және заңдық құжаттар сияқты жеке басты куәландыратын құжаттар қызметін атқарады. [[Сурет:User profile personal details.png|thumb|Кәдімгі пайдаланушы профилі]] Пайдаланушы профилін [[Пайдаланушыны модельдеу|пайдаланушы моделінің]] компьютерлік көрінісі ретінде де қарастыруға болады. Пайдаланушы моделі — жекелеген пайдаланушының белгілі бір сипаттамаларын тіркеу үшін қолданылатын (деректер) құрылымы, ал пайдаланушы профилін қалыптастыру үдерісі пайдаланушыны модельдеу<ref>{{Cite journal |last1=Piao |first1=Guangyuan |last2=Breslin |first2=John G. |year=2018 |title=Inferring User Interests in Microblogging Social Networks: A Survey |journal=User Modeling and User-Adapted Interaction |volume=28 |issue=3 |pages=277–329 |arxiv=1712.07691 |doi=10.1007/s11257-018-9207-8 |s2cid=3847937}}</ref> немесе [[Профильдеу (ақпараттану)|профильдеу]] деп аталады. == Шығу тегі == Пайдаланушы профильдерінің шығу тегін [[паспорт]]тың пайда болуымен байланыстыруға болады. Паспорт — [[Бірінші дүниежүзілік соғыс]]тан кейін Ұлттар Лигасында жүргізілген келіссөздердің нәтижесінде 1920 жылы міндетті болған жеке басты куәландыратын құжат.<ref name="auto6">{{Cite web |date=23 September 2014 |title=The history of the passport |url=https://thewest.com.au/news/the-history-of-the-passport-ng-ya-377959 |access-date=2021-05-30 |website=The West Australian |language=en}}</ref> Паспорт адамның жеке басы туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде қызмет етті. Соның нәтижесінде адамның шыққан елін анықтау үшін [[1924 жылғы Иммиграция туралы заң]] қабылданды. XXI ғасырда паспорттар адамның жеке басын құқықтық жүйе аясында растаудың кеңінен мойындалған құралы болғандықтан, аса қажетті құжатқа айналды.<ref>{{Cite web |date=16 May 2017 |title=A History of the Passport |url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226034943/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/a-history-of-the-passport |url-status=dead |archive-date=26 February 2021 |access-date=2021-05-14 |website=Travel |language=en}}</ref> [[Цифрлық революция]] мен [[әлеуметтік медиа]] сайттарының пайда болуымен пайдаланушы профильдері пайдаланушы мен жүйе арасындағы өзара әрекеттесуді сипаттайтын ұйымдастырылған деректер жиынтығына айналды.<ref name="auto">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=20 March 2009 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/13961 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=3 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Instagram сияқты әлеуметтік медиа сайттары адамдарға өздері қалаған тұлғалық бейнесі мен имиджін көрсететін профильдер жасауға мүмкіндік береді. Мағыналы өзін-өзі таныстыру үшін профильдегі барлық ақпарат өрістерін толтыру міндетті болмауы мүмкін, бұл адамдарға өздері үшін ең маңызды қасиеттерді көрсету арқылы қандай бірегейлікті ұсынғысы келетінін көбірек бақылауға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite conference |last1=Hu |first1=Yuheng |last2=Manikonda |first2=Lydia |last3=Kambhampati |first3=Subbarao |date=16 May 2014 |title=What We Instagram: A First Analysis of Instagram Photo Content and User Types |url=https://ojs.aaai.org/index.php/ICWSM/article/view/14578 |conference=Proceedings of the International AAAI Conference on Web and Social Media |language=en |volume=8 |issue=1 |issn=2334-0770}}</ref> Жеке пайдаланушы профилі — адамның әлеуметтік желіні пайдалану тәжірибесінің негізгі элементтерінің бірі, оның қоғамдық бірегейлігі осы профиль төңірегінде қалыптасады.<ref name=":1" /> == Пайдаланушы профильдерінің түрлері == Пайдаланушы профилінде белгілі бір адамға тән ақпарат, баптаулар және/немесе сипаттамалар қамтылса, ол кез келген форматта болуы мүмкін. Пайдаланушы профильдерінің ең кең тараған түрлеріне Facebook және Instagram сияқты фото және бейне бөлісу сайттарындағы профильдер, [[Microsoft Windows|Windows]] және [[macOS]] сияқты операциялық жүйелердегі аккаунттар, сондай-ақ паспорттар мен жүргізуші куәліктері сияқты физикалық құжаттар жатады.<ref>{{Cite web |last=Team |first=LoginRadius |title=User Profile |url=https://www.loginradius.com/glossary/user-profile |access-date=2026-06-06 |website=LoginRadius |language=en}}</ref> === Әлеуметтік медиа === Instagram және Facebook сияқты әлеуметтік медиа платформаларында тиімді құрылымдалған пайдаланушы профильдері адамдарға біреу туралы офлайн кездесудегідей немесе соған ұқсас әсер қалыптастыруға мүмкіндік береді.<ref name=":1">{{Cite conference |last1=Counts |first1=Scott |last2=Stecher |first2=Kristin |date=11 December 2016 |title=Self-Presentation of Personality During Online Profile Creation |url=https://www.microsoft.com/en-us/research/publication/self-presentation-personality-online-profile-creation/ |conference=Third International Conference on Weblogs and Social Media, ICWSM |language=en-US}}</ref> Әлеуметтік медиа профильдерінің ықшам форматы тіркелу кезінде берілген ақпаратқа сүйене отырып, сипаттамалары мен қызығушылықтары ұқсас адамдарды сәйкестендіру арқылы миллиондаған профильді жылдам сүзуге мүмкіндік береді. Жүргізілген зерттеулер интернеттегі адам туралы әсер қалыптастыру үшін ақпараттың тек «шағын бөлігі»<ref name="auto" /> жеткілікті екенін көрсетеді (Stecher and Counts 2008). Онлайн пайдаланушы профильдері «бетпе-бет» кездесулерге тән мінез-құлық, бет әлпеті және қоршаған орта туралы ақпарат сияқты өзара әрекеттесудің күрделілігін азайтады, соның нәтижесінде пайдаланушының тұлғалық ерекшеліктерін болжау мүмкіндігі артады.<ref>{{Cite web |last=Stecher |first=Kristin |title=Thin Slices of Online Profile Attributes |url=https://www.aaai.org/Papers/ICWSM/2008/ICWSM08-023.pdf }}</ref> Танысуға арналған қосымшалар мен веб-сайттар платформадағы басқа адамдармен өзара әрекеттесу және байланыс орнату үшін адамның пайдаланушы профиліне және онда берілген ақпаратқа толықтай сүйенеді.<ref>{{Cite web |last1=Hancock |first1=Jeffrey T. |last2=Toma |last3=Ellison |title=The Truth about Lying in Online Dating Profiles |url=https://collablab.northwestern.edu/CollabolabDistro/nucmc/p449-hancock.pdf }}</ref> Ұсынылатын ақпаратты пайдаланушы өзі бақылай алатынына қарамастан, онлайн танысу жағдайларында жалған ақпарат беру деңгейі төмен (Hancock, Toma, and Ellison, 2007). Bumble сияқты қосымшалар пайдаланушыларға өз сипаттамалары мен таңдалған сүзгілер негізінде басқа адамдармен «сәйкестенуге» мүмкіндік береді, ал бұл сүзгілер іздеу ауқымын пайдаланушының қалауына қарай тарылтады. Пайдаланушы профиліндегі ақпаратты пайдаланушы өз еркімен көрсетеді және оған бойы, қызығушылықтары, фотосуреттері, жынысы немесе білімі сияқты мәліметтер кіруі мүмкін. Қажетті ақпарат көлемі әр платформаға байланысты өзгереді және ықшам пайдаланушы профилінде қанша ақпарат болуы керектігі жөнінде ортақ пікір аз. Жалпы алғанда, барлық әлеуметтік желі платформаларында адамның профильдік суреті және өзін таныстыруға мүмкіндік беретін «Мен туралы» бөлімі көрсетіледі.<ref>{{Cite web |title=What Is A User Profile? |url=https://www.indicative.com/resource/user-profile/ |access-date=2026-06-06 |website=Indicative |language=en-US}}</ref> === Инфлюенсерлер === [[Инфлюенсер]]лердің пайдаланушы профильдері фотосуреттер, блогтар және [[Твит|твиттер]] сияқты әлеуметтік медиа контенті арқылы аудиторияның көзқарасы мен шешімдеріне ықпал ететін үшінші тарап өкілдері ретінде қызмет етеді.<ref>{{Cite journal |last1=Freberg |first1=Karen |last2=Graham |first2=Kristin |last3=McGaughey |first3=Karen |last4=Freberg |first4=Laura A. |date=1 March 2011 |title=Who are the social media influencers? A study of public perceptions of personality |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0363811110001207 |journal=Public Relations Review |language=en |volume=37 |issue=1 |pages=90–92 |doi=10.1016/j.pubrev.2010.11.001 |s2cid=93450895 |issn=0363-8111|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің (SMI) [[Әлеуметтік желі|әлеуметтік медиа платформасы]]нда көбіне көптеген оқырманы болады, бұл олардың аудиториясына ақпараттық ықпал ететін пікір көшбасшылары ретінде танылуына мүмкіндік береді.<ref>{{Cite journal |last1=Magno |first1=Francesca |last2=Cassia |first2=Fabio |date=3 April 2018 |title=The impact of social media influencers in tourism |url=https://doi.org/10.1080/13032917.2018.1476981 |journal=Anatolia |volume=29 |issue=2 |pages=288–290 |doi=10.1080/13032917.2018.1476981 |bibcode=2018Anato..29..288M |issn=1303-2917 |s2cid=169917743|url-access=subscription }}</ref> «[[Инфлюенсерлік маркетинг]]» индустриясы 2018 жылы, фотосурет бөлісуге арналған [[Instagram]] қосымшасының пайдаланушылар саны 1 миллиардтан асқан кезде кеңінен танымал бола бастады,<ref>{{Cite web |title=Instagram hits 1 billion monthly users, up from 800M in September |url=https://techcrunch.com/2018/06/20/instagram-1-billion-users/ |access-date=2021-05-30 |website=TechCrunch |date=20 June 2018 |language=en-US |archive-date=12 November 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201112021522/https://consent.yahoo.com/v2/collectConsent?sessionId=3_cc-session_19445865-f82f-466f-9639-f9844056dcbf |url-status=live }}</ref> ал сол жылы Google-да «influencer marketing» сөз тіркесі шамамен 60 000 рет ізделді.<ref>{{Cite web |title=[Timeline] A Brief History of Influencers |url=https://www.socialmediatoday.com/news/timeline-a-brief-history-of-influencers/554377/ |access-date=2021-05-30 |website=Social Media Today |language=en-US}}</ref> Инфлюенсерлердің пайдаланушы профильдерінде олардың мақсатты аудиториясының қажеттіліктері мен қалауына сай келетін бірегей сауда ұсынысы немесе өзгеше әрі тартымды қоғамдық бейнесі болады.<ref>{{Cite journal |last1=Khamis |first1=Susie |last2=Ang |first2=Lawrence |last3=Welling |first3=Raymond |date=3 April 2017 |title=Self-branding, 'micro-celebrity' and the rise of Social Media Influencers |url=https://doi.org/10.1080/19392397.2016.1218292 |journal=Celebrity Studies |volume=8 |issue=2 |pages=191–208 |doi=10.1080/19392397.2016.1218292 |issn=1939-2397 |hdl-access=free |hdl=10453/98736 |s2cid=59289264|url-access=subscription }}</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлерінің профильдері өнімдер туралы ақпарат пен соңғы жарнамалық ұсыныстарды жариялайды және өздерінің онлайн-бейнесін сақтау үшін оқырмандарымен үнемі өзара әрекеттеседі.<ref>Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36. Chicago</ref> Әлеуметтік медиа инфлюенсерлері қолдаған хабарламалар көбіне сенімді әрі иланымды деп қабылданады: жүргізілген зерттеуде оқырмандардың 82%-ы өздерінің сүйікті инфлюенсерінің кеңестерін орындауға бейім болған.<ref name=":2">Lim, X. J., Radzol, A. M., Cheah, J., & Wong, M. W. (2017). The impact of social media influencers on purchase intention and the mediating effect of customer attitude. ''Asian Journal of Business Research'', ''7''(2), 19-36.</ref> Бұл жарнама берушілерге онлайн пайдаланушы профильдері мен олардың аудиториямен қалыптасқан байланысын пайдаланып, жас және тар мақсатты аудиторияларға бағытталуға мүмкіндік береді.<ref name=":2" /> Нарықтық зерттеуге сәйкес, әлеуметтік медиа профильдері арқылы жүргізілетін инфлюенсерлік маркетинг дәстүрлі маркетингке қарағанда 11 есе жоғары қайтарым береді, өйткені инфлюенсерлер тар аудитория сегментімен тиімдірек байланыс орната алады.<ref name=":2" /> Ең танымал инфлюенсерлердің қатарына [[Криштиану Роналду]] сияқты спорт жұлдыздары және [[АҚШ кинематографы|Голливуд]] өкілдері [[Дуэйн Джонсон]] мен [[Кайли Дженнер]] жатады; олардың әрқайсысының 200 миллионнан астам оқырманы бар.<ref>{{Cite web |title=Most followed accounts on Instagram 2021 |url=https://www.statista.com/statistics/421169/most-followers-instagram/ |access-date=2021-05-30 |website=Statista |language=en}}</ref> === Электрондық коммерция === [[Amazon.com|Amazon]] сияқты онлайн сауда немесе [[Электрондық коммерция|электрондық коммерция]] веб-сайттары сатып алуға ұсынылатын тауарлар тізімін жасау үшін тұтынушының пайдаланушы профиліндегі ақпарат пен оның қызығушылықтарын пайдаланады. Ұсыну алгоритмдері ұсыныстарды қалыптастыру үшін пайдаланушының демографиялық деректерін, тарихын және сүйікті әртістерін талдайды. Дүкен пайдаланушының өзгеріп отыратын қажеттіліктері мен қалауына жылдам бейімделеді, ал нақты уақыттағы нәтижелер жарты секунд ішінде жасалуы тиіс.<ref name="auto4">{{Cite journal |last1=Linden |first1=G. |last2=Smith |first2=B. |last3=York |first3=J. |date=January 2003 |title=Amazon.com recommendations: item-to-item collaborative filtering |journal=IEEE Internet Computing |volume=7 |issue=1 |pages=76–80 |doi=10.1109/MIC.2003.1167344 |s2cid=14604122 |issn=1941-0131}}</ref> Жаңа профильдерде алгоритмдер талдай алатын ақпарат көлемі табиғи түрде шектеулі болады, ал тұтынушының әрбір әрекеттесуінен алынатын деректер құнды ақпарат береді және әрбір жеке профильмен байланыстырылған [[деректер қоры]]нда сақталады.<ref name="auto4" /> Электрондық коммерция веб-сайттарындағы пайдаланушы профильдері сатушылардың сатылымын арттыруға да қызмет етеді: сатып алушының таңдау ауқымын кеңейту үшін оған «осы тауарды сатып алған тұтынушылар мыналарды да сатып алды» қағидасы бойынша басқа өнімдер ұсынылады.<ref name="auto3">Chen, Hsuanwei Michelle. "Do online recommendations matter?--A multimodal investigation of Amazon's co-purchase network." ''Journal of Digital Information Management'', vol. 13, no. 3, 2015, p. 176+. ''Gale Academic OneFile'', link.gale.com/apps/doc/A428095490/AONE?u=slnsw_public&sid=bookmark-AONE&xid=b8236c5e. Accessed 30 May 2021.</ref> Жүргізілген зерттеу пайдаланушы профильдері мен ұсыну алгоритмдерінің байланысты өнімдердің сатылымына және адамның жалпы шығынына елеулі әсер ететінін көрсетті.<ref name="auto3" /> «[[Бірлескен сүзгілеу|бірлескен сүзгілеу]]» деп аталатын үдеріс мінез-құлқы ұқсас басқа профильдер білдірген пікірлер негізінде белгілі бір пайдаланушыны қызықтыруы мүмкін ортақ өнімдерді талдауға тырысады.<ref>Mu, Ruihui, and Xiaoqin Zeng. "Collaborative Filtering Recommendation Algorithm Based on Knowledge Graph." ''Mathematical Problems in Engineering'', vol. 2018, 2018, p. NA. ''Gale Academic OneFile'', link.gale.com/apps/doc/A609852528/AONE?u=slnsw_public&sid=bookmark-AONE&xid=6329f474. Accessed 30 May 2021.</ref> Өнімдер рейтингі, сатушылар рейтингі және пікірлер сияқты мүмкіндіктер жеке пайдаланушы профильдеріне ұсыну алгоритмдеріне үлес қосуға, [[қолайсыз іріктеу]]ді азайтуға және Amazon-ның жаңылыстыратын өнімдерге мүлдем төзбеу саясатына сай [[онлайн сауда алаңы]]н қалыптастыруға қатысуға мүмкіндік береді.<ref>{{Cite web |title=Amazon.com Help: Customer Reviews |url=https://www.amazon.com/gp/help/customer/display.html?nodeId=G3UA5WC5S5UUKB5G |access-date=2021-05-30 |website=www.amazon.com}}</ref> == Цифрлық пайдаланушы профильдері == [[Сурет:Windows 8 Microsoft account dialog.png|alt=Windows 8 тіркелгісін баптау диалогтық терезесі|thumb|237x237px|Компьютерде Windows цифрлық пайдаланушы профилін баптау мысалы]] Қазіргі бағдарламалық жасақтама мен қосымшалар пайдаланушы профильдерін пайдалануға ыңғайлы қосымша құрудың негізі ретінде қарастырады. Қосымшаның мәзірлері, мүмкіндіктері мен басқару элементтері сияқты құрылымы мен орналасуы көбіне пайдаланушы таңдаған баптаулар мен қалауларға негізделеді.<ref>{{Cite web |title=How to build user profiles |url=https://www.oracle.com/technetwork/topics/ux/applications/user-profile-template-1884996.pdf |website=Oracle}}</ref> Компьютерлік жүйелердегі цифрлық пайдаланушы профильдерінің пайда болуы алғаш рет ''Windows NT'' жүйесінде басталды: онда пайдаланушы баптаулары мен ақпараты %USERPROFILE% деп аталатын жеке орта айнымалысында сақталып, пайдаланушы профилінің түбірлік құрылымы қалыптастырылды.<ref>{{Cite web |title=A Brief History of Windows Profiles {{!}} Ivanti |url=https://www.ivanti.com/blog/a-brief-history-of-windows-profiles |access-date=2021-05-30 |website=www.ivanti.com |date=31 January 2017 |language=en-US}}</ref> Кейіннен MacOS сияқты операциялық жүйелер ''Mac OS X 10.0'' нұсқасында пайдаланушы профильдерінің маңызын одан әрі арттырды. Содан бері жүйені пайдаланушыға барынша ыңғайлы ету мақсатында әр операциялық жүйе шығарылымында бұл мүмкіндік жетілдіріліп келеді. Компьютерде пайдаланушы тіркелгісін баптау кезінде пернетақта жаймасы, уақыт белдеулері, өлшем бірліктері, әртүрлі қызметтерді синхрондау және құпиялық параметрлері сияқты мүмкіндіктер қолжетімді болады.<ref>{{Cite web |date=5 November 2020 |title=How to do a clean installation of Windows 10 |url=https://www.windowscentral.com/how-do-clean-installation-windows-10#after_clean_install_windows10 |website=Windows Central}}</ref> === Тіркелгі түрлері === ==== Әкімші ==== Әкімші пайдаланушы профильдері жүйеге және оның рұқсаттарына толық қол жеткізе алады.<ref>{{Cite web |title=What Are the Different Kinds of User Accounts in Windows 10? |url=https://www.dummies.com/computers/operating-systems/windows-10/what-are-the-different-kinds-of-user-accounts-in-windows-10/ |access-date=2021-05-31 |website=dummies |language=en}}</ref> Әдетте ол жүйеде әдейі жасалатын алғашқы пайдаланушы профилі болып табылады және басқа тіркелгілерді жасауға мүмкіндік береді. Алайда әкімші тіркелгісінде шектеулер болмағандықтан, ол зиянды бағдарламалар мен вирустарға өте осал болады және олар барлық басқа тіркелгілерге де әсер етуі мүмкін.<ref>{{Cite web |date=26 June 2015 |title=Windows Administrator Account: Everything You Need to Know |url=https://www.makeuseof.com/tag/windows-administrator-account-everything-need-know/ |access-date=2021-05-31 |website=MUO |language=en-US}}</ref> ==== Қонақ ==== Қонақ тіркелгілері басқа адамдарға жүйеге шектеулі мүмкіндіктермен және қосымшаларды, баптауларды әрі құжаттарды өзгертуге қойылған шектеулермен қол жеткізуге мүмкіндік береді.<ref>{{Cite web |title=Guest account and its privileges in Windows 10 – Microsoft Q&A |url=https://docs.microsoft.com/en-us/answers/questions/151705/guest-account-and-its-privileges-in-windows-10.html |access-date=2021-05-31 |website=docs.microsoft.com}}</ref> Қонақ пайдаланушы тіркелгілері басқа адамдарға өз тіркелгіңізге толық қолжетімділік беру мәселесін шешеді. [[MacOS]] жүйесінде қонақ профильдері құпиясөзді қажет етпейді; алайда олар әкімші тіркелгісіндегі [[ата-ана бақылауы]] арқылы толығымен басқарылады.<ref name=":3">{{Cite web |date=21 June 2018 |title=The macOS Guest Account Explained: 3 Reasons to Start Using It |url=https://www.makeuseof.com/tag/macos-guest-account/ |access-date=2021-05-31 |website=MUO |language=en-US}}</ref> Сеанс жабылғаннан кейін деректер мен тарихты автоматты түрде жою сияқты мүмкіндіктер пайдаланушы жүйеден шыққаннан соң қонақ тіркелгілеріне дискілік кеңістікті үнемдеуге мүмкіндік береді.<ref name=":3" /> Қонақ тіркелгілері кітапханалар сияқты қоғамдық қызмет көрсету орындарында кеңінен қолданылады, мұнда адамдар жұмыс немесе зерттеу жүргізу үшін уақытша тіркелгі сұрай алады.<ref>{{Cite web |date=6 March 2014 |title=Library Guest Account |url=https://libraries.indiana.edu/library-guest-account |access-date=2021-05-31 |website=libraries.indiana.edu |language=en}}</ref> == Физикалық пайдаланушы профильдері == Паспорт пен жүргізуші куәлігі сияқты физикалық пайдаланушы профильдері немесе [[Құқықтық құжат|заңдық құжаттар]] адамның жеке мәліметтері туралы ресми мемлекеттік жазба ретінде кеңінен танылады.<ref name="auto6" />{{citation needed|date=September 2021}} Цифрлық пайдаланушы профильдері сияқты, бұл құжаттарда да адамның толық заңды аты-жөні, туған күні, мекенжайы, портреттік фотосуреті және жарамдылық мерзімі сияқты негізгі сипаттамалары көрсетіледі.<ref>{{Cite web |title=All About Passports {{!}} Passport Index 2021 |url=https://www.passportindex.org/passport.php |access-date=2021-05-30 |website=Passport Index – Global Mobility Intelligence |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Immigration |first=Refugees and Citizenship Canada |date=10 August 2015 |title=Features of the passport |url=https://www.canada.ca/en/immigration-refugees-citizenship/services/canadian-passports/about/passport-features.html |access-date=2021-05-30 |website=www.canada.ca}}</ref> Кейінгі кезеңдерде көптеген пайдаланушы профильдерінде құжаттың жарамдылығын көрсету және/немесе ондағы мәліметтердің дәлдігін сақтау үшін оны жаңартуға ынталандыру мақсатында жарамдылық мерзімі немесе жасалған күні көрсетіледі. Кейбір елдерде елден жоспарланған кету күнінен кейін кемінде алты ай бойы жарамды паспорттың болуы талап етіледі.<ref>{{Cite web |last=Office |first=Australian Passport |date=20 March 2018 |title=Passport validity and foreign visas |url=https://www.passports.gov.au/passport-care/passport-validity-and-foreign-visas |access-date=2021-05-30 |website=Australian Passport Office |language=en }}{{Dead link|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot }}</ref> === Ұлттық жеке басты куәландыратын құжаттар === [[Жеке басты куәландыратын құжат|Ұлттық жеке басты куәландыратын құжаттар]] — мемлекеттің ресми уәкілетті органы беретін және мемлекеттік есепке алу жүйесінің бір бөлігі болып табылатын құжаттар.<ref name="auto2">{{Cite web |title=National identity documents |url=https://immi.homeaffairs.gov.au/help-text/eplus/Pages/elp-h0075.aspx |access-date=2021-05-30 |website=immi.homeaffairs.gov.au}}</ref> Олар адамның жеке басына қатысты мәліметтерді растау үшін қолданылады. Мемлекет беретін құжаттарға туу туралы куәлік, жүргізуші куәлігі, неке туралы куәлік, ұлттық жеке басты куәландыратын құжат және әлеуметтік сақтандыру картасы жатады.<ref name="auto2" /> Жеке басты куәландыратын құжаттардың форматы әр елде әртүрлі болады. == Даулар == === 2018 жылғы Cambridge Analytica жанжалы === 2018 жылы әшкереленген [[Facebook–Cambridge Analytica деректер жанжалы|Cambridge Analytica жанжалы]] құпиялыққа және пайдаланушы профильдерінен алынуы мүмкін психографиялық профильдеу алгоритмдеріне қатысты жаһандық алаңдаушылық туғызды.<ref name="auto5">{{Cite journal |last=Hu |first=Margaret |date=1 July 2020 |title=Cambridge Analytica's black box |journal=Big Data & Society |language=en |volume=7 |issue=2 |article-number=2053951720938091 |doi=10.1177/2053951720938091 |issn=2053-9517 |doi-access=free}}</ref> 2013 жылы Cambridge Analytica компаниясының қызметкері Александр Коган тұлғалық сауалнама ретінде жұмыс істейтін «[[thisisyourdigitallife]]<nowiki/>» қосымшасын әзірледі, алайда оның жұмыс істеуінің негізгі шарты пайдаланушының Facebook профиліне қосылу болды.<ref>{{Cite web |date=17 March 2018 |title=Revealed: 50 million Facebook profiles harvested for Cambridge Analytica in major data breach |url=http://www.theguardian.com/news/2018/mar/17/cambridge-analytica-facebook-influence-us-election |access-date=2021-05-28 |website=The Guardian |language=en}}</ref> Көптеген жаңалықтар көздері Cambridge Analytica-ның Facebook деректер алгоритмін пайдаланғанын жазды: пайдаланушылар қосымшаға өздерінің «ұнатуларына» ғана емес, сондай-ақ контактілері мен достары туралы ақпаратқа да қол жеткізуге рұқсат берген.<ref name="auto5" /> Facebook-тің шамамен 87 миллион пайдаланушысына қатысты жиналған деректер заңды түрде алынып, [[2016 жылғы АҚШ президент сайлауы]]нда жекелеген адамдардың дауыс беру шешімдерін болжау және оларға ықпал ету үшін пайдаланылды.<ref name="auto5" /> Көптеген пайдаланушы әлеуметтік медианың қоғамдық пікірге ықпал ету үшін қолданылғанына алаңдады, соның салдарынан жанжалға және Facebook-тің құпиялыққа қол сұғуды болдырмай қалуына қарсы реакция ретінде [[Twitter]] желісінде '''#deletefacebook''' науқандары пайда болды.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Brown |first=Allison J |date=20 March 2020 |title="Should I Stay or Should I Leave?": Exploring (Dis)continued Facebook Use After the Cambridge Analytica Scandal |journal=Social Media + Society |volume=6 |article-number=2056305120913884 |doi=10.1177/2056305120913884 |doi-access=free |s2cid=216219493}}</ref> Алайда студенттер арасында жүргізілген зерттеу көптеген пайдаланушы әлеуметтік желіге қатысу үшін жеке ақпаратпен алмасуды қажет деп санайтынын көрсетті, сондықтан «сенімнің бұзылуына» (Zuckerberg, 2018) қарамастан, платформадан біржола кеткен пайдаланушылар саны аз болды.<ref name=":0" /> Жанжалға байланысты компанияның негізін қалаушы [[Марк Цукерберг]]тің Конгрестегі тыңдауынан кейінгі айларда пайдаланушылардың 74%-ы Facebook пайдаланушы профильдерін пайдалану тәсіліне өзгерістер енгізіп, құпиялық баптауларын өзгертті.<ref name=":0" /> [[Федералдық сауда комиссиясы|Федералдық сауда комиссиясы (FTC)]] Facebook-тан пайдаланушылардың деректерін пайдалану үшін олардың айқын келісімін алуды, сондай-ақ үшінші тараптың жеке басы туралы тиісті ақпаратты ашуды заң жүзінде талап етті.<ref name="auto5" /> === #DeleteFacebook қозғалысы === Әлеуметтік медиаға қанағаттанбау жалған ақпарат, құпиялық және [[әлеуметке қарсы мінез-құлық]]қа қатысты мәселелерден туындауы мүмкін.<ref name="auto1">{{Cite journal |last=Brown |first=Allison J. |date=1 January 2020 |title="Should I Stay or Should I Leave?": Exploring (Dis)continued Facebook Use After the Cambridge Analytica Scandal |journal=Social Media + Society |language=en |volume=6 |issue=1 |article-number=2056305120913884 |doi=10.1177/2056305120913884 |issn=2056-3051 |doi-access=free |s2cid=216219493}}</ref> Ongun және Güder 2013 жылы енгізген «Facebooklessness» («Facebook-сыздық») термині Facebook-тен әдейі алшақтау мен оқшаулануды білдіреді. [[Deletefacebook|#deletefacebook]] қозғалысы [[Cambridge Analytica жанжалы|2018 жылғы Cambridge Analytica жанжалынан]] кейін пайда болды, бұл қызметке және оның пайдаланушы ақпаратын қорғау қабілетіне деген сенімсіздікті күшейтті. Әдейі алшақтаудың кейбір себептеріне уақытты босқа өткізу, алаңдататын факторларды азайту, құпиялыққа қатысты алаңдаушылық, жаңа қарым-қатынастар іздеу және жоғалған қарым-қатынастардың салдарын еңсеру жатады.<ref name="auto1" /> Facebook-тен кету бір реттік жаппай құбылысқа қарағанда, уақыт өте келе біртіндеп жалғасқан тұрақты үдеріс болды.<ref>{{Cite journal |last=Kaser |first=Rachel |date=5 September 2018 |title=It turns out lots of people actually did #DeleteFacebook |journal=TheNextWeb.com, Amsterdam |id={{ProQuest|<!-- add ProQuest data here -->}}}}</ref> Кейбір пайдаланушылар профильдерін уақытша өшіру арқылы бейімделді (кейін оны қайта белсендіруге болады), ал басқалары тіркелгілерін біржола және қалпына келтіру мүмкіндігінсіз жойды. Көптеген пайдаланушы үшін профильді өшіру жанжалға берілген реакциялық әрі уақытша жауап болды, өйткені әлеуметтік қажеттіліктер мен басқа адамдармен тұрақты байланыста болу қажеттілігі платформадан кетпеуге итермеледі.<ref name=":0" /> == Тағы қараңыз == * [[Әлеуметтік медиа]] == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} [[Санат:Сәйкестендіруді басқару]] [[Санат:Білімді ұсыну]] [[Санат:Жеке басты куәландыратын құжаттар]] [[Санат:Ақпараттық технологиялар]] [[Санат:Бағдарламалық жасақтама мүмкіндіктері]] [[Санат:Зияткерлік капитал]] 23s8bxnqtr8pv23qu9754gw33mj4hjz 10 787244 3661573 2026-09-26T15:58:06Z Орел Карл 81620 Жаңа бетте: <includeonly>{{Инфобокс |дене_класс = vcard |үсті = {{#invoke:Телехикая маусымы|getInfoboxHeader|title={{{атауы|}}}|from={{{from|}}}} |үсті_класс = fn org |үсті_стиль = background:#cddeff; font-weight:bold; |үсті2 = {{#invoke:Телехикая маусымы|getInfoboxSubHeader|season_number={{{маусым нөмірі|}}}|from={{{from|}}}} |үсті_класс2 = nickname |үсті_стиль2 = backgr... 3661573 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Инфобокс |дене_класс = vcard |үсті = {{#invoke:Телехикая маусымы|getInfoboxHeader|title={{{атауы|}}}|from={{{from|}}}} |үсті_класс = fn org |үсті_стиль = background:#cddeff; font-weight:bold; |үсті2 = {{#invoke:Телехикая маусымы|getInfoboxSubHeader|season_number={{{маусым нөмірі|}}}|from={{{from|}}}} |үсті_класс2 = nickname |үсті_стиль2 = background:#cddeff; font-weight:bold; |үсті3 = {{карточка/түпнұсқа атауы|{{{түпнұсқа атауы|}}}|from={{{from|}}}} |сурет = {{wikidata|p18|{{{сурет|}}}|caption={{{сурет сипаттамасы|}}}|from={{{from|}}}} |сурет_атауы = {{{сурет сипаттамасы|}}} |тақырыпша_стиль = background:#cddeff; |белгі1 = {{wikidata plural switch|P12795|{{{шоураннер|}}}|Шоураннер|Шоураннерлер|from={{{from|}}}}} |мәтін1 = {{{шоураннер|}}} |викидеректер1 = P12795 |белгі2 = Басты рөлдерде |мәтін2 = {{{басты рөлдерде|}}} |викидеректер2 = P161 |мәтін3 = {{{модуль|}}} |белгі4 = Ел |мәтін4 = {{{ел|}}} |викидеректер4 = P495 |белгі5 = Сериялар саны |мәтін5 = {{wikidata|P1113|{{{сериялар саны|}}}|from={{{from|}}}} |тақырыпша6 = Шығарылым |белгі7 = Арна |мәтін7 = {{{арна|}}} |викидеректер7 = P449 |белгі8 = {{#ifeq: {{жойылған тегтер|{{delink|{{wikidata|P580|{{{басталу күні|}}}|from={{{from|}}}}}}}}} | {{жойылған тегтер|{{delink|{{wikidata|P582|{{{аяқталу күні|}}}|from={{{from|}}}}}}}}} | Премьера | Эфир }} |мәтін8 = {{#ifeq: {{жойылған тегтер|{{delink|{{wikidata|P580|{{{басталу күні|}}}|from={{{from|}}}}}}}}} | {{жойылған тегтер|{{delink|{{wikidata|P582|{{{аяқталу күні|}}}|from={{{from|}}}}}}}}} | {{wikidata|P580|{{{басталу күні|}}}|nolinks=true|from={{{from|}}}}} | {{диапазон дат|{{wikidata|P580|{{{басталу күні|}}}}}|{{#if: {{wikidata|P582|{{{аяқталу күні|}}}|from={{{from|}}}}} |{{wikidata|P582|{{{аяқталу күні|}}}|novalue={{нв}}|somevalue={{нв}}|from={{{from|}}}}} }}} }} |белгі9 = DVD-де шығу күні |мәтін9 = {{{DVD-де шығу күні|}}} |тақырыпша10 = Қосымша ақпарат |белгі11 = Түсірілім кезеңі |мәтін11 = {{#ifeq: {{жойылған тегтер|{{delink|{{wikidata|P2754[P580]|{{{түсірілімнің басталу күні|}}}|from={{{from|}}}}}}}}} | {{жойылған тегтер|{{delink|{{wikidata|P2754[P582]|{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}}|from={{{from|}}}}}}}}} | {{wikidata|P2754[P580]|{{{түсірілімнің басталу күні|}}}|nolinks=true|from={{{from|}}}}} | {{диапазон дат| {{wikidata|P2754[P580]|{{{түсірілімнің басталу күні|}}}}} | {{#if: {{wikidata|P2754[P582]|{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}}|from={{{from|}}}}} | {{wikidata|P2754[P582]|{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}}|novalue={{нв}}|somevalue={{нв}}|from={{{from|}}}}} }} }} }} |тақырыпша12 = Маусымдар хронологиясы |класс13 = infobox-table |мәтін13 = {{#if: {{#invoke:Телехикая маусымы|isPrevSeasonLinkValid|link={{{алдыңғы|}}}}} {{#invoke:Телехикая маусымы|isNextSeasonLinkValid|link={{{келесі|}}}}} | <table style="width:100%; padding:0; margin:0;"> <tr> <td style="width:50%; text-align:left;"> {{#if: {{#invoke:Телехикая маусымы|isPrevSeasonLinkValid|link={{{алдыңғы|}}}}} | ←&nbsp;'''Алдыңғы'''<br> {{#invoke:Телехикая маусымы|getPrevSeasonArticle|link={{{алдыңғы|}}}}} }} </td> <td style="width:50%; text-align:right;"> {{#if: {{#invoke:Телехикая маусымы|isNextSeasonLinkValid|link={{{келесі|}}}}} | '''Келесі'''&nbsp;→<br> {{#invoke:Телехикая маусымы|getNextSeasonArticle|link={{{келесі|}}}}} }} </td> </tr> </table> }} |асты = {{#invoke:Телехикая маусымы|getListOfEpisodes|link={{{сериялар тізімі|}}}|from={{{from|}}}}} }}{{#invoke:check for unknown parameters|check | unknown={{#if: {{NAMESPACE}} | |[[Санат:Телехикая маусымы үлгісінің белгісіз параметрлері бар беттер|_VALUE_]] }} | ignoreblank= | preview=<span class="error">«_VALUE_» — Телехикая маусымы үлгісінің белгісіз параметрі</span> | showblankpositional=1 | from | атауы | маусым нөмірі | түпнұсқа атауы | сурет | сурет сипаттамасы | шоураннер | басты рөлдерде | модуль | ел | сериялар саны | арна | басталу күні | аяқталу күні | DVD-де шығу күні | түсірілімнің басталу күні | түсірілімнің аяқталу күні | алдыңғы | келесі | сериялар тізімі }} <noinclude>{{doc}}</noinclude> kt82okroovje8qzc87rqj9n4alsn7iy 3661576 3661573 2026-09-26T16:00:58Z Орел Карл 81620 3661576 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Инфобокс |дене_класс = vcard |үсті = {{#invoke:Телехикая маусымы|getInfoboxHeader|title={{{атауы|}}}|from={{{from|}}}} |үсті_класс = fn org |үсті_стиль = background:#cddeff; font-weight:bold; |үсті2 = {{#invoke:Телехикая маусымы|getInfoboxSubHeader|season_number={{{маусым нөмірі|}}}|from={{{from|}}}} |үсті_класс2 = nickname |үсті_стиль2 = background:#cddeff; font-weight:bold; |үсті3 = {{карточка/түпнұсқа атауы|{{{түпнұсқа атауы|}}}|from={{{from|}}}}} |сурет = {{wikidata|p18|{{{сурет|}}}|caption={{{сурет сипаттамасы|}}}|from={{{from|}}}}} |сурет_атауы = {{{сурет сипаттамасы|}}} |тақырыпша_стиль = background:#cddeff; |белгі1 = {{wikidata plural switch|P12795|{{{шоураннер|}}}|Шоураннер|Шоураннерлер|from={{{from|}}}}} |мәтін1 = {{{шоураннер|}}} |викидеректер1 = P12795 |белгі2 = Басты рөлдерде |мәтін2 = {{{басты рөлдерде|}}} |викидеректер2 = P161 |мәтін3 = {{{модуль|}}} |белгі4 = Ел |мәтін4 = {{{ел|}}} |викидеректер4 = P495 |белгі5 = Сериялар саны |мәтін5 = {{wikidata|P1113|{{{сериялар саны|}}}|from={{{from|}}}}} |тақырыпша6 = Шығарылым |белгі7 = Арна |мәтін7 = {{{арна|}}} |викидеректер7 = P449 |белгі8 = {{#ifeq: {{жойылған тегтер|{{delink|{{wikidata|P580|{{{басталу күні|}}}|from={{{from|}}}}}}}}} | {{жойылған тегтер|{{delink|{{wikidata|P582|{{{аяқталу күні|}}}|from={{{from|}}}}}}}}} | Премьера | Эфир }} |мәтін8 = {{#ifeq: {{жойылған тегтер|{{delink|{{wikidata|P580|{{{басталу күні|}}}|from={{{from|}}}}}}}}} | {{жойылған тегтер|{{delink|{{wikidata|P582|{{{аяқталу күні|}}}|from={{{from|}}}}}}}}} | {{wikidata|P580|{{{басталу күні|}}}|nolinks=true|from={{{from|}}}}} | {{диапазон дат|{{wikidata|P580|{{{басталу күні|}}}}}|{{#if: {{wikidata|P582|{{{аяқталу күні|}}}|from={{{from|}}}}} |{{wikidata|P582|{{{аяқталу күні|}}}|novalue={{нв}}|somevalue={{нв}}|from={{{from|}}}}} }}} }} |белгі9 = DVD-де шығу күні |мәтін9 = {{{DVD-де шығу күні|}}} |тақырыпша10 = Қосымша ақпарат |белгі11 = Түсірілім кезеңі |мәтін11 = {{#ifeq: {{жойылған тегтер|{{delink|{{wikidata|P2754[P580]|{{{түсірілімнің басталу күні|}}}|from={{{from|}}}}}}}}} | {{жойылған тегтер|{{delink|{{wikidata|P2754[P582]|{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}}|from={{{from|}}}}}}}}} | {{wikidata|P2754[P580]|{{{түсірілімнің басталу күні|}}}|nolinks=true|from={{{from|}}}}} | {{диапазон дат| {{wikidata|P2754[P580]|{{{түсірілімнің басталу күні|}}}}} | {{#if: {{wikidata|P2754[P582]|{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}}|from={{{from|}}}}} | {{wikidata|P2754[P582]|{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}}|novalue={{нв}}|somevalue={{нв}}|from={{{from|}}}}} }} }} }} |тақырыпша12 = Маусымдар хронологиясы |класс13 = infobox-table |мәтін13 = {{#if: {{#invoke:Телехикая маусымы|isPrevSeasonLinkValid|link={{{алдыңғы|}}}}} {{#invoke:Телехикая маусымы|isNextSeasonLinkValid|link={{{келесі|}}}}} | <table style="width:100%; padding:0; margin:0;"> <tr> <td style="width:50%; text-align:left;"> {{#if: {{#invoke:Телехикая маусымы|isPrevSeasonLinkValid|link={{{алдыңғы|}}}}} | ←&nbsp;'''Алдыңғы'''<br> {{#invoke:Телехикая маусымы|getPrevSeasonArticle|link={{{алдыңғы|}}}}} }} </td> <td style="width:50%; text-align:right;"> {{#if: {{#invoke:Телехикая маусымы|isNextSeasonLinkValid|link={{{келесі|}}}}} | '''Келесі'''&nbsp;→<br> {{#invoke:Телехикая маусымы|getNextSeasonArticle|link={{{келесі|}}}}} }} </td> </tr> </table> }} |асты = {{#invoke:Телехикая маусымы|getListOfEpisodes|link={{{сериялар тізімі|}}}|from={{{from|}}}}} }}{{#invoke:check for unknown parameters|check | unknown={{#if: {{NAMESPACE}} | |[[Санат:Телехикая маусымы үлгісінің белгісіз параметрлері бар беттер|_VALUE_]] }} | ignoreblank= | preview=<span class="error">«_VALUE_» — Телехикая маусымы үлгісінің белгісіз параметрі</span> | showblankpositional=1 | from | атауы | маусым нөмірі | түпнұсқа атауы | сурет | сурет сипаттамасы | шоураннер | басты рөлдерде | модуль | ел | сериялар саны | арна | басталу күні | аяқталу күні | DVD-де шығу күні | түсірілімнің басталу күні | түсірілімнің аяқталу күні | алдыңғы | келесі | сериялар тізімі }} <noinclude>{{doc}}</noinclude> 2q2unvgoy1x4qd99kqablhx46e8o8mw 3661578 3661576 2026-09-26T16:03:57Z Орел Карл 81620 3661578 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Инфобокс |дене_класс = vcard |үсті = {{#invoke:Телехикая маусымы|getInfoboxHeader|title={{{атауы|}}}|from={{{from|}}}}} |үсті_класс = fn org |үсті_стиль = background:#cddeff; font-weight:bold; |үсті2 = {{#invoke:Телехикая маусымы|getInfoboxSubHeader|season_number={{{маусым нөмірі|}}}|from={{{from|}}}}} |үсті_класс2 = nickname |үсті_стиль2 = background:#cddeff; font-weight:bold; |үсті3 = {{карточка/түпнұсқа атауы|{{{түпнұсқа атауы|}}}|from={{{from|}}}}} |сурет = {{wikidata|p18|{{{сурет|}}}|caption={{{сурет сипаттамасы|}}}|from={{{from|}}}}} |сурет_атауы = {{{сурет сипаттамасы|}}} |тақырыпша_стиль = background:#cddeff; |белгі1 = {{wikidata plural switch|P12795|{{{шоураннер|}}}|Шоураннер|Шоураннерлер|from={{{from|}}}}} |мәтін1 = {{{шоураннер|}}} |викидеректер1 = P12795 |белгі2 = Басты рөлдерде |мәтін2 = {{{басты рөлдерде|}}} |викидеректер2 = P161 |мәтін3 = {{{модуль|}}} |белгі4 = Ел |мәтін4 = {{{ел|}}} |викидеректер4 = P495 |белгі5 = Сериялар саны |мәтін5 = {{wikidata|P1113|{{{сериялар саны|}}}|from={{{from|}}}}} |тақырыпша6 = Шығарылым |белгі7 = Арна |мәтін7 = {{{арна|}}} |викидеректер7 = P449 |белгі8 = {{#ifeq: {{жойылған тегтер|{{delink|{{wikidata|P580|{{{басталу күні|}}}|from={{{from|}}}}}}}}} | {{жойылған тегтер|{{delink|{{wikidata|P582|{{{аяқталу күні|}}}|from={{{from|}}}}}}}}} |Премьера |Эфир }} |мәтін8 = {{#ifeq: {{жойылған тегтер|{{delink|{{wikidata|P580|{{{басталу күні|}}}|from={{{from|}}}}}}}}} | {{жойылған тегтер|{{delink|{{wikidata|P582|{{{аяқталу күні|}}}|from={{{from|}}}}}}}}} | {{wikidata|P580|{{{басталу күні|}}}|nolinks=true|from={{{from|}}}}} | {{диапазон дат|{{wikidata|P580|{{{басталу күні|}}}}}|{{#if: {{wikidata|P582|{{{аяқталу күні|}}}|from={{{from|}}}}} |{{wikidata|P582|{{{аяқталу күні|}}}|novalue={{нв}}|somevalue={{нв}}|from={{{from|}}}}} }}} }} |белгі9 = DVD-де шығу күні |мәтін9 = {{{DVD-де шығу күні|}}} |тақырыпша10 = Қосымша ақпарат |белгі11 = Түсірілім кезеңі |мәтін11 = {{#ifeq: {{жойылған тегтер|{{delink|{{wikidata|P2754[P580]|{{{түсірілімнің басталу күні|}}}|from={{{from|}}}}}}}}} | {{жойылған тегтер|{{delink|{{wikidata|P2754[P582]|{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}}|from={{{from|}}}}}}}}} | {{wikidata|P2754[P580]|{{{түсірілімнің басталу күні|}}}|nolinks=true|from={{{from|}}}}} | {{диапазон дат| {{wikidata|P2754[P580]|{{{түсірілімнің басталу күні|}}}}} | {{#if: {{wikidata|P2754[P582]|{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}}|from={{{from|}}}}} | {{wikidata|P2754[P582]|{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}}|novalue={{нв}}|somevalue={{нв}}|from={{{from|}}}}} }} }} }} |тақырыпша12 = Маусымдар хронологиясы |класс13 = infobox-table |мәтін13 = {{#if: {{#invoke:Телехикая маусымы|isPrevSeasonLinkValid|link={{{алдыңғы|}}}}} {{#invoke:Телехикая маусымы|isNextSeasonLinkValid|link={{{келесі|}}}}} | <table style="width:100%; padding:0; margin:0;"> <tr> <td style="width:50%; text-align:left;"> {{#if: {{#invoke:Телехикая маусымы|isPrevSeasonLinkValid|link={{{алдыңғы|}}}}} | ←&nbsp;'''Алдыңғы'''<br> {{#invoke:Телехикая маусымы|getPrevSeasonArticle|link={{{алдыңғы|}}}}} }} </td> <td style="width:50%; text-align:right;"> {{#if: {{#invoke:Телехикая маусымы|isNextSeasonLinkValid|link={{{келесі|}}}}} | '''Келесі'''&nbsp;→<br> {{#invoke:Телехикая маусымы|getNextSeasonArticle|link={{{келесі|}}}}} }} </td> </tr> </table> }} |асты = {{#invoke:Телехикая маусымы|getListOfEpisodes|link={{{сериялар тізімі|}}}|from={{{from|}}}}} }}{{#invoke:check for unknown parameters|check |unknown={{#if: {{NAMESPACE}} | |[[Санат:Телехикая маусымы үлгісінің белгісіз параметрлері бар беттер|_VALUE_]] }} |ignoreblank= |preview=<span class="error">«_VALUE_» — Телехикая маусымы үлгісінің белгісіз параметрі</span> |showblankpositional=1 |from |атауы |маусым нөмірі |түпнұсқа атауы |сурет |сурет сипаттамасы |шоураннер |басты рөлдерде |модуль |ел |сериялар саны |арна |басталу күні |аяқталу күні |DVD-де шығу күні |түсірілімнің басталу күні |түсірілімнің аяқталу күні |алдыңғы |келесі |сериялар тізімі }} <noinclude>{{doc}}</noinclude> c2i4z1eds17r047goiedzl9hb4fs5xi 3661596 3661578 2026-09-26T16:20:45Z Орел Карл 81620 3661596 wikitext text/x-wiki <includeonly> {{Инфобокс/Басы}} {{Инфобокс/Тақырып |{{{атауы|{{PAGENAME}}}}} |{{{түпнұсқа атауы|}}} |CCCCFF | |y }} {{Инфобокс/Сурет |{{{сурет|}}} |{{{сурет сипаттамасы|}}} |{{{сурет ені|250px}}} }} {{#if:{{{маусым нөмірі|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Маусымы |{{{маусым нөмірі}}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{шоураннер|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Шоураннер |{{{шоураннер}}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{басты рөлдерде|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Басты рөлдерде |{{{басты рөлдерде}}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{ел|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Ел |{{{ел}}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{сериялар саны|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Сериялар саны |{{{сериялар саны}}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{модуль|}}}| {{Инфобокс/Қосымша жол |{{{модуль}}} }} }} {{#if:{{{арна|}}}{{{басталу күні|}}}{{{аяқталу күні|}}}| {{Инфобокс/Тақырыпша |Хабар тарату |CCCCFF |y }} }} {{#if:{{{арна|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Телеарна |{{{арна}}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{басталу күні|}}}{{{аяқталу күні|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Таратылым кезеңі |{{{басталу күні|}}}{{#if:{{{аяқталу күні|}}}|&nbsp;— {{{аяқталу күні}}}|}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{DVD-де шығу күні|}}}| {{Инфобокс/Параметр |DVD-де шығу күні |{{{DVD-де шығу күні}}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{түсірілімнің басталу күні|}}}{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}}| {{Инфобокс/Тақырыпша |Қосымша ақпарат |CCCCFF |y }} }} {{#if:{{{түсірілімнің басталу күні|}}}{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Түсірілім кезеңі |{{{түсірілімнің басталу күні|}}}{{#if:{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}}|&nbsp;— {{{түсірілімнің аяқталу күні}}}|}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{алдыңғы|}}}{{{келесі|}}}| {{Инфобокс/Тақырыпша |Маусымдар хронологиясы |CCCCFF |y }} }} {{#if:{{{алдыңғы|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Алдыңғы маусым |← [[{{{алдыңғы}}}]] |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{келесі|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Келесі маусым |[[{{{келесі}}}]] → |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{сериялар тізімі|}}}| {{Инфобокс/Қосымша жол |[[{{{сериялар тізімі}}}|Сериялар тізімі]] }} }} {{Инфобокс/Өңдеу батырмасы |Телехикая маусымы |CCCCFF }} {{Инфобокс/Соңы}} </includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> qlhlkwwxpy7skgnss1mvsl6mq71hu08 3661615 3661596 2026-09-26T16:34:31Z Орел Карл 81620 3661615 wikitext text/x-wiki <includeonly> {{Инфобокс/Басы}} {{Инфобокс/Тақырып |{{{атауы|{{PAGENAME}}}}} |{{{түпнұсқа атауы|}}} |CCCCFF | |y }} {{Инфобокс/Сурет |{{{сурет|}}} |{{{сурет сипаттамасы|}}} |{{#if:{{{сурет ені|}}}|{{{сурет ені}}}|250px}} }} {{#if:{{{маусым нөмірі|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Маусым |{{{маусым нөмірі}}}-маусым |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{шоураннер|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Шоураннер |{{{шоураннер}}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{басты рөлдерде|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Басты рөлдерде |{{{басты рөлдерде}}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{ел|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Ел |{{{ел}}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{сериялар саны|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Сериялар саны |{{{сериялар саны}}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{модуль|}}}| {{Инфобокс/Қосымша жол |{{{модуль}}} }} }} {{#if:{{{арна|}}}{{{басталу күні|}}}{{{аяқталу күні|}}}| {{Инфобокс/Тақырыпша |Хабар тарату |CCCCFF |y }} }} {{#if:{{{арна|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Телеарна |{{{арна}}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{басталу күні|}}}{{{аяқталу күні|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Таратылым кезеңі |{{{басталу күні|}}}{{#if:{{{аяқталу күні|}}}|&nbsp;— {{{аяқталу күні}}}|}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{DVD-де шығу күні|}}}| {{Инфобокс/Параметр |DVD-де шығу күні |{{{DVD-де шығу күні}}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{түсірілімнің басталу күні|}}}{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}}| {{Инфобокс/Тақырыпша |Қосымша ақпарат |CCCCFF |y }} }} {{#if:{{{түсірілімнің басталу күні|}}}{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Түсірілім кезеңі |{{{түсірілімнің басталу күні|}}}{{#if:{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}}|&nbsp;— {{{түсірілімнің аяқталу күні}}}|}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{алдыңғы|}}}{{{келесі|}}}| {{Инфобокс/Тақырыпша |Маусымдар хронологиясы |CCCCFF |y }} }} {{#if:{{{алдыңғы|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Алдыңғы маусым |← [[{{{алдыңғы}}}|{{{алдыңғы атауы|Алдыңғы маусым}}}]] |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{келесі|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Келесі маусым |[[{{{келесі}}}|{{{келесі атауы|Келесі маусым}}}]] → |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{сериялар тізімі|}}}| {{Инфобокс/Қосымша жол |[[{{{сериялар тізімі}}}|Сериялар тізімі]] }} }} {{Инфобокс/Өңдеу батырмасы |Телехикая маусымы |CCCCFF }} {{Инфобокс/Соңы}} </includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> nktzfpxh6ug489o4ioa0wz1s4xqb8np 3661628 3661615 2026-09-26T16:44:08Z Орел Карл 81620 3661628 wikitext text/x-wiki <includeonly> {{Инфобокс/Басы}} {{Инфобокс/Тақырып |{{{атауы|{{PAGENAME}}}}} |{{{түпнұсқа атауы|}}} |CCCCFF | |y }} {{Инфобокс/Сурет |{{{сурет|}}} |{{{сурет сипаттамасы|}}} |{{#if:{{{сурет ені|}}}|{{{сурет ені}}}|250}} }} {{#if:{{{маусым нөмірі|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Маусым |{{{маусым нөмірі}}}-маусым |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{шоураннер|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Шоураннер |{{{шоураннер}}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{басты рөлдерде|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Басты рөлдерде |{{{басты рөлдерде}}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{ел|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Ел |{{{ел}}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{сериялар саны|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Сериялар саны |{{{сериялар саны}}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{модуль|}}}| {{Инфобокс/Қосымша жол |{{{модуль}}} }} }} {{#if:{{{арна|}}}{{{басталу күні|}}}{{{аяқталу күні|}}}| {{Инфобокс/Тақырыпша |Хабар тарату |CCCCFF |y }} }} {{#if:{{{арна|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Телеарна |{{{арна}}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{басталу күні|}}}{{{аяқталу күні|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Таратылым кезеңі |{{{басталу күні|}}}{{#if:{{{аяқталу күні|}}}|&nbsp;— {{{аяқталу күні}}}|}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{DVD-де шығу күні|}}}| {{Инфобокс/Параметр |DVD-де шығу күні |{{{DVD-де шығу күні}}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{түсірілімнің басталу күні|}}}{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}}| {{Инфобокс/Тақырыпша |Қосымша ақпарат |CCCCFF |y }} }} {{#if:{{{түсірілімнің басталу күні|}}}{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Түсірілім кезеңі |{{{түсірілімнің басталу күні|}}}{{#if:{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}}|&nbsp;— {{{түсірілімнің аяқталу күні}}}|}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{алдыңғы|}}}{{{келесі|}}}| {{Инфобокс/Тақырыпша |Маусымдар хронологиясы |CCCCFF |y }} }} {{#if:{{{алдыңғы|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Алдыңғы маусым |← [[{{{алдыңғы}}}|{{{алдыңғы атауы|Алдыңғы маусым}}}]] |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{келесі|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Келесі маусым |[[{{{келесі}}}|{{{келесі атауы|Келесі маусым}}}]] → |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{сериялар тізімі|}}}| {{Инфобокс/Қосымша жол |[[{{{сериялар тізімі}}}|Сериялар тізімі]] }} }} {{Инфобокс/Өңдеу батырмасы |Телехикая маусымы |CCCCFF }} {{Инфобокс/Соңы}} </includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> lnlas05q7k0rezk4yemzbq9hkt1axh1 3661633 3661628 2026-09-26T16:46:48Z Орел Карл 81620 3661633 wikitext text/x-wiki <includeonly> {{Инфобокс/Басы}} {{Инфобокс/Тақырып |{{{атауы|{{PAGENAME}}}}} |{{{түпнұсқа атауы|}}} |CCCCFF | |y }} {{#if:{{{сурет|}}}| {{Инфобокс/Параметр | <div style="text-align:center;">[[Сурет:{{{сурет}}}|{{#if:{{{сурет ені|}}}|{{{сурет ені}}}px|250px}}|{{{сурет сипаттамасы|}}}]]</div> }} }} {{#if:{{{маусым нөмірі|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Маусым |{{{маусым нөмірі}}}-маусым |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{шоураннер|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Шоураннер |{{{шоураннер}}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{басты рөлдерде|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Басты рөлдерде |{{{басты рөлдерде}}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{ел|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Ел |{{{ел}}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{сериялар саны|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Сериялар саны |{{{сериялар саны}}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{модуль|}}}| {{Инфобокс/Қосымша жол |{{{модуль}}} }} }} {{#if:{{{арна|}}}{{{басталу күні|}}}{{{аяқталу күні|}}}| {{Инфобокс/Тақырыпша |Хабар тарату |CCCCFF |y }} }} {{#if:{{{арна|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Телеарна |{{{арна}}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{басталу күні|}}}{{{аяқталу күні|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Таратылым кезеңі |{{{басталу күні|}}}{{#if:{{{аяқталу күні|}}}|&nbsp;— {{{аяқталу күні}}}|}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{DVD-де шығу күні|}}}| {{Инфобокс/Параметр |DVD-де шығу күні |{{{DVD-де шығу күні}}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{түсірілімнің басталу күні|}}}{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}}| {{Инфобокс/Тақырыпша |Қосымша ақпарат |CCCCFF |y }} }} {{#if:{{{түсірілімнің басталу күні|}}}{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Түсірілім кезеңі |{{{түсірілімнің басталу күні|}}}{{#if:{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}}|&nbsp;— {{{түсірілімнің аяқталу күні}}}|}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{алдыңғы|}}}{{{келесі|}}}| {{Инфобокс/Тақырыпша |Маусымдар хронологиясы |CCCCFF |y }} }} {{#if:{{{алдыңғы|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Алдыңғы маусым |← [[{{{алдыңғы}}}|{{{алдыңғы атауы|Алдыңғы маусым}}}]] |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{келесі|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Келесі маусым |[[{{{келесі}}}|{{{келесі атауы|Келесі маусым}}}]] → |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{сериялар тізімі|}}}| {{Инфобокс/Қосымша жол |[[{{{сериялар тізімі}}}|Сериялар тізімі]] }} }} {{Инфобокс/Өңдеу батырмасы |Телехикая маусымы |CCCCFF }} {{Инфобокс/Соңы}} </includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> jeh4l5bdsttma43csal0orn57fodq34 3661643 3661633 2026-09-26T16:52:34Z Орел Карл 81620 3661643 wikitext text/x-wiki <includeonly> {{Инфобокс/Басы}} {{Инфобокс/Тақырып |{{{атауы|{{PAGENAME}}}}} |{{{түпнұсқа атауы|}}} |CCCCFF | |y }} {{Инфобокс/Сурет |{{{сурет|}}} |{{{сурет сипаттамасы|}}} |{{#if:{{{сурет ені|}}}|{{{сурет ені}}}|250}} }} {{#if:{{{маусым нөмірі|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Маусым |{{{маусым нөмірі}}}-маусым |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{шоураннер|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Шоураннер |{{{шоураннер}}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{басты рөлдерде|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Басты рөлдерде |{{{басты рөлдерде}}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{ел|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Ел |{{{ел}}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{сериялар саны|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Сериялар саны |{{{сериялар саны}}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{модуль|}}}| {{Инфобокс/Қосымша жол |{{{модуль}}} }} }} {{#if:{{{арна|}}}{{{басталу күні|}}}{{{аяқталу күні|}}}| {{Инфобокс/Тақырыпша |Хабар тарату |CCCCFF |y }} }} {{#if:{{{арна|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Телеарна |{{{арна}}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{басталу күні|}}}{{{аяқталу күні|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Таратылым кезеңі |{{{басталу күні|}}}{{#if:{{{аяқталу күні|}}}|&nbsp;— {{{аяқталу күні}}}|}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{DVD-де шығу күні|}}}| {{Инфобокс/Параметр |DVD-де шығу күні |{{{DVD-де шығу күні}}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{түсірілімнің басталу күні|}}}{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}}| {{Инфобокс/Тақырыпша |Қосымша ақпарат |CCCCFF |y }} }} {{#if:{{{түсірілімнің басталу күні|}}}{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Түсірілім кезеңі |{{{түсірілімнің басталу күні|}}}{{#if:{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}}|&nbsp;— {{{түсірілімнің аяқталу күні}}}|}} |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{алдыңғы|}}}{{{келесі|}}}| {{Инфобокс/Тақырыпша |Маусымдар хронологиясы |CCCCFF |y }} }} {{#if:{{{алдыңғы|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Алдыңғы маусым |← [[{{{алдыңғы}}}|{{{алдыңғы атауы|Алдыңғы маусым}}}]] |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{келесі|}}}| {{Инфобокс/Параметр |Келесі маусым |[[{{{келесі}}}|{{{келесі атауы|Келесі маусым}}}]] → |6=right |7=F9F9F9 }} }} {{#if:{{{сериялар тізімі|}}}| {{Инфобокс/Қосымша жол |[[{{{сериялар тізімі}}}|Сериялар тізімі]] }} }} {{Инфобокс/Өңдеу батырмасы |Телехикая маусымы |CCCCFF }} {{Инфобокс/Соңы}} </includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> lnlas05q7k0rezk4yemzbq9hkt1axh1 3661646 3661643 2026-09-26T16:54:54Z Орел Карл 81620 3661646 wikitext text/x-wiki <includeonly> {{Инфобокс |үсті = {{{атауы|{{PAGENAME}}}}} |үсті_стиль = background:#CCCCFF; font-weight:bold; |үсті2 = {{{түпнұсқа атауы|}}} |үсті_класс2 = nickname; <!-- НЕГІЗГІ СУРЕТ --> |сурет = {{#if:{{{сурет|}}} | [[Сурет:{{{сурет}}}|{{#if:{{{сурет ені|}}}|{{{сурет ені}}}|250}}px|{{{сурет сипаттамасы|}}}]] }} |сурет_атауы = {{{сурет сипаттамасы|}}} <!-- НЕГІЗГІ АҚПАРАТ --> |белгі1 = {{#if:{{{маусым нөмірі|}}}|Маусым}} |мәтін1 = {{#if:{{{маусым нөмірі|}}}|{{{маусым нөмірі}}}-маусым}} |белгі2 = {{#if:{{{шоураннер|}}}|Шоураннер}} |мәтін2 = {{{шоураннер|}}} |белгі3 = {{#if:{{{басты рөлдерде|}}}|Басты рөлдерде}} |мәтін3 = {{{басты рөлдерде|}}} |белгі4 = {{#if:{{{ел|}}}|Ел}} |мәтін4 = {{{ел|}}} |белгі5 = {{#if:{{{сериялар саны|}}}|Сериялар саны}} |мәтін5 = {{{сериялар саны|}}} |мәтін6 = {{{модуль|}}} <!-- ХАБАР ТАРАТУ --> |тақырыпша7 = {{#if:{{{арна|}}}{{{басталу күні|}}}{{{аяқталу күні|}}} |Хабар тарату }} |белгі8 = {{#if:{{{арна|}}}|Телеарна}} |мәтін8 = {{{арна|}}} |белгі9 = {{#if:{{{басталу күні|}}}{{{аяқталу күні|}}}|Таратылым кезеңі}} |мәтін9 = {{{басталу күні|}}}{{#if:{{{аяқталу күні|}}}|&nbsp;— {{{аяқталу күні}}}|}} |белгі10 = {{#if:{{{DVD-де шығу күні|}}}|DVD-де шығу күні}} |мәтін10 = {{{DVD-де шығу күні|}}} <!-- ҚОСЫМША АҚПАРАТ --> |тақырыпша11 = {{#if:{{{түсірілімнің басталу күні|}}}{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}} |Қосымша ақпарат }} |белгі12 = {{#if:{{{түсірілімнің басталу күні|}}}{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}}|Түсірілім кезеңі}} |мәтін12 = {{{түсірілімнің басталу күні|}}}{{#if:{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}}|&nbsp;— {{{түсірілімнің аяқталу күні}}}|}} <!-- ХРОНОЛОГИЯ --> |тақырыпша13 = {{#if:{{{алдыңғы|}}}{{{келесі|}}}|Маусымдар хронологиясы}} |мәтін14 = {{#if:{{{алдыңғы|}}} | ←&nbsp;'''Алдыңғы'''<br> [[{{{алдыңғы}}}|{{{алдыңғы атауы|Алдыңғы маусым}}}]] }} {{#if:{{{келесі|}}} | '''Келесі'''&nbsp;→<br> [[{{{келесі}}}|{{{келесі атауы|Келесі маусым}}}]] }} <!-- СЕРИЯЛАР ТІЗІМІ --> |асты = {{#if:{{{сериялар тізімі|}}} | [[{{{сериялар тізімі}}}|Сериялар тізімі]] }} |асты_стиль = background:#CCCCFF; text-align:center; }}</includeonly> <noinclude> {{doc}} </noinclude> em2loorgvrogdjn9vv1ho26brhjsy3k 3661651 3661646 2026-09-26T17:00:23Z Орел Карл 81620 3661651 wikitext text/x-wiki <includeonly> {{Инфобокс <!-- АТАУЫ --> |үсті = {{{атауы|{{PAGENAME}}}}} |үсті_стиль = background:#CCCCFF; font-weight:bold; <!-- МАУСЫМНЫҢ НӨМІРІ --> |үсті2 = {{#if:{{{маусым нөмірі|}}}|{{{маусым нөмірі}}}-маусым}} |үсті_стиль2 = background:#CCCCFF; font-weight:bold; |үсті_класс2 = infobox-header; <!-- ТҮПНҰСҚА АТАУЫ --> |үсті3 = {{{түпнұсқа атауы|}}} |үсті_класс3 = nickname; <!-- НЕГІЗГІ СУРЕТ --> |сурет = {{#if:{{{сурет|}}} | [[Сурет:{{{сурет}}}|{{#if:{{{сурет ені|}}}|{{{сурет ені}}}|250}}px|{{{сурет сипаттамасы|}}}]] }} |сурет_атауы = {{{сурет сипаттамасы|}}} <!-- НЕГІЗГІ АҚПАРАТ --> |белгі1 = {{#if:{{{шоураннер|}}}|Шоураннер}} |мәтін1 = {{{шоураннер|}}} |белгі2 = {{#if:{{{басты рөлдерде|}}}|Басты рөлдерде}} |мәтін2 = {{{басты рөлдерде|}}} |белгі3 = {{#if:{{{ел|}}}|Ел}} |мәтін3 = {{{ел|}}} |белгі4 = {{#if:{{{сериялар саны|}}}|Сериялар саны}} |мәтін4 = {{{сериялар саны|}}} |мәтін5 = {{{модуль|}}} <!-- ХАБАР ТАРАТУ --> |тақырыпша6 = {{#if:{{{арна|}}}{{{басталу күні|}}}{{{аяқталу күні|}}} |Хабар тарату }} |белгі7 = {{#if:{{{арна|}}}|Телеарна}} |мәтін7 = {{{арна|}}} |белгі8 = {{#if:{{{басталу күні|}}}{{{аяқталу күні|}}}|Таратылым кезеңі}} |мәтін8 = {{{басталу күні|}}}{{#if:{{{аяқталу күні|}}}|&nbsp;— {{{аяқталу күні}}}|}} |белгі9 = {{#if:{{{DVD-де шығу күні|}}}|DVD-де шығу күні}} |мәтін9 = {{{DVD-де шығу күні|}}} <!-- ҚОСЫМША АҚПАРАТ --> |тақырыпша10 = {{#if:{{{түсірілімнің басталу күні|}}}{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}} |Қосымша ақпарат }} |белгі11 = {{#if:{{{түсірілімнің басталу күні|}}}{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}}|Түсірілім кезеңі}} |мәтін11 = {{{түсірілімнің басталу күні|}}}{{#if:{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}}|&nbsp;— {{{түсірілімнің аяқталу күні}}}|}} <!-- ХРОНОЛОГИЯ --> |тақырыпша12 = {{#if:{{{алдыңғы|}}}{{{келесі|}}}|Маусымдар хронологиясы}} |мәтін13 = {{#if:{{{алдыңғы|}}} | ←&nbsp;'''Алдыңғы'''<br> [[{{{алдыңғы}}}|{{{алдыңғы атауы|Алдыңғы маусым}}}]] }} {{#if:{{{келесі|}}} | '''Келесі'''&nbsp;→<br> [[{{{келесі}}}|{{{келесі атауы|Келесі маусым}}}]] }} <!-- СЕРИЯЛАР ТІЗІМІ --> |асты = {{#if:{{{сериялар тізімі|}}} | [[{{{сериялар тізімі}}}|Сериялар тізімі]] }} |асты_стиль = background:#CCCCFF; text-align:center; }} </includeonly> <noinclude> {{doc}} </noinclude> nbydah9ac8saourseec6no3vo62sp64 3661653 3661651 2026-09-26T17:03:32Z Орел Карл 81620 3661653 wikitext text/x-wiki <includeonly> {{Инфобокс <!-- АТАУЫ --> |тақырыпша_стиль = background:#cddeff; |үсті = {{{атауы|{{PAGENAME}}}}} |үсті_стиль = background:#CCCCFF; font-weight:bold; <!-- МАУСЫМНЫҢ НӨМІРІ --> |үсті2 = {{#if:{{{маусым нөмірі|}}}|{{{маусым нөмірі}}}-маусым}} |үсті_стиль2 = background:#CCCCFF; font-weight:bold; |үсті_класс2 = infobox-header; <!-- ТҮПНҰСҚА АТАУЫ --> |үсті3 = {{{түпнұсқа атауы|}}} |үсті_класс3 = nickname; <!-- НЕГІЗГІ СУРЕТ --> |сурет = {{#if:{{{сурет|}}} | [[Сурет:{{{сурет}}}|{{#if:{{{сурет ені|}}}|{{{сурет ені}}}|250}}px|{{{сурет сипаттамасы|}}}]] }} |сурет_атауы = {{{сурет сипаттамасы|}}} <!-- НЕГІЗГІ АҚПАРАТ --> |белгі1 = {{#if:{{{шоураннер|}}}|Шоураннер}} |мәтін1 = {{{шоураннер|}}} |белгі2 = {{#if:{{{басты рөлдерде|}}}|Басты рөлдерде}} |мәтін2 = {{{басты рөлдерде|}}} |белгі3 = {{#if:{{{ел|}}}|Ел}} |мәтін3 = {{{ел|}}} |белгі4 = {{#if:{{{сериялар саны|}}}|Сериялар саны}} |мәтін4 = {{{сериялар саны|}}} |мәтін5 = {{{модуль|}}} <!-- ХАБАР ТАРАТУ --> |тақырыпша6 = {{#if:{{{арна|}}}{{{басталу күні|}}}{{{аяқталу күні|}}} |Хабар тарату }} |белгі7 = {{#if:{{{арна|}}}|Телеарна}} |мәтін7 = {{{арна|}}} |белгі8 = {{#if:{{{басталу күні|}}}{{{аяқталу күні|}}}|Таратылым кезеңі}} |мәтін8 = {{{басталу күні|}}}{{#if:{{{аяқталу күні|}}}|&nbsp;— {{{аяқталу күні}}}|}} |белгі9 = {{#if:{{{DVD-де шығу күні|}}}|DVD-де шығу күні}} |мәтін9 = {{{DVD-де шығу күні|}}} <!-- ҚОСЫМША АҚПАРАТ --> |тақырыпша10 = {{#if:{{{түсірілімнің басталу күні|}}}{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}} |Қосымша ақпарат }} |белгі11 = {{#if:{{{түсірілімнің басталу күні|}}}{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}}|Түсірілім кезеңі}} |мәтін11 = {{{түсірілімнің басталу күні|}}}{{#if:{{{түсірілімнің аяқталу күні|}}}|&nbsp;— {{{түсірілімнің аяқталу күні}}}|}} <!-- ХРОНОЛОГИЯ --> |тақырыпша12 = {{#if:{{{алдыңғы|}}}{{{келесі|}}}|Маусымдар хронологиясы}} |мәтін13 = {{#if:{{{алдыңғы|}}} | ←&nbsp;'''Алдыңғы'''<br> [[{{{алдыңғы}}}|{{{алдыңғы атауы|Алдыңғы маусым}}}]] }} {{#if:{{{келесі|}}} | '''Келесі'''&nbsp;→<br> [[{{{келесі}}}|{{{келесі атауы|Келесі маусым}}}]] }} <!-- СЕРИЯЛАР ТІЗІМІ --> |асты = {{#if:{{{сериялар тізімі|}}} | [[{{{сериялар тізімі}}}|Сериялар тізімі]] }} |асты_стиль = background:#CCCCFF; text-align:center; }} </includeonly> <noinclude> {{doc}} </noinclude> fxmie0vl4xqca6tv2wbhfo941t6qrre 0 787245 3661579 2026-09-26T16:07:40Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Шолабай діни-тұрмыстық кешені''' — [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]]ндағы XIX-ХХ ғасырдың басындағы тарих және мәдениет, археология және сәулет ескерткіші. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы сәулеті]] 3661579 wikitext text/x-wiki '''Шолабай діни-тұрмыстық кешені''' — [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]]ндағы XIX-ХХ ғасырдың басындағы тарих және мәдениет, археология және сәулет ескерткіші. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы сәулеті]] rbk7mgpidpmfqzlhta5y0huf4q6k7vt 3661581 3661579 2026-09-26T16:08:19Z Мағыпар 100137 «[[Санат:Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері|Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]]» деген санатты қосты ([[УП:HOTCAT|HotCat]] құралының көмегімен) 3661581 wikitext text/x-wiki '''Шолабай діни-тұрмыстық кешені''' — [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]]ндағы XIX-ХХ ғасырдың басындағы тарих және мәдениет, археология және сәулет ескерткіші. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы сәулеті]] [[Санат:Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] 1pkjrno0j8ugbtq1w4htw5jwheort5l 3661584 3661581 2026-09-26T16:10:29Z Мағыпар 100137 толықтыру 3661584 wikitext text/x-wiki '''Шолабай діни-тұрмыстық кешені''' — [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]]ндағы XIX-ХХ ғасырдың басындағы тарих және мәдениет, археология және сәулет ескерткіші. == Орналасқан орны == Жылыой ауданы, [[Құлсары]] қаласынан шығыс-оңтүстік-шығысқа қарай 132 км қашықтықта Желтау тауында. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы сәулеті]] [[Санат:Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] f4dyftpmb966x1q5c98b1798xfxlhln 3661592 3661584 2026-09-26T16:16:59Z Мағыпар 100137 3661592 wikitext text/x-wiki '''Шолабай діни-тұрмыстық кешені''' — [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]]ндағы XIX-ХХ ғасырдың басындағы тарих және мәдениет, археология және сәулет ескерткіші. Кешенді 2004 жылы С.Е.Әжіғали бастаған Батыс Қазақстандық этноархеологиялық экспедициясы зерттеп, анықтаған. == Орналасқан орны == Жылыой ауданы, [[Құлсары]] қаласынан шығыс-оңтүстік-шығысқа қарай 132 км қашықтықта Желтау тауында. == Кезеңі == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы сәулеті]] [[Санат:Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] pj1pl6wmpy9ulzz5ijx3ggha94obkjk 3661605 3661592 2026-09-26T16:26:28Z Мағыпар 100137 толықтыру 3661605 wikitext text/x-wiki '''Шолабай діни-тұрмыстық кешені''' — [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]]ндағы XIX-ХХ ғасырдың басындағы тарих және мәдениет, археология және сәулет ескерткіші. Кешенді 2004 жылы С.Е.Әжіғали бастаған Батыс Қазақстандық этноархеологиялық экспедициясы зерттеп, анықтаған. == Орналасқан орны == Жылыой ауданы, [[Құлсары]] қаласынан шығыс-оңтүстік-шығысқа қарай 132 км қашықтықта Желтау тауында. == Сипаттамасы == Кешеннің аймағы шамамен 500×750 м, бес топтан құрылады: 1 топ — негізгі қоныс (мешіт,тұрғын үйлер және мал қоралары) - кешеннің орталық бөлігінде,екі сайдын ортасында орналасқан. Оған құз шетіне параллель орналасқан созылыңқы құрылым сипаты тән. Қоныстың орталық бөлігінде мешіт орналасқан. Ол аулалары біріккен бөлек құрылыстар тобын құрайды. Жақын манда ауласы бар бірнеше бөлмелі тұрғын үй, үш мал ұстайтын қора және бақылау пунктіне ұқсас бір бөлмелі құрылыс орны орналасқан.<br /> Кешен үш жағынан үстірт кемерімен тұйықталып, ал оңтүстік жағынан шоқымен коршалған табиғаты көркем жерде орналасқан. Табиғат жағдайы бұл жерді суық солтүстік желдерінен қорғап, амфитеатр секілді әсер қалдырады. Бұл жерде қоныстың қалыптасуына тұщы су көзінің болуы, бай флорасы мен фаунасы, сондай-ақ, қазақтың адай руының көшетін торапты жолы бойында орналасу факторлары себепші болған. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы сәулеті]] [[Санат:Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] 6b8z4gok973zpdur6xdh767b4yoh8gn 3661607 3661605 2026-09-26T16:28:01Z Мағыпар 100137 /* Сипаттамасы */ толықтыру 3661607 wikitext text/x-wiki '''Шолабай діни-тұрмыстық кешені''' — [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]]ндағы XIX-ХХ ғасырдың басындағы тарих және мәдениет, археология және сәулет ескерткіші. Кешенді 2004 жылы С.Е.Әжіғали бастаған Батыс Қазақстандық этноархеологиялық экспедициясы зерттеп, анықтаған. == Орналасқан орны == Жылыой ауданы, [[Құлсары]] қаласынан шығыс-оңтүстік-шығысқа қарай 132 км қашықтықта Желтау тауында. == Сипаттамасы == Кешеннің аймағы шамамен 500×750 м, бес топтан құрылады: 1 топ — негізгі қоныс (мешіт,тұрғын үйлер және мал қоралары) - кешеннің орталық бөлігінде,екі сайдын ортасында орналасқан. Оған құз шетіне параллель орналасқан созылыңқы құрылым сипаты тән. Қоныстың орталық бөлігінде мешіт орналасқан. Ол аулалары біріккен бөлек құрылыстар тобын құрайды. Жақын манда ауласы бар бірнеше бөлмелі тұрғын үй, үш мал ұстайтын қора және бақылау пунктіне ұқсас бір бөлмелі құрылыс орны орналасқан.<br /> Кешен үш жағынан үстірт кемерімен тұйықталып, ал оңтүстік жағынан шоқымен коршалған табиғаты көркем жерде орналасқан. Табиғат жағдайы бұл жерді суық солтүстік желдерінен қорғап, амфитеатр секілді әсер қалдырады. Бұл жерде қоныстың қалыптасуына тұщы су көзінің болуы, бай флорасы мен фаунасы, сондай-ақ, қазақтың адай руының көшетін торапты жолы бойында орналасу факторлары себепші болған. Құрылымдық және композициялық қарым-қатынасында өзіндік ерекшеліктер бар. Оның ғимарат құрылыстары үстірттің шетіне немесе террасада, қабірлер — тау жотасында орналасқан. Бірегей ансамбльдің көркемдік құрылысы оның белдеулерімен анықталады. Салынған үйлер ғимараттары негізінен сәклі типінде тұрғызылған. Қорымдағы бейіттер тастан қаланған құлпытастармен, қойтастармен безендірілген, тастан сағанатамдар мен мазарлар салынған. Бұл - XVIII ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың басындағы қазақ сәулеті мен сәулет өнерінің жарқын үлгісі болып табылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы сәулеті]] [[Санат:Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] 5xd1mq0m1w50r0x3chjl856pduayu9h 3661613 3661607 2026-09-26T16:33:35Z Мағыпар 100137 толықтыру 3661613 wikitext text/x-wiki '''Шолабай діни-тұрмыстық кешені''' — [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]]ндағы XIX-ХХ ғасырдың басындағы тарих және мәдениет, археология және сәулет ескерткіші. Кешенді 2004 жылы С.Е.Әжіғали бастаған Батыс Қазақстандық этноархеологиялық экспедициясы зерттеп, анықтаған. == Орналасқан орны == Жылыой ауданы, [[Құлсары]] қаласынан шығыс-оңтүстік-шығысқа қарай 132 км қашықтықта Желтау тауында. == Кезеңі == Шолабай діни — тұрмыстық кешені — ХІХ-ХХ ғасырларға жатады. == Сипаттамасы == Кешеннің аймағы шамамен 500×750 м, бес бөліктен құрылады: 1 топ — негізгі қоныс (мешіт,тұрғын үйлер және мал қоралары) — кешеннің орталық бөлігінде,екі сайдын ортасында орналасқан. Оған құз шетіне параллель орналасқан созылыңқы құрылым сипаты тән. Қоныстың орталық бөлігінде мешіт орналасқан. Ол аулалары біріккен бөлек құрылыстар тобын құрайды. Жақын манда ауласы бар бірнеше бөлмелі тұрғын үй, үш мал ұстайтын қора және бақылау пунктіне ұқсас бір бөлмелі құрылыс орны орналасқан.<br /> Кешен үш жағынан үстірт кемерімен тұйықталып, ал оңтүстік жағынан шоқымен коршалған табиғаты көркем жерде орналасқан. Табиғат жағдайы бұл жерді суық солтүстік желдерінен қорғап, амфитеатр секілді әсер қалдырады. Бұл жерде қоныстың қалыптасуына тұщы су көзінің болуы, бай флорасы мен фаунасы, сондай-ақ, қазақтың адай руының көшетін торапты жолы бойында орналасу факторлары себепші болған. Құрылымдық және композициялық қарым-қатынасында өзіндік ерекшеліктер бар. Оның ғимарат құрылыстары үстірттің шетіне немесе террасада, қабірлер — тау жотасында орналасқан. Бірегей ансамбльдің көркемдік құрылысы оның белдеулерімен анықталады. Салынған үйлер ғимараттары негізінен сәклі типінде тұрғызылған. Қорымдағы бейіттер тастан қаланған құлпытастармен, қойтастармен безендірілген, тастан сағанатамдар мен мазарлар салынған. Бұл - XVIII ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың басындағы қазақ сәулеті мен сәулет өнерінің жарқын үлгісі болып табылады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы сәулеті]] [[Санат:Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] 8no3fps571sopn0jlfwfwoahavi9r8w 3661622 3661613 2026-09-26T16:37:36Z Мағыпар 100137 /* Сипаттамасы */ дереккөз 3661622 wikitext text/x-wiki '''Шолабай діни-тұрмыстық кешені''' — [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]]ндағы XIX-ХХ ғасырдың басындағы тарих және мәдениет, археология және сәулет ескерткіші. Кешенді 2004 жылы С.Е.Әжіғали бастаған Батыс Қазақстандық этноархеологиялық экспедициясы зерттеп, анықтаған. == Орналасқан орны == Жылыой ауданы, [[Құлсары]] қаласынан шығыс-оңтүстік-шығысқа қарай 132 км қашықтықта Желтау тауында. == Кезеңі == Шолабай діни — тұрмыстық кешені — ХІХ-ХХ ғасырларға жатады. == Сипаттамасы == Кешеннің аймағы шамамен 500×750 м, бес бөліктен құрылады: 1 топ — негізгі қоныс (мешіт,тұрғын үйлер және мал қоралары) — кешеннің орталық бөлігінде,екі сайдын ортасында орналасқан. Оған құз шетіне параллель орналасқан созылыңқы құрылым сипаты тән. Қоныстың орталық бөлігінде мешіт орналасқан. Ол аулалары біріккен бөлек құрылыстар тобын құрайды. Жақын манда ауласы бар бірнеше бөлмелі тұрғын үй, үш мал ұстайтын қора және бақылау пунктіне ұқсас бір бөлмелі құрылыс орны орналасқан.<br /> Кешен үш жағынан үстірт кемерімен тұйықталып, ал оңтүстік жағынан шоқымен коршалған табиғаты көркем жерде орналасқан. Табиғат жағдайы бұл жерді суық солтүстік желдерінен қорғап, амфитеатр секілді әсер қалдырады. Бұл жерде қоныстың қалыптасуына тұщы су көзінің болуы, бай флорасы мен фаунасы, сондай-ақ, қазақтың адай руының көшетін торапты жолы бойында орналасу факторлары себепші болған. Құрылымдық және композициялық қарым-қатынасында өзіндік ерекшеліктер бар. Оның ғимарат құрылыстары үстірттің шетіне немесе террасада, қабірлер — тау жотасында орналасқан. Бірегей ансамбльдің көркемдік құрылысы оның белдеулерімен анықталады. Салынған үйлер ғимараттары негізінен сәклі типінде тұрғызылған. Қорымдағы бейіттер тастан қаланған құлпытастармен, қойтастармен безендірілген, тастан сағанатамдар мен мазарлар салынған. Бұл - XVIII ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың басындағы қазақ сәулеті мен сәулет өнерінің жарқын үлгісі болып табылады.<ref>{{кітап|авторы= Аманғали Әміржанұлы/|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Шолабай діни-тұрмыстық кешені|шынайы атауы =|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Атырау |баспасы=Атырау университетінің баспа орталығы |жыл= 2022|томы= |беттері=38-39 |барлық беті= |сериясы= |isbn=978-601-7810-80-9|тиражы=500 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы сәулеті]] [[Санат:Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] p2sqkdw2x0k256ue9knsub2um9y67is 3661623 3661622 2026-09-26T16:39:49Z Мағыпар 100137 /* Кезеңі */ дереккөз 3661623 wikitext text/x-wiki '''Шолабай діни-тұрмыстық кешені''' — [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]]ндағы XIX-ХХ ғасырдың басындағы тарих және мәдениет, археология және сәулет ескерткіші. Кешенді 2004 жылы С.Е.Әжіғали бастаған Батыс Қазақстандық этноархеологиялық экспедициясы зерттеп, анықтаған. == Орналасқан орны == Жылыой ауданы, [[Құлсары]] қаласынан шығыс-оңтүстік-шығысқа қарай 132 км қашықтықта Желтау тауында. == Кезеңі == Шолабай діни — тұрмыстық кешені — ХІХ-ХХ ғасырларға жатады.<ref>{{citeweb|url=https://atamura-zhmuzei.kz/?page_id=2475#:~:text=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%20%D0%B4%D1%96%D0%BD%D0%B8%20%E2%80%94%20%D1%82%D2%B1%D1%80%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%20%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D1%96,%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D1%82%D1%8B%D0%BF%20%D0%B6%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%2C%205%20%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%20%D1%82%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B|title=Тарихи-мәдени ескерткіштер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Сипаттамасы == Кешеннің аймағы шамамен 500×750 м, бес бөліктен құрылады: 1 топ — негізгі қоныс (мешіт,тұрғын үйлер және мал қоралары) — кешеннің орталық бөлігінде,екі сайдын ортасында орналасқан. Оған құз шетіне параллель орналасқан созылыңқы құрылым сипаты тән. Қоныстың орталық бөлігінде мешіт орналасқан. Ол аулалары біріккен бөлек құрылыстар тобын құрайды. Жақын манда ауласы бар бірнеше бөлмелі тұрғын үй, үш мал ұстайтын қора және бақылау пунктіне ұқсас бір бөлмелі құрылыс орны орналасқан.<br /> Кешен үш жағынан үстірт кемерімен тұйықталып, ал оңтүстік жағынан шоқымен коршалған табиғаты көркем жерде орналасқан. Табиғат жағдайы бұл жерді суық солтүстік желдерінен қорғап, амфитеатр секілді әсер қалдырады. Бұл жерде қоныстың қалыптасуына тұщы су көзінің болуы, бай флорасы мен фаунасы, сондай-ақ, қазақтың адай руының көшетін торапты жолы бойында орналасу факторлары себепші болған. Құрылымдық және композициялық қарым-қатынасында өзіндік ерекшеліктер бар. Оның ғимарат құрылыстары үстірттің шетіне немесе террасада, қабірлер — тау жотасында орналасқан. Бірегей ансамбльдің көркемдік құрылысы оның белдеулерімен анықталады. Салынған үйлер ғимараттары негізінен сәклі типінде тұрғызылған. Қорымдағы бейіттер тастан қаланған құлпытастармен, қойтастармен безендірілген, тастан сағанатамдар мен мазарлар салынған. Бұл - XVIII ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың басындағы қазақ сәулеті мен сәулет өнерінің жарқын үлгісі болып табылады.<ref>{{кітап|авторы= Аманғали Әміржанұлы/|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Шолабай діни-тұрмыстық кешені|шынайы атауы =|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Атырау |баспасы=Атырау университетінің баспа орталығы |жыл= 2022|томы= |беттері=38-39 |барлық беті= |сериясы= |isbn=978-601-7810-80-9|тиражы=500 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы сәулеті]] [[Санат:Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] 3whlov9lo8v14k1ss4kiz44ewdmw6n1 3661625 3661623 2026-09-26T16:40:56Z Мағыпар 100137 /* Орналасқан орны */ дереккөз 3661625 wikitext text/x-wiki '''Шолабай діни-тұрмыстық кешені''' — [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]]ндағы XIX-ХХ ғасырдың басындағы тарих және мәдениет, археология және сәулет ескерткіші. Кешенді 2004 жылы С.Е.Әжіғали бастаған Батыс Қазақстандық этноархеологиялық экспедициясы зерттеп, анықтаған. == Орналасқан орны == Жылыой ауданы, [[Құлсары]] қаласынан шығыс-оңтүстік-шығысқа қарай 132 км қашықтықта Желтау тауында.<ref>{{citeweb|url=https://map.visitatyrau.kz/index-info.php?id_marker=15|title=Шолабай діни-тұрмыстық кешені|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Кезеңі == Шолабай діни — тұрмыстық кешені — ХІХ-ХХ ғасырларға жатады.<ref>{{citeweb|url=https://atamura-zhmuzei.kz/?page_id=2475#:~:text=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%20%D0%B4%D1%96%D0%BD%D0%B8%20%E2%80%94%20%D1%82%D2%B1%D1%80%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%20%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D1%96,%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D1%82%D1%8B%D0%BF%20%D0%B6%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%2C%205%20%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%20%D1%82%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B|title=Тарихи-мәдени ескерткіштер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Сипаттамасы == Кешеннің аймағы шамамен 500×750 м, бес бөліктен құрылады: 1 топ — негізгі қоныс (мешіт,тұрғын үйлер және мал қоралары) — кешеннің орталық бөлігінде,екі сайдын ортасында орналасқан. Оған құз шетіне параллель орналасқан созылыңқы құрылым сипаты тән. Қоныстың орталық бөлігінде мешіт орналасқан. Ол аулалары біріккен бөлек құрылыстар тобын құрайды. Жақын манда ауласы бар бірнеше бөлмелі тұрғын үй, үш мал ұстайтын қора және бақылау пунктіне ұқсас бір бөлмелі құрылыс орны орналасқан.<br /> Кешен үш жағынан үстірт кемерімен тұйықталып, ал оңтүстік жағынан шоқымен коршалған табиғаты көркем жерде орналасқан. Табиғат жағдайы бұл жерді суық солтүстік желдерінен қорғап, амфитеатр секілді әсер қалдырады. Бұл жерде қоныстың қалыптасуына тұщы су көзінің болуы, бай флорасы мен фаунасы, сондай-ақ, қазақтың адай руының көшетін торапты жолы бойында орналасу факторлары себепші болған. Құрылымдық және композициялық қарым-қатынасында өзіндік ерекшеліктер бар. Оның ғимарат құрылыстары үстірттің шетіне немесе террасада, қабірлер — тау жотасында орналасқан. Бірегей ансамбльдің көркемдік құрылысы оның белдеулерімен анықталады. Салынған үйлер ғимараттары негізінен сәклі типінде тұрғызылған. Қорымдағы бейіттер тастан қаланған құлпытастармен, қойтастармен безендірілген, тастан сағанатамдар мен мазарлар салынған. Бұл - XVIII ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың басындағы қазақ сәулеті мен сәулет өнерінің жарқын үлгісі болып табылады.<ref>{{кітап|авторы= Аманғали Әміржанұлы/|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Шолабай діни-тұрмыстық кешені|шынайы атауы =|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Атырау |баспасы=Атырау университетінің баспа орталығы |жыл= 2022|томы= |беттері=38-39 |барлық беті= |сериясы= |isbn=978-601-7810-80-9|тиражы=500 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы сәулеті]] [[Санат:Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] 04xpb4yf4wbj23dbrhm4zmqwvo3aa7q 3661632 3661625 2026-09-26T16:46:48Z Мағыпар 100137 үлгі 3661632 wikitext text/x-wiki {{Ғимарат | ғимараттың аты = Шолабай діни-тұрмыстық кешені | шынайы аты = | бұрынғы атауы = | балама аты = | статусы = Атырау облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші | суреті = | ені = | сурет атауы = | позициялық карта = Қазақстан |lat_dir = |lat_deg = 46|lat_min = 28|lat_sec =43 |lon_dir = |lon_deg = 55|lon_min = 34|lon_sec =20 | карта атауы = | карта ені = | ғимараттың үлкен жетістігі = | ізашары = | ізбасары = | ғимарат түрі = киелі нысан | сәулет стилі = | қолданылуы = | орналасуы = Атырау облысы, Жылыой ауданы | мекен жайы = [[Құлсары]] қаласынан шығыс-оңтүстік-шығысқа қарай 132 км | қала = | мемлекет = | қазіргі жалдаушы = | ғимараттың маңыздылығы = | құрылысы уақыты = ХІХ-ХХ ғ. | құрылысы аяқталды = | ашылған уақыты = | жөнделген уақыты = | жабылған уақыты = | бұзылған уақыты = | құны = | жөндеу құны = | биіктігі = | төбесі = | антеннаның төбесі = | шатыры = | ең соңғы қабат = | обсерватория = | құрылыс жүйесі = | көлемі = | диаметрі = | басқа да өлшемдері = | қабаттар саны = | ғимараттың ішкі ауданы = | лифтілер = | тапсырыс беруші = | иемденуші = | басқарушы орган = | сәулетшісі = | сәулет фирмасы = | салушы = | инженері = | инженер-құрылысшы = | басқа да дизайнерлер = | сметашы = | бас мердігер = | марапаттары = | дүкендер саны = | бөлмелер саны = | көлік тұрағы = | сайты = }} '''Шолабай діни-тұрмыстық кешені''' — [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]]ндағы XIX-ХХ ғасырдың басындағы тарих және мәдениет, археология және сәулет ескерткіші. Кешенді 2004 жылы С.Е.Әжіғали бастаған Батыс Қазақстандық этноархеологиялық экспедициясы зерттеп, анықтаған. == Орналасқан орны == Жылыой ауданы, [[Құлсары]] қаласынан шығыс-оңтүстік-шығысқа қарай 132 км қашықтықта Желтау тауында.<ref>{{citeweb|url=https://map.visitatyrau.kz/index-info.php?id_marker=15|title=Шолабай діни-тұрмыстық кешені|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Кезеңі == Шолабай діни — тұрмыстық кешені — ХІХ-ХХ ғасырларға жатады.<ref>{{citeweb|url=https://atamura-zhmuzei.kz/?page_id=2475#:~:text=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%20%D0%B4%D1%96%D0%BD%D0%B8%20%E2%80%94%20%D1%82%D2%B1%D1%80%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%20%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D1%96,%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D1%82%D1%8B%D0%BF%20%D0%B6%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%2C%205%20%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%20%D1%82%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B|title=Тарихи-мәдени ескерткіштер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Сипаттамасы == Кешеннің аймағы шамамен 500×750 м, бес бөліктен құрылады: 1 топ — негізгі қоныс (мешіт,тұрғын үйлер және мал қоралары) — кешеннің орталық бөлігінде,екі сайдын ортасында орналасқан. Оған құз шетіне параллель орналасқан созылыңқы құрылым сипаты тән. Қоныстың орталық бөлігінде мешіт орналасқан. Ол аулалары біріккен бөлек құрылыстар тобын құрайды. Жақын манда ауласы бар бірнеше бөлмелі тұрғын үй, үш мал ұстайтын қора және бақылау пунктіне ұқсас бір бөлмелі құрылыс орны орналасқан.<br /> Кешен үш жағынан үстірт кемерімен тұйықталып, ал оңтүстік жағынан шоқымен коршалған табиғаты көркем жерде орналасқан. Табиғат жағдайы бұл жерді суық солтүстік желдерінен қорғап, амфитеатр секілді әсер қалдырады. Бұл жерде қоныстың қалыптасуына тұщы су көзінің болуы, бай флорасы мен фаунасы, сондай-ақ, қазақтың адай руының көшетін торапты жолы бойында орналасу факторлары себепші болған. Құрылымдық және композициялық қарым-қатынасында өзіндік ерекшеліктер бар. Оның ғимарат құрылыстары үстірттің шетіне немесе террасада, қабірлер — тау жотасында орналасқан. Бірегей ансамбльдің көркемдік құрылысы оның белдеулерімен анықталады. Салынған үйлер ғимараттары негізінен сәклі типінде тұрғызылған. Қорымдағы бейіттер тастан қаланған құлпытастармен, қойтастармен безендірілген, тастан сағанатамдар мен мазарлар салынған. Бұл - XVIII ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың басындағы қазақ сәулеті мен сәулет өнерінің жарқын үлгісі болып табылады.<ref>{{кітап|авторы= Аманғали Әміржанұлы/|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Шолабай діни-тұрмыстық кешені|шынайы атауы =|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Атырау |баспасы=Атырау университетінің баспа орталығы |жыл= 2022|томы= |беттері=38-39 |барлық беті= |сериясы= |isbn=978-601-7810-80-9|тиражы=500 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы сәулеті]] [[Санат:Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] dw8smqnbdos94gkev42cpugo0ayq196 3661637 3661632 2026-09-26T16:50:37Z Мағыпар 100137 3661637 wikitext text/x-wiki {{Ғимарат | ғимараттың аты = Шолабай діни-тұрмыстық кешені | шынайы аты = | бұрынғы атауы = | балама аты = | статусы = Атырау облысының республикалық маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіші | суреті = | ені = | сурет атауы = | позициялық карта = Қазақстан |lat_dir = |lat_deg = 46|lat_min = 28|lat_sec =43 |lon_dir = |lon_deg = 55|lon_min = 34|lon_sec =20 | карта атауы = | карта ені = | ғимараттың үлкен жетістігі = | ізашары = | ізбасары = | ғимарат түрі = киелі нысан | сәулет стилі = | қолданылуы = | орналасуы = [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]] | мекен жайы = [[Құлсары]] қаласынан шығыс-оңтүстік-шығысқа қарай 132 км | қала = | мемлекет = | қазіргі жалдаушы = | ғимараттың маңыздылығы = | құрылысы уақыты = ХІХ-ХХ ғ. | құрылысы аяқталды = | ашылған уақыты = | жөнделген уақыты = | жабылған уақыты = | бұзылған уақыты = | құны = | жөндеу құны = | биіктігі = | төбесі = | антеннаның төбесі = | шатыры = | ең соңғы қабат = | обсерватория = | құрылыс жүйесі = | көлемі = | диаметрі = | басқа да өлшемдері = | қабаттар саны = | ғимараттың ішкі ауданы = | лифтілер = | тапсырыс беруші = | иемденуші = | басқарушы орган = | сәулетшісі = | сәулет фирмасы = | салушы = | инженері = | инженер-құрылысшы = | басқа да дизайнерлер = | сметашы = | бас мердігер = | марапаттары = | дүкендер саны = | бөлмелер саны = | көлік тұрағы = | сайты = }} '''Шолабай діни-тұрмыстық кешені''' — [[Атырау облысы]], [[Жылыой ауданы]]ндағы XIX-ХХ ғасырдың басындағы тарих және мәдениет, археология және сәулет ескерткіші. Кешенді 2004 жылы С.Е.Әжіғали бастаған Батыс Қазақстандық этноархеологиялық экспедициясы зерттеп, анықтаған. == Орналасқан орны == Жылыой ауданы, [[Құлсары]] қаласынан шығыс-оңтүстік-шығысқа қарай 132 км қашықтықта Желтау тауында.<ref>{{citeweb|url=https://map.visitatyrau.kz/index-info.php?id_marker=15|title=Шолабай діни-тұрмыстық кешені|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Кезеңі == Шолабай діни — тұрмыстық кешені — ХІХ-ХХ ғасырларға жатады.<ref>{{citeweb|url=https://atamura-zhmuzei.kz/?page_id=2475#:~:text=%D0%A8%D0%BE%D0%BB%D0%B0%D0%B1%D0%B0%D0%B9%20%D0%B4%D1%96%D0%BD%D0%B8%20%E2%80%94%20%D1%82%D2%B1%D1%80%D0%BC%D1%8B%D1%81%D1%82%D1%8B%D2%9B%20%D0%BA%D0%B5%D1%88%D0%B5%D0%BD%D1%96,%D2%9B%D0%B0%D0%BC%D1%82%D1%8B%D0%BF%20%D0%B6%D0%B0%D1%82%D1%8B%D1%80%2C%205%20%D0%B1%D3%A9%D0%BB%D1%96%D0%BA%D1%82%D0%B5%D0%BD%20%D1%82%D2%B1%D1%80%D0%B0%D0%B4%D1%8B|title=Тарихи-мәдени ескерткіштер|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-26|lang=}}</ref> == Сипаттамасы == Кешеннің аймағы шамамен 500×750 м, бес бөліктен құрылады: 1 топ — негізгі қоныс (мешіт,тұрғын үйлер және мал қоралары) — кешеннің орталық бөлігінде,екі сайдын ортасында орналасқан. Оған құз шетіне параллель орналасқан созылыңқы құрылым сипаты тән. Қоныстың орталық бөлігінде мешіт орналасқан. Ол аулалары біріккен бөлек құрылыстар тобын құрайды. Жақын манда ауласы бар бірнеше бөлмелі тұрғын үй, үш мал ұстайтын қора және бақылау пунктіне ұқсас бір бөлмелі құрылыс орны орналасқан.<br /> Кешен үш жағынан үстірт кемерімен тұйықталып, ал оңтүстік жағынан шоқымен коршалған табиғаты көркем жерде орналасқан. Табиғат жағдайы бұл жерді суық солтүстік желдерінен қорғап, амфитеатр секілді әсер қалдырады. Бұл жерде қоныстың қалыптасуына тұщы су көзінің болуы, бай флорасы мен фаунасы, сондай-ақ, қазақтың адай руының көшетін торапты жолы бойында орналасу факторлары себепші болған. Құрылымдық және композициялық қарым-қатынасында өзіндік ерекшеліктер бар. Оның ғимарат құрылыстары үстірттің шетіне немесе террасада, қабірлер — тау жотасында орналасқан. Бірегей ансамбльдің көркемдік құрылысы оның белдеулерімен анықталады. Салынған үйлер ғимараттары негізінен сәклі типінде тұрғызылған. Қорымдағы бейіттер тастан қаланған құлпытастармен, қойтастармен безендірілген, тастан сағанатамдар мен мазарлар салынған. Бұл - XVIII ғасырдың аяғы мен ХХ ғасырдың басындағы қазақ сәулеті мен сәулет өнерінің жарқын үлгісі болып табылады.<ref>{{кітап|авторы= Аманғали Әміржанұлы/|бөлімі= |бөлім сілтемесі= |тақырыбы=Шолабай діни-тұрмыстық кешені|шынайы атауы =|сілтеме= |уикитека= |жауапты= |басылым= |орны=Атырау |баспасы=Атырау университетінің баспа орталығы |жыл= 2022|томы= |беттері=38-39 |барлық беті= |сериясы= |isbn=978-601-7810-80-9|тиражы=500 }}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Атырау облысы сәулеті]] [[Санат:Атырау облысының жергілікті маңызы бар тарих және мәдениет ескерткіштері]] nj17dd2g798icwetmi2wlwaht177zl0 10 787246 3661598 2026-09-26T16:21:42Z Орел Карл 81620 Жаңа бетте: {{Құжаттама беті}} <pre> {{Телехикая маусымы |атауы = |маусым нөмірі = |түпнұсқа атауы = |сурет = |сурет сипаттамасы = |сурет ені = |шоураннер = |басты рөлдерде = |ел = |сериялар саны = |модуль = |арна = |басталу күні = |аяқталу күні = |DVD-де шығу күні = |түсірілімнің басталу күні =... 3661598 wikitext text/x-wiki {{Құжаттама беті}} <pre> {{Телехикая маусымы |атауы = |маусым нөмірі = |түпнұсқа атауы = |сурет = |сурет сипаттамасы = |сурет ені = |шоураннер = |басты рөлдерде = |ел = |сериялар саны = |модуль = |арна = |басталу күні = |аяқталу күні = |DVD-де шығу күні = |түсірілімнің басталу күні = |түсірілімнің аяқталу күні = |алдыңғы = |келесі = |сериялар тізімі = }} </pre> t4s0rx48v97wfvs4tbws6mfnyckt0t0 3661617 3661598 2026-09-26T16:35:08Z Орел Карл 81620 3661617 wikitext text/x-wiki {{Құжаттама беті}} <pre> {{Телехикая маусымы |атауы = |маусым нөмірі = |түпнұсқа атауы = |сурет = |сурет сипаттамасы = |сурет ені = |шоураннер = |басты рөлдерде = |ел = |сериялар саны = |модуль = |арна = |басталу күні = |аяқталу күні = |DVD-де шығу күні = |түсірілімнің басталу күні = |түсірілімнің аяқталу күні = |алдыңғы = |алдыңғы атауы = |келесі = |келесі атауы = |сериялар тізімі = }} </pre> 0c3x1ejvgk1rtwhicknfk78p0mdx9tw 3661666 3661617 2026-09-26T17:22:29Z Орел Карл 81620 3661666 wikitext text/x-wiki {{Құжаттама беті}} Бұл ақпараттық үлгі телехикаялардың жеке маусымдары туралы мақалаларда қолданылады. == Қолданылуы == Үлгіні мақалаға төмендегі түрде енгізуге болады: <pre> {{Телехикая маусымы |атауы = |маусым нөмірі = |түпнұсқа атауы = |сурет = |сурет сипаттамасы = |сурет ені = |шоураннер = |басты рөлдерде = |ел = |сериялар саны = |модуль = |арна = |басталу күні = |аяқталу күні = |DVD-де шығу күні = |түсірілімнің басталу күні = |түсірілімнің аяқталу күні = |алдыңғы = |алдыңғы атауы = |келесі = |келесі атауы = |сериялар тізімі = }} </pre> == Параметрлердің сипаттамасы == ; <code>атауы</code> : Маусымның атауы. Егер параметр көрсетілмесе, мақаланың атауы автоматты түрде пайдаланылады. ; <code>маусым нөмірі</code> : Маусымның реттік нөмірі. Мысалы, <code>1</code> мәні үлгіде '''1-маусым''' болып көрсетіледі. ; <code>түпнұсқа атауы</code> : Маусымның түпнұсқа тіліндегі атауы. Мысалы: <code>{{lang-en|Stranger Things season 1}}</code>. ; <code>сурет</code> : Маусымға қатысты негізгі суреттің файл атауы. Файл атауын <code>File:</code> немесе <code>Сурет:</code> префиксінсіз көрсету керек. ; <code>сурет сипаттамасы</code> : Суреттің астында көрсетілетін сипаттама. Сурет туралы қосымша түсіндірме қажет болған жағдайда ғана толтырылады. ; <code>сурет ені</code> : Суреттің ені пиксельмен көрсетіледі. Тек сан жазылады. Мысалы, <code>250</code>. <code>250px</code> деп жазуға болмайды. ; <code>шоураннер</code> : Маусымның өндірісі мен шығармашылық жұмысына жетекшілік ететін шоураннер немесе шоураннерлер. ; <code>басты рөлдерде</code> : Маусымдағы басты рөлдерді орындайтын актерлердің тізімі. Актерлердің есімдерін әдетте тізім түрінде көрсетуге болады. ; <code>ел</code> : Маусым өндірілген ел немесе елдер. Мысалы: <code>{{Байрақ|АҚШ}}</code>. ; <code>сериялар саны</code> : Осы маусымдағы сериялардың саны. ; <code>модуль</code> : Қосымша мазмұнды енгізуге арналған параметр. ; <code>арна</code> : Маусым көрсетілген телеарнаның немесе ағындық қызметтің атауы. ; <code>басталу күні</code> : Маусымның алғашқы сериясы көрсетілген немесе шыққан күн. ; <code>аяқталу күні</code> : Маусымның соңғы сериясы көрсетілген немесе шыққан күн. ; <code>DVD-де шығу күні</code> : Маусымның DVD нұсқасы шыққан күн. ; <code>түсірілімнің басталу күні</code> : Маусым түсірілімінің басталған күні. ; <code>түсірілімнің аяқталу күні</code> : Маусым түсірілімінің аяқталған күні. ; <code>алдыңғы</code> : Алдыңғы маусым туралы мақаланың нақты атауы. Бұл параметрге мақаланың атауы ғана жазылады. Сілтемені үлгі өзі жасайды. ; <code>алдыңғы атауы</code> : Алдыңғы маусымға сілтемеде көрсетілетін мәтін. Егер параметр көрсетілмесе, '''Алдыңғы маусым''' мәтіні пайдаланылады. ; <code>келесі</code> : Келесі маусым туралы мақаланың нақты атауы. Бұл параметрге мақаланың атауы ғана жазылады. Сілтемені үлгі өзі жасайды. ; <code>келесі атауы</code> : Келесі маусымға сілтемеде көрсетілетін мәтін. Егер параметр көрсетілмесе, '''Келесі маусым''' мәтіні пайдаланылады. ; <code>сериялар тізімі</code> : Телехикаяның немесе оның маусымдарының барлық сериялары көрсетілген мақаланың атауы. == Параметрлерді толтыру мысалы == <pre> {{Телехикая маусымы |атауы = Оғаш дүниелер |маусым нөмірі = 1 |түпнұсқа атауы = {{lang-en|Stranger Things season 1}} |сурет = Мероре.jpg |сурет сипаттамасы = |сурет ені = 250 |шоураннер = Мэтт Даффер<br />Росс Даффер |басты рөлдерде = * [[Вайнона Райдер|Вайнона Райдер]] * [[Дэвид Харбор|Дэвид Харбор]] * [[Финн Вулфхард|Финн Вулфхард]] * [[Милли Бобби Браун|Милли Бобби Браун]] * [[Гейтен Матараццо|Гейтен Матараццо]] * [[Калеб Маклафлин|Калеб Маклафлин]] * [[Наталия Дайер|Наталия Дайер]] * [[Чарли Хитон|Чарли Хитон]] * [[Кара Буоно|Кара Буоно]] * [[Мэттью Модайн|Мэттью Модайн]] |ел = {{Байрақ|АҚШ}} |сериялар саны = 8 |арна = Netflix |басталу күні = 15 шілде 2016 |аяқталу күні = |DVD-де шығу күні = |түсірілімнің басталу күні = |түсірілімнің аяқталу күні = |алдыңғы = |алдыңғы атауы = |келесі = Оғаш дүниелер (2-маусым) |келесі атауы = 2-маусым |сериялар тізімі = }} </pre> == Ескертулер == * <code>сурет ені</code> параметрінде тек сан көрсетіледі: <code>250</code>. <code>px</code> өлшем бірлігін қосудың қажеті жоқ. * <code>алдыңғы</code> және <code>келесі</code> параметрлеріне мақаланың нақты атауын жазу керек. Мысалы, <code>Оғаш дүниелер (2-маусым)</code>. * <code>алдыңғы атауы</code> және <code>келесі атауы</code> параметрлері сілтемеде көрсетілетін мәтінді өзгертуге мүмкіндік береді. * <code>алдыңғы</code> және <code>келесі</code> параметрлеріне <code>[[...]]</code> түріндегі дайын сілтемені жазудың қажеті жоқ, себебі сілтемені үлгі автоматты түрде жасайды. * Бос параметрлерді толтыру міндетті емес. == TemplateData == <templatedata> { "params": { "атауы": { "label": "Атауы", "description": "Маусымның атауы. Егер параметр көрсетілмесе, мақаланың атауы автоматты түрде пайдаланылады.", "example": "Оғаш дүниелер", "type": "line" }, "маусым нөмірі": { "label": "Маусым нөмірі", "description": "Маусымның реттік нөмірі. Мысалы, 1 мәні үлгіде «1-маусым» болып көрсетіледі.", "example": "1", "type": "number" }, "түпнұсқа атауы": { "label": "Түпнұсқа атауы", "description": "Маусымның түпнұсқа тіліндегі атауы.", "example": "{{lang-en|Stranger Things season 1}}", "type": "line" }, "сурет": { "label": "Сурет", "description": "Маусымға қатысты негізгі суреттің файл атауы. File: немесе Сурет: префиксін жазудың қажеті жоқ.", "type": "wiki-file-name" }, "сурет сипаттамасы": { "label": "Сурет сипаттамасы", "description": "Суреттің астында көрсетілетін сипаттама. Қосымша түсіндірме қажет болған жағдайда ғана толтырылады.", "type": "line" }, "сурет ені": { "label": "Сурет ені", "description": "Суреттің ені пиксельмен көрсетіледі. Тек сан жазылады, мысалы 250. px жазылмайды.", "example": "250", "type": "number" }, "шоураннер": { "label": "Шоураннер", "description": "Маусымның өндірісі мен шығармашылық жұмысына жетекшілік ететін шоураннер немесе шоураннерлер.", "type": "string" }, "басты рөлдерде": { "label": "Басты рөлдерде", "description": "Маусымдағы басты рөлдерді орындайтын актерлердің тізімі.", "example": "* [[Вайнона Райдер|Вайнона Райдер]]\n* [[Дэвид Харбор|Дэвид Харбор]]\n* [[Финн Вулфхард|Финн Вулфхард]]\n* [[Милли Бобби Браун|Милли Бобби Браун]]", "type": "content" }, "ел": { "label": "Ел", "description": "Маусым өндірілген ел немесе елдер.", "example": "{{Байрақ|АҚШ}}", "type": "line" }, "сериялар саны": { "label": "Сериялар саны", "description": "Осы маусымдағы сериялардың саны.", "example": "8", "type": "number" }, "модуль": { "label": "Модуль", "description": "Қосымша мазмұнды енгізуге арналған параметр.", "type": "content" }, "арна": { "label": "Арна", "description": "Маусым көрсетілген телеарнаның немесе ағындық қызметтің атауы.", "example": "Netflix", "type": "line" }, "басталу күні": { "label": "Басталу күні", "description": "Маусымның алғашқы сериясы көрсетілген немесе шыққан күн.", "example": "15 шілде 2016", "type": "date" }, "аяқталу күні": { "label": "Аяқталу күні", "description": "Маусымның соңғы сериясы көрсетілген немесе шыққан күн.", "example": "30 қыркүйек 2016", "type": "date" }, "DVD-де шығу күні": { "label": "DVD-де шығу күні", "description": "Маусымның DVD нұсқасы шыққан күн.", "type": "line" }, "түсірілімнің басталу күні": { "label": "Түсірілімнің басталу күні", "description": "Маусым түсірілімінің басталған күні.", "type": "date" }, "түсірілімнің аяқталу күні": { "label": "Түсірілімнің аяқталу күні", "description": "Маусым түсірілімінің аяқталған күні.", "type": "date" }, "алдыңғы": { "label": "Алдыңғы маусым", "description": "Алдыңғы маусым туралы мақаланың нақты атауы. Сілтемені үлгі өзі жасайды. [[...]] түріндегі дайын сілтемені жазудың қажеті жоқ.", "example": "Оғаш дүниелер", "type": "wiki-page-name" }, "алдыңғы атауы": { "label": "Алдыңғы маусым атауы", "description": "Алдыңғы маусымға сілтемеде көрсетілетін мәтін. Егер көрсетілмесе, «Алдыңғы маусым» мәтіні пайдаланылады.", "example": "1-маусым", "type": "line" }, "келесі": { "label": "Келесі маусым", "description": "Келесі маусым туралы мақаланың нақты атауы. Сілтемені үлгі өзі жасайды. [[...]] түріндегі дайын сілтемені жазудың қажеті жоқ.", "example": "Оғаш дүниелер (2-маусым)", "type": "wiki-page-name" }, "келесі атауы": { "label": "Келесі маусым атауы", "description": "Келесі маусымға сілтемеде көрсетілетін мәтін. Егер көрсетілмесе, «Келесі маусым» мәтіні пайдаланылады.", "example": "2-маусым", "type": "line" }, "сериялар тізімі": { "label": "Сериялар тізімі", "description": "Телехикаяның немесе оның маусымдарының барлық сериялары көрсетілген мақаланың атауы.", "example": "Оғаш дүниелер серияларының тізімі", "type": "wiki-page-name" } }, "description": "Телехикаялардың жеке маусымдары туралы мақалаларға арналған ақпараттық үлгі.", "format": "block", "paramOrder": [ "атауы", "маусым нөмірі", "түпнұсқа атауы", "сурет", "сурет сипаттамасы", "сурет ені", "шоураннер", "басты рөлдерде", "ел", "сериялар саны", "модуль", "арна", "басталу күні", "аяқталу күні", "DVD-де шығу күні", "түсірілімнің басталу күні", "түсірілімнің аяқталу күні", "алдыңғы", "алдыңғы атауы", "келесі", "келесі атауы", "сериялар тізімі" ] } </templatedata> [[Санат:Телехикаяларға арналған үлгілер]] [[Санат:Телехикая инфобокстары]] t9e7gv3gtg9531eo9siewyfarzhuwj5 3661668 3661666 2026-09-26T17:27:09Z Орел Карл 81620 3661668 wikitext text/x-wiki {{Құжаттама беті}} Бұл ақпараттық үлгі телехикаялардың жеке маусымдары туралы мақалаларда қолданылады. == Қолданылуы == Үлгіні мақалаға төмендегі түрде енгізуге болады: <pre> {{Телехикая маусымы |атауы = |маусым нөмірі = |түпнұсқа атауы = |сурет = |сурет сипаттамасы = |сурет ені = |шоураннер = |басты рөлдерде = |ел = |сериялар саны = |модуль = |арна = |басталу күні = |аяқталу күні = |DVD-де шығу күні = |түсірілімнің басталу күні = |түсірілімнің аяқталу күні = |алдыңғы = |алдыңғы атауы = |келесі = |келесі атауы = |сериялар тізімі = }} </pre> == Параметрлердің сипаттамасы == ; <code>атауы</code> : Маусымның атауы. Егер параметр көрсетілмесе, мақаланың атауы автоматты түрде пайдаланылады. ; <code>маусым нөмірі</code> : Маусымның реттік нөмірі. Мысалы, <code>1</code> мәні үлгіде '''1-маусым''' болып көрсетіледі. ; <code>түпнұсқа атауы</code> : Маусымның түпнұсқа тіліндегі атауы. Мысалы: <code>{{lang-en|Stranger Things season 1}}</code>. ; <code>сурет</code> : Маусымға қатысты негізгі суреттің файл атауы. Файл атауын <code>File:</code> немесе <code>Сурет:</code> префиксінсіз көрсету керек. ; <code>сурет сипаттамасы</code> : Суреттің астында көрсетілетін сипаттама. Сурет туралы қосымша түсіндірме қажет болған жағдайда ғана толтырылады. ; <code>сурет ені</code> : Суреттің ені пиксельмен көрсетіледі. Тек сан жазылады. Мысалы, <code>250</code>. <code>250px</code> деп жазуға болмайды. ; <code>шоураннер</code> : Маусымның өндірісі мен шығармашылық жұмысына жетекшілік ететін шоураннер немесе шоураннерлер. ; <code>басты рөлдерде</code> : Маусымдағы басты рөлдерді орындайтын актерлердің тізімі. Актерлердің есімдерін әдетте тізім түрінде көрсетуге болады. ; <code>ел</code> : Маусым өндірілген ел немесе елдер. Мысалы: <code>{{Байрақ|АҚШ}}</code>. ; <code>сериялар саны</code> : Осы маусымдағы сериялардың саны. ; <code>модуль</code> : Қосымша мазмұнды енгізуге арналған параметр. ; <code>арна</code> : Маусым көрсетілген телеарнаның немесе ағындық қызметтің атауы. ; <code>басталу күні</code> : Маусымның алғашқы сериясы көрсетілген немесе шыққан күн. ; <code>аяқталу күні</code> : Маусымның соңғы сериясы көрсетілген немесе шыққан күн. ; <code>DVD-де шығу күні</code> : Маусымның DVD нұсқасы шыққан күн. ; <code>түсірілімнің басталу күні</code> : Маусым түсірілімінің басталған күні. ; <code>түсірілімнің аяқталу күні</code> : Маусым түсірілімінің аяқталған күні. ; <code>алдыңғы</code> : Алдыңғы маусым туралы мақаланың нақты атауы. Бұл параметрге мақаланың атауы ғана жазылады. Сілтемені үлгі өзі жасайды. ; <code>алдыңғы атауы</code> : Алдыңғы маусымға сілтемеде көрсетілетін мәтін. Егер параметр көрсетілмесе, '''Алдыңғы маусым''' мәтіні пайдаланылады. ; <code>келесі</code> : Келесі маусым туралы мақаланың нақты атауы. Бұл параметрге мақаланың атауы ғана жазылады. Сілтемені үлгі өзі жасайды. ; <code>келесі атауы</code> : Келесі маусымға сілтемеде көрсетілетін мәтін. Егер параметр көрсетілмесе, '''Келесі маусым''' мәтіні пайдаланылады. ; <code>сериялар тізімі</code> : Телехикаяның немесе оның маусымдарының барлық сериялары көрсетілген мақаланың атауы. == Параметрлерді толтыру мысалы == <pre> {{Телехикая маусымы |атауы = Оғаш дүниелер |маусым нөмірі = 1 |түпнұсқа атауы = {{lang-en|Stranger Things season 1}} |сурет = Мероре.jpg |сурет сипаттамасы = |сурет ені = 250 |шоураннер = Мэтт Даффер<br />Росс Даффер |басты рөлдерде = * [[Вайнона Райдер|Вайнона Райдер]] * [[Дэвид Харбор|Дэвид Харбор]] * [[Финн Вулфхард|Финн Вулфхард]] * [[Милли Бобби Браун|Милли Бобби Браун]] * [[Гейтен Матараццо|Гейтен Матараццо]] * [[Калеб Маклафлин|Калеб Маклафлин]] * [[Наталия Дайер|Наталия Дайер]] * [[Чарли Хитон|Чарли Хитон]] * [[Кара Буоно|Кара Буоно]] * [[Мэттью Модайн|Мэттью Модайн]] |ел = {{Байрақ|АҚШ}} |сериялар саны = 8 |арна = Netflix |басталу күні = 15 шілде 2016 |аяқталу күні = |DVD-де шығу күні = |түсірілімнің басталу күні = |түсірілімнің аяқталу күні = |алдыңғы = |алдыңғы атауы = |келесі = Оғаш дүниелер (2-маусым) |келесі атауы = 2-маусым |сериялар тізімі = }} </pre> == Ескертулер == * <code>сурет ені</code> параметрінде тек сан көрсетіледі: <code>250</code>. <code>px</code> өлшем бірлігін қосудың қажеті жоқ. * <code>алдыңғы</code> және <code>келесі</code> параметрлеріне мақаланың нақты атауын жазу керек. Мысалы, <code>Оғаш дүниелер (2-маусым)</code>. * <code>алдыңғы атауы</code> және <code>келесі атауы</code> параметрлері сілтемеде көрсетілетін мәтінді өзгертуге мүмкіндік береді. * <code>алдыңғы</code> және <code>келесі</code> параметрлеріне <code>[[...]]</code> түріндегі дайын сілтемені жазудың қажеті жоқ, себебі сілтемені үлгі автоматты түрде жасайды. * Бос параметрлерді толтыру міндетті емес. == TemplateData == <templatedata> { "params": { "атауы": { "label": "Атауы", "description": "Маусымның атауы. Егер параметр көрсетілмесе, мақаланың атауы автоматты түрде пайдаланылады.", "example": "Оғаш дүниелер", "type": "line" }, "маусым нөмірі": { "label": "Маусым нөмірі", "description": "Маусымның реттік нөмірі. Мысалы, 1 мәні үлгіде «1-маусым» болып көрсетіледі.", "example": "1", "type": "number" }, "түпнұсқа атауы": { "label": "Түпнұсқа атауы", "description": "Маусымның түпнұсқа тіліндегі атауы.", "example": "{{lang-en|Stranger Things season 1}}", "type": "line" }, "сурет": { "label": "Сурет", "description": "Маусымға қатысты негізгі суреттің файл атауы. File: немесе Сурет: префиксін жазудың қажеті жоқ.", "type": "wiki-file-name" }, "сурет сипаттамасы": { "label": "Сурет сипаттамасы", "description": "Суреттің астында көрсетілетін сипаттама. Қосымша түсіндірме қажет болған жағдайда ғана толтырылады.", "type": "line" }, "сурет ені": { "label": "Сурет ені", "description": "Суреттің ені пиксельмен көрсетіледі. Тек сан жазылады, мысалы 250. px жазылмайды.", "example": "250", "type": "number" }, "шоураннер": { "label": "Шоураннер", "description": "Маусымның өндірісі мен шығармашылық жұмысына жетекшілік ететін шоураннер немесе шоураннерлер.", "type": "string" }, "басты рөлдерде": { "label": "Басты рөлдерде", "description": "Маусымдағы басты рөлдерді орындайтын актерлердің тізімі.", "example": "* [[Вайнона Райдер|Вайнона Райдер]]\n* [[Дэвид Харбор|Дэвид Харбор]]\n* [[Финн Вулфхард|Финн Вулфхард]]\n* [[Милли Бобби Браун|Милли Бобби Браун]]", "type": "content" }, "ел": { "label": "Ел", "description": "Маусым өндірілген ел немесе елдер.", "example": "{{Байрақ|АҚШ}}", "type": "line" }, "сериялар саны": { "label": "Сериялар саны", "description": "Осы маусымдағы сериялардың саны.", "example": "8", "type": "number" }, "модуль": { "label": "Модуль", "description": "Қосымша мазмұнды енгізуге арналған параметр.", "type": "content" }, "арна": { "label": "Арна", "description": "Маусым көрсетілген телеарнаның немесе ағындық қызметтің атауы.", "example": "Netflix", "type": "line" }, "басталу күні": { "label": "Басталу күні", "description": "Маусымның алғашқы сериясы көрсетілген немесе шыққан күн.", "example": "15 шілде 2016", "type": "date" }, "аяқталу күні": { "label": "Аяқталу күні", "description": "Маусымның соңғы сериясы көрсетілген немесе шыққан күн.", "example": "30 қыркүйек 2016", "type": "date" }, "DVD-де шығу күні": { "label": "DVD-де шығу күні", "description": "Маусымның DVD нұсқасы шыққан күн.", "type": "line" }, "түсірілімнің басталу күні": { "label": "Түсірілімнің басталу күні", "description": "Маусым түсірілімінің басталған күні.", "type": "date" }, "түсірілімнің аяқталу күні": { "label": "Түсірілімнің аяқталу күні", "description": "Маусым түсірілімінің аяқталған күні.", "type": "date" }, "алдыңғы": { "label": "Алдыңғы маусым", "description": "Алдыңғы маусым туралы мақаланың нақты атауы. Сілтемені үлгі өзі жасайды. [[...]] түріндегі дайын сілтемені жазудың қажеті жоқ.", "example": "Оғаш дүниелер", "type": "wiki-page-name" }, "алдыңғы атауы": { "label": "Алдыңғы маусым атауы", "description": "Алдыңғы маусымға сілтемеде көрсетілетін мәтін. Егер көрсетілмесе, «Алдыңғы маусым» мәтіні пайдаланылады.", "example": "1-маусым", "type": "line" }, "келесі": { "label": "Келесі маусым", "description": "Келесі маусым туралы мақаланың нақты атауы. Сілтемені үлгі өзі жасайды. [[...]] түріндегі дайын сілтемені жазудың қажеті жоқ.", "example": "Оғаш дүниелер (2-маусым)", "type": "wiki-page-name" }, "келесі атауы": { "label": "Келесі маусым атауы", "description": "Келесі маусымға сілтемеде көрсетілетін мәтін. Егер көрсетілмесе, «Келесі маусым» мәтіні пайдаланылады.", "example": "2-маусым", "type": "line" }, "сериялар тізімі": { "label": "Сериялар тізімі", "description": "Телехикаяның немесе оның маусымдарының барлық сериялары көрсетілген мақаланың атауы.", "example": "Оғаш дүниелер серияларының тізімі", "type": "wiki-page-name" } }, "description": "Телехикаялардың жеке маусымдары туралы мақалаларға арналған ақпараттық үлгі.", "format": "block", "paramOrder": [ "атауы", "маусым нөмірі", "түпнұсқа атауы", "сурет", "сурет сипаттамасы", "сурет ені", "шоураннер", "басты рөлдерде", "ел", "сериялар саны", "модуль", "арна", "басталу күні", "аяқталу күні", "DVD-де шығу күні", "түсірілімнің басталу күні", "түсірілімнің аяқталу күні", "алдыңғы", "алдыңғы атауы", "келесі", "келесі атауы", "сериялар тізімі" ] } </templatedata> [[Санат:Телехикаяларға арналған үлгілер]] [[Санат:Телехикая инфобокстары]] [[Санат:Үлгілер-инфобокстар:Кинематограф]] fh1uammxlt4hk6yfzpq6h4r3u3vqjjw 14 787247 3661616 2026-09-26T16:34:42Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Капитал]] [[Санат:Капиталды басқару]] [[Санат:Интеллект]] [[Санат:Білім]] 3661616 wikitext text/x-wiki [[Санат:Капитал]] [[Санат:Капиталды басқару]] [[Санат:Интеллект]] [[Санат:Білім]] 3lsb1arnrl6xyzqvbgdd6wphwjaqjmv 14 787248 3661621 2026-09-26T16:36:53Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Компьютерге қол жеткізуді басқару]] [[Санат:Идентификация]] [[Санат:Басқару түрлері]] 3661621 wikitext text/x-wiki [[Санат:Компьютерге қол жеткізуді басқару]] [[Санат:Идентификация]] [[Санат:Басқару түрлері]] rg47fmit2e4piwmuo0240kaqxhe36go 14 787249 3661624 2026-09-26T16:39:57Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қолжетімділікті басқару]] [[Санат:Жүйелік әкімшілендіру]] [[Санат:Киберқауіпсіздік инженериясы]] 3661624 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қолжетімділікті басқару]] [[Санат:Жүйелік әкімшілендіру]] [[Санат:Киберқауіпсіздік инженериясы]] apc1qhd783shdsaxbka8f1kl5vh8d9u 14 787250 3661627 2026-09-26T16:42:05Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қауіпсіздік инженериясы]] [[Санат:Қауіпсіздік технологиялары]] 3661627 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қауіпсіздік инженериясы]] [[Санат:Қауіпсіздік технологиялары]] od9fx9vh2j7kxhy4d75wr63he5mujs5 14 787251 3661629 2026-09-26T16:45:03Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қылмыстың алдын алу]] [[Санат:Ұлттық қауіпсіздік]] [[Санат:Қоғамдық қауіпсіздік]] [[Санат:Қауіпсіздік]] [[Санат:Бақылау]] [[Санат:Жүйелік инженерия]] 3661629 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қылмыстың алдын алу]] [[Санат:Ұлттық қауіпсіздік]] [[Санат:Қоғамдық қауіпсіздік]] [[Санат:Қауіпсіздік]] [[Санат:Бақылау]] [[Санат:Жүйелік инженерия]] qr63qymtzieuyl8caonuvabikjq78hf 3661631 3661629 2026-09-26T16:46:18Z 1nter pares 146705 /* */ 3661631 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қылмыстың алдын алу]] [[Санат:Ұлттық қауіпсіздік]] [[Санат:Қоғамдық қауіпсіздік]] [[Санат:Қауіпсіздік]] [[Санат:Қадағалау]] [[Санат:Жүйелік инженерия]] 0hdrkb5fnb6xl4ayq3txk94q4b2kzg9 14 787252 3661634 2026-09-26T16:47:57Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қылмыстылық]] [[Санат:Қоғамдық қауіпсіздік]] [[Санат:Құқық қорғау қызметі]] [[Санат:Құқық қорғау әдістері]] [[Санат:Алдын алу]] 3661634 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қылмыстылық]] [[Санат:Қоғамдық қауіпсіздік]] [[Санат:Құқық қорғау қызметі]] [[Санат:Құқық қорғау әдістері]] [[Санат:Алдын алу]] h6himgs6tbqstwvu3j9llz2i7c0s27g 14 787253 3661635 2026-09-26T16:49:35Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Құқық қорғау қызметі]] [[Санат:Әдістер]] 3661635 wikitext text/x-wiki [[Санат:Құқық қорғау қызметі]] [[Санат:Әдістер]] 9bogw34e4j5yaksw8t881luqvi4zft3 3661638 3661635 2026-09-26T16:50:40Z 1nter pares 146705 /* */ 3661638 wikitext text/x-wiki [[Санат:Құқық қорғау қызметі]] [[Санат:Тәсілдер]] k8ifzkf3w0oxcjzj5n9kh89hzrdrv1a 14 787254 3661640 2026-09-26T16:51:20Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Дағдылар]] 3661640 wikitext text/x-wiki [[Санат:Дағдылар]] lv64b20r6n40z2xi1mvzu0z52qrcoap 14 787255 3661644 2026-09-26T16:52:45Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Үйрену]] [[Санат:Процедуралық білім]] 3661644 wikitext text/x-wiki [[Санат:Үйрену]] [[Санат:Процедуралық білім]] gxhnimochp5ewpzgmtt6zoxaugkc3kq 14 787256 3661645 2026-09-26T16:54:33Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Мінез-құлықты өзгерту]] [[Санат:Таным]] [[Санат:Білім беру]] 3661645 wikitext text/x-wiki [[Санат:Мінез-құлықты өзгерту]] [[Санат:Таным]] [[Санат:Білім беру]] 0tssr9s3vjzu0xs64139j9d5xgm11v2 14 787257 3661648 2026-09-26T16:55:37Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Адам мінез-құлықтары]] [[Санат:Өзгеріс]] 3661648 wikitext text/x-wiki [[Санат:Адам мінез-құлықтары]] [[Санат:Өзгеріс]] 46lvohspyha7kddz03wm2oy76gzdovf 14 787258 3661649 2026-09-26T16:57:50Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Білім]] 3661649 wikitext text/x-wiki [[Санат:Білім]] mufk0ywc9777a64zkifsi5d0krrivvb 14 787259 3661652 2026-09-26T17:03:03Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Болашақ]] [[Санат:Қатерсіздік]] [[Санат:Қауіпсіздік]] 3661652 wikitext text/x-wiki [[Санат:Болашақ]] [[Санат:Қатерсіздік]] [[Санат:Қауіпсіздік]] 4qujubb5e6gt12f5no35x6xtj886axx 14 787260 3661654 2026-09-26T17:05:46Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Эвтеника]] 3661654 wikitext text/x-wiki [[Санат:Эвтеника]] gexdllhvdd24dhwfemea7bmn3gm4plg 14 787261 3661655 2026-09-26T17:06:35Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қоғамдық ғылымдар]] 3661655 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қоғамдық ғылымдар]] 5hyv8lgxx6ujeuiuwlc1cj8rdulp5f1 14 787262 3661656 2026-09-26T17:10:39Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қылмыстың алдын алу]] [[Санат:Тыңшылық тәсілдер]] [[Санат:Құқық қорғау әдістері]] [[Санат:Ұлттық қауіпсіздік]] [[Санат:Құпиялық]] [[Санат:Бақылау (әлеуметтік және саяси)]] 3661656 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қылмыстың алдын алу]] [[Санат:Тыңшылық тәсілдер]] [[Санат:Құқық қорғау әдістері]] [[Санат:Ұлттық қауіпсіздік]] [[Санат:Құпиялық]] [[Санат:Бақылау (әлеуметтік және саяси)]] 4enxyky18cp6evof733e5opf3kqohkn 3661657 3661656 2026-09-26T17:11:24Z 1nter pares 146705 3661657 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қылмыстың алдын алу]] [[Санат:Тыңшылық тәсілдері]] [[Санат:Құқық қорғау әдістері]] [[Санат:Ұлттық қауіпсіздік]] [[Санат:Құпиялық]] [[Санат:Бақылау (әлеуметтік және саяси)]] jjadsy6db81ribtduxysl7f7dap9x71 14 787263 3661658 2026-09-26T17:12:00Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Тыңшылық]] [[Санат:Тәсілдер]] 3661658 wikitext text/x-wiki [[Санат:Тыңшылық]] [[Санат:Тәсілдер]] 9locs63vcxcvb76501r0rqyk5yoc5kf 3 787264 3661659 2026-09-26T17:14:34Z New user message 61167 [[Template:Welcome|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3661659 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|name=Thereedshoes}} -- ''<span style="text-shadow:0px 0px .3em LightSkyBlue;">[[Қатысушы:Arystanbek |А<font color="#DA500B">rys</font>тan<font color="#10AD00">bek</font>]]</span>'' ([[Қатысушы талқылауы:Arystanbek|талқылауы]]) 22:14, 2026 ж. қыркүйектің 26 (+05) m2iaicl9mt0ekawytkt3k2soezyhuj1 14 787265 3661661 2026-09-26T17:14:49Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Азаматтық құқықтар және бостандықтар]] [[Санат:Бағыты бойынша адам құқығы]] [[Санат:Әлеуметтік мәселелер]] [[Санат:Медициналық этика]] [[Санат:Жеке өмір]] 3661661 wikitext text/x-wiki [[Санат:Азаматтық құқықтар және бостандықтар]] [[Санат:Бағыты бойынша адам құқығы]] [[Санат:Әлеуметтік мәселелер]] [[Санат:Медициналық этика]] [[Санат:Жеке өмір]] 8hwa76hqr2dek32b0qp1wq77q4xdh8o 14 787266 3661662 2026-09-26T17:17:24Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Биоэтика]] [[Санат:Медицинадағы гуманитарлық ғылымдар]] [[Санат:Медицина философиясы]] [[Санат:Кәсіби этика]] [[Санат:Медицина теориясы]] 3661662 wikitext text/x-wiki [[Санат:Биоэтика]] [[Санат:Медицинадағы гуманитарлық ғылымдар]] [[Санат:Медицина философиясы]] [[Санат:Кәсіби этика]] [[Санат:Медицина теориясы]] pk5km5dxyjn9orval7bubuhy2btx3vo 14 787267 3661663 2026-09-26T17:18:48Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Ғылым мен технология этикасы]] [[Санат:Биология философиясы]] 3661663 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ғылым мен технология этикасы]] [[Санат:Биология философиясы]] gaelzd1a5h1hsxl6kmr5heod2quat40 14 787268 3661664 2026-09-26T17:20:54Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Әлеуметтік этика]] [[Санат:Ғылым және технология]] [[Санат:Ғылым және қоғам]] [[Санат:Қоғамдағы технологиялар]] [[Санат:Технология философиясы]] 3661664 wikitext text/x-wiki [[Санат:Әлеуметтік этика]] [[Санат:Ғылым және технология]] [[Санат:Ғылым және қоғам]] [[Санат:Қоғамдағы технологиялар]] [[Санат:Технология философиясы]] capvkgecqnbyxu0xhxsj7y0cpmq9w7v 14 787269 3661665 2026-09-26T17:22:27Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қолданбалы этика]] [[Санат:Әлеуметтік философия]] 3661665 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қолданбалы этика]] [[Санат:Әлеуметтік философия]] t97owbzg2l6vo1ceuta2iz2fj0rup2h 14 787270 3661669 2026-09-26T17:27:26Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Медиа зерттеулері]] [[Санат:Ғылым және технология зерттеулері]] [[Санат:Технология]] [[Санат:Қолданбалы философия]] [[Санат:Әлеуметтік философия]] 3661669 wikitext text/x-wiki [[Санат:Медиа зерттеулері]] [[Санат:Ғылым және технология зерттеулері]] [[Санат:Технология]] [[Санат:Қолданбалы философия]] [[Санат:Әлеуметтік философия]] czm1kuhlhzi4md9rfvkjwqxsuvj2snu 3661671 3661669 2026-09-26T17:30:02Z 1nter pares 146705 /* */ 3661671 wikitext text/x-wiki [[Санат:Медиа зерттеулері]] [[Санат:Ғылым мен технология зерттеулері]] [[Санат:Технология]] [[Санат:Қолданбалы философия]] [[Санат:Әлеуметтік философия]] 1hwgrpn9wpyxurbz7wdzgrxsrq0a4oc 3661674 3661671 2026-09-26T17:33:50Z 1nter pares 146705 3661674 wikitext text/x-wiki [[Санат:Медиатану]] [[Санат:Ғылым мен технология зерттеулері]] [[Санат:Технология]] [[Санат:Қолданбалы философия]] [[Санат:Әлеуметтік философия]] ck7brgdfzfn057yxzy5dsbpsw29eo4f 14 787271 3661675 2026-09-26T17:34:00Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Коммуникация]] [[Санат:Мәдениеттану]] [[Санат:Гуманитарлық ғылымдар]] [[Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары]] [[Санат:Қоғамдық ғылымдар]] [[Санат:Саясаттану бөлімдері]] 3661675 wikitext text/x-wiki [[Санат:Коммуникация]] [[Санат:Мәдениеттану]] [[Санат:Гуманитарлық ғылымдар]] [[Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары]] [[Санат:Қоғамдық ғылымдар]] [[Санат:Саясаттану бөлімдері]] rdtiotg72u6uo2xczq98fpvrej9g0h3 14 787272 3661678 2026-09-26T17:37:32Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Ғылым және технология]] [[Санат:Ғылымтану]] 3661678 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ғылым және технология]] [[Санат:Ғылымтану]] o413alhat6gvuhuu3av9vcd85ybvmir 14 787273 3661679 2026-09-26T17:39:58Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Биология]] [[Санат:Ғылым салалары бойынша философия]] 3661679 wikitext text/x-wiki [[Санат:Биология]] [[Санат:Ғылым салалары бойынша философия]] 21p0bb5nuo2jpzknh0rndo8lkzbzw17 14 787274 3661680 2026-09-26T17:41:51Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Гуманитарлық ғылымдар]] [[Санат:Медициналық білім]] [[Санат:Медицина]] 3661680 wikitext text/x-wiki [[Санат:Гуманитарлық ғылымдар]] [[Санат:Медициналық білім]] [[Санат:Медицина]] h349oy2jss6zkrcj0wufpy1s04vcx34 14 787275 3661681 2026-09-26T17:43:09Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Медицина теориясы]] [[Санат:Ғылым салалары бойынша философия]] 3661681 wikitext text/x-wiki [[Санат:Медицина теориясы]] [[Санат:Ғылым салалары бойынша философия]] mu8s2frsh796mthzpf8opilc1zvmpt8 0 787276 3661682 2026-09-26T17:44:02Z Орел Карл 81620 Жаңа бетте: {{Телехикая маусымы |атауы = Оғаш дүниелер |маусым нөмірі = 1 |түпнұсқа атауы = {{lang-en|Stranger Things season 1}} |сурет = Stranger Things logo.png |сурет сипаттамасы = |сурет ені = |шоураннер = Мэтт Даффер<br /> Росс Даффер |басты рөлдерде = Вайнона Райдер<br /> Дэвид Харбор<br /> Финн Вулфхард<br /> М... 3661682 wikitext text/x-wiki {{Телехикая маусымы |атауы = Оғаш дүниелер |маусым нөмірі = 1 |түпнұсқа атауы = {{lang-en|Stranger Things season 1}} |сурет = Stranger Things logo.png |сурет сипаттамасы = |сурет ені = |шоураннер = Мэтт Даффер<br /> Росс Даффер |басты рөлдерде = Вайнона Райдер<br /> Дэвид Харбор<br /> Финн Вулфхард<br /> Милли Бобби Браун<br /> Гейтен Матараццо<br /> Калеб Маклафлин<br /> Наталия Дайер<br /> Чарли Хитон<br /> Кара Буоно<br /> Мэттью Модайн |ел = {{Байрақ|АҚШ}} |сериялар саны = 8 |модуль = |арна = Netflix |басталу күні = 15 шілде 2016 |аяқталу күні = |DVD-де шығу күні = |түсірілімнің басталу күні = |түсірілімнің аяқталу күні = |алдыңғы = |алдыңғы атауы = |келесі = Оғаш дүниелер (2-маусым) |келесі атауы = 2-маусым |сериялар тізімі = }} Америкалық [[Ғылыми-фантастикалық фильм|ғылыми-фантастикалық]] [[Қорқынышты фильм|қорқынышты]] «'''[[Оғаш дүниелер]]'''» телехикаясының бірінші маусымының тұсаукесері 2016 жылдың 15 шілдесінде [[Netflix]] платформасында бүкіл әлем бойынша өтті. Телехикаяны [[Ағайынды Дафферлер]] жасады. Олар [[Шон Леви]] және Дэн Коэнмен бірге атқарушы продюсерлер қызметін де атқарды. Бірінші маусымдағы басты рөлдерді Вайнона Райдер, Дэвид Харбор, Финн Вулфхард, Милли Бобби Браун, Гейтен Матараццо, Калеб Маклафлин, Наталия Дайер, Чарли Хитон, Кара Буоно және Мэттью Модайн сомдады. Сонымен қатар Ноа Шнапп, Джо Кири және Шеннон Пёрсер де телехикаяға түсті. == Желісі == Бірінші маусымның оқиғасы 1983 жылдың қарашасында басталады. Осы кезде Хоукинс ұлттық зертханасының зерттеушілері «Төңкерілген әлемге», яғни балама өлшемге, жарықшақ ашады. «Төңкерілген әлемнен» бір құбыжық қашып шығып, Уилл Байерс есімді баланы және Барбара есімді жасөспірім қызды ұрлап кетеді. Уиллдің анасы Джойс пен қала полициясының бастығы Джим Хоппер Уиллді іздей бастайды. Осы уақытта зертханадан [[Телекинез|телекинез]] қабілетіне ие Он бір есімді кішкентай қыз қашып шығады. Ол Уиллдің достары Майкке, Дастинге және Лукаске Уиллді іздеуге көмектеседі. == Рөлдерде == === Басты рөлдерде === * [[Вайнона Райдер]] — Джойс Байерс<ref>{{cite news |last1=Ausiello |first1=Michael |title=Scoop: Winona Ryder to Headline Untitled Netflix Supernatural Thriller |url=http://tvline.com/2015/06/15/winona-ryder-montauk-cast-netflix-series/ |access-date=2015-08-24 |work=[[TVLine]] |date=2015-06-15 |archive-date=2015-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150816073504/http://tvline.com/2015/06/15/winona-ryder-montauk-cast-netflix-series/ }}</ref> * [[Дэвид Харбор]] — Джим Хоппер * [[Финн Вулфхард]] — Майк Уилер<ref>{{cite news |last1=Andreeva |first1=Nellie |title=Duffer Bros. Netflix Supernatural Drama Series Sets Young Cast, Gets Title |lang=en |url=https://deadline.com/2015/08/duffer-bros-netflix-series-stranger-things-young-cast-1201502552/ |access-date=2015-08-24 |website=[[Deadline Hollywood]] |date=2015-08-20 |archive-date=2018-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180115170140/http://deadline.com/2015/08/duffer-bros-netflix-series-stranger-things-young-cast-1201502552/ }}</ref> * [[Милли Бобби Браун]] — Он бір («Оби») * [[Гейтен Матараццо]] — Дастин Хендерсон * [[Калеб Маклафлин]] — Лукас Синклер * [[Наталия Дайер]] — Нэнси Уилер * [[Чарли Хитон]] — Джонатан Байерс * [[Кара Буоно]] — Карен Уилер<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2015/09/cara-buono-cast-netflix-stranger-things-dean-cain-lady-dynamite-1201511834/ |title=Cara Buono Joins Netflix's 'Stranger Things'; Dean Cain In 'Lady Dynamite' |lang=en |first=Denise |last=Petski |website=Deadline Hollywood |date=2015-09-01 |access-date=2016-07-17 |archive-date=2015-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150902154424/https://deadline.com/2015/09/cara-buono-cast-netflix-stranger-things-dean-cain-lady-dynamite-1201511834/ |url-status=live }}</ref> * [[Мэттью Модайн]] — Мартин Бреннер<ref>{{cite web |url=https://www.thewrap.com/netflixs-stranger-things-adds-matthew-modine-to-cast-exclusive/ |title=Netflix's 'Stranger Things' Adds Matthew Modine to Cast (Exclusive) |date=2015-10-27 |website=TheWrap |access-date=2016-07-17 |archive-date=2015-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151030055024/https://www.thewrap.com/netflixs-stranger-things-adds-matthew-modine-to-cast-exclusive/ |url-status=live }}</ref> === Қайталанатын рөлдер === * [[Ноа Шнапп]] — Уилл Байерс * [[Джо Кири]] — Стив Харрингтон<ref>{{cite web |url=http://www.etonline.com/news/196986_exclusive_stranger_things_actor_joe_keery_on_season_2/ |title=EXCLUSIVE: 'Stranger Things' Actor Joe Keery on Season 2, Steve's Hair and Justice for Barb |last=Crossan |first=Ashley |work=Entertainment Tonight |date=2016-08-31 |access-date=2017-01-02 |archive-date=2017-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170103094218/http://www.etonline.com/news/196986_exclusive_stranger_things_actor_joe_keery_on_season_2/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2016/10/stranger-things-netflix-series-cast-season-2-1201836680/ |title='Stranger Things' Netflix Series Adds Two New Regulars, Promotes Two For Season 2 |lang=en |last=Petski |first=Denise |website=[[Deadline Hollywood]] |date=2016-10-14 |access-date=2016-10-14 |archive-date=2016-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161016023318/https://deadline.com/2016/10/stranger-things-netflix-series-cast-season-2-1201836680/ |url-status=live }}</ref> * Шеннон Пёрсер — Барбара «Барб» Холланд<ref>{{cite news |url=http://www.esquire.com/entertainment/tv/q-and-a/a47179/stranger-things-shannon-purser-interview-barb/ |title=This 19-Year-Old Unknown Actress Just Became an '80s Cult Icon |first=Tyler |last=Coates |magazine=[[Esquire]] |date=2016-08-01 |access-date=2016-08-04 |archive-date=2016-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804030837/http://www.esquire.com/entertainment/tv/q-and-a/a47179/stranger-things-shannon-purser-interview-barb/ }}</ref> * Джо Крест — Тед Уилер * Росс Партридж — Лонни Байерс<ref> {{cite web |url=https://deadline.com/2015/09/ross-partridge-cast-netflix-stranger-things-sarah-carter-hawaii-five-o-1201511582/ |title=Ross Patridge Joins cast of Stranger Things |lang=en |first=Denise |last=Petski |website=Deadline Hollywood |date=2015-09-01 |access-date=2016-08-04 |archive-date=2016-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160808105531/http://deadline.com/2015/09/ross-partridge-cast-netflix-stranger-things-sarah-carter-hawaii-five-o-1201511582/ |url-status=live }}</ref> * Роб Морган — офицер Пауэлл * Джон Пол Рейнольдс — офицер Каллахан * Рэндалл П. Хэвенс — Скотт Кларк * Кэтрин Дайер — Конни Фрейзер * [[Эйми Маллинз]] — Терри Айвз<ref>{{cite web|url=https://screenrant.com/stranger-things-conspiracy-occult/|title='Stranger Things' Real Life Conspiracy and Occult Connections|lang=en|first=Andy|last=Kubai|work=Screenrant.com|date=2016-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160818234859/https://screenrant.com/stranger-things-conspiracy-occult/|archive-date=2016-08-18|access-date=2016-08-22|url-status=live}}</ref> * [[Эми Саймец]] — Бекки Айвз * Пейтон Уич — Трой<ref>{{cite web|url=https://www.225batonrouge.com/entertainment/two-young-louisiana-actors-featured-two-buzzed-netflix-shows|title=Two young Louisiana actors are featured in two buzzed-about Netflix shows|first=Kayla|last=Randall|work=225 Baton Rouge|date=2016-11|archive-url=https://www.webcitation.org/6okgNKDfw?url=https://www.225batonrouge.com/entertainment/two-young-louisiana-actors-featured-two-buzzed-netflix-shows|archive-date=2017-03-06|access-date=2017-03-05|url-status=live}}</ref> * Тони Вон — директор Коулман * Чарльз Лоулор — мистер Мелвальд * Тинсли и Эннистон Прайс — Холли Уилер * Кейд Джонс — Джеймс * Честер Рашинг — Томми Х. * Челси Талмидж — Кэрол * Гленнеллен Андерсон — Николь * Синтия Баррет — Марша Холланд * Джерри Таббс — Дайан Хоппер * Эль Грэм — Сара Хоппер * [[Крис Салливан]] — Бенни Хаммонд * Тобайас Джелинек — ведущий агент * Роберт Уокер Браншод — агент-ремонтник * Сюзан Шалуб Ларкин — Флоренс («Фло») == Бөлімдері == == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 14t9kwsjrlqs7aegqgub74w6cdymgn4 3661684 3661682 2026-09-26T17:45:00Z Орел Карл 81620 /* Бөлімдері */ 3661684 wikitext text/x-wiki {{Телехикая маусымы |атауы = Оғаш дүниелер |маусым нөмірі = 1 |түпнұсқа атауы = {{lang-en|Stranger Things season 1}} |сурет = Stranger Things logo.png |сурет сипаттамасы = |сурет ені = |шоураннер = Мэтт Даффер<br /> Росс Даффер |басты рөлдерде = Вайнона Райдер<br /> Дэвид Харбор<br /> Финн Вулфхард<br /> Милли Бобби Браун<br /> Гейтен Матараццо<br /> Калеб Маклафлин<br /> Наталия Дайер<br /> Чарли Хитон<br /> Кара Буоно<br /> Мэттью Модайн |ел = {{Байрақ|АҚШ}} |сериялар саны = 8 |модуль = |арна = Netflix |басталу күні = 15 шілде 2016 |аяқталу күні = |DVD-де шығу күні = |түсірілімнің басталу күні = |түсірілімнің аяқталу күні = |алдыңғы = |алдыңғы атауы = |келесі = Оғаш дүниелер (2-маусым) |келесі атауы = 2-маусым |сериялар тізімі = }} Америкалық [[Ғылыми-фантастикалық фильм|ғылыми-фантастикалық]] [[Қорқынышты фильм|қорқынышты]] «'''[[Оғаш дүниелер]]'''» телехикаясының бірінші маусымының тұсаукесері 2016 жылдың 15 шілдесінде [[Netflix]] платформасында бүкіл әлем бойынша өтті. Телехикаяны [[Ағайынды Дафферлер]] жасады. Олар [[Шон Леви]] және Дэн Коэнмен бірге атқарушы продюсерлер қызметін де атқарды. Бірінші маусымдағы басты рөлдерді Вайнона Райдер, Дэвид Харбор, Финн Вулфхард, Милли Бобби Браун, Гейтен Матараццо, Калеб Маклафлин, Наталия Дайер, Чарли Хитон, Кара Буоно және Мэттью Модайн сомдады. Сонымен қатар Ноа Шнапп, Джо Кири және Шеннон Пёрсер де телехикаяға түсті. == Желісі == Бірінші маусымның оқиғасы 1983 жылдың қарашасында басталады. Осы кезде Хоукинс ұлттық зертханасының зерттеушілері «Төңкерілген әлемге», яғни балама өлшемге, жарықшақ ашады. «Төңкерілген әлемнен» бір құбыжық қашып шығып, Уилл Байерс есімді баланы және Барбара есімді жасөспірім қызды ұрлап кетеді. Уиллдің анасы Джойс пен қала полициясының бастығы Джим Хоппер Уиллді іздей бастайды. Осы уақытта зертханадан [[Телекинез|телекинез]] қабілетіне ие Он бір есімді кішкентай қыз қашып шығады. Ол Уиллдің достары Майкке, Дастинге және Лукаске Уиллді іздеуге көмектеседі. == Рөлдерде == === Басты рөлдерде === * [[Вайнона Райдер]] — Джойс Байерс<ref>{{cite news |last1=Ausiello |first1=Michael |title=Scoop: Winona Ryder to Headline Untitled Netflix Supernatural Thriller |url=http://tvline.com/2015/06/15/winona-ryder-montauk-cast-netflix-series/ |access-date=2015-08-24 |work=[[TVLine]] |date=2015-06-15 |archive-date=2015-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150816073504/http://tvline.com/2015/06/15/winona-ryder-montauk-cast-netflix-series/ }}</ref> * [[Дэвид Харбор]] — Джим Хоппер * [[Финн Вулфхард]] — Майк Уилер<ref>{{cite news |last1=Andreeva |first1=Nellie |title=Duffer Bros. Netflix Supernatural Drama Series Sets Young Cast, Gets Title |lang=en |url=https://deadline.com/2015/08/duffer-bros-netflix-series-stranger-things-young-cast-1201502552/ |access-date=2015-08-24 |website=[[Deadline Hollywood]] |date=2015-08-20 |archive-date=2018-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180115170140/http://deadline.com/2015/08/duffer-bros-netflix-series-stranger-things-young-cast-1201502552/ }}</ref> * [[Милли Бобби Браун]] — Он бір («Оби») * [[Гейтен Матараццо]] — Дастин Хендерсон * [[Калеб Маклафлин]] — Лукас Синклер * [[Наталия Дайер]] — Нэнси Уилер * [[Чарли Хитон]] — Джонатан Байерс * [[Кара Буоно]] — Карен Уилер<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2015/09/cara-buono-cast-netflix-stranger-things-dean-cain-lady-dynamite-1201511834/ |title=Cara Buono Joins Netflix's 'Stranger Things'; Dean Cain In 'Lady Dynamite' |lang=en |first=Denise |last=Petski |website=Deadline Hollywood |date=2015-09-01 |access-date=2016-07-17 |archive-date=2015-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150902154424/https://deadline.com/2015/09/cara-buono-cast-netflix-stranger-things-dean-cain-lady-dynamite-1201511834/ |url-status=live }}</ref> * [[Мэттью Модайн]] — Мартин Бреннер<ref>{{cite web |url=https://www.thewrap.com/netflixs-stranger-things-adds-matthew-modine-to-cast-exclusive/ |title=Netflix's 'Stranger Things' Adds Matthew Modine to Cast (Exclusive) |date=2015-10-27 |website=TheWrap |access-date=2016-07-17 |archive-date=2015-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151030055024/https://www.thewrap.com/netflixs-stranger-things-adds-matthew-modine-to-cast-exclusive/ |url-status=live }}</ref> === Қайталанатын рөлдер === * [[Ноа Шнапп]] — Уилл Байерс * [[Джо Кири]] — Стив Харрингтон<ref>{{cite web |url=http://www.etonline.com/news/196986_exclusive_stranger_things_actor_joe_keery_on_season_2/ |title=EXCLUSIVE: 'Stranger Things' Actor Joe Keery on Season 2, Steve's Hair and Justice for Barb |last=Crossan |first=Ashley |work=Entertainment Tonight |date=2016-08-31 |access-date=2017-01-02 |archive-date=2017-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170103094218/http://www.etonline.com/news/196986_exclusive_stranger_things_actor_joe_keery_on_season_2/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2016/10/stranger-things-netflix-series-cast-season-2-1201836680/ |title='Stranger Things' Netflix Series Adds Two New Regulars, Promotes Two For Season 2 |lang=en |last=Petski |first=Denise |website=[[Deadline Hollywood]] |date=2016-10-14 |access-date=2016-10-14 |archive-date=2016-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161016023318/https://deadline.com/2016/10/stranger-things-netflix-series-cast-season-2-1201836680/ |url-status=live }}</ref> * Шеннон Пёрсер — Барбара «Барб» Холланд<ref>{{cite news |url=http://www.esquire.com/entertainment/tv/q-and-a/a47179/stranger-things-shannon-purser-interview-barb/ |title=This 19-Year-Old Unknown Actress Just Became an '80s Cult Icon |first=Tyler |last=Coates |magazine=[[Esquire]] |date=2016-08-01 |access-date=2016-08-04 |archive-date=2016-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804030837/http://www.esquire.com/entertainment/tv/q-and-a/a47179/stranger-things-shannon-purser-interview-barb/ }}</ref> * Джо Крест — Тед Уилер * Росс Партридж — Лонни Байерс<ref> {{cite web |url=https://deadline.com/2015/09/ross-partridge-cast-netflix-stranger-things-sarah-carter-hawaii-five-o-1201511582/ |title=Ross Patridge Joins cast of Stranger Things |lang=en |first=Denise |last=Petski |website=Deadline Hollywood |date=2015-09-01 |access-date=2016-08-04 |archive-date=2016-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160808105531/http://deadline.com/2015/09/ross-partridge-cast-netflix-stranger-things-sarah-carter-hawaii-five-o-1201511582/ |url-status=live }}</ref> * Роб Морган — офицер Пауэлл * Джон Пол Рейнольдс — офицер Каллахан * Рэндалл П. Хэвенс — Скотт Кларк * Кэтрин Дайер — Конни Фрейзер * [[Эйми Маллинз]] — Терри Айвз<ref>{{cite web|url=https://screenrant.com/stranger-things-conspiracy-occult/|title='Stranger Things' Real Life Conspiracy and Occult Connections|lang=en|first=Andy|last=Kubai|work=Screenrant.com|date=2016-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160818234859/https://screenrant.com/stranger-things-conspiracy-occult/|archive-date=2016-08-18|access-date=2016-08-22|url-status=live}}</ref> * [[Эми Саймец]] — Бекки Айвз * Пейтон Уич — Трой<ref>{{cite web|url=https://www.225batonrouge.com/entertainment/two-young-louisiana-actors-featured-two-buzzed-netflix-shows|title=Two young Louisiana actors are featured in two buzzed-about Netflix shows|first=Kayla|last=Randall|work=225 Baton Rouge|date=2016-11|archive-url=https://www.webcitation.org/6okgNKDfw?url=https://www.225batonrouge.com/entertainment/two-young-louisiana-actors-featured-two-buzzed-netflix-shows|archive-date=2017-03-06|access-date=2017-03-05|url-status=live}}</ref> * Тони Вон — директор Коулман * Чарльз Лоулор — мистер Мелвальд * Тинсли и Эннистон Прайс — Холли Уилер * Кейд Джонс — Джеймс * Честер Рашинг — Томми Х. * Челси Талмидж — Кэрол * Гленнеллен Андерсон — Николь * Синтия Баррет — Марша Холланд * Джерри Таббс — Дайан Хоппер * Эль Грэм — Сара Хоппер * [[Крис Салливан]] — Бенни Хаммонд * Тобайас Джелинек — ведущий агент * Роберт Уокер Браншод — агент-ремонтник * Сюзан Шалуб Ларкин — Флоренс («Фло») == Бөлімдері == {| class="wikitable collapsed" style="width: 100%; margin-right: 0;" |- ! style="background: #50CFC0; color: #ffffff;" | Жалпы № ! style="background: #50CFC0; color: #ffffff;" | Серияның № ! style="background: #50CFC0; color: #ffffff;"| Атауы ! style="background: #50CFC0; color: #ffffff;"| Режиссер ! style="background: #50CFC0; color: #ffffff;"| Сценарист ! style="background: #50CFC0; color: #ffffff;"| Экранға шыққан уақыты |- {{Episode list |EpisodeNumber = 1 |EpisodeNumber2 = 1 |Title = Бірінші тарау: Уилл Байерстің жоғалуы |AltTitle = Chapter One: The Vanishing of Will Byers |DirectedBy = Ағайынды Даффер |WrittenBy = Ағайынды Даффер |OriginalAirDate = 15 шілде 2016 <!-- |ShortSummary =--> |LineColor = 50CFC0 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 2 |EpisodeNumber2 = 2 |Title = Екінші тарау: Үйеңкі көшесіндегі біртүрлі бала |AltTitle = Chapter Two: The Weirdo on Maple Street |DirectedBy = Ағайынды Даффер |WrittenBy = Ағайынды Даффер |OriginalAirDate = 15 шілде 2016 <!-- |ShortSummary =--> |LineColor = 50CFC0 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 3 |EpisodeNumber2 = 3 |Title = Үшінші тарау: Холли, көңілді Холли |AltTitle = Chapter Three: Holly, Jolly |DirectedBy = Шон Леви |WrittenBy = Джессика Маккленберг |OriginalAirDate = 15 шілде 2016 <!-- |ShortSummary =--> |LineColor = 50CFC0 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 4 |EpisodeNumber2 = 4 |Title = Төртінші тарау: Адам денесі |AltTitle = Chapter Four: The Body |DirectedBy = Шон Леви |WrittenBy = Джастин Доубл |OriginalAirDate = 15 шілде 2016 <!-- |ShortSummary =--> |LineColor = 50CFC0 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 5 |EpisodeNumber2 = 5 |Title = Бесінші тарау: Бүрге мен акробат |AltTitle = Chapter Five: The Flea and the Acrobat |DirectedBy = Ағайынды Даффер |WrittenBy = Элисон Татлок |OriginalAirDate = 15 шілде 2016 <!-- |ShortSummary =--> |LineColor = 50CFC0 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 6 |EpisodeNumber2 = 6 |Title = Алтыншы тарау: Құбыжық |AltTitle = Chapter Six: The Monster |DirectedBy = Ағайынды Даффер |WrittenBy = Джесси Никсон-Лопес |OriginalAirDate = 15 шілде 2016 <!-- |ShortSummary =--> |LineColor = 50CFC0 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 7 |EpisodeNumber2 = 7 |Title = Жетінші тарау: Ванна |AltTitle = Chapter Seven: The Bathtub |DirectedBy = Ағайынды Даффер |WrittenBy = Джастин Доубл |OriginalAirDate = 15 шілде 2016 <!-- |ShortSummary =--> |LineColor = 50CFC0 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 8 |EpisodeNumber2 = 8 |Title = Сегізінші тарау: Төңкерілген әлем |AltTitle = Chapter Eight: The Upside Down |DirectedBy = Ағайынды Даффер |WrittenBy = ''Желісі'': Пол Дихтер<br /> Телесценарий: Ағайынды Даффер |OriginalAirDate = 15 шілде 2016 <!-- |ShortSummary =--> |LineColor = 50CFC0 }} |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 6kbkcef1rffsft9etdpyrf42qtyjr3f 3661687 3661684 2026-09-26T17:49:45Z Орел Карл 81620 /* Бөлімдері */ 3661687 wikitext text/x-wiki {{Телехикая маусымы |атауы = Оғаш дүниелер |маусым нөмірі = 1 |түпнұсқа атауы = {{lang-en|Stranger Things season 1}} |сурет = Stranger Things logo.png |сурет сипаттамасы = |сурет ені = |шоураннер = Мэтт Даффер<br /> Росс Даффер |басты рөлдерде = Вайнона Райдер<br /> Дэвид Харбор<br /> Финн Вулфхард<br /> Милли Бобби Браун<br /> Гейтен Матараццо<br /> Калеб Маклафлин<br /> Наталия Дайер<br /> Чарли Хитон<br /> Кара Буоно<br /> Мэттью Модайн |ел = {{Байрақ|АҚШ}} |сериялар саны = 8 |модуль = |арна = Netflix |басталу күні = 15 шілде 2016 |аяқталу күні = |DVD-де шығу күні = |түсірілімнің басталу күні = |түсірілімнің аяқталу күні = |алдыңғы = |алдыңғы атауы = |келесі = Оғаш дүниелер (2-маусым) |келесі атауы = 2-маусым |сериялар тізімі = }} Америкалық [[Ғылыми-фантастикалық фильм|ғылыми-фантастикалық]] [[Қорқынышты фильм|қорқынышты]] «'''[[Оғаш дүниелер]]'''» телехикаясының бірінші маусымының тұсаукесері 2016 жылдың 15 шілдесінде [[Netflix]] платформасында бүкіл әлем бойынша өтті. Телехикаяны [[Ағайынды Дафферлер]] жасады. Олар [[Шон Леви]] және Дэн Коэнмен бірге атқарушы продюсерлер қызметін де атқарды. Бірінші маусымдағы басты рөлдерді Вайнона Райдер, Дэвид Харбор, Финн Вулфхард, Милли Бобби Браун, Гейтен Матараццо, Калеб Маклафлин, Наталия Дайер, Чарли Хитон, Кара Буоно және Мэттью Модайн сомдады. Сонымен қатар Ноа Шнапп, Джо Кири және Шеннон Пёрсер де телехикаяға түсті. == Желісі == Бірінші маусымның оқиғасы 1983 жылдың қарашасында басталады. Осы кезде Хоукинс ұлттық зертханасының зерттеушілері «Төңкерілген әлемге», яғни балама өлшемге, жарықшақ ашады. «Төңкерілген әлемнен» бір құбыжық қашып шығып, Уилл Байерс есімді баланы және Барбара есімді жасөспірім қызды ұрлап кетеді. Уиллдің анасы Джойс пен қала полициясының бастығы Джим Хоппер Уиллді іздей бастайды. Осы уақытта зертханадан [[Телекинез|телекинез]] қабілетіне ие Он бір есімді кішкентай қыз қашып шығады. Ол Уиллдің достары Майкке, Дастинге және Лукаске Уиллді іздеуге көмектеседі. == Рөлдерде == === Басты рөлдерде === * [[Вайнона Райдер]] — Джойс Байерс<ref>{{cite news |last1=Ausiello |first1=Michael |title=Scoop: Winona Ryder to Headline Untitled Netflix Supernatural Thriller |url=http://tvline.com/2015/06/15/winona-ryder-montauk-cast-netflix-series/ |access-date=2015-08-24 |work=[[TVLine]] |date=2015-06-15 |archive-date=2015-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150816073504/http://tvline.com/2015/06/15/winona-ryder-montauk-cast-netflix-series/ }}</ref> * [[Дэвид Харбор]] — Джим Хоппер * [[Финн Вулфхард]] — Майк Уилер<ref>{{cite news |last1=Andreeva |first1=Nellie |title=Duffer Bros. Netflix Supernatural Drama Series Sets Young Cast, Gets Title |lang=en |url=https://deadline.com/2015/08/duffer-bros-netflix-series-stranger-things-young-cast-1201502552/ |access-date=2015-08-24 |website=[[Deadline Hollywood]] |date=2015-08-20 |archive-date=2018-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180115170140/http://deadline.com/2015/08/duffer-bros-netflix-series-stranger-things-young-cast-1201502552/ }}</ref> * [[Милли Бобби Браун]] — Он бір («Оби») * [[Гейтен Матараццо]] — Дастин Хендерсон * [[Калеб Маклафлин]] — Лукас Синклер * [[Наталия Дайер]] — Нэнси Уилер * [[Чарли Хитон]] — Джонатан Байерс * [[Кара Буоно]] — Карен Уилер<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2015/09/cara-buono-cast-netflix-stranger-things-dean-cain-lady-dynamite-1201511834/ |title=Cara Buono Joins Netflix's 'Stranger Things'; Dean Cain In 'Lady Dynamite' |lang=en |first=Denise |last=Petski |website=Deadline Hollywood |date=2015-09-01 |access-date=2016-07-17 |archive-date=2015-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150902154424/https://deadline.com/2015/09/cara-buono-cast-netflix-stranger-things-dean-cain-lady-dynamite-1201511834/ |url-status=live }}</ref> * [[Мэттью Модайн]] — Мартин Бреннер<ref>{{cite web |url=https://www.thewrap.com/netflixs-stranger-things-adds-matthew-modine-to-cast-exclusive/ |title=Netflix's 'Stranger Things' Adds Matthew Modine to Cast (Exclusive) |date=2015-10-27 |website=TheWrap |access-date=2016-07-17 |archive-date=2015-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151030055024/https://www.thewrap.com/netflixs-stranger-things-adds-matthew-modine-to-cast-exclusive/ |url-status=live }}</ref> === Қайталанатын рөлдер === * [[Ноа Шнапп]] — Уилл Байерс * [[Джо Кири]] — Стив Харрингтон<ref>{{cite web |url=http://www.etonline.com/news/196986_exclusive_stranger_things_actor_joe_keery_on_season_2/ |title=EXCLUSIVE: 'Stranger Things' Actor Joe Keery on Season 2, Steve's Hair and Justice for Barb |last=Crossan |first=Ashley |work=Entertainment Tonight |date=2016-08-31 |access-date=2017-01-02 |archive-date=2017-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170103094218/http://www.etonline.com/news/196986_exclusive_stranger_things_actor_joe_keery_on_season_2/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2016/10/stranger-things-netflix-series-cast-season-2-1201836680/ |title='Stranger Things' Netflix Series Adds Two New Regulars, Promotes Two For Season 2 |lang=en |last=Petski |first=Denise |website=[[Deadline Hollywood]] |date=2016-10-14 |access-date=2016-10-14 |archive-date=2016-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161016023318/https://deadline.com/2016/10/stranger-things-netflix-series-cast-season-2-1201836680/ |url-status=live }}</ref> * Шеннон Пёрсер — Барбара «Барб» Холланд<ref>{{cite news |url=http://www.esquire.com/entertainment/tv/q-and-a/a47179/stranger-things-shannon-purser-interview-barb/ |title=This 19-Year-Old Unknown Actress Just Became an '80s Cult Icon |first=Tyler |last=Coates |magazine=[[Esquire]] |date=2016-08-01 |access-date=2016-08-04 |archive-date=2016-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804030837/http://www.esquire.com/entertainment/tv/q-and-a/a47179/stranger-things-shannon-purser-interview-barb/ }}</ref> * Джо Крест — Тед Уилер * Росс Партридж — Лонни Байерс<ref> {{cite web |url=https://deadline.com/2015/09/ross-partridge-cast-netflix-stranger-things-sarah-carter-hawaii-five-o-1201511582/ |title=Ross Patridge Joins cast of Stranger Things |lang=en |first=Denise |last=Petski |website=Deadline Hollywood |date=2015-09-01 |access-date=2016-08-04 |archive-date=2016-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160808105531/http://deadline.com/2015/09/ross-partridge-cast-netflix-stranger-things-sarah-carter-hawaii-five-o-1201511582/ |url-status=live }}</ref> * Роб Морган — офицер Пауэлл * Джон Пол Рейнольдс — офицер Каллахан * Рэндалл П. Хэвенс — Скотт Кларк * Кэтрин Дайер — Конни Фрейзер * [[Эйми Маллинз]] — Терри Айвз<ref>{{cite web|url=https://screenrant.com/stranger-things-conspiracy-occult/|title='Stranger Things' Real Life Conspiracy and Occult Connections|lang=en|first=Andy|last=Kubai|work=Screenrant.com|date=2016-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160818234859/https://screenrant.com/stranger-things-conspiracy-occult/|archive-date=2016-08-18|access-date=2016-08-22|url-status=live}}</ref> * [[Эми Саймец]] — Бекки Айвз * Пейтон Уич — Трой<ref>{{cite web|url=https://www.225batonrouge.com/entertainment/two-young-louisiana-actors-featured-two-buzzed-netflix-shows|title=Two young Louisiana actors are featured in two buzzed-about Netflix shows|first=Kayla|last=Randall|work=225 Baton Rouge|date=2016-11|archive-url=https://www.webcitation.org/6okgNKDfw?url=https://www.225batonrouge.com/entertainment/two-young-louisiana-actors-featured-two-buzzed-netflix-shows|archive-date=2017-03-06|access-date=2017-03-05|url-status=live}}</ref> * Тони Вон — директор Коулман * Чарльз Лоулор — мистер Мелвальд * Тинсли и Эннистон Прайс — Холли Уилер * Кейд Джонс — Джеймс * Честер Рашинг — Томми Х. * Челси Талмидж — Кэрол * Гленнеллен Андерсон — Николь * Синтия Баррет — Марша Холланд * Джерри Таббс — Дайан Хоппер * Эль Грэм — Сара Хоппер * [[Крис Салливан]] — Бенни Хаммонд * Тобайас Джелинек — ведущий агент * Роберт Уокер Браншод — агент-ремонтник * Сюзан Шалуб Ларкин — Флоренс («Фло») == Бөлімдері == {| class="wikitable collapsed" style="width: 100%; margin-right: 0;" |- ! style="background: #50CFC0; color: #ffffff;" | Жалпы № ! style="background: #50CFC0; color: #ffffff;" | Серияның № ! style="background: #50CFC0; color: #ffffff;"| Атауы ! style="background: #50CFC0; color: #ffffff;"| Режиссер ! style="background: #50CFC0; color: #ffffff;"| Сценарист ! style="background: #50CFC0; color: #ffffff;"| Экранға шыққан уақыты |- {{Episode list |EpisodeNumber = 1 |EpisodeNumber2 = 1 |Title = Бірінші тарау: Уилл Байерстің жоғалуы |AltTitle = Chapter One: The Vanishing of Will Byers |DirectedBy = Ағайынды Даффер |WrittenBy = Ағайынды Даффер |OriginalAirDate = 15 шілде 2016 |ShortSummary = 1983 жыл, Хоукинс, Индиана штаты. АҚШ Энергетика министрлігінің зертханасында ғалымға белгісіз бір жаратылыс шабуыл жасайды. Он екі жасар Уилл Байерс кешке достарымен «[[Dungeons & Dragons|Зындан және айдаһарлар]]» ойынын ойнап болған соң үйіне қайтып келе жатады. Алайда жолда әлдебір жаратылысқа тап болып, із-түзсіз жоғалып кетеді. Келесі күні басы тақырлап алынған, аурухана көйлегін киген қыз жергілікті дәмханада тамақ ұрлайды. Дәмхананың иесі Бенни ([[Крис Салливан]]) қызды аяп, оған тамақ береді де, әлеуметтік қызметке хабарласады. Баланы алып кетуге келген, өзін әлеуметтік қызметкер ретінде таныстырған әйел Бенниді өлтіреді. Қарулы агенттер қызды іздеп, дәмхананы тінтиді, бірақ ол жасырынып үлгереді. Уиллдің анасы Джойстың үйінде телефон шырылдайды. Ол кедергілер арасынан Уиллдің дауысын және тағы біреудің дауысын естігендей болады. Уиллдің достары Лукас, Майк және Дастин кешке оны іздеу үшін орманға барып, сол жерде әлгі қызды кездестіреді. |LineColor = 50CFC0 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 2 |EpisodeNumber2 = 2 |Title = Екінші тарау: Үйеңкі көшесіндегі біртүрлі бала |AltTitle = Chapter Two: The Weirdo on Maple Street |DirectedBy = Ағайынды Даффер |WrittenBy = Ағайынды Даффер |OriginalAirDate = 15 шілде 2016 <!-- |ShortSummary =--> |LineColor = 50CFC0 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 3 |EpisodeNumber2 = 3 |Title = Үшінші тарау: Холли, көңілді Холли |AltTitle = Chapter Three: Holly, Jolly |DirectedBy = Шон Леви |WrittenBy = Джессика Маккленберг |OriginalAirDate = 15 шілде 2016 <!-- |ShortSummary =--> |LineColor = 50CFC0 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 4 |EpisodeNumber2 = 4 |Title = Төртінші тарау: Адам денесі |AltTitle = Chapter Four: The Body |DirectedBy = Шон Леви |WrittenBy = Джастин Доубл |OriginalAirDate = 15 шілде 2016 <!-- |ShortSummary =--> |LineColor = 50CFC0 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 5 |EpisodeNumber2 = 5 |Title = Бесінші тарау: Бүрге мен акробат |AltTitle = Chapter Five: The Flea and the Acrobat |DirectedBy = Ағайынды Даффер |WrittenBy = Элисон Татлок |OriginalAirDate = 15 шілде 2016 <!-- |ShortSummary =--> |LineColor = 50CFC0 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 6 |EpisodeNumber2 = 6 |Title = Алтыншы тарау: Құбыжық |AltTitle = Chapter Six: The Monster |DirectedBy = Ағайынды Даффер |WrittenBy = Джесси Никсон-Лопес |OriginalAirDate = 15 шілде 2016 <!-- |ShortSummary =--> |LineColor = 50CFC0 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 7 |EpisodeNumber2 = 7 |Title = Жетінші тарау: Ванна |AltTitle = Chapter Seven: The Bathtub |DirectedBy = Ағайынды Даффер |WrittenBy = Джастин Доубл |OriginalAirDate = 15 шілде 2016 <!-- |ShortSummary =--> |LineColor = 50CFC0 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 8 |EpisodeNumber2 = 8 |Title = Сегізінші тарау: Төңкерілген әлем |AltTitle = Chapter Eight: The Upside Down |DirectedBy = Ағайынды Даффер |WrittenBy = ''Желісі'': Пол Дихтер<br /> Телесценарий: Ағайынды Даффер |OriginalAirDate = 15 шілде 2016 <!-- |ShortSummary =--> |LineColor = 50CFC0 }} |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} 9i5gjrbsmxnozvslxkls5f3k61wldmu 3661691 3661687 2026-09-26T17:55:09Z Орел Карл 81620 /* Бөлімдері */ 3661691 wikitext text/x-wiki {{Телехикая маусымы |атауы = Оғаш дүниелер |маусым нөмірі = 1 |түпнұсқа атауы = {{lang-en|Stranger Things season 1}} |сурет = Stranger Things logo.png |сурет сипаттамасы = |сурет ені = |шоураннер = Мэтт Даффер<br /> Росс Даффер |басты рөлдерде = Вайнона Райдер<br /> Дэвид Харбор<br /> Финн Вулфхард<br /> Милли Бобби Браун<br /> Гейтен Матараццо<br /> Калеб Маклафлин<br /> Наталия Дайер<br /> Чарли Хитон<br /> Кара Буоно<br /> Мэттью Модайн |ел = {{Байрақ|АҚШ}} |сериялар саны = 8 |модуль = |арна = Netflix |басталу күні = 15 шілде 2016 |аяқталу күні = |DVD-де шығу күні = |түсірілімнің басталу күні = |түсірілімнің аяқталу күні = |алдыңғы = |алдыңғы атауы = |келесі = Оғаш дүниелер (2-маусым) |келесі атауы = 2-маусым |сериялар тізімі = }} Америкалық [[Ғылыми-фантастикалық фильм|ғылыми-фантастикалық]] [[Қорқынышты фильм|қорқынышты]] «'''[[Оғаш дүниелер]]'''» телехикаясының бірінші маусымының тұсаукесері 2016 жылдың 15 шілдесінде [[Netflix]] платформасында бүкіл әлем бойынша өтті. Телехикаяны [[Ағайынды Дафферлер]] жасады. Олар [[Шон Леви]] және Дэн Коэнмен бірге атқарушы продюсерлер қызметін де атқарды. Бірінші маусымдағы басты рөлдерді Вайнона Райдер, Дэвид Харбор, Финн Вулфхард, Милли Бобби Браун, Гейтен Матараццо, Калеб Маклафлин, Наталия Дайер, Чарли Хитон, Кара Буоно және Мэттью Модайн сомдады. Сонымен қатар Ноа Шнапп, Джо Кири және Шеннон Пёрсер де телехикаяға түсті. == Желісі == Бірінші маусымның оқиғасы 1983 жылдың қарашасында басталады. Осы кезде Хоукинс ұлттық зертханасының зерттеушілері «Төңкерілген әлемге», яғни балама өлшемге, жарықшақ ашады. «Төңкерілген әлемнен» бір құбыжық қашып шығып, Уилл Байерс есімді баланы және Барбара есімді жасөспірім қызды ұрлап кетеді. Уиллдің анасы Джойс пен қала полициясының бастығы Джим Хоппер Уиллді іздей бастайды. Осы уақытта зертханадан [[Телекинез|телекинез]] қабілетіне ие Он бір есімді кішкентай қыз қашып шығады. Ол Уиллдің достары Майкке, Дастинге және Лукаске Уиллді іздеуге көмектеседі. == Рөлдерде == === Басты рөлдерде === * [[Вайнона Райдер]] — Джойс Байерс<ref>{{cite news |last1=Ausiello |first1=Michael |title=Scoop: Winona Ryder to Headline Untitled Netflix Supernatural Thriller |url=http://tvline.com/2015/06/15/winona-ryder-montauk-cast-netflix-series/ |access-date=2015-08-24 |work=[[TVLine]] |date=2015-06-15 |archive-date=2015-08-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150816073504/http://tvline.com/2015/06/15/winona-ryder-montauk-cast-netflix-series/ }}</ref> * [[Дэвид Харбор]] — Джим Хоппер * [[Финн Вулфхард]] — Майк Уилер<ref>{{cite news |last1=Andreeva |first1=Nellie |title=Duffer Bros. Netflix Supernatural Drama Series Sets Young Cast, Gets Title |lang=en |url=https://deadline.com/2015/08/duffer-bros-netflix-series-stranger-things-young-cast-1201502552/ |access-date=2015-08-24 |website=[[Deadline Hollywood]] |date=2015-08-20 |archive-date=2018-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180115170140/http://deadline.com/2015/08/duffer-bros-netflix-series-stranger-things-young-cast-1201502552/ }}</ref> * [[Милли Бобби Браун]] — Он бір («Оби») * [[Гейтен Матараццо]] — Дастин Хендерсон * [[Калеб Маклафлин]] — Лукас Синклер * [[Наталия Дайер]] — Нэнси Уилер * [[Чарли Хитон]] — Джонатан Байерс * [[Кара Буоно]] — Карен Уилер<ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2015/09/cara-buono-cast-netflix-stranger-things-dean-cain-lady-dynamite-1201511834/ |title=Cara Buono Joins Netflix's 'Stranger Things'; Dean Cain In 'Lady Dynamite' |lang=en |first=Denise |last=Petski |website=Deadline Hollywood |date=2015-09-01 |access-date=2016-07-17 |archive-date=2015-09-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150902154424/https://deadline.com/2015/09/cara-buono-cast-netflix-stranger-things-dean-cain-lady-dynamite-1201511834/ |url-status=live }}</ref> * [[Мэттью Модайн]] — Мартин Бреннер<ref>{{cite web |url=https://www.thewrap.com/netflixs-stranger-things-adds-matthew-modine-to-cast-exclusive/ |title=Netflix's 'Stranger Things' Adds Matthew Modine to Cast (Exclusive) |date=2015-10-27 |website=TheWrap |access-date=2016-07-17 |archive-date=2015-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151030055024/https://www.thewrap.com/netflixs-stranger-things-adds-matthew-modine-to-cast-exclusive/ |url-status=live }}</ref> === Қайталанатын рөлдер === * [[Ноа Шнапп]] — Уилл Байерс * [[Джо Кири]] — Стив Харрингтон<ref>{{cite web |url=http://www.etonline.com/news/196986_exclusive_stranger_things_actor_joe_keery_on_season_2/ |title=EXCLUSIVE: 'Stranger Things' Actor Joe Keery on Season 2, Steve's Hair and Justice for Barb |last=Crossan |first=Ashley |work=Entertainment Tonight |date=2016-08-31 |access-date=2017-01-02 |archive-date=2017-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170103094218/http://www.etonline.com/news/196986_exclusive_stranger_things_actor_joe_keery_on_season_2/ |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url=https://deadline.com/2016/10/stranger-things-netflix-series-cast-season-2-1201836680/ |title='Stranger Things' Netflix Series Adds Two New Regulars, Promotes Two For Season 2 |lang=en |last=Petski |first=Denise |website=[[Deadline Hollywood]] |date=2016-10-14 |access-date=2016-10-14 |archive-date=2016-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161016023318/https://deadline.com/2016/10/stranger-things-netflix-series-cast-season-2-1201836680/ |url-status=live }}</ref> * Шеннон Пёрсер — Барбара «Барб» Холланд<ref>{{cite news |url=http://www.esquire.com/entertainment/tv/q-and-a/a47179/stranger-things-shannon-purser-interview-barb/ |title=This 19-Year-Old Unknown Actress Just Became an '80s Cult Icon |first=Tyler |last=Coates |magazine=[[Esquire]] |date=2016-08-01 |access-date=2016-08-04 |archive-date=2016-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160804030837/http://www.esquire.com/entertainment/tv/q-and-a/a47179/stranger-things-shannon-purser-interview-barb/ }}</ref> * Джо Крест — Тед Уилер * Росс Партридж — Лонни Байерс<ref> {{cite web |url=https://deadline.com/2015/09/ross-partridge-cast-netflix-stranger-things-sarah-carter-hawaii-five-o-1201511582/ |title=Ross Patridge Joins cast of Stranger Things |lang=en |first=Denise |last=Petski |website=Deadline Hollywood |date=2015-09-01 |access-date=2016-08-04 |archive-date=2016-08-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160808105531/http://deadline.com/2015/09/ross-partridge-cast-netflix-stranger-things-sarah-carter-hawaii-five-o-1201511582/ |url-status=live }}</ref> * Роб Морган — офицер Пауэлл * Джон Пол Рейнольдс — офицер Каллахан * Рэндалл П. Хэвенс — Скотт Кларк * Кэтрин Дайер — Конни Фрейзер * [[Эйми Маллинз]] — Терри Айвз<ref>{{cite web|url=https://screenrant.com/stranger-things-conspiracy-occult/|title='Stranger Things' Real Life Conspiracy and Occult Connections|lang=en|first=Andy|last=Kubai|work=Screenrant.com|date=2016-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20160818234859/https://screenrant.com/stranger-things-conspiracy-occult/|archive-date=2016-08-18|access-date=2016-08-22|url-status=live}}</ref> * [[Эми Саймец]] — Бекки Айвз * Пейтон Уич — Трой<ref>{{cite web|url=https://www.225batonrouge.com/entertainment/two-young-louisiana-actors-featured-two-buzzed-netflix-shows|title=Two young Louisiana actors are featured in two buzzed-about Netflix shows|first=Kayla|last=Randall|work=225 Baton Rouge|date=2016-11|archive-url=https://www.webcitation.org/6okgNKDfw?url=https://www.225batonrouge.com/entertainment/two-young-louisiana-actors-featured-two-buzzed-netflix-shows|archive-date=2017-03-06|access-date=2017-03-05|url-status=live}}</ref> * Тони Вон — директор Коулман * Чарльз Лоулор — мистер Мелвальд * Тинсли и Эннистон Прайс — Холли Уилер * Кейд Джонс — Джеймс * Честер Рашинг — Томми Х. * Челси Талмидж — Кэрол * Гленнеллен Андерсон — Николь * Синтия Баррет — Марша Холланд * Джерри Таббс — Дайан Хоппер * Эль Грэм — Сара Хоппер * [[Крис Салливан]] — Бенни Хаммонд * Тобайас Джелинек — ведущий агент * Роберт Уокер Браншод — агент-ремонтник * Сюзан Шалуб Ларкин — Флоренс («Фло») == Бөлімдері == {| class="wikitable collapsed" style="width: 100%; margin-right: 0;" |- ! style="background: #50CFC0; color: #ffffff;" position: sticky; top: 0; z-index: 2;" | Жалпы № ! style="background: #50CFC0; color: #ffffff;" position: sticky; top: 0; z-index: 2;" | Серияның № ! style="background: #50CFC0; color: #ffffff;" position: sticky; top: 0; z-index: 2;" | Атауы ! style="background: #50CFC0; color: #ffffff;" position: sticky; top: 0; z-index: 2;" | Режиссер ! style="background: #50CFC0; color: #ffffff;" position: sticky; top: 0; z-index: 2;" | Сценарист ! style="background: #50CFC0; color: #ffffff;" position: sticky; top: 0; z-index: 2;" | Экранға шыққан уақыты |- {{Episode list |EpisodeNumber = 1 |EpisodeNumber2 = 1 |Title = Бірінші тарау: Уилл Байерстің жоғалуы |AltTitle = Chapter One: The Vanishing of Will Byers |DirectedBy = Ағайынды Даффер |WrittenBy = Ағайынды Даффер |OriginalAirDate = 15 шілде 2016 |ShortSummary = 1983 жыл, Хоукинс, Индиана штаты. АҚШ Энергетика министрлігінің зертханасында ғалымға белгісіз бір жаратылыс шабуыл жасайды. Он екі жасар Уилл Байерс кешке достарымен «[[Dungeons & Dragons|Зындан және айдаһарлар]]» ойынын ойнап болған соң үйіне қайтып келе жатады. Алайда жолда әлдебір жаратылысқа тап болып, із-түзсіз жоғалып кетеді. Келесі күні басы тақырлап алынған, аурухана көйлегін киген қыз жергілікті дәмханада тамақ ұрлайды. Дәмхананың иесі Бенни ([[Крис Салливан]]) қызды аяп, оған тамақ береді де, әлеуметтік қызметке хабарласады. Баланы алып кетуге келген, өзін әлеуметтік қызметкер ретінде таныстырған әйел Бенниді өлтіреді. Қарулы агенттер қызды іздеп, дәмхананы тінтиді, бірақ ол жасырынып үлгереді. Уиллдің анасы Джойстың үйінде телефон шырылдайды. Ол кедергілер арасынан Уиллдің дауысын және тағы біреудің дауысын естігендей болады. Уиллдің достары Лукас, Майк және Дастин кешке оны іздеу үшін орманға барып, сол жерде әлгі қызды кездестіреді. |LineColor = 50CFC0 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 2 |EpisodeNumber2 = 2 |Title = Екінші тарау: Үйеңкі көшесіндегі біртүрлі бала |AltTitle = Chapter Two: The Weirdo on Maple Street |DirectedBy = Ағайынды Даффер |WrittenBy = Ағайынды Даффер |OriginalAirDate = 15 шілде 2016 <!-- |ShortSummary =--> |LineColor = 50CFC0 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 3 |EpisodeNumber2 = 3 |Title = Үшінші тарау: Холли, көңілді Холли |AltTitle = Chapter Three: Holly, Jolly |DirectedBy = Шон Леви |WrittenBy = Джессика Маккленберг |OriginalAirDate = 15 шілде 2016 <!-- |ShortSummary =--> |LineColor = 50CFC0 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 4 |EpisodeNumber2 = 4 |Title = Төртінші тарау: Адам денесі |AltTitle = Chapter Four: The Body |DirectedBy = Шон Леви |WrittenBy = Джастин Доубл |OriginalAirDate = 15 шілде 2016 <!-- |ShortSummary =--> |LineColor = 50CFC0 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 5 |EpisodeNumber2 = 5 |Title = Бесінші тарау: Бүрге мен акробат |AltTitle = Chapter Five: The Flea and the Acrobat |DirectedBy = Ағайынды Даффер |WrittenBy = Элисон Татлок |OriginalAirDate = 15 шілде 2016 <!-- |ShortSummary =--> |LineColor = 50CFC0 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 6 |EpisodeNumber2 = 6 |Title = Алтыншы тарау: Құбыжық |AltTitle = Chapter Six: The Monster |DirectedBy = Ағайынды Даффер |WrittenBy = Джесси Никсон-Лопес |OriginalAirDate = 15 шілде 2016 <!-- |ShortSummary =--> |LineColor = 50CFC0 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 7 |EpisodeNumber2 = 7 |Title = Жетінші тарау: Ванна |AltTitle = Chapter Seven: The Bathtub |DirectedBy = Ағайынды Даффер |WrittenBy = Джастин Доубл |OriginalAirDate = 15 шілде 2016 <!-- |ShortSummary =--> |LineColor = 50CFC0 }} {{Episode list |EpisodeNumber = 8 |EpisodeNumber2 = 8 |Title = Сегізінші тарау: Төңкерілген әлем |AltTitle = Chapter Eight: The Upside Down |DirectedBy = Ағайынды Даффер |WrittenBy = ''Желісі'': Пол Дихтер<br /> Телесценарий: Ағайынды Даффер |OriginalAirDate = 15 шілде 2016 <!-- |ShortSummary =--> |LineColor = 50CFC0 }} |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} amj7ii1ku71kw4yhodx6jopek9leo5w 14 787277 3661683 2026-09-26T17:44:26Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Медицина]] [[Санат:Ғылыми теориялар]] 3661683 wikitext text/x-wiki [[Санат:Медицина]] [[Санат:Ғылыми теориялар]] 2i84sje89oeuco62ycifpi5vsy8iluj 14 787278 3661685 2026-09-26T17:46:02Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Іскерлік этика]] [[Санат:Әлеуметтік этика]] 3661685 wikitext text/x-wiki [[Санат:Іскерлік этика]] [[Санат:Әлеуметтік этика]] rmxn9zv01gjp3335nz4hir98ma3q6a0 14 787279 3661686 2026-09-26T17:47:23Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қолданбалы этика]] [[Санат:Бизнес]] [[Санат:Әлеуметтік этика]] [[Санат:Басқару саясаты]] 3661686 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қолданбалы этика]] [[Санат:Бизнес]] [[Санат:Әлеуметтік этика]] [[Санат:Басқару саясаты]] oc43l1aox869lmmuo9wbtx1xi8sidi8 14 787280 3661688 2026-09-26T17:49:46Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Техникалық ғылымдар]] [[Санат:Жүйелік ойлау]] [[Санат:Жүйелер]] 3661688 wikitext text/x-wiki [[Санат:Техникалық ғылымдар]] [[Санат:Жүйелік ойлау]] [[Санат:Жүйелер]] rhhzp9fwsxxf4rqkvcgb2d5at1vektq 14 787281 3661689 2026-09-26T17:50:52Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Жүйелік талдау]] 3661689 wikitext text/x-wiki [[Санат:Жүйелік талдау]] g1mbwtsxmjsiri8c1afdl1xu723kca2 14 787282 3661690 2026-09-26T17:54:02Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қауіпсіздік инженериясы]] [[Санат:Түрлер бойынша технологиялар]] 3661690 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қауіпсіздік инженериясы]] [[Санат:Түрлер бойынша технологиялар]] abqvy1v7m3c0pndwdu9l1td3ni31kis 14 787283 3661692 2026-09-26T17:56:10Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қызметтік бағдарламалық жасақтама түрлері]] [[Санат:Ақпараттық технологияларды басқару]] [[Санат:Ақпараттық жүйелер]] 3661692 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қызметтік бағдарламалық жасақтама түрлері]] [[Санат:Ақпараттық технологияларды басқару]] [[Санат:Ақпараттық жүйелер]] 4edo55uflhmgjto02f4waljfnot37sd 3661693 3661692 2026-09-26T18:00:47Z 1nter pares 146705 /* */ 3661693 wikitext text/x-wiki [[Санат:Түрі бойынша қызметтік бағдарламалық жасақтама]] [[Санат:Ақпараттық технологияларды басқару]] [[Санат:Ақпараттық жүйелер]] qwy8exlanfyw7rdl9p4zpigt377jkys 10 787284 3661694 2026-09-26T18:00:56Z ArystanbekBot 33174 [[commons:Template:Potd/2026-09-27|POTD 2026-09-27]]: filename only 3661694 wikitext text/x-wiki Gladiolus dalenii flower Ooty Jul25 A7CR 06187-224 zsp.jpg<noinclude>[[Санат:Үлгілер:Тәулік суреті]]</noinclude> fydu8cvzqzg9hw09jtqny6yivrowbc9 14 787285 3661695 2026-09-26T18:01:04Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қызметтік бағдарламалық жасақтама түрлері]] [[Санат:Түрі бойынша бағдарламалық жасақтама]] 3661695 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қызметтік бағдарламалық жасақтама түрлері]] [[Санат:Түрі бойынша бағдарламалық жасақтама]] blb6he97dednrok7iqkmnvph1machl4 14 787286 3661696 2026-09-26T18:03:38Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Утилиталар]] 3661696 wikitext text/x-wiki [[Санат:Утилиталар]] oe8l194glgk9k572lm4u794tib1jxyd 14 787287 3661697 2026-09-26T18:05:14Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Жүйелік бағдарламалық жасақтама]] 3661697 wikitext text/x-wiki [[Санат:Жүйелік бағдарламалық жасақтама]] 8k3h4572mylszj0oqsdurw0t3cgwq48 14 787288 3661698 2026-09-26T18:06:30Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Түрі бойынша бағдарламалық жасақтама]] 3661698 wikitext text/x-wiki [[Санат:Түрі бойынша бағдарламалық жасақтама]] 0nn5f16fo7ks17a5hlvu0wg8dwhldxx 14 787289 3661699 2026-09-26T18:07:30Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Бағдарламалық жасақтама]] [[Санат:Түрлер бойынша технологиялар]] 3661699 wikitext text/x-wiki [[Санат:Бағдарламалық жасақтама]] [[Санат:Түрлер бойынша технологиялар]] exa4rmdmzkwnw4bv184rwftscxyanws 14 787290 3661700 2026-09-26T18:09:43Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Компьютерлік қауіпсіздік]] [[Санат:Компьютерлік инженерия]] [[Санат:Компьютерлік желілер инженериясы]] [[Санат:Техникалық ғылымдар]] [[Санат:Қауіпсіздік инженериясы]] 3661700 wikitext text/x-wiki [[Санат:Компьютерлік қауіпсіздік]] [[Санат:Компьютерлік инженерия]] [[Санат:Компьютерлік желілер инженериясы]] [[Санат:Техникалық ғылымдар]] [[Санат:Қауіпсіздік инженериясы]] qgsxn050frd03cfp7a5kx2ooplfdrx9 14 787291 3661701 2026-09-26T18:11:57Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Ақпараттану салалары]] [[Санат:Қылмыстың алдын алу]] [[Санат:Қауіпсіз байланыс]] [[Санат:Қауіпсіздік инженериясы]] [[Санат:Қауіпсіздік технологиялары]] [[Санат:Қару-жараққа қарсы шаралар]] 3661701 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ақпараттану салалары]] [[Санат:Қылмыстың алдын алу]] [[Санат:Қауіпсіз байланыс]] [[Санат:Қауіпсіздік инженериясы]] [[Санат:Қауіпсіздік технологиялары]] [[Санат:Қару-жараққа қарсы шаралар]] jyaxqdkccyjsz9keia7e0h0yrvwq6nh 14 787292 3661702 2026-09-26T18:13:03Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Ақпараттану]] [[Санат:Ғылым бөлімдері]] 3661702 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ақпараттану]] [[Санат:Ғылым бөлімдері]] ejdasy415uzfmzunfhie64rscy75tks 6 787293 3661703 2026-09-26T18:13:42Z ShadZ01 56180 {{Еркін сурет емес | сипаттамасы = «Smells Like Teen Spirit» синглінің мұқабасы | қайнары = http://www.livenirvana.com/digitalnirvana/discography/images/dgcs_5.html | жасалған уақыты = 1991 | авторы = Nirvana }} {{Еркін сурет емес/Мақала | мақаласы = Smells Like Teen Spirit | мақсаты = Синглдің мұқабасын көрсету | алмастыру = Мүмкін емес; бұл жұмыс авторлық құқықпен қорғалған | басқа = }} 3661703 wikitext text/x-wiki == Түйін == {{Еркін сурет емес | сипаттамасы = «Smells Like Teen Spirit» синглінің мұқабасы | қайнары = http://www.livenirvana.com/digitalnirvana/discography/images/dgcs_5.html | жасалған уақыты = 1991 | авторы = Nirvana }} {{Еркін сурет емес/Мақала | мақаласы = Smells Like Teen Spirit | мақсаты = Синглдің мұқабасын көрсету | алмастыру = Мүмкін емес; бұл жұмыс авторлық құқықпен қорғалған | басқа = }} == Лицензиялау == h0964wcjntezlquaxk5ypyo383n228n 14 787294 3661704 2026-09-26T18:15:31Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Цифрлық құқықтар]] [[Санат:Қауіпсіздік инженериясы]] [[Санат:Телефония]] 3661704 wikitext text/x-wiki [[Санат:Цифрлық құқықтар]] [[Санат:Қауіпсіздік инженериясы]] [[Санат:Телефония]] lpjgyhpnc5to9h9c36sagvfk0lm34h8 14 787295 3661705 2026-09-26T18:16:58Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Цифрлық медиа]] [[Санат:Бағыты бойынша адам құқығы]] [[Санат:Интернет-белсенділік]] 3661705 wikitext text/x-wiki [[Санат:Цифрлық медиа]] [[Санат:Бағыты бойынша адам құқығы]] [[Санат:Интернет-белсенділік]] 4a9pjdlm64r1tw4aoxs9uu352u11bje 3661706 3661705 2026-09-26T18:18:00Z 1nter pares 146705 /* */ 3661706 wikitext text/x-wiki [[Санат:Цифрлық медиа]] [[Санат:Бағыты бойынша адам құқығы]] [[Санат:Интернет-активизм]] am62596jcca9vvesyzp03rkvjmnu5op 14 787296 3661707 2026-09-26T18:20:12Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Сандық технологиялар]] [[Санат:Электронды басылымдар]] [[Санат:Мультимедиа]] [[Санат:Бұқаралық медиа технологиялары]] [[Санат:Деректерді сақтау тасымалдағыштары]] [[Санат:Түрі бойынша өнер]] 3661707 wikitext text/x-wiki [[Санат:Сандық технологиялар]] [[Санат:Электронды басылымдар]] [[Санат:Мультимедиа]] [[Санат:Бұқаралық медиа технологиялары]] [[Санат:Деректерді сақтау тасымалдағыштары]] [[Санат:Түрі бойынша өнер]] 0c8w597q0wfm2ot8q7jntft31qqnm7j 14 787297 3661708 2026-09-26T18:21:28Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары]] [[Санат:Ақпарат және коммуникация технологиялары]] 3661708 wikitext text/x-wiki [[Санат:Бұқаралық ақпарат құралдары]] [[Санат:Ақпарат және коммуникация технологиялары]] qxrzrsb7th391o2qawvng5n3agsth8r 14 787298 3661710 2026-09-26T18:23:09Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Деректерді сақтау]] [[Санат:Бұқаралық медиа технологиялары]] 3661710 wikitext text/x-wiki [[Санат:Деректерді сақтау]] [[Санат:Бұқаралық медиа технологиялары]] l7gfouc4jn4lqgj6nj4snmng01r1gva 14 787299 3661711 2026-09-26T18:24:13Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Ақпараттық ғылым]] [[Санат:Деректерді басқару]] 3661711 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ақпараттық ғылым]] [[Санат:Деректерді басқару]] jzue6o2i1cp4s1cnvc6pa924zhvf4au 14 787300 3661712 2026-09-26T18:25:34Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Өнер]] [[Санат:Түрлер бойынша санаттар]] 3661712 wikitext text/x-wiki [[Санат:Өнер]] [[Санат:Түрлер бойынша санаттар]] sjeyomkuen4v9uo1dqrwmxh31pc8f97 14 787301 3661714 2026-09-26T18:26:50Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Түрі бойынша активизм]] [[Санат:Саясат және Интернет]] [[Санат:Қауымдастықтарды ұйымдастыру]] 3661714 wikitext text/x-wiki [[Санат:Түрі бойынша активизм]] [[Санат:Саясат және Интернет]] [[Санат:Қауымдастықтарды ұйымдастыру]] dz9vehok0wzuyzicokafu4ui0jt4hra 14 787302 3661715 2026-09-26T18:28:18Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Саясат және технология]] [[Санат:Интернет]] 3661715 wikitext text/x-wiki [[Санат:Саясат және технология]] [[Санат:Интернет]] 5bto9xi3voklxe9r35qif3fcuoa4t0a 14 787303 3661716 2026-09-26T18:29:54Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Бағыты бойынша саясат]] [[Санат:Қоғамдағы технологиялар]] 3661716 wikitext text/x-wiki [[Санат:Бағыты бойынша саясат]] [[Санат:Қоғамдағы технологиялар]] a76twtoyd7xp34a1x73jv4djhxrqlha 14 787304 3661717 2026-09-26T18:32:51Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Ұйымдастыру]] [[Санат:Түрі бойынша активизм]] [[Санат:Белсенді азаматтық]] [[Санат:Қауымдастықты дамыту]] 3661717 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ұйымдастыру]] [[Санат:Түрі бойынша активизм]] [[Санат:Белсенді азаматтық]] [[Санат:Қауымдастықты дамыту]] 8ms80xvs5yeoffutp7z5vemayt7f2u8 14 787305 3661718 2026-09-26T18:33:47Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қоғам]] 3661718 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қоғам]] p7cwlp0y0gj2sypizyda7paat5s9o42 14 787306 3661719 2026-09-26T18:36:07Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Азаматтық]] [[Санат:Мәдени саясат]] [[Санат:Бағыты бойынша білім]] [[Санат:Үкімет]] [[Санат:Өмірлік дағдылар]] 3661719 wikitext text/x-wiki [[Санат:Азаматтық]] [[Санат:Мәдени саясат]] [[Санат:Бағыты бойынша білім]] [[Санат:Үкімет]] [[Санат:Өмірлік дағдылар]] 9aaznennq67023ckkb13fsaz2vp8j9p 14 787307 3661721 2026-09-26T18:44:31Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Мемлекет және тұлға]] [[Санат:Мемлекетке тиістілік]] [[Санат:Саяси концепциялар]] 3661721 wikitext text/x-wiki [[Санат:Мемлекет және тұлға]] [[Санат:Мемлекетке тиістілік]] [[Санат:Саяси концепциялар]] tnbxg4dap7z1t0yuzcwzn2l7mmz298b 3661722 3661721 2026-09-26T18:46:24Z 1nter pares 146705 /* */ 3661722 wikitext text/x-wiki [[Санат:Мемлекет және тұлғалық]] [[Санат:Мемлекетке тиістілік]] [[Санат:Саяси концепциялар]] aoi0dlgjn89tsf712v25f33tl5sj8e9 3661723 3661722 2026-09-26T18:46:47Z 1nter pares 146705 /* */ 3661723 wikitext text/x-wiki [[Санат:Мемлекет және тұлға]] [[Санат:Мемлекетке тиістілік]] [[Санат:Саяси концепциялар]] tnbxg4dap7z1t0yuzcwzn2l7mmz298b 14 787308 3661724 2026-09-26T18:47:38Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Үкімет]] [[Санат:Тұлғалық]] 3661724 wikitext text/x-wiki [[Санат:Үкімет]] [[Санат:Тұлғалық]] gvbh20qwfotru1bm0h5l3aij8c56ymp 3661725 3661724 2026-09-26T18:48:11Z 1nter pares 146705 /* */ 3661725 wikitext text/x-wiki [[Санат:Үкімет]] [[Санат:Тұлға]] 8yh0o0egs3vhhs1qjbis2z2toras6d9 14 787309 3661727 2026-09-26T18:57:25Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Тұлғалар]] [[Санат:Адам]] [[Санат:Этика мәселелері]] 3661727 wikitext text/x-wiki [[Санат:Тұлғалар]] [[Санат:Адам]] [[Санат:Этика мәселелері]] 6prqtsojyzae6p1rw79qn0xxsh4o04e 14 787310 3661731 2026-09-26T19:05:12Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Ұлт]] [[Санат:Халықаралық құқық]] 3661731 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ұлт]] [[Санат:Халықаралық құқық]] f1tqx8dyx2x9m3rwtwtmhf927ih90nh 14 787311 3661732 2026-09-26T19:06:09Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Саяси концепциялар]] [[Санат:Қоғам]] 3661732 wikitext text/x-wiki [[Санат:Саяси концепциялар]] [[Санат:Қоғам]] lkkypgx2mem2l05swvlqrfm2m0fsnuj 14 787312 3661734 2026-09-26T19:25:13Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Мәдениеттану]] [[Санат:Саясат]] 3661734 wikitext text/x-wiki [[Санат:Мәдениеттану]] [[Санат:Саясат]] t1s6x1um3sym7j1vpnhkdf07xhoqe53 14 787313 3661735 2026-09-26T19:33:08Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Дағдылар]] [[Санат:Эвтеника]] [[Санат:Жеке өмір]] [[Санат:Денсаулық детерминанттары]] 3661735 wikitext text/x-wiki [[Санат:Дағдылар]] [[Санат:Эвтеника]] [[Санат:Жеке өмір]] [[Санат:Денсаулық детерминанттары]] t2b8opwivfx4nhzvxb8p0wokgj396ds 0 787314 3661737 2026-09-26T20:13:34Z Ерден Карсыбеков 3744 Жаңа бетте: {{Кино |Қазақша атауы = Ағылшын пациенті |Шынайы атауы = The English Patient |Суреті = The English Patient Poster.jpg |Сурет ені = |Жанры = Соғыс драмасы |Режиссёрі = [[Энтони Мингелла]] |Продюсері = [[Сол Зэнц]] |Сценарист = Энтони Мингелла |Актерлер = |... 3661737 wikitext text/x-wiki {{Кино |Қазақша атауы = Ағылшын пациенті |Шынайы атауы = The English Patient |Суреті = The English Patient Poster.jpg |Сурет ені = |Жанры = Соғыс драмасы |Режиссёрі = [[Энтони Мингелла]] |Продюсері = [[Сол Зэнц]] |Сценарист = Энтони Мингелла |Актерлер = |Операторы = [[Джон Сил]] |Композиторы = [[Габриэль Яред]] |Компания = Tiger Moth Productions |Дистрибьютор = [[Miramax Films]] |Бюджеті = 27–43 млн$ |Түсім = 232 млн$ |Мемлекет = {{байрақ|Ұлыбритания}}<br>{{байрақ|АҚШ}} |Тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]], [[Неміс тілі|неміс]], [[Италиян тілі|италиян]], [[Араб тілі|араб]] |Ұзақтығы = 162 мин |Жыл = [[1996 жыл]] |Алдыңғы фильм = |Келесі фильм = |imdb_id = 0116209 }} '''«Ағылшын пациенті»''' — [[Энтони Мингелла]]ның 1996 жылы шыққан романтикалық соғыс драмасы. 1992 жылғы [[Майкл Ондатже]] жазған аттас романы бойынша түсірілді. Мұнда адам танымастай отқа күйген және [[амнезия]]ға ұшыраған бас кейіпкер ағылшын акцентімен өз өмірі жайында естеліктерімен бөлісе бастайды. Бірте-бірте ол өзінің кім екенін еске түсіреді, оның ғашық болған адамымен соғыстың басталғанына дейін танысқаны туралы белгілі болады. Титрлер басталғанда, көрсетілгеннің бәрі Ласло Альмаши (1951 ж. қ. б.) деген адамның және басқа тарихи тұлғалардың мен оқиғалардың көркем бейнеленуі екені айтылады. Фильм әлемдік прокатта үлкен табысқа ие болды және сыншылардың оң пікірлерін жинады. Ол 9 [[Оскар сыйлығы]]н, 6 [[BAFTA]] сыйлығын және 2 [[Алтын глобус]]ты жеңіп алды. XX ғасырдың топ жарған британдық фильмдері ішінде ол 55 орында көрсетіледі.<ref>{{Cite web |title=British Film Institute – Top 100 British Films |url=https://www.cinemarealm.com/best-of-cinema/top-100-british-films/ |access-date= |website=cinemarealm.com |language=en-US}}</ref> Ал [[Америка кино институты]] бұл фильмді [[AFI нұсқасы бойынша 100 жылдағы 100 үздік махаббат хикаясы|100 үздік махаббат хикаясы]] тізімінде 56 орынға орналастырды.<ref>{{Cite web |title=AFI's 100 YEARS…100 PASSIONS |url=https://www.afi.com/afis-100-years-100-passions/ |access-date=2022-11-13 |website=American Film Institute |language=en}}</ref> == Рөлдерді сомдаған == {| class="wikitable" |+ !Актері !Кейіпкері |- |[[Ральф Файнс]] |граф [[Ласло Альмаши]] |- |[[Кристин Скотт Томас]] |Кэтрин Клифтон |- |[[Жюльет Бинош]] |Ханна |- |[[Уиллем Дефо]] |Дэвид Караваджо |- |[[Навин Эндрюс]] |Кип |- |[[Колин Фёрт]] |Джеффри Клифтон |- |[[Кевин Уотли]] |сержант Харди |- |[[Юрген Прохнов]] |майор Мюллер |- |[[Джулиан Уэдхем]] |Мэдокс |- |[[Рэймонд Култхард]] |Руперт Дуглас |- |[[Доминик Мафэм]] |Ливиядағы ағылшын офицері |- |[[Клайв Меррисон]] |Фенелон-Барнс |- |[[Нино Кастельнуово]] |Д'Агостино |- |[[Хишем Ростом]] |Фуад |} [[Сурет:Triumph 3HW 350cc motorcycle.jpg|нобай|250px|Фильмдегі Киптің мотоциклі]] == Түсірілуі == Фильм Тунис пен Италияда 1995 жылдың қыркүйегінен 1996 жылдың қаңтарына дейін түсірілді.<ref>{{cite web |url=http://www.movie-locations.com/movies/e/engpatient.html |title=Film locations for The English Patient (1996) |work=movie-locations.com |year=2014 |access-date= |archive-date=March 18, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160318170548/http://www.movie-locations.com/movies/e/engpatient.html |url-status=dead }}</ref> Қойылымда ұшақтың екі түрі пайдаланылды: De Havilland DH82 Tiger Moth және Boeing-Stearman Model 75. Лагерьдегі апат көрінісі 1/2 масштабында түсірілді. == Марапаттары == {|class="wikitable" !Сыйлықтың аты !Номинациясы !Номинанттар !Нәтиже |- |rowspan=13|[[Оскар сыйлығы|Оскар]] |[[Үздік фильм үшін Оскар сыйлығы|Үздік фильм]] |[[Сол Зэнц]] |{{won}} |- |[[Үздік режиссёр үшін Оскар сыйлығы|Үздік режиссура]] |[[Энтони Мингелла]] |{{won}} |- |[[Үздік актер үшін Оскар сыйлығы|Үздік актер]] |[[Рэйф Файнс]] |{{nom}} |- |[[Үздік актриса үшін Оскар сыйлығы|Үздік аткриса]] |[[Кристин Скотт Томас]] |{{nom}} |- |[[Үздік көмекші актриса үшін Оскар сыйлығы|Үздік көмекші аткриса]] |[[Жюльет Бинош]] |{{won}} |- |[[Үздік бейімделген сценарий үшін Оскар сыйлығы|Үздік бейімделген сценарий]] |[[Энтони Мингелла]] |{{nom}} |- |[[Үздік операторлық жұмыс үшін Оскар сыйлығы|Үздік операторлық жұмыс]] |[[Джон Сил]] |{{won}} |- |[[Үздік қоюшы суретші жұмысы үшін Оскар сыйлығы|Үздік қоюшы суретші]] |Стюарт Крэйг, Стефени Макмиллан |{{won}} |- |[[Үздік костюм дизайны үшін Оскар сыйлығы|Үздік костюм дизайны]] |[[Энн Рот]] |{{won}} |- |[[Үздік монтаж үшін Оскар сыйлығы|Үздік монтаж]] |Уолтер Мёрч |{{won}} |- |[[Үздік грим және шаш үлгісі үшін Оскар сыйлығы|Үздік грим]] |Луи Бёрвелл, Конор О’Салливан, Дэниел Стрипик |{{won}} |- |[[Үздік саундтрек үшін Оскар сыйлығы|Үздік музыка]] |[[Габриэль Яред]] |{{won}} |- |[[Үздік дыбыс үшін Оскар сыйлығы|Үздік дыбыс]] |Уолтер Мёрч, Марк Бергер, Дэвид Паркер, Кристофер Ньюман |{{won}} |- |rowspan=13|[[BAFTA]] |Үздік фильм |Сол Зэнц, Энтони Мингелла |{{won}} |- |Үздік режиссура |Энтони Мингелла |{{nom}} |- |Үздік актер |Рэйф Файнс |{{nom}} |- |Үздік актриса |Кристин Скотт Томас |{{nom}} |- |Үздік көмекші актриса |Жюльет Бинош |{{won}} |- |Үздік бейімделген сценарий |Энтони Мингелла |{{won}} |- |Үздік оператор |Джон Сил |{{won}} |- |Үздік қоюшы суретші |Стюарт Крэйг |{{nom}} |- |Үздік костюм дизайны |Энн Рот |{{nom}} |- |Үздік монтаж |Уолтер Мёрч |{{won}} |- |Үздік грим |Фабрицио Сфорза, Найджел Бут |{{nom}} |- |Үздік музыка |Габриэль Яред |{{won}} |- |Үздік дыбыс |Уолтер Мёрч, Марк Бергер, Пэт Джексон, Дэвид Паркер, Кристофер Ньюман, Иван Шэррок |{{nom}} |- |rowspan=7|[[Алтын глобус]] |Үздік фильм — драма | |{{won}} |- |Үздік режиссура |Энтони Мингелла |{{nom}} |- |Үздік актер — драма |Рэйф Файнс |{{nom}} |- |Үздік актриса — драма |Кристин Скотт Томас |{{nom}} |- |Үздік көмекші актриса |Жюльет Бинош |{{nom}} |- |Үздік сценарий |Энтони Мингелла |{{nom}} |- |Үздік музыка |Габриэль Яред |{{won}} |- |rowspan=4|АҚШ киноактерлері<br>гильдиясының сыйлығы |Үздік актерлік ұжым | |{{nom}} |- |Үздік актер |Рэйф Файнс |{{nom}} |- |Үздік актриса |Кристин Скотт Томас |{{nom}} |- |Үздік көмекші актриса |Жюльет Бинош |{{nom}} |- |[[Грэмми]] |Кино/ТВ үшін жасалған<br>үздік инструменталды композиция |Габриэль Яред |{{won}} |} == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Энтони Мингелла фильмдері]] [[Санат:Miramax Films фильмдері]] [[Санат:Романдардың экрандаулары]] [[Санат:Мүгедектік туралы фильмдер]] [[Санат:Екінші дүниежүзілік соғыс туралы фильмдер]] [[Санат:Үздік фильм үшін Оскар сыйлығының иегерлері (фильмдер)]] h0b5yyi95irz9lbqatf73uern7nn92b 14 787315 3661738 2026-09-26T20:44:17Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Денсаулық]] [[Санат:Ауру себептері]] 3661738 wikitext text/x-wiki [[Санат:Денсаулық]] [[Санат:Ауру себептері]] 555r3m4ags6o8x3cjdytwg6pu9hycat 14 787316 3661739 2026-09-26T20:45:20Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Шығу тегі]] 3661739 wikitext text/x-wiki [[Санат:Шығу тегі]] ivb4wifn4mgikj2h7arrdrvzm610n20 14 787317 3661740 2026-09-26T20:45:59Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Тарих]] 3661740 wikitext text/x-wiki [[Санат:Тарих]] 05bz5135vli44u0zkfwxa630zrqnlwb 14 787318 3661741 2026-09-26T20:51:04Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қауымдастық]] [[Санат:Мәдени саясат]] [[Санат:Әлеуметтік жұмыс]] [[Санат:Қала құрылысы]] [[Санат:Әл-ауқат]] [[Санат:Әл-ауқат және қызмет көрсету ұйымдары]] [[Санат:Экономикалық даму]] 3661741 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қауымдастық]] [[Санат:Мәдени саясат]] [[Санат:Әлеуметтік жұмыс]] [[Санат:Қала құрылысы]] [[Санат:Әл-ауқат]] [[Санат:Әл-ауқат және қызмет көрсету ұйымдары]] [[Санат:Экономикалық даму]] dr8plkm2z2srcljlnn054tdnyaj84ny 14 787319 3661742 2026-09-26T20:57:12Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қауымдастық құру]] [[Санат:Денсаулық ғылымдары]] [[Санат:Әлеуметтік теңсіздік]] [[Санат:Әл-ауқат]] [[Санат:Адам іс-әрекеті]] [[Санат:Қайырымдылық]] 3661742 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қауымдастық құру]] [[Санат:Денсаулық ғылымдары]] [[Санат:Әлеуметтік теңсіздік]] [[Санат:Әл-ауқат]] [[Санат:Адам іс-әрекеті]] [[Санат:Қайырымдылық]] cpvxvgpoo26bikv9rbx07cgmxa47qos 14 787320 3661743 2026-09-26T20:58:33Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қолданбалы ғылымдар]] [[Санат:Денсаулық]] 3661743 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қолданбалы ғылымдар]] [[Санат:Денсаулық]] j2ucwj4ld9712g6ob8sxs4jiuztiorp 14 787321 3661744 2026-09-26T21:01:10Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Кедейлік]] [[Санат:Қарым-қатынас этикасы]] [[Санат:Гуманитарлық көмек]] [[Санат:Қайырымдылық қызмет]] 3661744 wikitext text/x-wiki [[Санат:Кедейлік]] [[Санат:Қарым-қатынас этикасы]] [[Санат:Гуманитарлық көмек]] [[Санат:Қайырымдылық қызмет]] rs371g20p45bz2pd6oxypuyl8ri7xkc 14 787322 3661745 2026-09-26T21:02:20Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Байлықтың бөлінуі]] [[Санат:Әлеуметтік мәселелер]] 3661745 wikitext text/x-wiki [[Санат:Байлықтың бөлінуі]] [[Санат:Әлеуметтік мәселелер]] kmfrbk7d5trf8bid71la9q4ipfo53rs 14 787323 3661746 2026-09-26T21:03:19Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Әлеуметтік этика]] 3661746 wikitext text/x-wiki [[Санат:Әлеуметтік этика]] 5gysjvsvdb7iupfu7gehz09r2kq27q0 14 787324 3661747 2026-09-26T21:05:55Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қайырымдылық]] [[Санат:Қайырымдылық қызмет]] [[Санат:Халықаралық көмек]] [[Санат:Төтенше жағдайларды басқару]] 3661747 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қайырымдылық]] [[Санат:Қайырымдылық қызмет]] [[Санат:Халықаралық көмек]] [[Санат:Төтенше жағдайларды басқару]] 77qjwa27dqkm702ylvzjv3w769ewp62 14 787325 3661748 2026-09-26T21:07:43Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Тиімді альтруизм]] [[Санат:Кедейлік]] [[Санат:Ізгілік]] 3661748 wikitext text/x-wiki [[Санат:Тиімді альтруизм]] [[Санат:Кедейлік]] [[Санат:Ізгілік]] 3ui4wee21ny80ofkcntior8j7e0gpb9 14 787326 3661749 2026-09-26T21:10:18Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Альтруизм]] [[Санат:Қайырымдылық қызмет]] [[Санат:Консеквенциализм]] [[Санат:Дәлелдерге негізделген тәжірибелер]] [[Санат:Қайырымдылық]] [[Санат:Қоғамдық қозғалыстар]] [[Санат:Әлеуметтік этика]] [[Санат:Этикалық мектептер мен қозғалыстар]] 3661749 wikitext text/x-wiki [[Санат:Альтруизм]] [[Санат:Қайырымдылық қызмет]] [[Санат:Консеквенциализм]] [[Санат:Дәлелдерге негізделген тәжірибелер]] [[Санат:Қайырымдылық]] [[Санат:Қоғамдық қозғалыстар]] [[Санат:Әлеуметтік этика]] [[Санат:Этикалық мектептер мен қозғалыстар]] 7seufpwqy3d5gzt1g2cd4apedmv6drf 14 787327 3661750 2026-09-26T21:11:18Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Ізгілік]] [[Санат:Мінез-құлық]] 3661750 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ізгілік]] [[Санат:Мінез-құлық]] ci92gvh6x3kubirg5x0taouwy4kjjr2 14 787328 3661751 2026-09-26T21:12:37Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Нормативтік этика]] [[Санат:Телеология]] [[Санат:Этикалық теориялар]] 3661751 wikitext text/x-wiki [[Санат:Нормативтік этика]] [[Санат:Телеология]] [[Санат:Этикалық теориялар]] afmz8fg5twnhu73mm65dynefqyqxfxe 14 787329 3661752 2026-09-26T21:13:21Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Этика]] 3661752 wikitext text/x-wiki [[Санат:Этика]] ecdv2y2uq6myrk8dvlt6i2aavibl3dq 14 787330 3661753 2026-09-26T21:14:59Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Метафизика салалары]] [[Санат:Аяқталу]] 3661753 wikitext text/x-wiki [[Санат:Метафизика салалары]] [[Санат:Аяқталу]] 6m3gxuqg0xe990m81rgv1zjbuu0oxfk 14 787331 3661754 2026-09-26T21:16:09Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Метафизика]] [(Санат:Ғылым бөлімдері]] 3661754 wikitext text/x-wiki [[Санат:Метафизика]] [(Санат:Ғылым бөлімдері]] jq6xl01cjj54xmg35vmlstprepn5e3z 3661755 3661754 2026-09-26T21:16:17Z 1nter pares 146705 3661755 wikitext text/x-wiki [[Санат:Метафизика]] [[Санат:Ғылым бөлімдері]] l9ljvd2c71jfmh9nm79sdzhq0pu0ptf 14 787332 3661756 2026-09-26T21:17:17Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Уақыт]] [[Санат:Өткен шақ]] 3661756 wikitext text/x-wiki [[Санат:Уақыт]] [[Санат:Өткен шақ]] hvtvfv3cmvnhbjgmxqsqabkv7h9xiwj 14 787333 3661757 2026-09-26T21:18:23Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Философиялық теориялар]] [[Санат:Этика]] 3661757 wikitext text/x-wiki [[Санат:Философиялық теориялар]] [[Санат:Этика]] 2z7wmedcq1773ix9fx1xxtsdgbyeokp 14 787334 3661758 2026-09-26T21:20:26Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Эмпиризм]] [[Санат:Дәлелдер]] [[Санат:Ғылыми әдіс]] [[Санат:Қолданбалы ғылымдар]] [[Санат:Ғылым және қоғам]] [[Санат:Сапаны қамтамасыз ету]] 3661758 wikitext text/x-wiki [[Санат:Эмпиризм]] [[Санат:Дәлелдер]] [[Санат:Ғылыми әдіс]] [[Санат:Қолданбалы ғылымдар]] [[Санат:Ғылым және қоғам]] [[Санат:Сапаны қамтамасыз ету]] n4dawroxy8gcmtefds6h8e3zx886c5i 0 787335 3661759 2026-09-26T22:12:50Z ShadZ01 56180 Жаңа бетте: {{Журнал |атауы = RPM |шынайы атауы = |логотипі = |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = музыкалық журнал |мерзімділік = апталық |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = |бас ред... 3661759 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = RPM |шынайы атауы = |логотипі = |сурет = |өлшемі = |сурет атауы = |бұрынғы атауы = |қысқарту = |мамандануы = музыкалық журнал |мерзімділік = апталық |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = |бас редактор = Уолт Грилис |құрылтайшылары = Уолт Грилис, Стэн Клиз |ел = {{Байрақ|Канада}} |орны = |баспашы = RPM |тарихы = |құрылғаны = [[24 ақпан]] [[1964 жыл|1964]] |соңғы шығарылымы = [[13 қараша]] [[2000 жыл|2000]] |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = |eISSN = |марапаттары = |сайты = [http://www.collectionscanada.gc.ca/rpm/index-e.html RPM — Library and Archives Canada] |ортаққор = }} '''RPM''' — [[Канада]]дағы ең танымал әндер мен альбомдардың [[Музыкалық чарт|чарт]]тарын жариялаған канадалық музыкалық журнал. Басылым 1964 жылы ақпанда құрылды және 2000 жылдың қарашасында жұмысын тоқтатты. Журналдың отыз алты жылдық тарихында он мыңнан астам хит-парад жарияланды.<ref>{{Cite web|url=http://www.collectionscanada.gc.ca/rpm/index-e.html|title=RPM — Library and Archives Canada|access-date=2010-08-19|archive-date=2013-07-09|archive-url=https://www.webcitation.org/6HyucJ2JO?url=http://www.collectionscanada.gc.ca/rpm/index-e.html|url-status=live}}</ref> Журнал бірнеше атаумен шықты: ''RPM Weekly'', ''RPM Music Weekly'', ''RPM Magazine'' және т. б. RPM аббревиатурасы «Records, Promotion, Music» дегенді білдіреді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сілтемелер == * [http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=U1ARTU0003057 Канад энциклопедиясындағы RPM] {{Wayback|url=http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=U1ARTU0003057 |date=20090426033114 }}{{ref|en}} * [http://www.rpmmusicweekly.com/ RPM тарихы] {{Wayback|url=http://www.rpmmusicweekly.com/ |date=20200401061600 }}{{ref|en}} * [http://www.collectionscanada.gc.ca/rpm/index-e.html RPM тарихы және хит-парадтар мұрағаты] {{Wayback|url=https://www.webcitation.org/6HyucJ2JO?url=http://www.collectionscanada.gc.ca/rpm/index-e.html |date=2013-07-09 }}{{ref|en}} {{сыртқы сілтемелер}} [[Санат:Канада журналдары]] [[Санат:Музыкалық журналдар]] 3tjofixr4jdh66683mtkr93ihtyeic7 0 787336 3661760 2026-09-26T22:43:08Z ShadZ01 56180 Жаңа бетте: {{Журнал |атауы = The Village Voice |шынайы атауы = {{lang-en|The Village Voice}}<br>{{lang-en|Village Voice}} |логотипі = The Village Voice.svg |сурет = Village Voice (48072654421).jpg |өлшемі = |сурет атауы = |мамандануы = газет |мерзімділік = |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-... 3661760 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Village Voice |шынайы атауы = {{lang-en|The Village Voice}}<br>{{lang-en|Village Voice}} |логотипі = The Village Voice.svg |сурет = Village Voice (48072654421).jpg |өлшемі = |сурет атауы = |мамандануы = газет |мерзімділік = |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Нью-Йорк]], Нью-Йорк штаты, [[АҚШ]] |ел = {{байрақ|АҚШ}} |орны = |баспашы = Voice Media Group |тарихы = |құрылғаны = [[1955 жыл]] |соңғы шығарылымы = [[31 тамыз]] [[2018 жыл|2018]] |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0042-6180 |eISSN = 2993-690X |марапаттары = |сайты = [http://villagevoice.com villagevoice.com] |ортаққор = }} '''«Виллидж войс»'''<ref name="Лосев, 1986">{{кітап|тақырыбы=Шетелдік баспасөз: Қысқаша анықтамалық|шынайы атауы=Зарубежная печать: Краткий справочник|lang=ru|жауапты=Редкол.: [[Сергей Андреевич Лосев|С. А. Лосев]] және т. б.|орны=М.|баспасы=[[Политиздат]]|жылы=1986|беттері=400|барлық беті=526}}</ref> ({{lang-en|The Village Voice}}, {{tr-en|Виллидж дауысы}}) — негізінен [[Нью-Йорк]]тің мәдени өміріндегі оқиғаларды қамтыған америкалық апталық. Газет 1955 жылы [[Норман Мейлер]]дің қатысуымен [[Гринвич-Виллидж]]дегі жеке пәтерде құрылды. 1956 жылдан бастап ''The Village Voice'' «[[Тони (сыйлық)|Тони]]<nowiki/>» сыйлығының назарынан тыс қалған театр қойылымдарына «[[Obie|Оби]]<nowiki/>» сыйлығын беріп келеді. Әр түрлі уақытта газетте [[Эзра Паунд]], [[Эдвард Эстлин Каммингс|Э. Э. Каммингс]], [[Аллен Гинзберг|Аллен Гинсберг]], [[Том Стоппард]] сияқты ірі әдебиетшілердің шығармалары жарық көрді. Басылым журналистері үш рет [[Пулитцер сыйлығы]]мен марапатталды. Ұзақ уақыт бойы ''Village Voice'' басылымының киношолушылары ретінде «америкалық киноавангардтың өкіл әкесі» [[Йонас Мекас]] пен соғыстан кейінгі дәуірдегі ең ықпалды киносыншылардың бірі [[Эндрю Саррис]] қызмет етті. Кино туралы сонымен қатар [[Джим Хоберман]] мен [[Майкл Аткинсон]] да жазды. Газет қаржылық қиындықтарға байланысты 2017 жылы баспа нұсқасын шығаруды тоқтатты. 2018 жылы онлайн нұсқасын жүйелі түрде жаңартуды тоқтату және басылымның цифрлық мұрағатын жасау туралы жарияланды.<ref>{{cite web|author=Тайлер Пэджер, Жаклин Пейзер|url=https://www.nytimes.com/2018/08/31/business/media/the-village-voice-closes.html|title=The Village Voice, a New York Icon, Closes|publisher=[[The New York Times]]|date=2018-08-31|access-date=2019-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190707075443/https://www.nytimes.com/2018/08/31/business/media/the-village-voice-closes.html|archive-date=2019-07-07|url-status=live}}</ref> Соған қарамастан, 2025 жылғы жағдай бойынша сайтта жаңа материалдар мезгіл-мезгіл жарияланып тұрады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == [http://www.villagevoice.com/ Басылымның желілік нұсқасы] {{сыртқы сілтемелер}} {{DEFAULTSORT:Village Voice}} [[Санат:Апталық газеттер]] [[Санат:2017 жылы жабылған баспа басылымдары]] [[Санат:Нью-Йорк газеттері]] [[Санат:1955 жылы Нью-Йоркте пайда болғандар]] dvd1d8jus9eiqmjnxyrm4kh65kbm3vu 3661761 3661760 2026-09-26T22:43:17Z ShadZ01 56180 ShadZ01 [[Village Voice]] бетін [[The Village Voice]] бетіне жылжытты 3661760 wikitext text/x-wiki {{Журнал |атауы = The Village Voice |шынайы атауы = {{lang-en|The Village Voice}}<br>{{lang-en|Village Voice}} |логотипі = The Village Voice.svg |сурет = Village Voice (48072654421).jpg |өлшемі = |сурет атауы = |мамандануы = газет |мерзімділік = |тілі = [[Ағылшын тілі|ағылшын]] |редакция мекен-жайы = [[Нью-Йорк]], Нью-Йорк штаты, [[АҚШ]] |ел = {{байрақ|АҚШ}} |орны = |баспашы = Voice Media Group |тарихы = |құрылғаны = [[1955 жыл]] |соңғы шығарылымы = [[31 тамыз]] [[2018 жыл|2018]] |көлемі = |жиынтықтылауы = |таралым = |ISSN = 0042-6180 |eISSN = 2993-690X |марапаттары = |сайты = [http://villagevoice.com villagevoice.com] |ортаққор = }} '''«Виллидж войс»'''<ref name="Лосев, 1986">{{кітап|тақырыбы=Шетелдік баспасөз: Қысқаша анықтамалық|шынайы атауы=Зарубежная печать: Краткий справочник|lang=ru|жауапты=Редкол.: [[Сергей Андреевич Лосев|С. А. Лосев]] және т. б.|орны=М.|баспасы=[[Политиздат]]|жылы=1986|беттері=400|барлық беті=526}}</ref> ({{lang-en|The Village Voice}}, {{tr-en|Виллидж дауысы}}) — негізінен [[Нью-Йорк]]тің мәдени өміріндегі оқиғаларды қамтыған америкалық апталық. Газет 1955 жылы [[Норман Мейлер]]дің қатысуымен [[Гринвич-Виллидж]]дегі жеке пәтерде құрылды. 1956 жылдан бастап ''The Village Voice'' «[[Тони (сыйлық)|Тони]]<nowiki/>» сыйлығының назарынан тыс қалған театр қойылымдарына «[[Obie|Оби]]<nowiki/>» сыйлығын беріп келеді. Әр түрлі уақытта газетте [[Эзра Паунд]], [[Эдвард Эстлин Каммингс|Э. Э. Каммингс]], [[Аллен Гинзберг|Аллен Гинсберг]], [[Том Стоппард]] сияқты ірі әдебиетшілердің шығармалары жарық көрді. Басылым журналистері үш рет [[Пулитцер сыйлығы]]мен марапатталды. Ұзақ уақыт бойы ''Village Voice'' басылымының киношолушылары ретінде «америкалық киноавангардтың өкіл әкесі» [[Йонас Мекас]] пен соғыстан кейінгі дәуірдегі ең ықпалды киносыншылардың бірі [[Эндрю Саррис]] қызмет етті. Кино туралы сонымен қатар [[Джим Хоберман]] мен [[Майкл Аткинсон]] да жазды. Газет қаржылық қиындықтарға байланысты 2017 жылы баспа нұсқасын шығаруды тоқтатты. 2018 жылы онлайн нұсқасын жүйелі түрде жаңартуды тоқтату және басылымның цифрлық мұрағатын жасау туралы жарияланды.<ref>{{cite web|author=Тайлер Пэджер, Жаклин Пейзер|url=https://www.nytimes.com/2018/08/31/business/media/the-village-voice-closes.html|title=The Village Voice, a New York Icon, Closes|publisher=[[The New York Times]]|date=2018-08-31|access-date=2019-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190707075443/https://www.nytimes.com/2018/08/31/business/media/the-village-voice-closes.html|archive-date=2019-07-07|url-status=live}}</ref> Соған қарамастан, 2025 жылғы жағдай бойынша сайтта жаңа материалдар мезгіл-мезгіл жарияланып тұрады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} == Сыртқы сілтемелер == [http://www.villagevoice.com/ Басылымның желілік нұсқасы] {{сыртқы сілтемелер}} {{DEFAULTSORT:Village Voice}} [[Санат:Апталық газеттер]] [[Санат:2017 жылы жабылған баспа басылымдары]] [[Санат:Нью-Йорк газеттері]] [[Санат:1955 жылы Нью-Йоркте пайда болғандар]] dvd1d8jus9eiqmjnxyrm4kh65kbm3vu 0 787337 3661762 2026-09-26T22:43:17Z ShadZ01 56180 ShadZ01 [[Village Voice]] бетін [[The Village Voice]] бетіне жылжытты 3661762 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[The Village Voice]] ttsfge0s4xq9vtl28onwm79y3g95bdd 10 787338 3661763 2026-09-26T22:55:50Z ShadZ01 56180 Жаңа бетте: <includeonly><span class="citation" {{#if: {{replace|{{{ref|}}}|harv|}} | id="CITEREF{{anchorencode:{{{ref|}}}{{{year|{{{жыл|}}}}}}}}" | {{#if: {{{last|}}}{{{editor|}}} |id="CITEREF{{anchorencode:{{#if: {{{last|}}} | {{{last}}} | {{{editor|}}} }}{{{year|}}}}}" }}{{#if: {{{artist|}}}{{{bandname|}}} |id="CITEREF{{anchorencode:{{{artist|{{{bandname|}}}}}}{{{year|}}}}}" }} }}><!-- -->{{#if: {{{notestitle|}}} | {{#if: {{{last|}}} | {{#if: {{{authorl... 3661763 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="citation" {{#if: {{replace|{{{ref|}}}|harv|}} | id="CITEREF{{anchorencode:{{{ref|}}}{{{year|{{{жыл|}}}}}}}}" | {{#if: {{{last|}}}{{{editor|}}} |id="CITEREF{{anchorencode:{{#if: {{{last|}}} | {{{last}}} | {{{editor|}}} }}{{{year|}}}}}" }}{{#if: {{{artist|}}}{{{bandname|}}} |id="CITEREF{{anchorencode:{{{artist|{{{bandname|}}}}}}{{{year|}}}}}" }} }}><!-- -->{{#if: {{{notestitle|}}} | {{#if: {{{last|}}} | {{#if: {{{authorlink|}}} |[[{{{authorlink}}}|''{{{last}}}, {{#if: {{{first|}}} | {{{first}}}}}.'']] |{{{last}}}{{#if: {{{first|}}} | , {{{first}}}. }} }} }} {{#if: {{{url|}}} | [{{{url}}} {{{notestitle}}}] | {{{notestitle}}} }}{{#if: {{{page|}}}|, p. {{{page}}}|{{#if:{{{pages|}}}|, pp. {{{pages|}}} | }} }}{{#if: {{{at|}}} |, {{{at}}} }}{{#if: {{{format|}}} | &#32;[{{{format}}}].&#32; | .&#32; }} ескертпелері {{ #if: {{{albumlink|}}} | ''[[{{{albumlink}}}|{{{title}}}]]'' | ''{{{title}}}'' }}{{#if: {{{artist|{{{bandname|}}}}}} | &#32;от {{{artist|{{{bandname}}}}}}. | . }}{{#if: {{{publisher|}}} | {{#if: {{{location|}}} | &#32;{{#if: {{{location|}}} | {{{location}}}:}} {{{publisher}}}, {{#if: {{{year|}}} | {{{year}}}&#32;}}{{#if: {{{publisherid|}}}|({{{publisherid}}})}}.|. }} }} | {{#if: {{{last|}}} | {{#if: {{{authorlink|}}} |[[{{{authorlink}}}|''{{{last}}}, {{#if: {{{first|}}} | {{{first}}}}}'']] |''{{{last}}}{{#if:{{{first|}}} | , {{{first}}}''}} }}{{#if: {{{coauthors|}}} | <nowiki>;</nowiki>&#32;''{{{coauthors}}}'' }}. }} {{#if: {{{url|}}} | [{{{url}}} Дереккөздер] | Дереккөздер }} к {{ #if: {{{albumlink|}}} | ''[[{{{albumlink}}}|{{{title}}}]]'' | ''{{{title}}}'' }}{{#if: {{{artist|{{{bandname|}}}}}} | &#32; {{{artist|{{{bandname}}}}}} туындысының }}{{#if: {{{page|}}}|, б. {{{page}}}|{{#if:{{{pages|}}}|, б.б. {{{pages|}}} | }} }}{{#if: {{{at|}}} |, {{{at}}} }}{{#if: {{{format|}}} | &#32;[{{{format}}}] }}. {{#if: {{{location|}}} | {{{location}}}: }} {{#if: {{{publisher|}}} | {{{publisher}}}, }} {{#if: {{{year|}}} | {{{year}}} }}{{#if: {{{publisherid|}}} |&#32;({{{publisherid}}}) }}. }}</span></includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> eihjpjp1mj1cr5ggahi9ivtzei34woh 3661764 3661763 2026-09-26T22:57:47Z ShadZ01 56180 3661764 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="citation" {{#if: {{replace|{{{ref|}}}|harv|}} | id="CITEREF{{anchorencode:{{{ref|}}}{{{year|{{{жыл|}}}}}}}}" | {{#if: {{{last|}}}{{{editor|}}} |id="CITEREF{{anchorencode:{{#if: {{{last|}}} | {{{last}}} | {{{editor|}}} }}{{{year|}}}}}" }}{{#if: {{{artist|}}}{{{bandname|}}} |id="CITEREF{{anchorencode:{{{artist|{{{bandname|}}}}}}{{{year|}}}}}" }} }}><!-- -->{{#if: {{{notestitle|}}} | {{#if: {{{last|}}} | {{#if: {{{authorlink|}}} |[[{{{authorlink}}}|''{{{last}}}, {{#if: {{{first|}}} | {{{first}}}}}.'']] |{{{last}}}{{#if: {{{first|}}} | , {{{first}}}. }} }} }} {{#if: {{{url|}}} | [{{{url}}} {{{notestitle}}}] | {{{notestitle}}} }}{{#if: {{{page|}}}|, p. {{{page}}}|{{#if:{{{pages|}}}|, pp. {{{pages|}}} | }} }}{{#if: {{{at|}}} |, {{{at}}} }}{{#if: {{{format|}}} | &#32;[{{{format}}}].&#32; | .&#32; }} ескертпелері {{ #if: {{{albumlink|}}} | ''[[{{{albumlink}}}|{{{title}}}]]'' | ''{{{title}}}'' }}{{#if: {{{artist|{{{bandname|}}}}}} | &#32;от {{{artist|{{{bandname}}}}}}. | . }}{{#if: {{{publisher|}}} | {{#if: {{{location|}}} | &#32;{{#if: {{{location|}}} | {{{location}}}:}} {{{publisher}}}, {{#if: {{{year|}}} | {{{year}}}&#32;}}{{#if: {{{publisherid|}}}|({{{publisherid}}})}}.|. }} }} | {{#if: {{{last|}}} | {{#if: {{{authorlink|}}} |[[{{{authorlink}}}|''{{{last}}}, {{#if: {{{first|}}} | {{{first}}}}}'']] |''{{{last}}}{{#if:{{{first|}}} | , {{{first}}}''}} }}{{#if: {{{coauthors|}}} | <nowiki>;</nowiki>&#32;''{{{coauthors}}}'' }}. }} {{#if: {{{url|}}} | [{{{url}}} Дереккөздер] | Дереккөздер }} {{ #if: {{{albumlink|}}} | ''[[{{{albumlink}}}|{{{title}}}]]'' | ''{{{title}}}'' туындысына арналған }}{{#if: {{{artist|{{{bandname|}}}}}} | &#32; {{{artist|{{{bandname}}}}}} туындысының }}{{#if: {{{page|}}}|, б. {{{page}}}|{{#if:{{{pages|}}}|, б.б. {{{pages|}}} | }} }}{{#if: {{{at|}}} |, {{{at}}} }}{{#if: {{{format|}}} | &#32;[{{{format}}}] }}. {{#if: {{{location|}}} | {{{location}}}: }} {{#if: {{{publisher|}}} | {{{publisher}}}, }} {{#if: {{{year|}}} | {{{year}}} }}{{#if: {{{publisherid|}}} |&#32;({{{publisherid}}}) }}. }}</span></includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> ky0txpvgutp6agxsa91vc496bu3drce 3661765 3661764 2026-09-26T23:00:16Z ShadZ01 56180 3661765 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="citation" {{#if: {{replace|{{{ref|}}}|harv|}} | id="CITEREF{{anchorencode:{{{ref|}}}{{{year|{{{жыл|}}}}}}}}" | {{#if: {{{last|}}}{{{editor|}}} |id="CITEREF{{anchorencode:{{#if: {{{last|}}} | {{{last}}} | {{{editor|}}} }}{{{year|}}}}}" }}{{#if: {{{artist|}}}{{{bandname|}}} |id="CITEREF{{anchorencode:{{{artist|{{{bandname|}}}}}}{{{year|}}}}}" }} }}><!-- -->{{#if: {{{notestitle|}}} | {{#if: {{{last|}}} | {{#if: {{{authorlink|}}} |[[{{{authorlink}}}|''{{{last}}}, {{#if: {{{first|}}} | {{{first}}}}}.'']] |{{{last}}}{{#if: {{{first|}}} | , {{{first}}}. }} }} }} {{#if: {{{url|}}} | [{{{url}}} {{{notestitle}}}] | {{{notestitle}}} }}{{#if: {{{page|}}}|, p. {{{page}}}|{{#if:{{{pages|}}}|, pp. {{{pages|}}} | }} }}{{#if: {{{at|}}} |, {{{at}}} }}{{#if: {{{format|}}} | &#32;[{{{format}}}].&#32; | .&#32; }} дереккөздері {{ #if: {{{albumlink|}}} | ''[[{{{albumlink}}}|{{{title}}}]]'' | ''{{{title}}}'' }}{{#if: {{{artist|{{{bandname|}}}}}} | &#32;от {{{artist|{{{bandname}}}}}}. | . }}{{#if: {{{publisher|}}} | {{#if: {{{location|}}} | &#32;{{#if: {{{location|}}} | {{{location}}}:}} {{{publisher}}}, {{#if: {{{year|}}} | {{{year}}}&#32;}}{{#if: {{{publisherid|}}}|({{{publisherid}}})}}.|. }} }} | {{#if: {{{last|}}} | {{#if: {{{authorlink|}}} |[[{{{authorlink}}}|''{{{last}}}, {{#if: {{{first|}}} | {{{first}}}}}'']] |''{{{last}}}{{#if:{{{first|}}} | , {{{first}}}''}} }}{{#if: {{{coauthors|}}} | <nowiki>;</nowiki>&#32;''{{{coauthors}}}'' }}. }} {{#if: {{{url|}}} | [{{{url}}} Дереккөздер] | }} {{ #if: {{{albumlink|}}} | ''[[{{{albumlink}}}|{{{title}}}]]'' | ''{{{title}}}'' туындысына арналған дереккөздер }}{{#if: {{{artist|{{{bandname|}}}}}} | &#32; {{{artist|{{{bandname}}}}}} туындысының }}{{#if: {{{page|}}}|, б. {{{page}}}|{{#if:{{{pages|}}}|, б.б. {{{pages|}}} | }} }}{{#if: {{{at|}}} |, {{{at}}} }}{{#if: {{{format|}}} | &#32;[{{{format}}}] }}. {{#if: {{{location|}}} | {{{location}}}: }} {{#if: {{{publisher|}}} | {{{publisher}}}, }} {{#if: {{{year|}}} | {{{year}}} }}{{#if: {{{publisherid|}}} |&#32;({{{publisherid}}}) }}. }}</span></includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> jb9voow97xmjjnbjh9n4pt88rg91xqz 3661766 3661765 2026-09-26T23:01:34Z ShadZ01 56180 3661766 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="citation" {{#if: {{replace|{{{ref|}}}|harv|}} | id="CITEREF{{anchorencode:{{{ref|}}}{{{year|{{{жыл|}}}}}}}}" | {{#if: {{{last|}}}{{{editor|}}} |id="CITEREF{{anchorencode:{{#if: {{{last|}}} | {{{last}}} | {{{editor|}}} }}{{{year|}}}}}" }}{{#if: {{{artist|}}}{{{bandname|}}} |id="CITEREF{{anchorencode:{{{artist|{{{bandname|}}}}}}{{{year|}}}}}" }} }}><!-- -->{{#if: {{{notestitle|}}} | {{#if: {{{last|}}} | {{#if: {{{authorlink|}}} |[[{{{authorlink}}}|''{{{last}}}, {{#if: {{{first|}}} | {{{first}}}}}.'']] |{{{last}}}{{#if: {{{first|}}} | , {{{first}}}. }} }} }} {{#if: {{{url|}}} | [{{{url}}} {{{notestitle}}}] | {{{notestitle}}} }}{{#if: {{{page|}}}|, p. {{{page}}}|{{#if:{{{pages|}}}|, pp. {{{pages|}}} | }} }}{{#if: {{{at|}}} |, {{{at}}} }}{{#if: {{{format|}}} | &#32;[{{{format}}}].&#32; | .&#32; }} дереккөздері {{ #if: {{{albumlink|}}} | ''[[{{{albumlink}}}|{{{title}}}]]'' | ''{{{title}}}'' }}{{#if: {{{artist|{{{bandname|}}}}}} | &#32;от {{{artist|{{{bandname}}}}}}. | . }}{{#if: {{{publisher|}}} | {{#if: {{{location|}}} | &#32;{{#if: {{{location|}}} | {{{location}}}:}} {{{publisher}}}, {{#if: {{{year|}}} | {{{year}}}&#32;}}{{#if: {{{publisherid|}}}|({{{publisherid}}})}}.|. }} }} | {{#if: {{{last|}}} | {{#if: {{{authorlink|}}} |[[{{{authorlink}}}|''{{{last}}}, {{#if: {{{first|}}} | {{{first}}}}}'']] |''{{{last}}}{{#if:{{{first|}}} | , {{{first}}}''}} }}{{#if: {{{coauthors|}}} | <nowiki>;</nowiki>&#32;''{{{coauthors}}}'' }}. }} {{#if: {{{url|}}} | [{{{url}}} Дереккөздер] | }} {{ #if: {{{albumlink|}}} | ''[[{{{albumlink}}}|{{{title}}}]]'' | ''{{{title}}}'' дереккөздері }}{{#if: {{{artist|{{{bandname|}}}}}} | &#32; {{{artist|{{{bandname}}}}}} туындысының }}{{#if: {{{page|}}}|, б. {{{page}}}|{{#if:{{{pages|}}}|, б.б. {{{pages|}}} | }} }}{{#if: {{{at|}}} |, {{{at}}} }}{{#if: {{{format|}}} | &#32;[{{{format}}}] }}. {{#if: {{{location|}}} | {{{location}}}: }} {{#if: {{{publisher|}}} | {{{publisher}}}, }} {{#if: {{{year|}}} | {{{year}}} }}{{#if: {{{publisherid|}}} |&#32;({{{publisherid}}}) }}. }}</span></includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> mbaswihmd413b8xu2qhufyilmonslze 3 787339 3661767 2026-09-26T23:09:25Z New user message 61167 [[Template:Қош_келдіңіз|Қарсы алу хабарламасын]] жаңа қатысушы талқылау бетіне жазу. 3661767 wikitext text/x-wiki {{Template:Қош_келдіңіз|name=BowenThornton}} -- [[Қатысушы:Kasymov|<span style="color:#4682B4; font-family:Hobo Std; font-size:120%">Kasymov</span>]]^{<big>[[Қатысушы талқылауы:Kasymov|<span style="color:#FF4500; font-family:Hobo Std;">Т</span>]]</big>} 04:09, 2026 ж. қыркүйектің 27 (+05) 1zxbk71ojx8jyl0c0eumlrwmw76jms1 10 787341 3661769 2026-09-26T23:22:35Z ShadZ01 56180 Жаңа бетте: {{#switch: {{{quo|no}}} | yes = « | no = }}[https://www.discogs.com/master/{{{1|{{{id|}}}}}} {{{2|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}]{{#switch: {{{quo|no}}} | yes = » | no = }} [[Discogs]] сайтында<noinclude> {{doc}} [[Санат:Үлгілер:Музыкалық ресурстар]] [[Санат:Үлгілер:Жеке сайттарға сілтемелер]] </noinclude> 3661769 wikitext text/x-wiki {{#switch: {{{quo|no}}} | yes = « | no = }}[https://www.discogs.com/master/{{{1|{{{id|}}}}}} {{{2|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}]{{#switch: {{{quo|no}}} | yes = » | no = }} [[Discogs]] сайтында<noinclude> {{doc}} [[Санат:Үлгілер:Музыкалық ресурстар]] [[Санат:Үлгілер:Жеке сайттарға сілтемелер]] </noinclude> 9iwtg88og1g15k465aeptv853hvjk5l 10 787342 3661783 2026-09-27T03:59:01Z ShadZ01 56180 Жаңа бетте: {{#switch: {{{quo|no}}} | yes = « | no = }}[https://www.discogs.com/release/{{{1|{{{id|}}}}}} {{{2|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}]{{#switch: {{{quo|no}}} | yes = » | no = }} [[Discogs]] сайтында<noinclude>{{doc}}</noinclude> 3661783 wikitext text/x-wiki {{#switch: {{{quo|no}}} | yes = « | no = }}[https://www.discogs.com/release/{{{1|{{{id|}}}}}} {{{2|{{{name|{{PAGENAME}}}}}}}}]{{#switch: {{{quo|no}}} | yes = » | no = }} [[Discogs]] сайтында<noinclude>{{doc}}</noinclude> 7787slvj52homlwmbpy54y9t6aka5ih 10 787343 3661786 2026-09-27T04:08:05Z ShadZ01 56180 Жаңа бетте: <includeonly>{{Citation/core |Citation type=interview |AuthorMask = {{{author-mask|{{{authormask|}}}}}} |Surname1 = {{{last|{{{subject|{{{last1|{{{surname1|{{{author1|{{{author|{{{authors|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} |Surname2 = {{{last2|{{{subject2|{{{author2|}}}}}}}}} |Surname3 = {{{last3|{{{subject3|{{{author3|}}}}}}}}} |Surname4 = {{{last4|{{{subject4|{{{author4|}}}}}}}}} |Surname5 = {{{last5|{{{subject5|{{{author5|}}}}}}}}} |Surname6 = {{{last6|{{{subject6... 3661786 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Citation/core |Citation type=interview |AuthorMask = {{{author-mask|{{{authormask|}}}}}} |Surname1 = {{{last|{{{subject|{{{last1|{{{surname1|{{{author1|{{{author|{{{authors|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} |Surname2 = {{{last2|{{{subject2|{{{author2|}}}}}}}}} |Surname3 = {{{last3|{{{subject3|{{{author3|}}}}}}}}} |Surname4 = {{{last4|{{{subject4|{{{author4|}}}}}}}}} |Surname5 = {{{last5|{{{subject5|{{{author5|}}}}}}}}} |Surname6 = {{{last6|{{{subject6|{{{author6|}}}}}}}}} |Surname7 = {{{last7|{{{subject7|{{{author7|}}}}}}}}} |Surname8 = {{{last8|{{{subject8|{{{author8|}}}}}}}}} |Surname9 = {{{last9|{{{subject9|{{{author9|}}}}}}}}} |Given1 = {{{first1|{{{given1|{{{first|{{{given|}}}}}}}}}}}} |Given2 = {{{first2|{{{given2|}}}}}} |Given3 = {{{first3|{{{given3|}}}}}} |Given4 = {{{first4|{{{given4|}}}}}} |Given5 = {{{first5|{{{given5|}}}}}} |Given6 = {{{first6|{{{given6|}}}}}} |Given7 = {{{first7|{{{given7|}}}}}} |Given8 = {{{first8|{{{given8|}}}}}} |Given9 = {{{first9|{{{given9|}}}}}} |Authorlink1 = {{{subjectlink|}}} |Authorlink2 = {{{subjectlink2|}}} |Authorlink3 = {{{subjectlink3|}}} |Authorlink4 = {{{subjectlink4|}}} |Authorlink5 = {{{subjectlink5|}}} |Authorlink6 = {{{subjectlink6|}}} |Authorlink7 = {{{subjectlink7|}}} |Authorlink8 = {{{subjectlink8|}}} |Authorlink9 = {{{subjectlink9|}}} |Year={{{year|{{ <!-- attempt to derive year from date, if possible --> #if: {{{date|}}} |{{ #iferror:{{#time:Y|{{{date|}}} }} |{{#iferror:{{#time:Y|{{{publication-date|einval}}} }}||{{#time:Y|{{{publication-date|}}} }}}} |{{#time:Y|{{{date|}}} }} }} |{{{publication-date|}}} <!-- last resort --> }} }}} |Date = {{#if:{{{date|}}}|{{HumanizeDate|{{{date}}}}}|{{{day|}}} {{{month|}}} {{{year|{{{publication-date|}}}}}}}} |Title={{{title|}}} |TransTitle={{{trans_title|}}} |URL= {{#if:{{{archiveurl|}}} |{{#ifeq: {{{deadurl|}}} | no | {{{url|}}} | {{{archiveurl|}}} }} |{{{url|}}} }} |Series={{{series|{{{version|}}}}}} |Periodical = {{{journal|{{{periodical|{{{magazine|{{{work|}}}}}}}}}}}} |Volume = {{{volume|}}} |Issue = {{{issue|{{{number|}}}}}} |At = {{ #if: {{{journal|{{{periodical|{{{magazine|{{{work|}}}}}}}}}}}} |{{{pages|{{{page|{{{at|}}}}}}}}} |{{ #if: {{{page|}}} |p. {{{page}}} |{{ #if: {{{pages|}}} |pp. {{{pages}}} |{{{at|}}} }} }} }} |IncludedWorkTitle = {{{chapter|{{{contribution|}}}}}} |IncludedWorkURL = {{{chapter-url|{{{chapterurl|{{{contribution-url|}}}}}}}}} |Edition = {{{edition|}}} |Place = {{{location|}}} |PublicationPlace = {{{place|{{{location|}}}}}} |Publisher = {{{publisher|}}} |PublicationDate = {{{publication-date|}}} |EditorSurname1 = {{{editor-last|{{{editor-surname|{{{editor1-last|{{{editor1-surname|{{{editor|{{{editors|}}}}}}}}}}}}}}}}}} |EditorSurname2 = {{{editor2-last|{{{editor2-surname|}}}}}} |EditorSurname3 = {{{editor3-last|{{{editor3-surname|}}}}}} |EditorSurname4 = {{{editor4-last|{{{editor4-surname|}}}}}} |EditorGiven1 = {{{editor-first|{{{editor-given|{{{editor1-first|{{{editor1-given|}}}}}}}}}}}} |EditorGiven2={{{editor2-first|{{{editor2-given|}}}}}} |EditorGiven3={{{editor3-first|{{{editor3-given|}}}}}} |EditorGiven4={{{editor4-first|{{{editor4-given|}}}}}} |Editorlink1={{{editor-link|{{{editor1-link|}}}}}} |Editorlink2={{{editor2-link|}}} |Editorlink3={{{editor3-link|}}} |Editorlink4={{{editor4-link|}}} |Other = {{#if:{{{interviewer|}}}|{{{interviewer}}} жүргізген {{{type|сұхбат}}}{{#if:{{{cointerviewers|}}}|{{#ifeq:{{{separator|{{{seperator}}} }}}|;|&#059;|{{{separator|{{{seperator|.}}} }}} }}&#32;{{{cointerviewers}}} }}|{{{type|Сұхбат}}} }} |language = {{{language|{{{in|}}}}}} |format = {{{format|}}} |ARXIV={{{arxiv|}}} |ASIN={{{asin|{{{ASIN|}}}}}} |BIBCODE={{{bibcode|}}} |DOI={{{doi|{{{DOI|}}}}}} |DoiBroken={{{doi_inactivedate|{{{doi_brokendate|}}}}}} |ISBN={{{isbn|{{{ISBN|}}}}}} |ISSN={{{issn|{{{ISSN|}}}}}} |JFM={{{jfm|{{{JFM|}}}}}} |JSTOR={{{jstor|{{{JSTOR|}}}}}} |LCCN={{{lccn|{{{LCCN|}}}}}} |MR={{{mr|{{{MR|}}}}}} |OCLC={{{oclc|{{{OCLC|}}}}}} |OL={{{ol|{{{OL|}}}}}} |OSTI={{{osti|{{{OSTI|}}}}}} |PMC={{{pmc|{{{PMC|}}}}}} |PMID={{{pmid|{{{PMID|}}}}}} |RFC={{{rfc|{{{RFC|}}}}}} |SSRN={{{ssrn|{{{SSRN|}}}}}} |ZBL={{{zbl|}}} |ID={{#if:{{{program|}}}|&#32;{{{program}}}{{#if:{{{callsign|}}}|{{#ifeq:{{{separator|{{{seperator}}} }}}|;|&#059;|{{{separator|{{{seperator|.}}} }}} }}|{{#if:{{{city|}}}|{{#ifeq:{{{separator|{{{seperator}}} }}}|;|&#059;|{{{separator|{{{seperator|.}}} }}} }}}}}}}}{{#if:{{{callsign|}}}|&#32;{{{callsign}}}{{#if:{{{city|}}}|{{#ifeq:{{{separator|{{{seperator}}} }}}|;|&#059;|{{{separator|{{{seperator|.}}} }}} }}}}}}{{#if:{{{city|}}}|&#32;{{{city}}}}} |AccessDate={{{access-date|{{{accessdate|}}}}}} |OriginalURL={{{url|}}} |ArchiveURL={{{archiveurl|}}} |ArchiveDate={{{archivedate|}}} |DeadURL = {{{deadurl|}}} |laysource = {{{laysource|}}} |laysummary = {{{laysummary|}}} |laydate = {{{laydate|}}} <!-- |quote = {{{quote|}}} --> |Ref={{{ref|}}} |Sep = {{#ifeq:{{{separator|{{{seperator}}} }}}|;|&#059;|{{{separator|{{{seperator|.}}} }}} }} |PS = {{{postscript|.}}} |AuthorSep = {{#ifeq:{{{author-separator|}}}|;|&#059;|{{{author-separator|&#059;}}}}}&#32; |NameSep = {{{author-name-separator|,}}}&#32; |Trunc = {{#if:{{{display-authors|}}}|{{{display-authors}}}|8}} |amp = {{{lastauthoramp|}}} }}{{#if:{{{quote|}}} | «{{{quote}}}»}}{{#if:{{{accessdaymonth|}}}{{{accessmonthday|}}}{{{accessday|}}}{{{accessmonth|}}}{{{accessyear|}}}{{{day|}}}{{{access-date|}}}{{{dateformat|}}}|[[Санат:Дереккөздер үлгілерінің ескірген параметрлері бар беттер|{{NAMESPACE}} {{PAGENAME}}]]}}{{#if:{{{doilabel|}}}|[[Санат:Артық параметрлері бар дереккөз үлгілері|{{NAMESPACE}} {{PAGENAME}}]]}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> bkr067rblkaii43mvtjxwywe6gcbjl7 3661793 3661786 2026-09-27T04:14:59Z ShadZ01 56180 3661793 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Citation/core |Citation type=interview |AuthorMask = {{{author-mask|{{{authormask|}}}}}} |Surname1 = {{{last|{{{subject|{{{last1|{{{surname1|{{{author1|{{{author|{{{authors|}}}}}}}}}}}}}}}}}}}}} |Surname2 = {{{last2|{{{subject2|{{{author2|}}}}}}}}} |Surname3 = {{{last3|{{{subject3|{{{author3|}}}}}}}}} |Surname4 = {{{last4|{{{subject4|{{{author4|}}}}}}}}} |Surname5 = {{{last5|{{{subject5|{{{author5|}}}}}}}}} |Surname6 = {{{last6|{{{subject6|{{{author6|}}}}}}}}} |Surname7 = {{{last7|{{{subject7|{{{author7|}}}}}}}}} |Surname8 = {{{last8|{{{subject8|{{{author8|}}}}}}}}} |Surname9 = {{{last9|{{{subject9|{{{author9|}}}}}}}}} |Given1 = {{{first1|{{{given1|{{{first|{{{given|}}}}}}}}}}}} |Given2 = {{{first2|{{{given2|}}}}}} |Given3 = {{{first3|{{{given3|}}}}}} |Given4 = {{{first4|{{{given4|}}}}}} |Given5 = {{{first5|{{{given5|}}}}}} |Given6 = {{{first6|{{{given6|}}}}}} |Given7 = {{{first7|{{{given7|}}}}}} |Given8 = {{{first8|{{{given8|}}}}}} |Given9 = {{{first9|{{{given9|}}}}}} |Authorlink1 = {{{subjectlink|}}} |Authorlink2 = {{{subjectlink2|}}} |Authorlink3 = {{{subjectlink3|}}} |Authorlink4 = {{{subjectlink4|}}} |Authorlink5 = {{{subjectlink5|}}} |Authorlink6 = {{{subjectlink6|}}} |Authorlink7 = {{{subjectlink7|}}} |Authorlink8 = {{{subjectlink8|}}} |Authorlink9 = {{{subjectlink9|}}} |Year={{{year|{{ <!-- attempt to derive year from date, if possible --> #if: {{{date|}}} |{{ #iferror:{{#time:Y|{{{date|}}} }} |{{#iferror:{{#time:Y|{{{publication-date|einval}}} }}||{{#time:Y|{{{publication-date|}}} }}}} |{{#time:Y|{{{date|}}} }} }} |{{{publication-date|}}} <!-- last resort --> }} }}} |Date = {{#if:{{{date|}}}|{{HumanizeDate|{{{date}}}}}|{{{day|}}} {{{month|}}} {{{year|{{{publication-date|}}}}}}}} |Title={{{title|}}} |TransTitle={{{trans_title|}}} |URL= {{#if:{{{archiveurl|}}} |{{#ifeq: {{{deadurl|}}} | no | {{{url|}}} | {{{archiveurl|}}} }} |{{{url|}}} }} |Series={{{series|{{{version|}}}}}} |Periodical = {{{journal|{{{periodical|{{{magazine|{{{work|}}}}}}}}}}}} |Volume = {{{volume|}}} |Issue = {{{issue|{{{number|}}}}}} |At = {{ #if: {{{journal|{{{periodical|{{{magazine|{{{work|}}}}}}}}}}}} |{{{pages|{{{page|{{{at|}}}}}}}}} |{{ #if: {{{page|}}} |p. {{{page}}} |{{ #if: {{{pages|}}} |pp. {{{pages}}} |{{{at|}}} }} }} }} |IncludedWorkTitle = {{{chapter|{{{contribution|}}}}}} |IncludedWorkURL = {{{chapter-url|{{{chapterurl|{{{contribution-url|}}}}}}}}} |Edition = {{{edition|}}} |Place = {{{location|}}} |PublicationPlace = {{{place|{{{location|}}}}}} |Publisher = {{{publisher|}}} |PublicationDate = {{{publication-date|}}} |EditorSurname1 = {{{editor-last|{{{editor-surname|{{{editor1-last|{{{editor1-surname|{{{editor|{{{editors|}}}}}}}}}}}}}}}}}} |EditorSurname2 = {{{editor2-last|{{{editor2-surname|}}}}}} |EditorSurname3 = {{{editor3-last|{{{editor3-surname|}}}}}} |EditorSurname4 = {{{editor4-last|{{{editor4-surname|}}}}}} |EditorGiven1 = {{{editor-first|{{{editor-given|{{{editor1-first|{{{editor1-given|}}}}}}}}}}}} |EditorGiven2={{{editor2-first|{{{editor2-given|}}}}}} |EditorGiven3={{{editor3-first|{{{editor3-given|}}}}}} |EditorGiven4={{{editor4-first|{{{editor4-given|}}}}}} |Editorlink1={{{editor-link|{{{editor1-link|}}}}}} |Editorlink2={{{editor2-link|}}} |Editorlink3={{{editor3-link|}}} |Editorlink4={{{editor4-link|}}} |Other = {{#if:{{{interviewer|}}}|Сұхбатты жүргізген {{{interviewer}}}{{#if:{{{cointerviewers|}}}|{{#ifeq:{{{separator|{{{seperator}}} }}}|;|&#059;|{{{separator|{{{seperator|.}}} }}} }}&#32;{{{cointerviewers}}} }}|{{{type|Сұхбат}}} }} |language = {{{language|{{{in|}}}}}} |format = {{{format|}}} |ARXIV={{{arxiv|}}} |ASIN={{{asin|{{{ASIN|}}}}}} |BIBCODE={{{bibcode|}}} |DOI={{{doi|{{{DOI|}}}}}} |DoiBroken={{{doi_inactivedate|{{{doi_brokendate|}}}}}} |ISBN={{{isbn|{{{ISBN|}}}}}} |ISSN={{{issn|{{{ISSN|}}}}}} |JFM={{{jfm|{{{JFM|}}}}}} |JSTOR={{{jstor|{{{JSTOR|}}}}}} |LCCN={{{lccn|{{{LCCN|}}}}}} |MR={{{mr|{{{MR|}}}}}} |OCLC={{{oclc|{{{OCLC|}}}}}} |OL={{{ol|{{{OL|}}}}}} |OSTI={{{osti|{{{OSTI|}}}}}} |PMC={{{pmc|{{{PMC|}}}}}} |PMID={{{pmid|{{{PMID|}}}}}} |RFC={{{rfc|{{{RFC|}}}}}} |SSRN={{{ssrn|{{{SSRN|}}}}}} |ZBL={{{zbl|}}} |ID={{#if:{{{program|}}}|&#32;{{{program}}}{{#if:{{{callsign|}}}|{{#ifeq:{{{separator|{{{seperator}}} }}}|;|&#059;|{{{separator|{{{seperator|.}}} }}} }}|{{#if:{{{city|}}}|{{#ifeq:{{{separator|{{{seperator}}} }}}|;|&#059;|{{{separator|{{{seperator|.}}} }}} }}}}}}}}{{#if:{{{callsign|}}}|&#32;{{{callsign}}}{{#if:{{{city|}}}|{{#ifeq:{{{separator|{{{seperator}}} }}}|;|&#059;|{{{separator|{{{seperator|.}}} }}} }}}}}}{{#if:{{{city|}}}|&#32;{{{city}}}}} |AccessDate={{{access-date|{{{accessdate|}}}}}} |OriginalURL={{{url|}}} |ArchiveURL={{{archiveurl|}}} |ArchiveDate={{{archivedate|}}} |DeadURL = {{{deadurl|}}} |laysource = {{{laysource|}}} |laysummary = {{{laysummary|}}} |laydate = {{{laydate|}}} <!-- |quote = {{{quote|}}} --> |Ref={{{ref|}}} |Sep = {{#ifeq:{{{separator|{{{seperator}}} }}}|;|&#059;|{{{separator|{{{seperator|.}}} }}} }} |PS = {{{postscript|.}}} |AuthorSep = {{#ifeq:{{{author-separator|}}}|;|&#059;|{{{author-separator|&#059;}}}}}&#32; |NameSep = {{{author-name-separator|,}}}&#32; |Trunc = {{#if:{{{display-authors|}}}|{{{display-authors}}}|8}} |amp = {{{lastauthoramp|}}} }}{{#if:{{{quote|}}} | «{{{quote}}}»}}{{#if:{{{accessdaymonth|}}}{{{accessmonthday|}}}{{{accessday|}}}{{{accessmonth|}}}{{{accessyear|}}}{{{day|}}}{{{access-date|}}}{{{dateformat|}}}|[[Санат:Дереккөздер үлгілерінің ескірген параметрлері бар беттер|{{NAMESPACE}} {{PAGENAME}}]]}}{{#if:{{{doilabel|}}}|[[Санат:Артық параметрлері бар дереккөз үлгілері|{{NAMESPACE}} {{PAGENAME}}]]}}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> 7yeo1vu17ydkqfgj7rkj3h3oemmtzid 10 787344 3661787 2026-09-27T04:11:16Z ShadZ01 56180 Жаңа бетте: {{Құжаттама беті}} <!-- ТӨМЕНГЕ ҮЛГІ ПАРАМЕТРЛЕРІ ҚОЛДАНЫЛУЫ ТУРАЛЫ ЖАЗЫҢЫЗ. --> == Қолданылуы == Барлық өрістер кіші әріптермен жазылуы тиіс. Көшіріп алу үшін дайындамалардың бірін пайдаланыңыз. {| class="wikitable" cellpadding="6" ! colspan="3" | Толық нұсқасы (барлық қолжетімді өріст... 3661787 wikitext text/x-wiki {{Құжаттама беті}} <!-- ТӨМЕНГЕ ҮЛГІ ПАРАМЕТРЛЕРІ ҚОЛДАНЫЛУЫ ТУРАЛЫ ЖАЗЫҢЫЗ. --> == Қолданылуы == Барлық өрістер кіші әріптермен жазылуы тиіс. Көшіріп алу үшін дайындамалардың бірін пайдаланыңыз. {| class="wikitable" cellpadding="6" ! colspan="3" | Толық нұсқасы (барлық қолжетімді өрістерімен) |- width="50%" style="vertical-align:top;" | colspan="3" | :<span style="font-family:Courier; "><nowiki>{{cite interview |last= |first= |subject= |subject-link= |last2= |first2= |subject2= |subjectlink2= |last3= |first3= |subject3= |subjectlink3= |last4= |subject4= |interviewer= |cointerviewers= |title= |type= |url= |format= |program= |publisher= |location= |date= |year= |month= |page= |pages= |access-date= |archive-url= |archive-date= |quote=}}</nowiki></span> |- width="50%" valign="top" style="vertical-align:top;" ! colspan="3" | Әдеттегі нұсқасы (оңтайлы өрістер жиынтығымен) |- width="50%" style="vertical-align:top;" | colspan="3" | :<span style="font-family:Courier; "><nowiki>{{cite interview |last= |first= |subject-link= |interviewer= |title= |publisher = |location= |date= |program= |access-date=}}</nowiki></span> |- width="50%" valign="top" style="vertical-align:top;" ! 1-мысал | style="vertical-align: top;" | <span style="font-family:Courier; "><nowiki>{{cite interview |last= Blackmun |first= Harry |subject-link= Harry Blackmun |interviewer= [[Ted Koppel]] |program= [[Nightline (US news program)|Nightline]] |publisher= [[American Broadcasting Company|ABC]] |location= [[New York]] |date= 1994-04-05 |access-date= 2007-03-30}}</nowiki></span> | style="vertical-align: top;" | {{cite interview |last=Blackmun |first=Harry |subject-link=Harry Blackmun |interviewer=[[Ted Koppel]] |program=[[Nightline (US news program)|Nightline]] |publisher=[[American Broadcasting Company|ABC]] |location=[[New York]] |date=1994-04-05 |access-date=2007-03-30}} |- width="50%" style="vertical-align:top;" ! 2-мысал | style="vertical-align: top;" |<pre> {{cite interview | last = Nader | first = Ralph | subject-link = Ralph Nader | interviewer = Ray Suarez | title = Talk of the Nation | program = [[National Public Radio]] | publisher = [[WBUR]] | location = Boston, Massachusetts | date = 1998-04-16 | access-date = 2007-03-30 }}</pre> | style="vertical-align: top;" | {{cite interview | last = Nader | first = Ralph | subject-link = Ralph Nader | interviewer = [[Ray Suarez]] | title = Talk of the Nation | program = [[National Public Radio]] | publisher = [[WBUR]] | location = [[Boston, Massachusetts]] | date = 1998-04-16 | access-date = 2007-03-30}} |- width="50%" style="solid" style="vertical-align:top;" ! Тік дайындама !! Қысқаша түсініктемелер | rowspan="2" width="100%" | &nbsp; |- width="50%" style="vertical-align:top;" | style="vertical-align:top;padding:1ex;" |<pre> &nbsp; &nbsp; {{cite interview | last = | first = | subject = | subject-link = | last2 = | first2 = | subject2 = | subjectlink2 = | last3 = | first3 = | subject3 = | subjectlink3 = | last4 = | subject4 = | interviewer = | cointerviewers = | title = | type = | url = | format = | program = | publisher = | location = | date = | year = | month = | page = | pages = | access-date = | archive-url = | archive-date = | quote = }}</pre> | style="vertical-align:top;padding:1ex;" |<pre> Алғышарттар*&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Қысқаша нұсқаулық --------------&nbsp;&nbsp;----------------------- &nbsp; МІНДЕТТІ**&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;(уики-сілтемесіз) last&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; (уики-сілтемесіз) МІНДЕТТІ**&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;(уики-сілтемесіз) last/subject&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;(уики-сілтемесіз) last/subject&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;(уики-сілтемесіз) last2&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;(уики-сілтемесіз) last/subject&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;(уики-сілтемесіз) last2/subject2&nbsp;&nbsp;(уики-сілтемесіз) last2/subject2&nbsp;&nbsp;(уики-сілтемесіз) last3&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;(уики-сілтемесіз) last2/subject2&nbsp;&nbsp;(уики-сілтемесіз) last3/subject3&nbsp;&nbsp;(уики-сілтемесіз) last3/subject3&nbsp;&nbsp;(уики-сілтемесіз) last3/subject3&nbsp;&nbsp;(уики-сілтемесіз) &nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;interviewer &nbsp; &nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;url &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;Сұхбат мәтіні (Transcript); Бейне; Аудио &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;бағдарлама немесе баспашы атауы &nbsp; &nbsp; &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;†артықшылық беріледі (уики-сілтемесіз) &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;күнге (date) балама нұсқа &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;күнге (date) балама нұсқа &nbsp; &nbsp; &nbsp; &nbsp;</pre> |} {| style="background:none;" |- style="vertical-align:top;" | style="text-align:right;" | ∗ || Төменде көрсетілген өріс сол жақтағы өрістің көрсетілуі үшін міндетті алғышарт болып табылады. Мысалы, '''last''' өрісі '''first''' үшін алғышарт, яғни мәні толтырылса да, '''last''' толтырылмаған жағдайда '''first''' мәні ''көрінбейді''. |- style="vertical-align:top;" | style="text-align:right;" | ∗∗ || '''last''' немесе '''subject''' өрістерінің біреуі міндетті түрде көрсетілуі керек. '''Subject''' басымдыққа ие. |- style="vertical-align:top;" | style="text-align:right;" | † || Төменде баламалары көрсетілген, қолдануға ең қолайлы негізгі өріс. |} 8wpyhbdazpwf2dsiq8bzcmbcdc4deng 0 787345 3661817 2026-09-27T05:35:47Z Мағыпар 100137 Жаңа бетте: '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Литва қалалары]] 3661817 wikitext text/x-wiki '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:Литва қалалары]] tpq8ekhjx3xgvnoq63iktdsqkp4shyu 3661818 3661817 2026-09-27T05:42:21Z Мағыпар 100137 үлгі 3661818 wikitext text/x-wiki '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 49ka8j6it1wy9ocf33i9f99ivf8p6x6 3661820 3661818 2026-09-27T05:46:30Z Мағыпар 100137 толықтыру 3661820 wikitext text/x-wiki '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] cegh4kwq7l8wkr92uq56em90v94baiq 3661821 3661820 2026-09-27T05:47:46Z Мағыпар 100137 дереккөз 3661821 wikitext text/x-wiki '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-region-11198.html?ysclid=mujcwabzj3409060126|title=Население Варняй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 4ylwiwntmqw8v2ucmgt8igik54n2adr 3661822 3661821 2026-09-27T05:56:41Z Мағыпар 100137 толықтыру 3661822 wikitext text/x-wiki '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-region-11198.html?ysclid=mujcwabzj3409060126|title=Население Варняй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> '''Географиялық орналасуы''' Варняй — [[Тельшяй]]дан оңтүстікке қарай 33 км жерде Варняле өзенінің бойында (Биржулис көліне құяды), Лукштас көлінің жанында орналасқан. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] q8iqpehswpke5l2b8uv2xf7qbimaouh 3661823 3661822 2026-09-27T05:58:21Z Мағыпар 100137 толықтыру 3661823 wikitext text/x-wiki '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-region-11198.html?ysclid=mujcwabzj3409060126|title=Население Варняй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Варняй — [[Тельшяй]]дан оңтүстікке қарай 33 км жерде Варняле өзенінің бойында (Биржулис көліне құяды), Лукштас көлінің жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі - 155 метр. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 8dzgwqf89mdgy52lql8woz3vv76wdkb 3661824 3661823 2026-09-27T05:59:27Z Мағыпар 100137 /* Географиялық орналасуы */ дереккөз 3661824 wikitext text/x-wiki '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-region-11198.html?ysclid=mujcwabzj3409060126|title=Население Варняй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Варняй — [[Тельшяй]]дан оңтүстікке қарай 33 км жерде Варняле өзенінің бойында (Биржулис көліне құяды), Лукштас көлінің жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі - 155 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/55940?ysclid=mujcys1nyb855706391|title=Варняй на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] o1noo7ym8pgvwpmdlq39c5e5og2b5gs 3661825 3661824 2026-09-27T06:04:13Z Мағыпар 100137 толықтыру 3661825 wikitext text/x-wiki '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-region-11198.html?ysclid=mujcwabzj3409060126|title=Население Варняй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Варняй — [[Тельшяй]]дан оңтүстікке қарай 33 км жерде Варняле өзенінің бойында (Биржулис көліне құяды), Лукштас көлінің жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі - 155 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/55940?ysclid=mujcys1nyb855706391|title=Варняй на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Сол кезде Медники деп аталған қала туралы алғашқы деректер 1314 жылға жатады. Ол кезде бұл елді мекен Жемайтияның маңызды сауда орталықтарының бірі болған. XIV ғасырда Медникиге крестшілер жеті рет шабуыл жасаған. 1389 жылы Медники маңында жемайттер Тевтон орденінің шағын әскери жасағын талқандады. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] bnq5sx3xk8n189m0y716h5vrj9lopef 3661826 3661825 2026-09-27T06:06:45Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3661826 wikitext text/x-wiki '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-region-11198.html?ysclid=mujcwabzj3409060126|title=Население Варняй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Варняй — [[Тельшяй]]дан оңтүстікке қарай 33 км жерде Варняле өзенінің бойында (Биржулис көліне құяды), Лукштас көлінің жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі - 155 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/55940?ysclid=mujcys1nyb855706391|title=Варняй на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Сол кезде Медники деп аталған қала туралы алғашқы деректер 1314 жылға жатады. Ол кезде бұл елді мекен Жемайтияның маңызды сауда орталықтарының бірі болған. XIV ғасырда Медникиге крестшілер жеті рет шабуыл жасаған. 1389 жылы Медники маңында жемайттер Тевтон орденінің шағын әскери жасағын талқандады. XV ғасырдың басында Ұлы кінәз Витовт мен король Ягайло жергілікті пұтқа табынушылық ғибадатханасын жою үшін күштерін біріктіріп, кейіннен халықты шоқындырды. 1416 жылы христиан шіркеуі ашылып, ол кейіннен кафедралды соборға айналды. Сол кезеңде қала Литва архиепископының резиденциясы қызметін атқарды, алайда XIX ғасырдың ортасында архиепископ кафедрасы Каунасқа көшірілді. Медининкайға 1417 жылы қала мәртебесі берілді, ал елді мекен қазіргі атауына XVI ғасырда ие болды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 7tg7vmj3p9tzcbscr7ij7o0ebangla6 3661827 3661826 2026-09-27T06:10:03Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ толықтыру 3661827 wikitext text/x-wiki '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-region-11198.html?ysclid=mujcwabzj3409060126|title=Население Варняй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Варняй — [[Тельшяй]]дан оңтүстікке қарай 33 км жерде Варняле өзенінің бойында (Биржулис көліне құяды), Лукштас көлінің жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі - 155 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/55940?ysclid=mujcys1nyb855706391|title=Варняй на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Сол кезде Медники деп аталған қала туралы алғашқы деректер 1314 жылға жатады. Ол кезде бұл елді мекен Жемайтияның маңызды сауда орталықтарының бірі болған. XIV ғасырда Медникиге крестшілер жеті рет шабуыл жасаған. 1389 жылы Медники маңында жемайттер Тевтон орденінің шағын әскери жасағын талқандады. XV ғасырдың басында Ұлы кінәз Витовт мен король Ягайло жергілікті пұтқа табынушылық ғибадатханасын жою үшін күштерін біріктіріп, кейіннен халықты шоқындырды. 1416 жылы христиан шіркеуі ашылып, ол кейіннен кафедралды соборға айналды. Сол кезеңде қала Литва архиепископының резиденциясы қызметін атқарды, алайда XIX ғасырдың ортасында архиепископ кафедрасы Каунасқа көшірілді. 1417 жылы Медникиге қала мәртебесі берілді. XVI ғасырда бұл елді мекен Варняй деген атпен белгілі болды.<br /> 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісінен кейін Варняй қаласы Ресей империясының Вильна губерниясы құрамындағы Тельшяй уезінің қарамағына өтті. 1842 жылы уезд жаңадан құрылған Ковно губерниясының құрамына енгізілді, ал қала Варняй волостысының әкімшілік орталығы болды. 1950–1962 жылдары Варняй Литва КСР-індегі Варняй ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] ijkcbahc13h31aq3m42fq8u2t69of45 3661828 3661827 2026-09-27T06:11:06Z Мағыпар 100137 /* Тарихы */ дереккөз 3661828 wikitext text/x-wiki '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-region-11198.html?ysclid=mujcwabzj3409060126|title=Население Варняй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Варняй — [[Тельшяй]]дан оңтүстікке қарай 33 км жерде Варняле өзенінің бойында (Биржулис көліне құяды), Лукштас көлінің жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі - 155 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/55940?ysclid=mujcys1nyb855706391|title=Варняй на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Сол кезде Медники деп аталған қала туралы алғашқы деректер 1314 жылға жатады. Ол кезде бұл елді мекен Жемайтияның маңызды сауда орталықтарының бірі болған. XIV ғасырда Медникиге крестшілер жеті рет шабуыл жасаған. 1389 жылы Медники маңында жемайттер Тевтон орденінің шағын әскери жасағын талқандады. XV ғасырдың басында Ұлы кінәз Витовт мен король Ягайло жергілікті пұтқа табынушылық ғибадатханасын жою үшін күштерін біріктіріп, кейіннен халықты шоқындырды. 1416 жылы христиан шіркеуі ашылып, ол кейіннен кафедралды соборға айналды. Сол кезеңде қала Литва архиепископының резиденциясы қызметін атқарды, алайда XIX ғасырдың ортасында архиепископ кафедрасы Каунасқа көшірілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16644-Varnjaj.html|title=Европа. Литва. Тельшяйский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> 1417 жылы Медникиге қала мәртебесі берілді. XVI ғасырда бұл елді мекен Варняй деген атпен белгілі болды.<br /> 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісінен кейін Варняй қаласы Ресей империясының Вильна губерниясы құрамындағы Тельшяй уезінің қарамағына өтті. 1842 жылы уезд жаңадан құрылған Ковно губерниясының құрамына енгізілді, ал қала Варняй волостысының әкімшілік орталығы болды. 1950–1962 жылдары Варняй Литва КСР-індегі Варняй ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] deev98novve2grcojemycquhckhxixp 3661830 3661828 2026-09-27T06:20:23Z Мағыпар 100137 толықтыру 3661830 wikitext text/x-wiki '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-region-11198.html?ysclid=mujcwabzj3409060126|title=Население Варняй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Варняй — [[Тельшяй]]дан оңтүстікке қарай 33 км жерде Варняле өзенінің бойында (Биржулис көліне құяды), Лукштас көлінің жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі - 155 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/55940?ysclid=mujcys1nyb855706391|title=Варняй на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Сол кезде Медники деп аталған қала туралы алғашқы деректер 1314 жылға жатады. Ол кезде бұл елді мекен Жемайтияның маңызды сауда орталықтарының бірі болған. XIV ғасырда Медникиге крестшілер жеті рет шабуыл жасаған. 1389 жылы Медники маңында жемайттер Тевтон орденінің шағын әскери жасағын талқандады. XV ғасырдың басында Ұлы кінәз Витовт мен король Ягайло жергілікті пұтқа табынушылық ғибадатханасын жою үшін күштерін біріктіріп, кейіннен халықты шоқындырды. 1416 жылы христиан шіркеуі ашылып, ол кейіннен кафедралды соборға айналды. Сол кезеңде қала Литва архиепископының резиденциясы қызметін атқарды, алайда XIX ғасырдың ортасында архиепископ кафедрасы Каунасқа көшірілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16644-Varnjaj.html|title=Европа. Литва. Тельшяйский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> 1417 жылы Медникиге қала мәртебесі берілді. XVI ғасырда бұл елді мекен Варняй деген атпен белгілі болды.<br /> 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісінен кейін Варняй қаласы Ресей империясының Вильна губерниясы құрамындағы Тельшяй уезінің қарамағына өтті. 1842 жылы уезд жаңадан құрылған Ковно губерниясының құрамына енгізілді, ал қала Варняй волостысының әкімшілік орталығы болды. 1950–1962 жылдары Варняй Литва КСР-індегі Варняй ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды. == Экономикасы және инфрақұрылымы == Қаладла пошта бөлімшесі, аурухана, алғашқы медициналық-санитариялық көмек көрсету орталығы, М.Валанчюс атындағы гимназия, Тельшяй музыка мектебінің бөлімшесі, балабақша, мәдениет және жастар орталықтары, кәсіптік оқыту орталықтары, кітапхана жұмыс жасайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] m8e8hexhk90sc4k9mxysicgxtmidb88 3661831 3661830 2026-09-27T06:23:36Z Мағыпар 100137 /* Экономикасы және инфрақұрылымы */ толықтыру 3661831 wikitext text/x-wiki '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-region-11198.html?ysclid=mujcwabzj3409060126|title=Население Варняй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Варняй — [[Тельшяй]]дан оңтүстікке қарай 33 км жерде Варняле өзенінің бойында (Биржулис көліне құяды), Лукштас көлінің жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі - 155 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/55940?ysclid=mujcys1nyb855706391|title=Варняй на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Сол кезде Медники деп аталған қала туралы алғашқы деректер 1314 жылға жатады. Ол кезде бұл елді мекен Жемайтияның маңызды сауда орталықтарының бірі болған. XIV ғасырда Медникиге крестшілер жеті рет шабуыл жасаған. 1389 жылы Медники маңында жемайттер Тевтон орденінің шағын әскери жасағын талқандады. XV ғасырдың басында Ұлы кінәз Витовт мен король Ягайло жергілікті пұтқа табынушылық ғибадатханасын жою үшін күштерін біріктіріп, кейіннен халықты шоқындырды. 1416 жылы христиан шіркеуі ашылып, ол кейіннен кафедралды соборға айналды. Сол кезеңде қала Литва архиепископының резиденциясы қызметін атқарды, алайда XIX ғасырдың ортасында архиепископ кафедрасы Каунасқа көшірілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16644-Varnjaj.html|title=Европа. Литва. Тельшяйский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> 1417 жылы Медникиге қала мәртебесі берілді. XVI ғасырда бұл елді мекен Варняй деген атпен белгілі болды.<br /> 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісінен кейін Варняй қаласы Ресей империясының Вильна губерниясы құрамындағы Тельшяй уезінің қарамағына өтті. 1842 жылы уезд жаңадан құрылған Ковно губерниясының құрамына енгізілді, ал қала Варняй волостысының әкімшілік орталығы болды. 1950–1962 жылдары Варняй Литва КСР-індегі Варняй ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды. == Инфрақұрылымы == Қалада пошта бөлімшесі, аурухана, алғашқы медициналық-санитариялық көмек көрсету орталығы, М.Валанчюс атындағы гимназия, Тельшяй музыка мектебінің бөлімшесі, балабақша, мәдениет және жастар орталықтары, кәсіптік оқыту орталықтары, кітапхана жұмыс жасайды. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 4huhv3vm8hlneeba09g1pk74mveu5ae 3661832 3661831 2026-09-27T06:25:43Z Мағыпар 100137 /* Инфрақұрылымы */ дереккөз 3661832 wikitext text/x-wiki '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-region-11198.html?ysclid=mujcwabzj3409060126|title=Население Варняй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Варняй — [[Тельшяй]]дан оңтүстікке қарай 33 км жерде Варняле өзенінің бойында (Биржулис көліне құяды), Лукштас көлінің жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі - 155 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/55940?ysclid=mujcys1nyb855706391|title=Варняй на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Сол кезде Медники деп аталған қала туралы алғашқы деректер 1314 жылға жатады. Ол кезде бұл елді мекен Жемайтияның маңызды сауда орталықтарының бірі болған. XIV ғасырда Медникиге крестшілер жеті рет шабуыл жасаған. 1389 жылы Медники маңында жемайттер Тевтон орденінің шағын әскери жасағын талқандады. XV ғасырдың басында Ұлы кінәз Витовт мен король Ягайло жергілікті пұтқа табынушылық ғибадатханасын жою үшін күштерін біріктіріп, кейіннен халықты шоқындырды. 1416 жылы христиан шіркеуі ашылып, ол кейіннен кафедралды соборға айналды. Сол кезеңде қала Литва архиепископының резиденциясы қызметін атқарды, алайда XIX ғасырдың ортасында архиепископ кафедрасы Каунасқа көшірілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16644-Varnjaj.html|title=Европа. Литва. Тельшяйский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> 1417 жылы Медникиге қала мәртебесі берілді. XVI ғасырда бұл елді мекен Варняй деген атпен белгілі болды.<br /> 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісінен кейін Варняй қаласы Ресей империясының Вильна губерниясы құрамындағы Тельшяй уезінің қарамағына өтті. 1842 жылы уезд жаңадан құрылған Ковно губерниясының құрамына енгізілді, ал қала Варняй волостысының әкімшілік орталығы болды. 1950–1962 жылдары Варняй Литва КСР-індегі Варняй ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды. == Инфрақұрылымы == Қалада пошта бөлімшесі, аурухана, алғашқы медициналық-санитариялық көмек көрсету орталығы, М.Валанчюс атындағы гимназия, Тельшяй музыка мектебінің бөлімшесі, балабақша, мәдениет және жастар орталықтары, кәсіптік оқыту орталықтары, кітапхана жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/varniai/|title=Varniai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] ldvsdyjz6xg15hy2u8wgzell29w14v5 3661844 3661832 2026-09-27T07:07:47Z Мағыпар 100137 толықтыру 3661844 wikitext text/x-wiki '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-region-11198.html?ysclid=mujcwabzj3409060126|title=Население Варняй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Варняй — [[Тельшяй]]дан оңтүстікке қарай 33 км жерде Варняле өзенінің бойында (Биржулис көліне құяды), Лукштас көлінің жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі - 155 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/55940?ysclid=mujcys1nyb855706391|title=Варняй на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Сол кезде Медники деп аталған қала туралы алғашқы деректер 1314 жылға жатады. Ол кезде бұл елді мекен Жемайтияның маңызды сауда орталықтарының бірі болған. XIV ғасырда Медникиге крестшілер жеті рет шабуыл жасаған. 1389 жылы Медники маңында жемайттер Тевтон орденінің шағын әскери жасағын талқандады. XV ғасырдың басында Ұлы кінәз Витовт мен король Ягайло жергілікті пұтқа табынушылық ғибадатханасын жою үшін күштерін біріктіріп, кейіннен халықты шоқындырды. 1416 жылы христиан шіркеуі ашылып, ол кейіннен кафедралды соборға айналды. Сол кезеңде қала Литва архиепископының резиденциясы қызметін атқарды, алайда XIX ғасырдың ортасында архиепископ кафедрасы Каунасқа көшірілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16644-Varnjaj.html|title=Европа. Литва. Тельшяйский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> 1417 жылы Медникиге қала мәртебесі берілді. XVI ғасырда бұл елді мекен Варняй деген атпен белгілі болды.<br /> 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісінен кейін Варняй қаласы Ресей империясының Вильна губерниясы құрамындағы Тельшяй уезінің қарамағына өтті. 1842 жылы уезд жаңадан құрылған Ковно губерниясының құрамына енгізілді, ал қала Варняй волостысының әкімшілік орталығы болды. 1950–1962 жылдары Варняй Литва КСР-індегі Варняй ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды. == Инфрақұрылымы == Қалада пошта бөлімшесі, аурухана, алғашқы медициналық-санитариялық көмек көрсету орталығы, М.Валанчюс атындағы гимназия, Тельшяй музыка мектебінің бөлімшесі, балабақша, мәдениет және жастар орталықтары, кәсіптік оқыту орталықтары, кітапхана жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/varniai/|title=Varniai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Әулие Петр мен Павел шіркеуі — 1681 жылдан 1691 жылға дейін салынды. Бұл тас құрылыс Жемайтии епископы, князь Казимир Пацаның қаражатына тұрғызылған. Шамамен бір ғасырдан кейін өрт шіркеуді ішінара зақымдады, алайда кейіннен ол қалпына келтірілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 15m9dxzdibqdn492evvtufd0i4id9g7 3661848 3661844 2026-09-27T07:30:25Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3661848 wikitext text/x-wiki '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-region-11198.html?ysclid=mujcwabzj3409060126|title=Население Варняй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Варняй — [[Тельшяй]]дан оңтүстікке қарай 33 км жерде Варняле өзенінің бойында (Биржулис көліне құяды), Лукштас көлінің жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі - 155 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/55940?ysclid=mujcys1nyb855706391|title=Варняй на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Сол кезде Медники деп аталған қала туралы алғашқы деректер 1314 жылға жатады. Ол кезде бұл елді мекен Жемайтияның маңызды сауда орталықтарының бірі болған. XIV ғасырда Медникиге крестшілер жеті рет шабуыл жасаған. 1389 жылы Медники маңында жемайттер Тевтон орденінің шағын әскери жасағын талқандады. XV ғасырдың басында Ұлы кінәз Витовт мен король Ягайло жергілікті пұтқа табынушылық ғибадатханасын жою үшін күштерін біріктіріп, кейіннен халықты шоқындырды. 1416 жылы христиан шіркеуі ашылып, ол кейіннен кафедралды соборға айналды. Сол кезеңде қала Литва архиепископының резиденциясы қызметін атқарды, алайда XIX ғасырдың ортасында архиепископ кафедрасы Каунасқа көшірілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16644-Varnjaj.html|title=Европа. Литва. Тельшяйский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> 1417 жылы Медникиге қала мәртебесі берілді. XVI ғасырда бұл елді мекен Варняй деген атпен белгілі болды.<br /> 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісінен кейін Варняй қаласы Ресей империясының Вильна губерниясы құрамындағы Тельшяй уезінің қарамағына өтті. 1842 жылы уезд жаңадан құрылған Ковно губерниясының құрамына енгізілді, ал қала Варняй волостысының әкімшілік орталығы болды. 1950–1962 жылдары Варняй Литва КСР-індегі Варняй ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды. == Инфрақұрылымы == Қалада пошта бөлімшесі, аурухана, алғашқы медициналық-санитариялық көмек көрсету орталығы, М.Валанчюс атындағы гимназия, Тельшяй музыка мектебінің бөлімшесі, балабақша, мәдениет және жастар орталықтары, кәсіптік оқыту орталықтары, кітапхана жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/varniai/|title=Varniai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Әулие Петр мен Павел шіркеуі — 1681 жылдан 1691 жылға дейін салынды. Бұл тас құрылыс Жемайтии епископы, князь Казимир Пацаның қаражатына тұрғызылған. Шамамен бір ғасырдан кейін өрт шіркеуді ішінара зақымдады, алайда кейіннен ол қалпына келтірілді. Әулие Александр шіркеуі — бірнеше ғасыр бұрын Ұлы кінәз Витаутастың жарлығымен салынып, 1417 жылы қасиетті деп жарияланған приход шіркеуінің орнында тұр. Оның сыртқы келбетінен литвалық барокко стилінің ерекшеліктері мен дәстүрлі ағаш сәулет өнерінің элементтері үйлесім тапқан. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шіркеу жабылып, кейіннен қараусыз қалып, 1991 жылы ол қалпына келтірілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] hougv0ot0bbmtpk88y0wd3yfk8tcf5c 3661850 3661848 2026-09-27T07:31:39Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3661850 wikitext text/x-wiki '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-region-11198.html?ysclid=mujcwabzj3409060126|title=Население Варняй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Варняй — [[Тельшяй]]дан оңтүстікке қарай 33 км жерде Варняле өзенінің бойында (Биржулис көліне құяды), Лукштас көлінің жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі - 155 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/55940?ysclid=mujcys1nyb855706391|title=Варняй на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Сол кезде Медники деп аталған қала туралы алғашқы деректер 1314 жылға жатады. Ол кезде бұл елді мекен Жемайтияның маңызды сауда орталықтарының бірі болған. XIV ғасырда Медникиге крестшілер жеті рет шабуыл жасаған. 1389 жылы Медники маңында жемайттер Тевтон орденінің шағын әскери жасағын талқандады. XV ғасырдың басында Ұлы кінәз Витовт мен король Ягайло жергілікті пұтқа табынушылық ғибадатханасын жою үшін күштерін біріктіріп, кейіннен халықты шоқындырды. 1416 жылы христиан шіркеуі ашылып, ол кейіннен кафедралды соборға айналды. Сол кезеңде қала Литва архиепископының резиденциясы қызметін атқарды, алайда XIX ғасырдың ортасында архиепископ кафедрасы Каунасқа көшірілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16644-Varnjaj.html|title=Европа. Литва. Тельшяйский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> 1417 жылы Медникиге қала мәртебесі берілді. XVI ғасырда бұл елді мекен Варняй деген атпен белгілі болды.<br /> 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісінен кейін Варняй қаласы Ресей империясының Вильна губерниясы құрамындағы Тельшяй уезінің қарамағына өтті. 1842 жылы уезд жаңадан құрылған Ковно губерниясының құрамына енгізілді, ал қала Варняй волостысының әкімшілік орталығы болды. 1950–1962 жылдары Варняй Литва КСР-індегі Варняй ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды. == Инфрақұрылымы == Қалада пошта бөлімшесі, аурухана, алғашқы медициналық-санитариялық көмек көрсету орталығы, М.Валанчюс атындағы гимназия, Тельшяй музыка мектебінің бөлімшесі, балабақша, мәдениет және жастар орталықтары, кәсіптік оқыту орталықтары, кітапхана жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/varniai/|title=Varniai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Әулие Петр мен Павел шіркеуі — 1681 жылдан 1691 жылға дейін салынды. Бұл тас құрылыс Жемайтии епископы, князь Казимир Пацаның қаражатына тұрғызылған. Шамамен бір ғасырдан кейін өрт шіркеуді ішінара зақымдады, алайда кейіннен ол қалпына келтірілді. Әулие Александр шіркеуі — бірнеше ғасыр бұрын Ұлы кінәз Витаутастың жарлығымен салынып, 1417 жылы қасиетті деп жарияланған приход шіркеуінің орнында тұр. Оның сыртқы келбетінен литвалық барокко стилінің ерекшеліктері мен дәстүрлі ағаш сәулет өнерінің элементтері үйлесім тапқан. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шіркеу жабылып, кейіннен қараусыз қалып, 1991 жылы ол қалпына келтірілді. Жемайтия епископтығының мұражайы сонымен қатар кітапхана және мәдени орталық қызметін атқарады. Мұнда Жемайтия және Тельшяй епархияларының көркемдік және тарихи мұрасы сақталған. Мұражайдың іргесінде Мотеюс Валанчюстің тарихи бағы орналасқан, онда тоған мен епископтың өзі отырғызған ағаштар аллеясы бар. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] tbx00n3l1myc6x0lym0dnatxvgj8471 3661853 3661850 2026-09-27T07:33:25Z Мағыпар 100137 /* Көрікті орындары */ толықтыру 3661853 wikitext text/x-wiki '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-region-11198.html?ysclid=mujcwabzj3409060126|title=Население Варняй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Варняй — [[Тельшяй]]дан оңтүстікке қарай 33 км жерде Варняле өзенінің бойында (Биржулис көліне құяды), Лукштас көлінің жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі - 155 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/55940?ysclid=mujcys1nyb855706391|title=Варняй на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Сол кезде Медники деп аталған қала туралы алғашқы деректер 1314 жылға жатады. Ол кезде бұл елді мекен Жемайтияның маңызды сауда орталықтарының бірі болған. XIV ғасырда Медникиге крестшілер жеті рет шабуыл жасаған. 1389 жылы Медники маңында жемайттер Тевтон орденінің шағын әскери жасағын талқандады. XV ғасырдың басында Ұлы кінәз Витовт мен король Ягайло жергілікті пұтқа табынушылық ғибадатханасын жою үшін күштерін біріктіріп, кейіннен халықты шоқындырды. 1416 жылы христиан шіркеуі ашылып, ол кейіннен кафедралды соборға айналды. Сол кезеңде қала Литва архиепископының резиденциясы қызметін атқарды, алайда XIX ғасырдың ортасында архиепископ кафедрасы Каунасқа көшірілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16644-Varnjaj.html|title=Европа. Литва. Тельшяйский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> 1417 жылы Медникиге қала мәртебесі берілді. XVI ғасырда бұл елді мекен Варняй деген атпен белгілі болды.<br /> 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісінен кейін Варняй қаласы Ресей империясының Вильна губерниясы құрамындағы Тельшяй уезінің қарамағына өтті. 1842 жылы уезд жаңадан құрылған Ковно губерниясының құрамына енгізілді, ал қала Варняй волостысының әкімшілік орталығы болды. 1950–1962 жылдары Варняй Литва КСР-індегі Варняй ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды. == Инфрақұрылымы == Қалада пошта бөлімшесі, аурухана, алғашқы медициналық-санитариялық көмек көрсету орталығы, М.Валанчюс атындағы гимназия, Тельшяй музыка мектебінің бөлімшесі, балабақша, мәдениет және жастар орталықтары, кәсіптік оқыту орталықтары, кітапхана жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/varniai/|title=Varniai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Әулие Петр мен Павел шіркеуі — 1681 жылдан 1691 жылға дейін салынды. Бұл тас құрылыс Жемайтии епископы, князь Казимир Пацаның қаражатына тұрғызылған. Шамамен бір ғасырдан кейін өрт шіркеуді ішінара зақымдады, алайда кейіннен ол қалпына келтірілді. Әулие Александр шіркеуі — бірнеше ғасыр бұрын Ұлы кінәз Витаутастың жарлығымен салынып, 1417 жылы қасиетті деп жарияланған приход шіркеуінің орнында тұр. Оның сыртқы келбетінен литвалық барокко стилінің ерекшеліктері мен дәстүрлі ағаш сәулет өнерінің элементтері үйлесім тапқан. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шіркеу жабылып, кейіннен қараусыз қалып, 1991 жылы ол қалпына келтірілді. Жемайтия епископтығының мұражайы сонымен қатар кітапхана және мәдени орталық қызметін атқарады. Мұнда Жемайтия және Тельшяй епархияларының көркемдік және тарихи мұрасы сақталған. Мұражайдың іргесінде Мотеюс Валанчюстің тарихи бағы орналасқан, онда тоған мен епископтың өзі отырғызған ағаштар аллеясы бар. Мотеюс Валанчюс оқыған діни семинария ғимараты сақталған. Бір кездері мұнда князь Вайдотас атындағы Литва әскерінің полкі орналасқан болатын. Кейінірек ғимарат әртүрлі мақсатта, соның ішінде мектеп, кәсіптік колледж және жатақхана ретінде пайдаланылды. 1995 жылы оның қоңырау мұнарасы мен барокко стиліндегі шатыры қалпына келтірілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 0c0z9fbslcprzh7hl8n8s6k2ktd08xg 3661879 3661853 2026-09-27T08:20:26Z Мағыпар 100137 үлгі, толықтыру 3661879 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = |қазақша атауы = |шынайы атауы = {{lang-lt|Varniai}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-region-11198.html?ysclid=mujcwabzj3409060126|title=Население Варняй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Варняй — [[Тельшяй]]дан оңтүстікке қарай 33 км жерде Варняле өзенінің бойында (Биржулис көліне құяды), Лукштас көлінің жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі - 155 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/55940?ysclid=mujcys1nyb855706391|title=Варняй на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Сол кезде Медники деп аталған қала туралы алғашқы деректер 1314 жылға жатады. Ол кезде бұл елді мекен Жемайтияның маңызды сауда орталықтарының бірі болған. XIV ғасырда Медникиге крестшілер жеті рет шабуыл жасаған. 1389 жылы Медники маңында жемайттер Тевтон орденінің шағын әскери жасағын талқандады. XV ғасырдың басында Ұлы кінәз Витовт мен король Ягайло жергілікті пұтқа табынушылық ғибадатханасын жою үшін күштерін біріктіріп, кейіннен халықты шоқындырды. 1416 жылы христиан шіркеуі ашылып, ол кейіннен кафедралды соборға айналды. Сол кезеңде қала Литва архиепископының резиденциясы қызметін атқарды, алайда XIX ғасырдың ортасында архиепископ кафедрасы Каунасқа көшірілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16644-Varnjaj.html|title=Европа. Литва. Тельшяйский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> 1417 жылы Медникиге қала мәртебесі берілді. XVI ғасырда бұл елді мекен Варняй деген атпен белгілі болды.<br /> 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісінен кейін Варняй қаласы Ресей империясының Вильна губерниясы құрамындағы Тельшяй уезінің қарамағына өтті. 1842 жылы уезд жаңадан құрылған Ковно губерниясының құрамына енгізілді, ал қала Варняй волостысының әкімшілік орталығы болды. 1950–1962 жылдары Варняй Литва КСР-індегі Варняй ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды. == Инфрақұрылымы == Қалада пошта бөлімшесі, аурухана, алғашқы медициналық-санитариялық көмек көрсету орталығы, М.Валанчюс атындағы гимназия, Тельшяй музыка мектебінің бөлімшесі, балабақша, мәдениет және жастар орталықтары, кәсіптік оқыту орталықтары, кітапхана жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/varniai/|title=Varniai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Әулие Петр мен Павел шіркеуі — 1681 жылдан 1691 жылға дейін салынды. Бұл тас құрылыс Жемайтии епископы, князь Казимир Пацаның қаражатына тұрғызылған. Шамамен бір ғасырдан кейін өрт шіркеуді ішінара зақымдады, алайда кейіннен ол қалпына келтірілді. Әулие Александр шіркеуі — бірнеше ғасыр бұрын Ұлы кінәз Витаутастың жарлығымен салынып, 1417 жылы қасиетті деп жарияланған приход шіркеуінің орнында тұр. Оның сыртқы келбетінен литвалық барокко стилінің ерекшеліктері мен дәстүрлі ағаш сәулет өнерінің элементтері үйлесім тапқан. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шіркеу жабылып, кейіннен қараусыз қалып, 1991 жылы ол қалпына келтірілді. Жемайтия епископтығының мұражайы сонымен қатар кітапхана және мәдени орталық қызметін атқарады. Мұнда Жемайтия және Тельшяй епархияларының көркемдік және тарихи мұрасы сақталған. Мұражайдың іргесінде Мотеюс Валанчюстің тарихи бағы орналасқан, онда тоған мен епископтың өзі отырғызған ағаштар аллеясы бар. Мотеюс Валанчюс оқыған діни семинария ғимараты сақталған. Бір кездері мұнда князь Вайдотас атындағы Литва әскерінің полкі орналасқан болатын. Кейінірек ғимарат әртүрлі мақсатта, соның ішінде мектеп, кәсіптік колледж және жатақхана ретінде пайдаланылды. 1995 жылы оның қоңырау мұнарасы мен барокко стиліндегі шатыры қалпына келтірілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] e8etaalkqj43ru59u7kmr9vlb5dimb6 3661882 3661879 2026-09-27T08:23:24Z Мағыпар 100137 үлгі 3661882 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Варняй |шынайы атауы = {{lang-lt|Varniai}} |сурет = |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-region-11198.html?ysclid=mujcwabzj3409060126|title=Население Варняй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Варняй — [[Тельшяй]]дан оңтүстікке қарай 33 км жерде Варняле өзенінің бойында (Биржулис көліне құяды), Лукштас көлінің жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі - 155 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/55940?ysclid=mujcys1nyb855706391|title=Варняй на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Сол кезде Медники деп аталған қала туралы алғашқы деректер 1314 жылға жатады. Ол кезде бұл елді мекен Жемайтияның маңызды сауда орталықтарының бірі болған. XIV ғасырда Медникиге крестшілер жеті рет шабуыл жасаған. 1389 жылы Медники маңында жемайттер Тевтон орденінің шағын әскери жасағын талқандады. XV ғасырдың басында Ұлы кінәз Витовт мен король Ягайло жергілікті пұтқа табынушылық ғибадатханасын жою үшін күштерін біріктіріп, кейіннен халықты шоқындырды. 1416 жылы христиан шіркеуі ашылып, ол кейіннен кафедралды соборға айналды. Сол кезеңде қала Литва архиепископының резиденциясы қызметін атқарды, алайда XIX ғасырдың ортасында архиепископ кафедрасы Каунасқа көшірілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16644-Varnjaj.html|title=Европа. Литва. Тельшяйский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> 1417 жылы Медникиге қала мәртебесі берілді. XVI ғасырда бұл елді мекен Варняй деген атпен белгілі болды.<br /> 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісінен кейін Варняй қаласы Ресей империясының Вильна губерниясы құрамындағы Тельшяй уезінің қарамағына өтті. 1842 жылы уезд жаңадан құрылған Ковно губерниясының құрамына енгізілді, ал қала Варняй волостысының әкімшілік орталығы болды. 1950–1962 жылдары Варняй Литва КСР-індегі Варняй ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды. == Инфрақұрылымы == Қалада пошта бөлімшесі, аурухана, алғашқы медициналық-санитариялық көмек көрсету орталығы, М.Валанчюс атындағы гимназия, Тельшяй музыка мектебінің бөлімшесі, балабақша, мәдениет және жастар орталықтары, кәсіптік оқыту орталықтары, кітапхана жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/varniai/|title=Varniai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Әулие Петр мен Павел шіркеуі — 1681 жылдан 1691 жылға дейін салынды. Бұл тас құрылыс Жемайтии епископы, князь Казимир Пацаның қаражатына тұрғызылған. Шамамен бір ғасырдан кейін өрт шіркеуді ішінара зақымдады, алайда кейіннен ол қалпына келтірілді. Әулие Александр шіркеуі — бірнеше ғасыр бұрын Ұлы кінәз Витаутастың жарлығымен салынып, 1417 жылы қасиетті деп жарияланған приход шіркеуінің орнында тұр. Оның сыртқы келбетінен литвалық барокко стилінің ерекшеліктері мен дәстүрлі ағаш сәулет өнерінің элементтері үйлесім тапқан. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шіркеу жабылып, кейіннен қараусыз қалып, 1991 жылы ол қалпына келтірілді. Жемайтия епископтығының мұражайы сонымен қатар кітапхана және мәдени орталық қызметін атқарады. Мұнда Жемайтия және Тельшяй епархияларының көркемдік және тарихи мұрасы сақталған. Мұражайдың іргесінде Мотеюс Валанчюстің тарихи бағы орналасқан, онда тоған мен епископтың өзі отырғызған ағаштар аллеясы бар. Мотеюс Валанчюс оқыған діни семинария ғимараты сақталған. Бір кездері мұнда князь Вайдотас атындағы Литва әскерінің полкі орналасқан болатын. Кейінірек ғимарат әртүрлі мақсатта, соның ішінде мектеп, кәсіптік колледж және жатақхана ретінде пайдаланылды. 1995 жылы оның қоңырау мұнарасы мен барокко стиліндегі шатыры қалпына келтірілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] qau5ep2immwk4wf6314wldz0596m13t 3661883 3661882 2026-09-27T08:23:56Z Мағыпар 100137 үлгі 3661883 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Варняй |шынайы атауы = {{lang-lt|Varniai}} |сурет = Varniai1.2009-05-21.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-region-11198.html?ysclid=mujcwabzj3409060126|title=Население Варняй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Варняй — [[Тельшяй]]дан оңтүстікке қарай 33 км жерде Варняле өзенінің бойында (Биржулис көліне құяды), Лукштас көлінің жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі - 155 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/55940?ysclid=mujcys1nyb855706391|title=Варняй на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Сол кезде Медники деп аталған қала туралы алғашқы деректер 1314 жылға жатады. Ол кезде бұл елді мекен Жемайтияның маңызды сауда орталықтарының бірі болған. XIV ғасырда Медникиге крестшілер жеті рет шабуыл жасаған. 1389 жылы Медники маңында жемайттер Тевтон орденінің шағын әскери жасағын талқандады. XV ғасырдың басында Ұлы кінәз Витовт мен король Ягайло жергілікті пұтқа табынушылық ғибадатханасын жою үшін күштерін біріктіріп, кейіннен халықты шоқындырды. 1416 жылы христиан шіркеуі ашылып, ол кейіннен кафедралды соборға айналды. Сол кезеңде қала Литва архиепископының резиденциясы қызметін атқарды, алайда XIX ғасырдың ортасында архиепископ кафедрасы Каунасқа көшірілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16644-Varnjaj.html|title=Европа. Литва. Тельшяйский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> 1417 жылы Медникиге қала мәртебесі берілді. XVI ғасырда бұл елді мекен Варняй деген атпен белгілі болды.<br /> 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісінен кейін Варняй қаласы Ресей империясының Вильна губерниясы құрамындағы Тельшяй уезінің қарамағына өтті. 1842 жылы уезд жаңадан құрылған Ковно губерниясының құрамына енгізілді, ал қала Варняй волостысының әкімшілік орталығы болды. 1950–1962 жылдары Варняй Литва КСР-індегі Варняй ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды. == Инфрақұрылымы == Қалада пошта бөлімшесі, аурухана, алғашқы медициналық-санитариялық көмек көрсету орталығы, М.Валанчюс атындағы гимназия, Тельшяй музыка мектебінің бөлімшесі, балабақша, мәдениет және жастар орталықтары, кәсіптік оқыту орталықтары, кітапхана жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/varniai/|title=Varniai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Әулие Петр мен Павел шіркеуі — 1681 жылдан 1691 жылға дейін салынды. Бұл тас құрылыс Жемайтии епископы, князь Казимир Пацаның қаражатына тұрғызылған. Шамамен бір ғасырдан кейін өрт шіркеуді ішінара зақымдады, алайда кейіннен ол қалпына келтірілді. Әулие Александр шіркеуі — бірнеше ғасыр бұрын Ұлы кінәз Витаутастың жарлығымен салынып, 1417 жылы қасиетті деп жарияланған приход шіркеуінің орнында тұр. Оның сыртқы келбетінен литвалық барокко стилінің ерекшеліктері мен дәстүрлі ағаш сәулет өнерінің элементтері үйлесім тапқан. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шіркеу жабылып, кейіннен қараусыз қалып, 1991 жылы ол қалпына келтірілді. Жемайтия епископтығының мұражайы сонымен қатар кітапхана және мәдени орталық қызметін атқарады. Мұнда Жемайтия және Тельшяй епархияларының көркемдік және тарихи мұрасы сақталған. Мұражайдың іргесінде Мотеюс Валанчюстің тарихи бағы орналасқан, онда тоған мен епископтың өзі отырғызған ағаштар аллеясы бар. Мотеюс Валанчюс оқыған діни семинария ғимараты сақталған. Бір кездері мұнда князь Вайдотас атындағы Литва әскерінің полкі орналасқан болатын. Кейінірек ғимарат әртүрлі мақсатта, соның ішінде мектеп, кәсіптік колледж және жатақхана ретінде пайдаланылды. 1995 жылы оның қоңырау мұнарасы мен барокко стиліндегі шатыры қалпына келтірілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 12uzly4xpp010igvzpsvv2mhq1uy84i 3661884 3661883 2026-09-27T08:24:40Z Мағыпар 100137 үлгі 3661884 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Варняй |шынайы атауы = {{lang-lt|Varniai}} |сурет = Varniai1.2009-05-21.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = |ту = Flag of Varniai.gif |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-region-11198.html?ysclid=mujcwabzj3409060126|title=Население Варняй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Варняй — [[Тельшяй]]дан оңтүстікке қарай 33 км жерде Варняле өзенінің бойында (Биржулис көліне құяды), Лукштас көлінің жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі - 155 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/55940?ysclid=mujcys1nyb855706391|title=Варняй на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Сол кезде Медники деп аталған қала туралы алғашқы деректер 1314 жылға жатады. Ол кезде бұл елді мекен Жемайтияның маңызды сауда орталықтарының бірі болған. XIV ғасырда Медникиге крестшілер жеті рет шабуыл жасаған. 1389 жылы Медники маңында жемайттер Тевтон орденінің шағын әскери жасағын талқандады. XV ғасырдың басында Ұлы кінәз Витовт мен король Ягайло жергілікті пұтқа табынушылық ғибадатханасын жою үшін күштерін біріктіріп, кейіннен халықты шоқындырды. 1416 жылы христиан шіркеуі ашылып, ол кейіннен кафедралды соборға айналды. Сол кезеңде қала Литва архиепископының резиденциясы қызметін атқарды, алайда XIX ғасырдың ортасында архиепископ кафедрасы Каунасқа көшірілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16644-Varnjaj.html|title=Европа. Литва. Тельшяйский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> 1417 жылы Медникиге қала мәртебесі берілді. XVI ғасырда бұл елді мекен Варняй деген атпен белгілі болды.<br /> 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісінен кейін Варняй қаласы Ресей империясының Вильна губерниясы құрамындағы Тельшяй уезінің қарамағына өтті. 1842 жылы уезд жаңадан құрылған Ковно губерниясының құрамына енгізілді, ал қала Варняй волостысының әкімшілік орталығы болды. 1950–1962 жылдары Варняй Литва КСР-індегі Варняй ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды. == Инфрақұрылымы == Қалада пошта бөлімшесі, аурухана, алғашқы медициналық-санитариялық көмек көрсету орталығы, М.Валанчюс атындағы гимназия, Тельшяй музыка мектебінің бөлімшесі, балабақша, мәдениет және жастар орталықтары, кәсіптік оқыту орталықтары, кітапхана жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/varniai/|title=Varniai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Әулие Петр мен Павел шіркеуі — 1681 жылдан 1691 жылға дейін салынды. Бұл тас құрылыс Жемайтии епископы, князь Казимир Пацаның қаражатына тұрғызылған. Шамамен бір ғасырдан кейін өрт шіркеуді ішінара зақымдады, алайда кейіннен ол қалпына келтірілді. Әулие Александр шіркеуі — бірнеше ғасыр бұрын Ұлы кінәз Витаутастың жарлығымен салынып, 1417 жылы қасиетті деп жарияланған приход шіркеуінің орнында тұр. Оның сыртқы келбетінен литвалық барокко стилінің ерекшеліктері мен дәстүрлі ағаш сәулет өнерінің элементтері үйлесім тапқан. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шіркеу жабылып, кейіннен қараусыз қалып, 1991 жылы ол қалпына келтірілді. Жемайтия епископтығының мұражайы сонымен қатар кітапхана және мәдени орталық қызметін атқарады. Мұнда Жемайтия және Тельшяй епархияларының көркемдік және тарихи мұрасы сақталған. Мұражайдың іргесінде Мотеюс Валанчюстің тарихи бағы орналасқан, онда тоған мен епископтың өзі отырғызған ағаштар аллеясы бар. Мотеюс Валанчюс оқыған діни семинария ғимараты сақталған. Бір кездері мұнда князь Вайдотас атындағы Литва әскерінің полкі орналасқан болатын. Кейінірек ғимарат әртүрлі мақсатта, соның ішінде мектеп, кәсіптік колледж және жатақхана ретінде пайдаланылды. 1995 жылы оның қоңырау мұнарасы мен барокко стиліндегі шатыры қалпына келтірілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 92ocbdrv6vy1xaq0fe373amuimfiqiq 3661885 3661884 2026-09-27T08:25:29Z Мағыпар 100137 үлгі 3661885 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Варняй |шынайы атауы = {{lang-lt|Varniai}} |сурет = Varniai1.2009-05-21.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Varniai COA.gif |ту = Flag of Varniai.gif |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir =E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-region-11198.html?ysclid=mujcwabzj3409060126|title=Население Варняй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Варняй — [[Тельшяй]]дан оңтүстікке қарай 33 км жерде Варняле өзенінің бойында (Биржулис көліне құяды), Лукштас көлінің жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі - 155 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/55940?ysclid=mujcys1nyb855706391|title=Варняй на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Сол кезде Медники деп аталған қала туралы алғашқы деректер 1314 жылға жатады. Ол кезде бұл елді мекен Жемайтияның маңызды сауда орталықтарының бірі болған. XIV ғасырда Медникиге крестшілер жеті рет шабуыл жасаған. 1389 жылы Медники маңында жемайттер Тевтон орденінің шағын әскери жасағын талқандады. XV ғасырдың басында Ұлы кінәз Витовт мен король Ягайло жергілікті пұтқа табынушылық ғибадатханасын жою үшін күштерін біріктіріп, кейіннен халықты шоқындырды. 1416 жылы христиан шіркеуі ашылып, ол кейіннен кафедралды соборға айналды. Сол кезеңде қала Литва архиепископының резиденциясы қызметін атқарды, алайда XIX ғасырдың ортасында архиепископ кафедрасы Каунасқа көшірілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16644-Varnjaj.html|title=Европа. Литва. Тельшяйский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> 1417 жылы Медникиге қала мәртебесі берілді. XVI ғасырда бұл елді мекен Варняй деген атпен белгілі болды.<br /> 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісінен кейін Варняй қаласы Ресей империясының Вильна губерниясы құрамындағы Тельшяй уезінің қарамағына өтті. 1842 жылы уезд жаңадан құрылған Ковно губерниясының құрамына енгізілді, ал қала Варняй волостысының әкімшілік орталығы болды. 1950–1962 жылдары Варняй Литва КСР-індегі Варняй ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды. == Инфрақұрылымы == Қалада пошта бөлімшесі, аурухана, алғашқы медициналық-санитариялық көмек көрсету орталығы, М.Валанчюс атындағы гимназия, Тельшяй музыка мектебінің бөлімшесі, балабақша, мәдениет және жастар орталықтары, кәсіптік оқыту орталықтары, кітапхана жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/varniai/|title=Varniai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Әулие Петр мен Павел шіркеуі — 1681 жылдан 1691 жылға дейін салынды. Бұл тас құрылыс Жемайтии епископы, князь Казимир Пацаның қаражатына тұрғызылған. Шамамен бір ғасырдан кейін өрт шіркеуді ішінара зақымдады, алайда кейіннен ол қалпына келтірілді. Әулие Александр шіркеуі — бірнеше ғасыр бұрын Ұлы кінәз Витаутастың жарлығымен салынып, 1417 жылы қасиетті деп жарияланған приход шіркеуінің орнында тұр. Оның сыртқы келбетінен литвалық барокко стилінің ерекшеліктері мен дәстүрлі ағаш сәулет өнерінің элементтері үйлесім тапқан. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шіркеу жабылып, кейіннен қараусыз қалып, 1991 жылы ол қалпына келтірілді. Жемайтия епископтығының мұражайы сонымен қатар кітапхана және мәдени орталық қызметін атқарады. Мұнда Жемайтия және Тельшяй епархияларының көркемдік және тарихи мұрасы сақталған. Мұражайдың іргесінде Мотеюс Валанчюстің тарихи бағы орналасқан, онда тоған мен епископтың өзі отырғызған ағаштар аллеясы бар. Мотеюс Валанчюс оқыған діни семинария ғимараты сақталған. Бір кездері мұнда князь Вайдотас атындағы Литва әскерінің полкі орналасқан болатын. Кейінірек ғимарат әртүрлі мақсатта, соның ішінде мектеп, кәсіптік колледж және жатақхана ретінде пайдаланылды. 1995 жылы оның қоңырау мұнарасы мен барокко стиліндегі шатыры қалпына келтірілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] housg8i71nz5m18axhhu369ir85hhdv 3661888 3661885 2026-09-27T08:27:27Z Мағыпар 100137 үлгі 3661888 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Варняй |шынайы атауы = {{lang-lt|Varniai}} |сурет = Varniai1.2009-05-21.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = |елтаңба = Varniai COA.gif |ту = Flag of Varniai.gif |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =44 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =22 |lon_min =22 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-region-11198.html?ysclid=mujcwabzj3409060126|title=Население Варняй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Варняй — [[Тельшяй]]дан оңтүстікке қарай 33 км жерде Варняле өзенінің бойында (Биржулис көліне құяды), Лукштас көлінің жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі - 155 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/55940?ysclid=mujcys1nyb855706391|title=Варняй на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Сол кезде Медники деп аталған қала туралы алғашқы деректер 1314 жылға жатады. Ол кезде бұл елді мекен Жемайтияның маңызды сауда орталықтарының бірі болған. XIV ғасырда Медникиге крестшілер жеті рет шабуыл жасаған. 1389 жылы Медники маңында жемайттер Тевтон орденінің шағын әскери жасағын талқандады. XV ғасырдың басында Ұлы кінәз Витовт мен король Ягайло жергілікті пұтқа табынушылық ғибадатханасын жою үшін күштерін біріктіріп, кейіннен халықты шоқындырды. 1416 жылы христиан шіркеуі ашылып, ол кейіннен кафедралды соборға айналды. Сол кезеңде қала Литва архиепископының резиденциясы қызметін атқарды, алайда XIX ғасырдың ортасында архиепископ кафедрасы Каунасқа көшірілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16644-Varnjaj.html|title=Европа. Литва. Тельшяйский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> 1417 жылы Медникиге қала мәртебесі берілді. XVI ғасырда бұл елді мекен Варняй деген атпен белгілі болды.<br /> 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісінен кейін Варняй қаласы Ресей империясының Вильна губерниясы құрамындағы Тельшяй уезінің қарамағына өтті. 1842 жылы уезд жаңадан құрылған Ковно губерниясының құрамына енгізілді, ал қала Варняй волостысының әкімшілік орталығы болды. 1950–1962 жылдары Варняй Литва КСР-індегі Варняй ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды. == Инфрақұрылымы == Қалада пошта бөлімшесі, аурухана, алғашқы медициналық-санитариялық көмек көрсету орталығы, М.Валанчюс атындағы гимназия, Тельшяй музыка мектебінің бөлімшесі, балабақша, мәдениет және жастар орталықтары, кәсіптік оқыту орталықтары, кітапхана жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/varniai/|title=Varniai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Әулие Петр мен Павел шіркеуі — 1681 жылдан 1691 жылға дейін салынды. Бұл тас құрылыс Жемайтии епископы, князь Казимир Пацаның қаражатына тұрғызылған. Шамамен бір ғасырдан кейін өрт шіркеуді ішінара зақымдады, алайда кейіннен ол қалпына келтірілді. Әулие Александр шіркеуі — бірнеше ғасыр бұрын Ұлы кінәз Витаутастың жарлығымен салынып, 1417 жылы қасиетті деп жарияланған приход шіркеуінің орнында тұр. Оның сыртқы келбетінен литвалық барокко стилінің ерекшеліктері мен дәстүрлі ағаш сәулет өнерінің элементтері үйлесім тапқан. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шіркеу жабылып, кейіннен қараусыз қалып, 1991 жылы ол қалпына келтірілді. Жемайтия епископтығының мұражайы сонымен қатар кітапхана және мәдени орталық қызметін атқарады. Мұнда Жемайтия және Тельшяй епархияларының көркемдік және тарихи мұрасы сақталған. Мұражайдың іргесінде Мотеюс Валанчюстің тарихи бағы орналасқан, онда тоған мен епископтың өзі отырғызған ағаштар аллеясы бар. Мотеюс Валанчюс оқыған діни семинария ғимараты сақталған. Бір кездері мұнда князь Вайдотас атындағы Литва әскерінің полкі орналасқан болатын. Кейінірек ғимарат әртүрлі мақсатта, соның ішінде мектеп, кәсіптік колледж және жатақхана ретінде пайдаланылды. 1995 жылы оның қоңырау мұнарасы мен барокко стиліндегі шатыры қалпына келтірілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] afdi3zxstlheldv9echqnrxul29byvn 3661889 3661888 2026-09-27T08:28:29Z Мағыпар 100137 үлгі 3661889 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Варняй |шынайы атауы = {{lang-lt|Varniai}} |сурет = Varniai1.2009-05-21.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Varniai COA.gif |ту = Flag of Varniai.gif |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =44 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =22 |lon_min =22 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = |сайты = |сайт тілі = }} '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-region-11198.html?ysclid=mujcwabzj3409060126|title=Население Варняй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Варняй — [[Тельшяй]]дан оңтүстікке қарай 33 км жерде Варняле өзенінің бойында (Биржулис көліне құяды), Лукштас көлінің жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі - 155 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/55940?ysclid=mujcys1nyb855706391|title=Варняй на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Сол кезде Медники деп аталған қала туралы алғашқы деректер 1314 жылға жатады. Ол кезде бұл елді мекен Жемайтияның маңызды сауда орталықтарының бірі болған. XIV ғасырда Медникиге крестшілер жеті рет шабуыл жасаған. 1389 жылы Медники маңында жемайттер Тевтон орденінің шағын әскери жасағын талқандады. XV ғасырдың басында Ұлы кінәз Витовт мен король Ягайло жергілікті пұтқа табынушылық ғибадатханасын жою үшін күштерін біріктіріп, кейіннен халықты шоқындырды. 1416 жылы христиан шіркеуі ашылып, ол кейіннен кафедралды соборға айналды. Сол кезеңде қала Литва архиепископының резиденциясы қызметін атқарды, алайда XIX ғасырдың ортасында архиепископ кафедрасы Каунасқа көшірілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16644-Varnjaj.html|title=Европа. Литва. Тельшяйский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> 1417 жылы Медникиге қала мәртебесі берілді. XVI ғасырда бұл елді мекен Варняй деген атпен белгілі болды.<br /> 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісінен кейін Варняй қаласы Ресей империясының Вильна губерниясы құрамындағы Тельшяй уезінің қарамағына өтті. 1842 жылы уезд жаңадан құрылған Ковно губерниясының құрамына енгізілді, ал қала Варняй волостысының әкімшілік орталығы болды. 1950–1962 жылдары Варняй Литва КСР-індегі Варняй ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды. == Инфрақұрылымы == Қалада пошта бөлімшесі, аурухана, алғашқы медициналық-санитариялық көмек көрсету орталығы, М.Валанчюс атындағы гимназия, Тельшяй музыка мектебінің бөлімшесі, балабақша, мәдениет және жастар орталықтары, кәсіптік оқыту орталықтары, кітапхана жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/varniai/|title=Varniai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Әулие Петр мен Павел шіркеуі — 1681 жылдан 1691 жылға дейін салынды. Бұл тас құрылыс Жемайтии епископы, князь Казимир Пацаның қаражатына тұрғызылған. Шамамен бір ғасырдан кейін өрт шіркеуді ішінара зақымдады, алайда кейіннен ол қалпына келтірілді. Әулие Александр шіркеуі — бірнеше ғасыр бұрын Ұлы кінәз Витаутастың жарлығымен салынып, 1417 жылы қасиетті деп жарияланған приход шіркеуінің орнында тұр. Оның сыртқы келбетінен литвалық барокко стилінің ерекшеліктері мен дәстүрлі ағаш сәулет өнерінің элементтері үйлесім тапқан. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шіркеу жабылып, кейіннен қараусыз қалып, 1991 жылы ол қалпына келтірілді. Жемайтия епископтығының мұражайы сонымен қатар кітапхана және мәдени орталық қызметін атқарады. Мұнда Жемайтия және Тельшяй епархияларының көркемдік және тарихи мұрасы сақталған. Мұражайдың іргесінде Мотеюс Валанчюстің тарихи бағы орналасқан, онда тоған мен епископтың өзі отырғызған ағаштар аллеясы бар. Мотеюс Валанчюс оқыған діни семинария ғимараты сақталған. Бір кездері мұнда князь Вайдотас атындағы Литва әскерінің полкі орналасқан болатын. Кейінірек ғимарат әртүрлі мақсатта, соның ішінде мектеп, кәсіптік колледж және жатақхана ретінде пайдаланылды. 1995 жылы оның қоңырау мұнарасы мен барокко стиліндегі шатыры қалпына келтірілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 7tc5pwyvwwj9cfpt64o396tm0ul05tv 3661891 3661889 2026-09-27T08:29:29Z Мағыпар 100137 үлгі 3661891 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Варняй |шынайы атауы = {{lang-lt|Varniai}} |сурет = Varniai1.2009-05-21.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Varniai COA.gif |ту = Flag of Varniai.gif |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =44 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =22 |lon_min =22 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = |аймағы = |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Varniai |сайты = |сайт тілі = }} '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-region-11198.html?ysclid=mujcwabzj3409060126|title=Население Варняй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Варняй — [[Тельшяй]]дан оңтүстікке қарай 33 км жерде Варняле өзенінің бойында (Биржулис көліне құяды), Лукштас көлінің жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі - 155 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/55940?ysclid=mujcys1nyb855706391|title=Варняй на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Сол кезде Медники деп аталған қала туралы алғашқы деректер 1314 жылға жатады. Ол кезде бұл елді мекен Жемайтияның маңызды сауда орталықтарының бірі болған. XIV ғасырда Медникиге крестшілер жеті рет шабуыл жасаған. 1389 жылы Медники маңында жемайттер Тевтон орденінің шағын әскери жасағын талқандады. XV ғасырдың басында Ұлы кінәз Витовт мен король Ягайло жергілікті пұтқа табынушылық ғибадатханасын жою үшін күштерін біріктіріп, кейіннен халықты шоқындырды. 1416 жылы христиан шіркеуі ашылып, ол кейіннен кафедралды соборға айналды. Сол кезеңде қала Литва архиепископының резиденциясы қызметін атқарды, алайда XIX ғасырдың ортасында архиепископ кафедрасы Каунасқа көшірілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16644-Varnjaj.html|title=Европа. Литва. Тельшяйский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> 1417 жылы Медникиге қала мәртебесі берілді. XVI ғасырда бұл елді мекен Варняй деген атпен белгілі болды.<br /> 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісінен кейін Варняй қаласы Ресей империясының Вильна губерниясы құрамындағы Тельшяй уезінің қарамағына өтті. 1842 жылы уезд жаңадан құрылған Ковно губерниясының құрамына енгізілді, ал қала Варняй волостысының әкімшілік орталығы болды. 1950–1962 жылдары Варняй Литва КСР-індегі Варняй ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды. == Инфрақұрылымы == Қалада пошта бөлімшесі, аурухана, алғашқы медициналық-санитариялық көмек көрсету орталығы, М.Валанчюс атындағы гимназия, Тельшяй музыка мектебінің бөлімшесі, балабақша, мәдениет және жастар орталықтары, кәсіптік оқыту орталықтары, кітапхана жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/varniai/|title=Varniai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Әулие Петр мен Павел шіркеуі — 1681 жылдан 1691 жылға дейін салынды. Бұл тас құрылыс Жемайтии епископы, князь Казимир Пацаның қаражатына тұрғызылған. Шамамен бір ғасырдан кейін өрт шіркеуді ішінара зақымдады, алайда кейіннен ол қалпына келтірілді. Әулие Александр шіркеуі — бірнеше ғасыр бұрын Ұлы кінәз Витаутастың жарлығымен салынып, 1417 жылы қасиетті деп жарияланған приход шіркеуінің орнында тұр. Оның сыртқы келбетінен литвалық барокко стилінің ерекшеліктері мен дәстүрлі ағаш сәулет өнерінің элементтері үйлесім тапқан. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шіркеу жабылып, кейіннен қараусыз қалып, 1991 жылы ол қалпына келтірілді. Жемайтия епископтығының мұражайы сонымен қатар кітапхана және мәдени орталық қызметін атқарады. Мұнда Жемайтия және Тельшяй епархияларының көркемдік және тарихи мұрасы сақталған. Мұражайдың іргесінде Мотеюс Валанчюстің тарихи бағы орналасқан, онда тоған мен епископтың өзі отырғызған ағаштар аллеясы бар. Мотеюс Валанчюс оқыған діни семинария ғимараты сақталған. Бір кездері мұнда князь Вайдотас атындағы Литва әскерінің полкі орналасқан болатын. Кейінірек ғимарат әртүрлі мақсатта, соның ішінде мектеп, кәсіптік колледж және жатақхана ретінде пайдаланылды. 1995 жылы оның қоңырау мұнарасы мен барокко стиліндегі шатыры қалпына келтірілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 1s1fo9z076vtqx0blshl8rh6qu7kufn 3661892 3661891 2026-09-27T08:30:17Z Мағыпар 100137 үлгі 3661892 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Варняй |шынайы атауы = {{lang-lt|Varniai}} |сурет = Varniai1.2009-05-21.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Varniai COA.gif |ту = Flag of Varniai.gif |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =44 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =22 |lon_min =22 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Тельшяй уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Varniai |сайты = |сайт тілі = }} '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-region-11198.html?ysclid=mujcwabzj3409060126|title=Население Варняй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Варняй — [[Тельшяй]]дан оңтүстікке қарай 33 км жерде Варняле өзенінің бойында (Биржулис көліне құяды), Лукштас көлінің жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі - 155 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/55940?ysclid=mujcys1nyb855706391|title=Варняй на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Сол кезде Медники деп аталған қала туралы алғашқы деректер 1314 жылға жатады. Ол кезде бұл елді мекен Жемайтияның маңызды сауда орталықтарының бірі болған. XIV ғасырда Медникиге крестшілер жеті рет шабуыл жасаған. 1389 жылы Медники маңында жемайттер Тевтон орденінің шағын әскери жасағын талқандады. XV ғасырдың басында Ұлы кінәз Витовт мен король Ягайло жергілікті пұтқа табынушылық ғибадатханасын жою үшін күштерін біріктіріп, кейіннен халықты шоқындырды. 1416 жылы христиан шіркеуі ашылып, ол кейіннен кафедралды соборға айналды. Сол кезеңде қала Литва архиепископының резиденциясы қызметін атқарды, алайда XIX ғасырдың ортасында архиепископ кафедрасы Каунасқа көшірілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16644-Varnjaj.html|title=Европа. Литва. Тельшяйский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> 1417 жылы Медникиге қала мәртебесі берілді. XVI ғасырда бұл елді мекен Варняй деген атпен белгілі болды.<br /> 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісінен кейін Варняй қаласы Ресей империясының Вильна губерниясы құрамындағы Тельшяй уезінің қарамағына өтті. 1842 жылы уезд жаңадан құрылған Ковно губерниясының құрамына енгізілді, ал қала Варняй волостысының әкімшілік орталығы болды. 1950–1962 жылдары Варняй Литва КСР-індегі Варняй ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды. == Инфрақұрылымы == Қалада пошта бөлімшесі, аурухана, алғашқы медициналық-санитариялық көмек көрсету орталығы, М.Валанчюс атындағы гимназия, Тельшяй музыка мектебінің бөлімшесі, балабақша, мәдениет және жастар орталықтары, кәсіптік оқыту орталықтары, кітапхана жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/varniai/|title=Varniai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Әулие Петр мен Павел шіркеуі — 1681 жылдан 1691 жылға дейін салынды. Бұл тас құрылыс Жемайтии епископы, князь Казимир Пацаның қаражатына тұрғызылған. Шамамен бір ғасырдан кейін өрт шіркеуді ішінара зақымдады, алайда кейіннен ол қалпына келтірілді. Әулие Александр шіркеуі — бірнеше ғасыр бұрын Ұлы кінәз Витаутастың жарлығымен салынып, 1417 жылы қасиетті деп жарияланған приход шіркеуінің орнында тұр. Оның сыртқы келбетінен литвалық барокко стилінің ерекшеліктері мен дәстүрлі ағаш сәулет өнерінің элементтері үйлесім тапқан. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шіркеу жабылып, кейіннен қараусыз қалып, 1991 жылы ол қалпына келтірілді. Жемайтия епископтығының мұражайы сонымен қатар кітапхана және мәдени орталық қызметін атқарады. Мұнда Жемайтия және Тельшяй епархияларының көркемдік және тарихи мұрасы сақталған. Мұражайдың іргесінде Мотеюс Валанчюстің тарихи бағы орналасқан, онда тоған мен епископтың өзі отырғызған ағаштар аллеясы бар. Мотеюс Валанчюс оқыған діни семинария ғимараты сақталған. Бір кездері мұнда князь Вайдотас атындағы Литва әскерінің полкі орналасқан болатын. Кейінірек ғимарат әртүрлі мақсатта, соның ішінде мектеп, кәсіптік колледж және жатақхана ретінде пайдаланылды. 1995 жылы оның қоңырау мұнарасы мен барокко стиліндегі шатыры қалпына келтірілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] oaffrun65puopsosvmq5mas3q4yjfyw 3661895 3661892 2026-09-27T08:31:31Z Мағыпар 100137 үлгі 3661895 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Варняй |шынайы атауы = {{lang-lt|Varniai}} |сурет = Varniai1.2009-05-21.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Varniai COA.gif |ту = Flag of Varniai.gif |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =44 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =22 |lon_min =22 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Тельшяй уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Varniai |сайты = |сайт тілі = }} '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-region-11198.html?ysclid=mujcwabzj3409060126|title=Население Варняй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Варняй — [[Тельшяй]]дан оңтүстікке қарай 33 км жерде Варняле өзенінің бойында (Биржулис көліне құяды), Лукштас көлінің жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі - 155 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/55940?ysclid=mujcys1nyb855706391|title=Варняй на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Сол кезде Медники деп аталған қала туралы алғашқы деректер 1314 жылға жатады. Ол кезде бұл елді мекен Жемайтияның маңызды сауда орталықтарының бірі болған. XIV ғасырда Медникиге крестшілер жеті рет шабуыл жасаған. 1389 жылы Медники маңында жемайттер Тевтон орденінің шағын әскери жасағын талқандады. XV ғасырдың басында Ұлы кінәз Витовт мен король Ягайло жергілікті пұтқа табынушылық ғибадатханасын жою үшін күштерін біріктіріп, кейіннен халықты шоқындырды. 1416 жылы христиан шіркеуі ашылып, ол кейіннен кафедралды соборға айналды. Сол кезеңде қала Литва архиепископының резиденциясы қызметін атқарды, алайда XIX ғасырдың ортасында архиепископ кафедрасы Каунасқа көшірілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16644-Varnjaj.html|title=Европа. Литва. Тельшяйский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> 1417 жылы Медникиге қала мәртебесі берілді. XVI ғасырда бұл елді мекен Варняй деген атпен белгілі болды.<br /> 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісінен кейін Варняй қаласы Ресей империясының Вильна губерниясы құрамындағы Тельшяй уезінің қарамағына өтті. 1842 жылы уезд жаңадан құрылған Ковно губерниясының құрамына енгізілді, ал қала Варняй волостысының әкімшілік орталығы болды. 1950–1962 жылдары Варняй Литва КСР-індегі Варняй ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды. == Инфрақұрылымы == Қалада пошта бөлімшесі, аурухана, алғашқы медициналық-санитариялық көмек көрсету орталығы, М.Валанчюс атындағы гимназия, Тельшяй музыка мектебінің бөлімшесі, балабақша, мәдениет және жастар орталықтары, кәсіптік оқыту орталықтары, кітапхана жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/varniai/|title=Varniai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Әулие Петр мен Павел шіркеуі — 1681 жылдан 1691 жылға дейін салынды. Бұл тас құрылыс Жемайтии епископы, князь Казимир Пацаның қаражатына тұрғызылған. Шамамен бір ғасырдан кейін өрт шіркеуді ішінара зақымдады, алайда кейіннен ол қалпына келтірілді. Әулие Александр шіркеуі — бірнеше ғасыр бұрын Ұлы кінәз Витаутастың жарлығымен салынып, 1417 жылы қасиетті деп жарияланған приход шіркеуінің орнында тұр. Оның сыртқы келбетінен литвалық барокко стилінің ерекшеліктері мен дәстүрлі ағаш сәулет өнерінің элементтері үйлесім тапқан. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шіркеу жабылып, кейіннен қараусыз қалып, 1991 жылы ол қалпына келтірілді. Жемайтия епископтығының мұражайы сонымен қатар кітапхана және мәдени орталық қызметін атқарады. Мұнда Жемайтия және Тельшяй епархияларының көркемдік және тарихи мұрасы сақталған. Мұражайдың іргесінде Мотеюс Валанчюстің тарихи бағы орналасқан, онда тоған мен епископтың өзі отырғызған ағаштар аллеясы бар. Мотеюс Валанчюс оқыған діни семинария ғимараты сақталған. Бір кездері мұнда князь Вайдотас атындағы Литва әскерінің полкі орналасқан болатын. Кейінірек ғимарат әртүрлі мақсатта, соның ішінде мектеп, кәсіптік колледж және жатақхана ретінде пайдаланылды. 1995 жылы оның қоңырау мұнарасы мен барокко стиліндегі шатыры қалпына келтірілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] eyo5xoomyl7m2wksa3nfn67mgo7c20t 3661897 3661895 2026-09-27T08:33:05Z Мағыпар 100137 үлгі 3661897 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Варняй |шынайы атауы = {{lang-lt|Varniai}} |сурет = Varniai1.2009-05-21.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Varniai COA.gif |ту = Flag of Varniai.gif |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =44 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =22 |lon_min =22 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Тельшяй уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = |бұрынғы атаулары = |статус алуы = |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LT-88050 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Varniai |сайты = |сайт тілі = }} '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-region-11198.html?ysclid=mujcwabzj3409060126|title=Население Варняй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Варняй — [[Тельшяй]]дан оңтүстікке қарай 33 км жерде Варняле өзенінің бойында (Биржулис көліне құяды), Лукштас көлінің жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі - 155 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/55940?ysclid=mujcys1nyb855706391|title=Варняй на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Сол кезде Медники деп аталған қала туралы алғашқы деректер 1314 жылға жатады. Ол кезде бұл елді мекен Жемайтияның маңызды сауда орталықтарының бірі болған. XIV ғасырда Медникиге крестшілер жеті рет шабуыл жасаған. 1389 жылы Медники маңында жемайттер Тевтон орденінің шағын әскери жасағын талқандады. XV ғасырдың басында Ұлы кінәз Витовт мен король Ягайло жергілікті пұтқа табынушылық ғибадатханасын жою үшін күштерін біріктіріп, кейіннен халықты шоқындырды. 1416 жылы христиан шіркеуі ашылып, ол кейіннен кафедралды соборға айналды. Сол кезеңде қала Литва архиепископының резиденциясы қызметін атқарды, алайда XIX ғасырдың ортасында архиепископ кафедрасы Каунасқа көшірілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16644-Varnjaj.html|title=Европа. Литва. Тельшяйский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> 1417 жылы Медникиге қала мәртебесі берілді. XVI ғасырда бұл елді мекен Варняй деген атпен белгілі болды.<br /> 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісінен кейін Варняй қаласы Ресей империясының Вильна губерниясы құрамындағы Тельшяй уезінің қарамағына өтті. 1842 жылы уезд жаңадан құрылған Ковно губерниясының құрамына енгізілді, ал қала Варняй волостысының әкімшілік орталығы болды. 1950–1962 жылдары Варняй Литва КСР-індегі Варняй ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды. == Инфрақұрылымы == Қалада пошта бөлімшесі, аурухана, алғашқы медициналық-санитариялық көмек көрсету орталығы, М.Валанчюс атындағы гимназия, Тельшяй музыка мектебінің бөлімшесі, балабақша, мәдениет және жастар орталықтары, кәсіптік оқыту орталықтары, кітапхана жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/varniai/|title=Varniai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Әулие Петр мен Павел шіркеуі — 1681 жылдан 1691 жылға дейін салынды. Бұл тас құрылыс Жемайтии епископы, князь Казимир Пацаның қаражатына тұрғызылған. Шамамен бір ғасырдан кейін өрт шіркеуді ішінара зақымдады, алайда кейіннен ол қалпына келтірілді. Әулие Александр шіркеуі — бірнеше ғасыр бұрын Ұлы кінәз Витаутастың жарлығымен салынып, 1417 жылы қасиетті деп жарияланған приход шіркеуінің орнында тұр. Оның сыртқы келбетінен литвалық барокко стилінің ерекшеліктері мен дәстүрлі ағаш сәулет өнерінің элементтері үйлесім тапқан. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шіркеу жабылып, кейіннен қараусыз қалып, 1991 жылы ол қалпына келтірілді. Жемайтия епископтығының мұражайы сонымен қатар кітапхана және мәдени орталық қызметін атқарады. Мұнда Жемайтия және Тельшяй епархияларының көркемдік және тарихи мұрасы сақталған. Мұражайдың іргесінде Мотеюс Валанчюстің тарихи бағы орналасқан, онда тоған мен епископтың өзі отырғызған ағаштар аллеясы бар. Мотеюс Валанчюс оқыған діни семинария ғимараты сақталған. Бір кездері мұнда князь Вайдотас атындағы Литва әскерінің полкі орналасқан болатын. Кейінірек ғимарат әртүрлі мақсатта, соның ішінде мектеп, кәсіптік колледж және жатақхана ретінде пайдаланылды. 1995 жылы оның қоңырау мұнарасы мен барокко стиліндегі шатыры қалпына келтірілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] nvfmwsiermoa9zmr7ye28j35v5741zq 3661899 3661897 2026-09-27T08:35:14Z Мағыпар 100137 үлгі 3661899 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Варняй |шынайы атауы = {{lang-lt|Varniai}} |сурет = Varniai1.2009-05-21.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Varniai COA.gif |ту = Flag of Varniai.gif |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =44 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =22 |lon_min =22 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Тельшяй уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1314 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1417 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 155 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = |санақ жылы = |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LT-88050 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Varniai |сайты = |сайт тілі = }} '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-region-11198.html?ysclid=mujcwabzj3409060126|title=Население Варняй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Варняй — [[Тельшяй]]дан оңтүстікке қарай 33 км жерде Варняле өзенінің бойында (Биржулис көліне құяды), Лукштас көлінің жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі - 155 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/55940?ysclid=mujcys1nyb855706391|title=Варняй на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Сол кезде Медники деп аталған қала туралы алғашқы деректер 1314 жылға жатады. Ол кезде бұл елді мекен Жемайтияның маңызды сауда орталықтарының бірі болған. XIV ғасырда Медникиге крестшілер жеті рет шабуыл жасаған. 1389 жылы Медники маңында жемайттер Тевтон орденінің шағын әскери жасағын талқандады. XV ғасырдың басында Ұлы кінәз Витовт мен король Ягайло жергілікті пұтқа табынушылық ғибадатханасын жою үшін күштерін біріктіріп, кейіннен халықты шоқындырды. 1416 жылы христиан шіркеуі ашылып, ол кейіннен кафедралды соборға айналды. Сол кезеңде қала Литва архиепископының резиденциясы қызметін атқарды, алайда XIX ғасырдың ортасында архиепископ кафедрасы Каунасқа көшірілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16644-Varnjaj.html|title=Европа. Литва. Тельшяйский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> 1417 жылы Медникиге қала мәртебесі берілді. XVI ғасырда бұл елді мекен Варняй деген атпен белгілі болды.<br /> 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісінен кейін Варняй қаласы Ресей империясының Вильна губерниясы құрамындағы Тельшяй уезінің қарамағына өтті. 1842 жылы уезд жаңадан құрылған Ковно губерниясының құрамына енгізілді, ал қала Варняй волостысының әкімшілік орталығы болды. 1950–1962 жылдары Варняй Литва КСР-індегі Варняй ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды. == Инфрақұрылымы == Қалада пошта бөлімшесі, аурухана, алғашқы медициналық-санитариялық көмек көрсету орталығы, М.Валанчюс атындағы гимназия, Тельшяй музыка мектебінің бөлімшесі, балабақша, мәдениет және жастар орталықтары, кәсіптік оқыту орталықтары, кітапхана жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/varniai/|title=Varniai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Әулие Петр мен Павел шіркеуі — 1681 жылдан 1691 жылға дейін салынды. Бұл тас құрылыс Жемайтии епископы, князь Казимир Пацаның қаражатына тұрғызылған. Шамамен бір ғасырдан кейін өрт шіркеуді ішінара зақымдады, алайда кейіннен ол қалпына келтірілді. Әулие Александр шіркеуі — бірнеше ғасыр бұрын Ұлы кінәз Витаутастың жарлығымен салынып, 1417 жылы қасиетті деп жарияланған приход шіркеуінің орнында тұр. Оның сыртқы келбетінен литвалық барокко стилінің ерекшеліктері мен дәстүрлі ағаш сәулет өнерінің элементтері үйлесім тапқан. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шіркеу жабылып, кейіннен қараусыз қалып, 1991 жылы ол қалпына келтірілді. Жемайтия епископтығының мұражайы сонымен қатар кітапхана және мәдени орталық қызметін атқарады. Мұнда Жемайтия және Тельшяй епархияларының көркемдік және тарихи мұрасы сақталған. Мұражайдың іргесінде Мотеюс Валанчюстің тарихи бағы орналасқан, онда тоған мен епископтың өзі отырғызған ағаштар аллеясы бар. Мотеюс Валанчюс оқыған діни семинария ғимараты сақталған. Бір кездері мұнда князь Вайдотас атындағы Литва әскерінің полкі орналасқан болатын. Кейінірек ғимарат әртүрлі мақсатта, соның ішінде мектеп, кәсіптік колледж және жатақхана ретінде пайдаланылды. 1995 жылы оның қоңырау мұнарасы мен барокко стиліндегі шатыры қалпына келтірілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 52c2sh00ylnmf6ia03k0dvc6jp7dalf 3661901 3661899 2026-09-27T08:36:33Z Мағыпар 100137 үлгі 3661901 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Варняй |шынайы атауы = {{lang-lt|Varniai}} |сурет = Varniai1.2009-05-21.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Varniai COA.gif |ту = Flag of Varniai.gif |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =44 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =22 |lon_min =22 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Тельшяй уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1314 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1417 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 155 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1 178 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LT-88050 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Varniai |сайты = |сайт тілі = }} '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-region-11198.html?ysclid=mujcwabzj3409060126|title=Население Варняй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Варняй — [[Тельшяй]]дан оңтүстікке қарай 33 км жерде Варняле өзенінің бойында (Биржулис көліне құяды), Лукштас көлінің жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі - 155 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/55940?ysclid=mujcys1nyb855706391|title=Варняй на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Сол кезде Медники деп аталған қала туралы алғашқы деректер 1314 жылға жатады. Ол кезде бұл елді мекен Жемайтияның маңызды сауда орталықтарының бірі болған. XIV ғасырда Медникиге крестшілер жеті рет шабуыл жасаған. 1389 жылы Медники маңында жемайттер Тевтон орденінің шағын әскери жасағын талқандады. XV ғасырдың басында Ұлы кінәз Витовт мен король Ягайло жергілікті пұтқа табынушылық ғибадатханасын жою үшін күштерін біріктіріп, кейіннен халықты шоқындырды. 1416 жылы христиан шіркеуі ашылып, ол кейіннен кафедралды соборға айналды. Сол кезеңде қала Литва архиепископының резиденциясы қызметін атқарды, алайда XIX ғасырдың ортасында архиепископ кафедрасы Каунасқа көшірілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16644-Varnjaj.html|title=Европа. Литва. Тельшяйский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> 1417 жылы Медникиге қала мәртебесі берілді. XVI ғасырда бұл елді мекен Варняй деген атпен белгілі болды.<br /> 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісінен кейін Варняй қаласы Ресей империясының Вильна губерниясы құрамындағы Тельшяй уезінің қарамағына өтті. 1842 жылы уезд жаңадан құрылған Ковно губерниясының құрамына енгізілді, ал қала Варняй волостысының әкімшілік орталығы болды. 1950–1962 жылдары Варняй Литва КСР-індегі Варняй ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды. == Инфрақұрылымы == Қалада пошта бөлімшесі, аурухана, алғашқы медициналық-санитариялық көмек көрсету орталығы, М.Валанчюс атындағы гимназия, Тельшяй музыка мектебінің бөлімшесі, балабақша, мәдениет және жастар орталықтары, кәсіптік оқыту орталықтары, кітапхана жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/varniai/|title=Varniai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Әулие Петр мен Павел шіркеуі — 1681 жылдан 1691 жылға дейін салынды. Бұл тас құрылыс Жемайтии епископы, князь Казимир Пацаның қаражатына тұрғызылған. Шамамен бір ғасырдан кейін өрт шіркеуді ішінара зақымдады, алайда кейіннен ол қалпына келтірілді. Әулие Александр шіркеуі — бірнеше ғасыр бұрын Ұлы кінәз Витаутастың жарлығымен салынып, 1417 жылы қасиетті деп жарияланған приход шіркеуінің орнында тұр. Оның сыртқы келбетінен литвалық барокко стилінің ерекшеліктері мен дәстүрлі ағаш сәулет өнерінің элементтері үйлесім тапқан. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шіркеу жабылып, кейіннен қараусыз қалып, 1991 жылы ол қалпына келтірілді. Жемайтия епископтығының мұражайы сонымен қатар кітапхана және мәдени орталық қызметін атқарады. Мұнда Жемайтия және Тельшяй епархияларының көркемдік және тарихи мұрасы сақталған. Мұражайдың іргесінде Мотеюс Валанчюстің тарихи бағы орналасқан, онда тоған мен епископтың өзі отырғызған ағаштар аллеясы бар. Мотеюс Валанчюс оқыған діни семинария ғимараты сақталған. Бір кездері мұнда князь Вайдотас атындағы Литва әскерінің полкі орналасқан болатын. Кейінірек ғимарат әртүрлі мақсатта, соның ішінде мектеп, кәсіптік колледж және жатақхана ретінде пайдаланылды. 1995 жылы оның қоңырау мұнарасы мен барокко стиліндегі шатыры қалпына келтірілді. == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] r5w0i7izis9ic0g7lyz7yl01hz477mz 3661905 3661901 2026-09-27T08:39:17Z Мағыпар 100137 толықтыру 3661905 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Варняй |шынайы атауы = {{lang-lt|Varniai}} |сурет = Varniai1.2009-05-21.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Varniai COA.gif |ту = Flag of Varniai.gif |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =44 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =22 |lon_min =22 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Тельшяй уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1314 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1417 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 155 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1 178 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LT-88050 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Varniai |сайты = |сайт тілі = }} '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-region-11198.html?ysclid=mujcwabzj3409060126|title=Население Варняй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Варняй — [[Тельшяй]]дан оңтүстікке қарай 33 км жерде Варняле өзенінің бойында (Биржулис көліне құяды), Лукштас көлінің жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі - 155 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/55940?ysclid=mujcys1nyb855706391|title=Варняй на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Сол кезде Медники деп аталған қала туралы алғашқы деректер 1314 жылға жатады. Ол кезде бұл елді мекен Жемайтияның маңызды сауда орталықтарының бірі болған. XIV ғасырда Медникиге крестшілер жеті рет шабуыл жасаған. 1389 жылы Медники маңында жемайттер Тевтон орденінің шағын әскери жасағын талқандады. XV ғасырдың басында Ұлы кінәз Витовт мен король Ягайло жергілікті пұтқа табынушылық ғибадатханасын жою үшін күштерін біріктіріп, кейіннен халықты шоқындырды. 1416 жылы христиан шіркеуі ашылып, ол кейіннен кафедралды соборға айналды. Сол кезеңде қала Литва архиепископының резиденциясы қызметін атқарды, алайда XIX ғасырдың ортасында архиепископ кафедрасы Каунасқа көшірілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16644-Varnjaj.html|title=Европа. Литва. Тельшяйский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> 1417 жылы Медникиге қала мәртебесі берілді. XVI ғасырда бұл елді мекен Варняй деген атпен белгілі болды.<br /> 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісінен кейін Варняй қаласы Ресей империясының Вильна губерниясы құрамындағы Тельшяй уезінің қарамағына өтті. 1842 жылы уезд жаңадан құрылған Ковно губерниясының құрамына енгізілді, ал қала Варняй волостысының әкімшілік орталығы болды. 1950–1962 жылдары Варняй Литва КСР-індегі Варняй ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды. == Инфрақұрылымы == Қалада пошта бөлімшесі, аурухана, алғашқы медициналық-санитариялық көмек көрсету орталығы, М.Валанчюс атындағы гимназия, Тельшяй музыка мектебінің бөлімшесі, балабақша, мәдениет және жастар орталықтары, кәсіптік оқыту орталықтары, кітапхана жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/varniai/|title=Varniai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Әулие Петр мен Павел шіркеуі — 1681 жылдан 1691 жылға дейін салынды. Бұл тас құрылыс Жемайтии епископы, князь Казимир Пацаның қаражатына тұрғызылған. Шамамен бір ғасырдан кейін өрт шіркеуді ішінара зақымдады, алайда кейіннен ол қалпына келтірілді. Әулие Александр шіркеуі — бірнеше ғасыр бұрын Ұлы кінәз Витаутастың жарлығымен салынып, 1417 жылы қасиетті деп жарияланған приход шіркеуінің орнында тұр. Оның сыртқы келбетінен литвалық барокко стилінің ерекшеліктері мен дәстүрлі ағаш сәулет өнерінің элементтері үйлесім тапқан. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шіркеу жабылып, кейіннен қараусыз қалып, 1991 жылы ол қалпына келтірілді. Жемайтия епископтығының мұражайы сонымен қатар кітапхана және мәдени орталық қызметін атқарады. Мұнда Жемайтия және Тельшяй епархияларының көркемдік және тарихи мұрасы сақталған. Мұражайдың іргесінде Мотеюс Валанчюстің тарихи бағы орналасқан, онда тоған мен епископтың өзі отырғызған ағаштар аллеясы бар. Мотеюс Валанчюс оқыған діни семинария ғимараты сақталған. Бір кездері мұнда князь Вайдотас атындағы Литва әскерінің полкі орналасқан болатын. Кейінірек ғимарат әртүрлі мақсатта, соның ішінде мектеп, кәсіптік колледж және жатақхана ретінде пайдаланылды. 1995 жылы оның қоңырау мұнарасы мен барокко стиліндегі шатыры қалпына келтірілді. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="140"> Varniai, kultūros centras.JPG|Мәдениет орталығы </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] h7yauh76wpkvmqffzt2ni7xwgbjrid6 3661907 3661905 2026-09-27T08:40:21Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3661907 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Варняй |шынайы атауы = {{lang-lt|Varniai}} |сурет = Varniai1.2009-05-21.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Varniai COA.gif |ту = Flag of Varniai.gif |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =44 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =22 |lon_min =22 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Тельшяй уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1314 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1417 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 155 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1 178 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LT-88050 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Varniai |сайты = |сайт тілі = }} '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-region-11198.html?ysclid=mujcwabzj3409060126|title=Население Варняй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Варняй — [[Тельшяй]]дан оңтүстікке қарай 33 км жерде Варняле өзенінің бойында (Биржулис көліне құяды), Лукштас көлінің жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі - 155 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/55940?ysclid=mujcys1nyb855706391|title=Варняй на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Сол кезде Медники деп аталған қала туралы алғашқы деректер 1314 жылға жатады. Ол кезде бұл елді мекен Жемайтияның маңызды сауда орталықтарының бірі болған. XIV ғасырда Медникиге крестшілер жеті рет шабуыл жасаған. 1389 жылы Медники маңында жемайттер Тевтон орденінің шағын әскери жасағын талқандады. XV ғасырдың басында Ұлы кінәз Витовт мен король Ягайло жергілікті пұтқа табынушылық ғибадатханасын жою үшін күштерін біріктіріп, кейіннен халықты шоқындырды. 1416 жылы христиан шіркеуі ашылып, ол кейіннен кафедралды соборға айналды. Сол кезеңде қала Литва архиепископының резиденциясы қызметін атқарды, алайда XIX ғасырдың ортасында архиепископ кафедрасы Каунасқа көшірілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16644-Varnjaj.html|title=Европа. Литва. Тельшяйский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> 1417 жылы Медникиге қала мәртебесі берілді. XVI ғасырда бұл елді мекен Варняй деген атпен белгілі болды.<br /> 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісінен кейін Варняй қаласы Ресей империясының Вильна губерниясы құрамындағы Тельшяй уезінің қарамағына өтті. 1842 жылы уезд жаңадан құрылған Ковно губерниясының құрамына енгізілді, ал қала Варняй волостысының әкімшілік орталығы болды. 1950–1962 жылдары Варняй Литва КСР-індегі Варняй ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды. == Инфрақұрылымы == Қалада пошта бөлімшесі, аурухана, алғашқы медициналық-санитариялық көмек көрсету орталығы, М.Валанчюс атындағы гимназия, Тельшяй музыка мектебінің бөлімшесі, балабақша, мәдениет және жастар орталықтары, кәсіптік оқыту орталықтары, кітапхана жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/varniai/|title=Varniai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Әулие Петр мен Павел шіркеуі — 1681 жылдан 1691 жылға дейін салынды. Бұл тас құрылыс Жемайтии епископы, князь Казимир Пацаның қаражатына тұрғызылған. Шамамен бір ғасырдан кейін өрт шіркеуді ішінара зақымдады, алайда кейіннен ол қалпына келтірілді. Әулие Александр шіркеуі — бірнеше ғасыр бұрын Ұлы кінәз Витаутастың жарлығымен салынып, 1417 жылы қасиетті деп жарияланған приход шіркеуінің орнында тұр. Оның сыртқы келбетінен литвалық барокко стилінің ерекшеліктері мен дәстүрлі ағаш сәулет өнерінің элементтері үйлесім тапқан. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шіркеу жабылып, кейіннен қараусыз қалып, 1991 жылы ол қалпына келтірілді. Жемайтия епископтығының мұражайы сонымен қатар кітапхана және мәдени орталық қызметін атқарады. Мұнда Жемайтия және Тельшяй епархияларының көркемдік және тарихи мұрасы сақталған. Мұражайдың іргесінде Мотеюс Валанчюстің тарихи бағы орналасқан, онда тоған мен епископтың өзі отырғызған ағаштар аллеясы бар. Мотеюс Валанчюс оқыған діни семинария ғимараты сақталған. Бір кездері мұнда князь Вайдотас атындағы Литва әскерінің полкі орналасқан болатын. Кейінірек ғимарат әртүрлі мақсатта, соның ішінде мектеп, кәсіптік колледж және жатақхана ретінде пайдаланылды. 1995 жылы оның қоңырау мұнарасы мен барокко стиліндегі шатыры қалпына келтірілді. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="140"> Varniai, kultūros centras.JPG|Мәдениет орталығы Varniukatedra8.jpg|Варняй соборы </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] 5mpelp3bdllrbe52ltymjdejrp1loz3 3661908 3661907 2026-09-27T08:42:09Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3661908 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Варняй |шынайы атауы = {{lang-lt|Varniai}} |сурет = Varniai1.2009-05-21.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Varniai COA.gif |ту = Flag of Varniai.gif |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =44 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =22 |lon_min =22 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Тельшяй уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1314 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1417 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 155 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1 178 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LT-88050 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Varniai |сайты = |сайт тілі = }} '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-region-11198.html?ysclid=mujcwabzj3409060126|title=Население Варняй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Варняй — [[Тельшяй]]дан оңтүстікке қарай 33 км жерде Варняле өзенінің бойында (Биржулис көліне құяды), Лукштас көлінің жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі - 155 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/55940?ysclid=mujcys1nyb855706391|title=Варняй на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Сол кезде Медники деп аталған қала туралы алғашқы деректер 1314 жылға жатады. Ол кезде бұл елді мекен Жемайтияның маңызды сауда орталықтарының бірі болған. XIV ғасырда Медникиге крестшілер жеті рет шабуыл жасаған. 1389 жылы Медники маңында жемайттер Тевтон орденінің шағын әскери жасағын талқандады. XV ғасырдың басында Ұлы кінәз Витовт мен король Ягайло жергілікті пұтқа табынушылық ғибадатханасын жою үшін күштерін біріктіріп, кейіннен халықты шоқындырды. 1416 жылы христиан шіркеуі ашылып, ол кейіннен кафедралды соборға айналды. Сол кезеңде қала Литва архиепископының резиденциясы қызметін атқарды, алайда XIX ғасырдың ортасында архиепископ кафедрасы Каунасқа көшірілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16644-Varnjaj.html|title=Европа. Литва. Тельшяйский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> 1417 жылы Медникиге қала мәртебесі берілді. XVI ғасырда бұл елді мекен Варняй деген атпен белгілі болды.<br /> 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісінен кейін Варняй қаласы Ресей империясының Вильна губерниясы құрамындағы Тельшяй уезінің қарамағына өтті. 1842 жылы уезд жаңадан құрылған Ковно губерниясының құрамына енгізілді, ал қала Варняй волостысының әкімшілік орталығы болды. 1950–1962 жылдары Варняй Литва КСР-індегі Варняй ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды. == Инфрақұрылымы == Қалада пошта бөлімшесі, аурухана, алғашқы медициналық-санитариялық көмек көрсету орталығы, М.Валанчюс атындағы гимназия, Тельшяй музыка мектебінің бөлімшесі, балабақша, мәдениет және жастар орталықтары, кәсіптік оқыту орталықтары, кітапхана жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/varniai/|title=Varniai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Әулие Петр мен Павел шіркеуі — 1681 жылдан 1691 жылға дейін салынды. Бұл тас құрылыс Жемайтии епископы, князь Казимир Пацаның қаражатына тұрғызылған. Шамамен бір ғасырдан кейін өрт шіркеуді ішінара зақымдады, алайда кейіннен ол қалпына келтірілді. Әулие Александр шіркеуі — бірнеше ғасыр бұрын Ұлы кінәз Витаутастың жарлығымен салынып, 1417 жылы қасиетті деп жарияланған приход шіркеуінің орнында тұр. Оның сыртқы келбетінен литвалық барокко стилінің ерекшеліктері мен дәстүрлі ағаш сәулет өнерінің элементтері үйлесім тапқан. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шіркеу жабылып, кейіннен қараусыз қалып, 1991 жылы ол қалпына келтірілді. Жемайтия епископтығының мұражайы сонымен қатар кітапхана және мәдени орталық қызметін атқарады. Мұнда Жемайтия және Тельшяй епархияларының көркемдік және тарихи мұрасы сақталған. Мұражайдың іргесінде Мотеюс Валанчюстің тарихи бағы орналасқан, онда тоған мен епископтың өзі отырғызған ағаштар аллеясы бар. Мотеюс Валанчюс оқыған діни семинария ғимараты сақталған. Бір кездері мұнда князь Вайдотас атындағы Литва әскерінің полкі орналасқан болатын. Кейінірек ғимарат әртүрлі мақсатта, соның ішінде мектеп, кәсіптік колледж және жатақхана ретінде пайдаланылды. 1995 жылы оның қоңырау мұнарасы мен барокко стиліндегі шатыры қалпына келтірілді. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="140"> Varniai, kultūros centras.JPG|Мәдениет орталығы Varniukatedra8.jpg|Варняй соборы ValanciusVarniai2.JPG|Мотеюс Валанчюстың үйі </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] p6ve2y7yhrkipvf36wqyokr236avrbq 3661912 3661908 2026-09-27T08:46:02Z Мағыпар 100137 /* Галерея */ сурет қою 3661912 wikitext text/x-wiki {{Елді мекен |статусы = қала |қазақша атауы = Варняй |шынайы атауы = {{lang-lt|Varniai}} |сурет = Varniai1.2009-05-21.jpg |сурет атауы = |жағдайы = |ел = Литва |елтаңба = Varniai COA.gif |ту = Flag of Varniai.gif |елтаңба сипаттамасы = |ту сипаттамасы = |елтаңба ені = |ту ені = |lat_dir = N|lat_deg =55 |lat_min =44 |lat_sec =00 |lon_dir =E |lon_deg =22 |lon_min =22 |lon_sec =00 |CoordAddon = |CoordScale = |аймақ түрі = Уезд |аймағы = Тельшяй уезі |кестедегі аймақ = |аудан түрі = |ауданы = |кестедегі аудан = |қауым округі түрі = |қауым округі = |кестедегі қауым округі = |қауым түрі = |қауым = |кестедегі қауым = |ішкі бөлінісі = |3асшының түрi = |басшысы = |құрылған уақыты = |алғашқы дерек = 1314 |бұрынғы атаулары = |статус алуы = 1417 |жер аумағы = |биiктiктiң түрi = |орталығының биiктігі = 155 |климаты = |ресми тілі = |тұрғыны = 1 178 |санақ жылы = 2026 |тығыздығы = |шоғырлануы = |ұлттық құрамы = |конфессионалдық құрамы = |этнохороним = |уақыт белдеуі = +2:00 |DST = |телефон коды = |пошта индексі = LT-88050 |пошта индекстері = |автомобиль коды = |идентификатор түрі = |сандық идентификаторы = |ортаққордағы санаты = Varniai |сайты = |сайт тілі = }} '''Варняй''' ({{lang-lt|Varniai}}) — [[Литва]]дағы [[Тельшяй уезі]]ндегі қала. 2026 жылы Варняй қаласының халқы 1 178 адамды құрады. Варняй — Литвадағы 103 қаланың бірі және халық саны жағынан елде 89-шы орында тұр.<ref>{{citeweb|url=https://population-hub.com/ru/lt/population-of-region-11198.html?ysclid=mujcwabzj3409060126|title=Население Варняй|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Географиялық орналасуы == Варняй — [[Тельшяй]]дан оңтүстікке қарай 33 км жерде Варняле өзенінің бойында (Биржулис көліне құяды), Лукштас көлінің жанында орналасқан. Теңіз деңгейінен биіктігі - 155 метр.<ref>{{citeweb|url=https://ru.2markers.com/55940?ysclid=mujcys1nyb855706391|title=Варняй на карте, Литва|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Тарихы == Сол кезде Медники деп аталған қала туралы алғашқы деректер 1314 жылға жатады. Ол кезде бұл елді мекен Жемайтияның маңызды сауда орталықтарының бірі болған. XIV ғасырда Медникиге крестшілер жеті рет шабуыл жасаған. 1389 жылы Медники маңында жемайттер Тевтон орденінің шағын әскери жасағын талқандады. XV ғасырдың басында Ұлы кінәз Витовт мен король Ягайло жергілікті пұтқа табынушылық ғибадатханасын жою үшін күштерін біріктіріп, кейіннен халықты шоқындырды. 1416 жылы христиан шіркеуі ашылып, ол кейіннен кафедралды соборға айналды. Сол кезеңде қала Литва архиепископының резиденциясы қызметін атқарды, алайда XIX ғасырдың ортасында архиепископ кафедрасы Каунасқа көшірілді.<ref>{{citeweb|url=https://tochka-na-karte.ru/Goroda-i-Gosudarstva/16644-Varnjaj.html|title=Европа. Литва. Тельшяйский уезд|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> 1417 жылы Медникиге қала мәртебесі берілді. XVI ғасырда бұл елді мекен Варняй деген атпен белгілі болды.<br /> 1795 жылы Польшаның үшінші бөлінісінен кейін Варняй қаласы Ресей империясының Вильна губерниясы құрамындағы Тельшяй уезінің қарамағына өтті. 1842 жылы уезд жаңадан құрылған Ковно губерниясының құрамына енгізілді, ал қала Варняй волостысының әкімшілік орталығы болды. 1950–1962 жылдары Варняй Литва КСР-індегі Варняй ауданының әкімшілік орталығы қызметін атқарды. == Инфрақұрылымы == Қалада пошта бөлімшесі, аурухана, алғашқы медициналық-санитариялық көмек көрсету орталығы, М.Валанчюс атындағы гимназия, Тельшяй музыка мектебінің бөлімшесі, балабақша, мәдениет және жастар орталықтары, кәсіптік оқыту орталықтары, кітапхана жұмыс жасайды.<ref>{{citeweb|url=https://www.vle.lt/straipsnis/varniai/|title=Varniai|author=|date=|work=|publisher=|accessdate=2026-09-27|lang=}}</ref> == Көрікті орындары == Әулие Петр мен Павел шіркеуі — 1681 жылдан 1691 жылға дейін салынды. Бұл тас құрылыс Жемайтии епископы, князь Казимир Пацаның қаражатына тұрғызылған. Шамамен бір ғасырдан кейін өрт шіркеуді ішінара зақымдады, алайда кейіннен ол қалпына келтірілді. Әулие Александр шіркеуі — бірнеше ғасыр бұрын Ұлы кінәз Витаутастың жарлығымен салынып, 1417 жылы қасиетті деп жарияланған приход шіркеуінің орнында тұр. Оның сыртқы келбетінен литвалық барокко стилінің ерекшеліктері мен дәстүрлі ағаш сәулет өнерінің элементтері үйлесім тапқан. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін шіркеу жабылып, кейіннен қараусыз қалып, 1991 жылы ол қалпына келтірілді. Жемайтия епископтығының мұражайы сонымен қатар кітапхана және мәдени орталық қызметін атқарады. Мұнда Жемайтия және Тельшяй епархияларының көркемдік және тарихи мұрасы сақталған. Мұражайдың іргесінде Мотеюс Валанчюстің тарихи бағы орналасқан, онда тоған мен епископтың өзі отырғызған ағаштар аллеясы бар. Мотеюс Валанчюс оқыған діни семинария ғимараты сақталған. Бір кездері мұнда князь Вайдотас атындағы Литва әскерінің полкі орналасқан болатын. Кейінірек ғимарат әртүрлі мақсатта, соның ішінде мектеп, кәсіптік колледж және жатақхана ретінде пайдаланылды. 1995 жылы оның қоңырау мұнарасы мен барокко стиліндегі шатыры қалпына келтірілді. == Галерея == <gallery mode="packed" heights="140"> Varniai, kultūros centras.JPG|Мәдениет орталығы Varniukatedra8.jpg|Варняй соборы ValanciusVarniai2.JPG|Мотеюс Валанчюстың үйі Varniumuziejus7.JPG|Жемайтия епархиясының мұражайы </gallery> == Дереккөздер == {{дереккөздер}} {{Литва қалалары}} [[Санат:Литва қалалары]] if9cd88zyobz8u9x7i9pr1wkin1qti8 0 787346 3661849 2026-09-27T07:31:07Z Nurken 111493 Жаңа бетте: {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Айдос Сәкенұлы Мырзахметов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = 15-[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] | Ту... 3661849 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Айдос Сәкенұлы Мырзахметов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = 15-[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] | Ту = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 27 қыркүйек 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Арнайы Операциялар Күштері]]нің қолбасшысы | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = қаңтар 2024 | Басқаруын аяқтады_2 = 27 қыркүйек 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = [[Арнайы Операциялар Күштері]] | Атағы = | Партиясы = | Білімі = [[Ұлттық қорғаныс университеті|Қарулы күштер әскери академиясы]] (2002) | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/mod?lang=kk Министрлік сайты] | Commons = | Марапаттары = {{2 дәрежелі Айбын ордені}} }} '''Айдос Сәкенұлы Мырзахметов'''<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/as-myrzahmetov-turaly-2782243 |title=А.С. Мырзахметов туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |last=Тоқаев |first=Қасым-Жомарт |date=2026-09-27 |accessdate=2026-09-27}}</ref> — қазақстандық әскери қайраткер, 2026 жылғы 27 қыркүйектен бергі [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]]. Бұған дейін 2024 жылдан Мырзахметов [[Арнайы Операциялар Күштері]]нің қолбасшысы болды.<ref name="kursiv">{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/2026-09-27/shlc-tokaev-naznachil-ajdosa-myrzahmetova-novym-ministrom-oborony-kazahstana/ |title=Айдос Мырзахметов стал новым министром обороны Казахстана |language=ru |work=kz.kursiv.media |date=2026-09-27 |accessdate=2026-09-27}}</ref> == Өмірбаяны == 2002 жылы Мырзахметов [[Ұлттық қорғаныс университеті|Қазақстан Қарулы күштер әскери академиясы]]ндағы оқуын бітірді.<ref name="kursiv" /> 2024 жылғы қаңтарда президент Тоқаев оны [[Арнайы Операциялар Күштері]]нің қолбасшысы болып тағайындады.<ref name="kursiv" /> 2026 жылғы қыркүйектегі [[Каспий теңізіндегі әскерилер қазасы]]нан кейін Қорғаныс министрі [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] лауазымынан босатылады да, оның орнына Мырзахметов тағайындалады.<ref name="kursiv" /> == Марапаттары == Мырзахметов марапаттары қатарында:<ref name="kursiv" /> *2-дәрежелі [[Айбын ордені]] бар. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Мырзахметов, Айдос Сәкенұлы}} [[Санат:Қазақстан әскерилері]] [[Санат:Қазақстан қорғаныс министрлері]] [[Санат:Арнайы Операциялар Күштері қолбасшылары]] rszrkjyoi8jd1w01wf01bjt9564af4e 3661854 3661849 2026-09-27T07:47:44Z Nurken 111493 3661854 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Айдос Сәкенұлы Мырзахметов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = 15-[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] | Ту = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 27 қыркүйек 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Арнайы Операциялар Күштері]]нің қолбасшысы | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = қаңтар 2024 | Басқаруын аяқтады_2 = 27 қыркүйек 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = [[Арнайы Операциялар Күштері]] | Атағы = [[генерал-майор]]<ref name="general-mayor">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/zhogary-askeri-zhane-arnauly-ataktar-synyptyk-shender-beru-turaly-643655 |title=Жоғары әскери және арнаулы атақтар, сыныптық шендер беру туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |last=Тоқаев |first=Қасым-Жомарт |date=2026-05-06 |accessdate=2026-09-27}}</ref> | Партиясы = | Білімі = [[Ұлттық қорғаныс университеті|Қарулы күштер әскери академиясы]] (2002) | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = [https://www.gov.kz/memleket/entities/mod?lang=kk Министрлік сайты] | Commons = | Марапаттары = {{2 дәрежелі Айбын ордені}} }} [[генерал-майор]]<ref name="general-mayor" /> '''Айдос Сәкенұлы Мырзахметов'''<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/as-myrzahmetov-turaly-2782243 |title=А.С. Мырзахметов туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |last=Тоқаев |first=Қасым-Жомарт |date=2026-09-27 |accessdate=2026-09-27}}</ref> — қазақстандық әскери қайраткер, 2026 жылғы 27 қыркүйектен бергі [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]]. Бұған дейін 2024 жылдан Мырзахметов [[Арнайы Операциялар Күштері]]нің қолбасшысы болды.<ref name="kursiv">{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/2026-09-27/shlc-tokaev-naznachil-ajdosa-myrzahmetova-novym-ministrom-oborony-kazahstana/ |title=Айдос Мырзахметов стал новым министром обороны Казахстана |language=ru |work=kz.kursiv.media |date=2026-09-27 |accessdate=2026-09-27}}</ref> == Өмірбаяны == 2002 жылы Мырзахметов [[Ұлттық қорғаныс университеті|Қазақстан Қарулы күштер әскери академиясы]]ндағы оқуын бітірді.<ref name="kursiv" /> 2024 жылғы қаңтарда президент Тоқаев оны [[Арнайы Операциялар Күштері]]нің қолбасшысы болып тағайындады.<ref name="kursiv" /> 2026 жылғы қыркүйектегі [[Каспий теңізіндегі әскерилер қазасы]]нан кейін Қорғаныс министрі [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] лауазымынан босатылады да, оның орнына Мырзахметов тағайындалады.<ref name="kursiv" /> == Марапаттары және атақтары == 2026 жылғы 5 мамырда Мырзахметов [[генерал-майор]] атанды.<ref name="general-mayor" /> Мырзахметов марапаттары қатарында:<ref name="kursiv" /> *2-дәрежелі [[Айбын ордені]] бар. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Мырзахметов, Айдос Сәкенұлы}} [[Санат:Қазақстан әскерилері]] [[Санат:Қазақстан қорғаныс министрлері]] [[Санат:Арнайы Операциялар Күштері қолбасшылары]] hpfm5s1g8qmrdqgu6ojfvprfnt09f3c 3661914 3661854 2026-09-27T08:48:20Z Casserium 68287 3661914 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Айдос Сәкенұлы Мырзахметов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = 15-[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] | Ту = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 27 қыркүйек 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Арнайы Операциялар Күштері]]нің қолбасшысы | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = қаңтар 2024 | Басқаруын аяқтады_2 = 27 қыркүйек 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Титулы_3 = | Ту_3 = | Ту2_3 = | Басқара бастады_3 = | Басқаруын аяқтады_3 = | Ізашары_3 = | Ізбасары_3 = | Титулы_4 = | Ту_4 = | Ту2_4 = | Басқара бастады_4 = | Басқаруын аяқтады_4 = | Ізашары_4 = | Ізбасары_4 = | Туған күні = | Туған жері = | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = [[Арнайы Операциялар Күштері]] | Атағы = [[генерал-майор]]<ref name="general-mayor">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/zhogary-askeri-zhane-arnauly-ataktar-synyptyk-shender-beru-turaly-643655 |title=Жоғары әскери және арнаулы атақтар, сыныптық шендер беру туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |last=Тоқаев |first=Қасым-Жомарт |date=2026-05-06 |accessdate=2026-09-27}}</ref> | Партиясы = | Білімі = [[Ұлттық қорғаныс университеті|Қарулы күштер әскери академиясы]] (2002) | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{2 дәрежелі Айбын ордені}} }} [[генерал-майор]]<ref name="general-mayor" /> '''Айдос Сәкенұлы Мырзахметов'''<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/as-myrzahmetov-turaly-2782243 |title=А.С. Мырзахметов туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |last=Тоқаев |first=Қасым-Жомарт |date=2026-09-27 |accessdate=2026-09-27}}</ref> — қазақстандық әскери қайраткер, 2026 жылғы 27 қыркүйектен бергі [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]]. Бұған дейін 2024–2026 жылдары Мырзахметов [[Арнайы Операциялар Күштері]]нің қолбасшысы болды.<ref name="kursiv">{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/2026-09-27/shlc-tokaev-naznachil-ajdosa-myrzahmetova-novym-ministrom-oborony-kazahstana/ |title=Айдос Мырзахметов стал новым министром обороны Казахстана |language=ru |work=kz.kursiv.media |date=2026-09-27 |accessdate=2026-09-27}}</ref> == Өмірбаяны == 2002 жылы Мырзахметов [[Ұлттық қорғаныс университеті|Қазақстан Қарулы күштерінің әскери академиясы]]ндағы оқуын бітірді.<ref name="kursiv" /> 2024 жылғы қаңтарда президент Тоқаев оны [[Арнайы Операциялар Күштері]]нің қолбасшысы болып тағайындады.<ref name="kursiv" /> 2026 жылғы қыркүйектегі [[Каспий теңізіндегі әскерилер қазасы]]нан кейін Қорғаныс министрі [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] лауазымынан босатылған соң, оның орнына Мырзахметов тағайындалады.<ref name="kursiv" /> == Марапаттары және атақтары == 2026 жылғы 5 мамырда Мырзахметов [[генерал-майор]] атанды.<ref name="general-mayor" /> Мырзахметов марапаттары қатарында:<ref name="kursiv" /> *2-дәрежелі [[Айбын ордені]] бар. == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Мырзахметов, Айдос Сәкенұлы}} [[Санат:Қазақстан әскерилері]] [[Санат:Қазақстан қорғаныс министрлері]] [[Санат:Арнайы Операциялар Күштері қолбасшылары]] ncywr3qnmm9a9dfwpmguo5w9lcrvxk2 3661987 3661914 2026-09-27T10:54:54Z Casserium 68287 3661987 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Айдос Сәкенұлы Мырзахметов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = 15-[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] | Ту = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 27 қыркүйек 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Арнайы Операциялар Күштері]]нің қолбасшысы | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = қаңтар 2024 | Басқаруын аяқтады_2 = 27 қыркүйек 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Туған күні = 12.08.1981 | Туған жері = {{туғанжері|Жамбыл ауданы (Алматы облысы){{!}}Жамбыл ауданы|Жамбыл ауданында (Алматы облысы)}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = [[Арнайы Операциялар Күштері]] | Атағы = [[генерал-майор]]<ref name="general-mayor">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/zhogary-askeri-zhane-arnauly-ataktar-synyptyk-shender-beru-turaly-643655 |title=Жоғары әскери және арнаулы атақтар, сыныптық шендер беру туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |last=Тоқаев |first=Қасым-Жомарт |date=2026-05-06 |accessdate=2026-09-27}}</ref> | Партиясы = | Білімі = [[Ұлттық қорғаныс университеті|Қарулы күштер әскери академиясы]] (2002) | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{2 дәрежелі Айбын ордені}} }} [[генерал-майор]]<ref name="general-mayor" /> '''Айдос Сәкенұлы Мырзахметов''' ([[12 тамыз]] [[1981 жыл|1981]], [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]], [[Алматы облысы]])<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/as-myrzahmetov-turaly-2782243 |title=А.С. Мырзахметов туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |last=Тоқаев |first=Қасым-Жомарт |date=2026-09-27 |accessdate=2026-09-27}}</ref> — қазақстандық әскери қайраткер, 2026 жылдан бергі [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]]. Бұған дейін ол 2024–2026 жылдары [[Арнайы Операциялар Күштері]]нің қолбасшысы болатын.<ref name="kursiv">{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/2026-09-27/shlc-tokaev-naznachil-ajdosa-myrzahmetova-novym-ministrom-oborony-kazahstana/ |title=Айдос Мырзахметов стал новым министром обороны Казахстана |language=ru |work=kz.kursiv.media |date=2026-09-27 |accessdate=2026-09-27}}</ref> == Өмірбаяны == 2002 жылы Мырзахметов [[Ұлттық қорғаныс университеті|Қазақстан Қарулы күштерінің әскери академиясы]]ндағы оқуын бітірді.<ref name="kursiv" /> 2025 жылы Ұлттық қорғаныс университетін бітірген.<ref name="korg">[https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/press/news/details/1299377?lang=kk Айдос Мырзахметов жаңа Қорғаныс министрі болып тағайындалды]</ref> Ол [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметіндегі]] офицерлік қызметтің сатыларынан өтіп, командалық және басшылық лауазымдарды атқарған.<ref name="korg" /> 2024 жылғы қаңтарда президент Тоқаев оны Қазақстан Қарулы Күштері [[Арнайы Операциялар Күштері]]нің қолбасшысы болып тағайындады.<ref name="kursiv" /> 2026 жылғы қыркүйектегі [[Каспий теңізіндегі әскерилер қазасы]]нан кейін Қорғаныс министрі [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] лауазымынан босатылған соң, оның орнына Мырзахметов тағайындалады.<ref name="kursiv" /> == Марапаттары және атақтары == 2026 жылғы 5 мамырда Мырзахметов [[генерал-майор]] атанды.<ref name="general-mayor" /> Оның марапаттарының қатарында:<ref name="kursiv" /> * II дәрежелі [[Айбын ордені]] бар. == Отбасы == Мырзахметов үйленген, үш баласы бар.<ref name="korg" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Мырзахметов, Айдос Сәкенұлы}} [[Санат:Қазақстан әскерилері]] [[Санат:Қазақстан қорғаныс министрлері]] [[Санат:Арнайы Операциялар Күштері қолбасшылары]] o3dn1ks2ffbd1o78c2ue9y57lca0kiq 3661992 3661987 2026-09-27T11:00:54Z Casserium 68287 3661992 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Айдос Сәкенұлы Мырзахметов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = 15-[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] | Ту = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 27 қыркүйек 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан республикасының Арнайы операциялар күштері|Арнайы операциялар күштері]]нің қолбасшысы | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 9 қаңтар 2024 | Басқаруын аяқтады_2 = 27 қыркүйек 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = | Ізбасары_2 = | Туған күні = 12.08.1981 | Туған жері = {{туғанжері|Жамбыл ауданы (Алматы облысы){{!}}Жамбыл ауданы|Жамбыл ауданында (Алматы облысы)}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = [[Қазақстан республикасының Арнайы операциялар күштері|Арнайы операциялар күштері]] | Атағы = [[генерал-майор]]<ref name="general-mayor">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/zhogary-askeri-zhane-arnauly-ataktar-synyptyk-shender-beru-turaly-643655 |title=Жоғары әскери және арнаулы атақтар, сыныптық шендер беру туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |last=Тоқаев |first=Қасым-Жомарт |date=2026-05-06 |accessdate=2026-09-27}}</ref> | Партиясы = | Білімі = [[Ұлттық қорғаныс университеті|Қарулы күштер әскери академиясы]] (2002) | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{2 дәрежелі Айбын ордені}} }} [[генерал-майор]]<ref name="general-mayor" /> '''Айдос Сәкенұлы Мырзахметов''' ([[12 тамыз]] [[1981 жыл|1981]], [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]], [[Алматы облысы]])<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/as-myrzahmetov-turaly-2782243 |title=А.С. Мырзахметов туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |last=Тоқаев |first=Қасым-Жомарт |date=2026-09-27 |accessdate=2026-09-27}}</ref> — қазақстандық әскери қайраткер, 2026 жылдан бергі [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]]. Бұған дейін ол 2024–2026 жылдары [[Қазақстан республикасының Арнайы операциялар күштері|Арнайы операциялар күштері]]нің қолбасшысы болатын.<ref name="kursiv">{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/2026-09-27/shlc-tokaev-naznachil-ajdosa-myrzahmetova-novym-ministrom-oborony-kazahstana/ |title=Айдос Мырзахметов стал новым министром обороны Казахстана |language=ru |work=kz.kursiv.media |date=2026-09-27 |accessdate=2026-09-27}}</ref> == Өмірбаяны == 2002 жылы Мырзахметов [[Ұлттық қорғаныс университеті|Қазақстан Қарулы күштерінің әскери академиясы]]ндағы оқуын бітірді.<ref name="kursiv" /> 2025 жылы Ұлттық қорғаныс университетін бітірген.<ref name="korg">[https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/press/news/details/1299377?lang=kk Айдос Мырзахметов жаңа Қорғаныс министрі болып тағайындалды]</ref> Ол [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметіндегі]] офицерлік қызметтің сатыларынан өтіп, командалық және басшылық лауазымдарды атқарған.<ref name="korg" /> 2024 жылғы қаңтарда президент Тоқаев оны [[Қазақстан республикасының Арнайы операциялар күштері|Арнайы операциялар күштері]]нің қолбасшысы қылып тағайындады.<ref name="kursiv" /> 2026 жылғы қыркүйектегі [[Каспий теңізіндегі әскерилер қазасы]]нан кейін Қорғаныс министрі [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] лауазымынан босатылған соң, оның орнына Мырзахметов тағайындалады.<ref name="kursiv" /> == Марапаттары және атақтары == 2026 жылғы 5 мамырда Мырзахметов [[генерал-майор]] атанды.<ref name="general-mayor" /> Оның марапаттарының қатарында:<ref name="kursiv" /> * II дәрежелі [[Айбын ордені]] бар. == Отбасы == Мырзахметов үйленген, үш баласы бар.<ref name="korg" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Мырзахметов, Айдос Сәкенұлы}} [[Санат:Қазақстан әскерилері]] [[Санат:Қазақстан қорғаныс министрлері]] [[Санат:Арнайы Операциялар Күштері қолбасшылары]] by5l3ppy3wnv357bcepde0p2csxudbl 3661995 3661992 2026-09-27T11:05:35Z Casserium 68287 3661995 wikitext text/x-wiki {{Мемлекеттік қайраткер | түс = | Қазақша есімі = Айдос Сәкенұлы Мырзахметов | Шынайы есімі = | Суреті = | Сурет ені = | Атауы = | Титулы = 15-[[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]] | Ту = Symbol of the Kazakh Ministry of Defense.svg | Ту2 = Flag of Kazakhstan.svg | Басқара бастады = 27 қыркүйек 2026 жылдан бастап | Басқаруын аяқтады = | Президент = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Премьер = [[Олжас Абайұлы Бектенов|Олжас Бектенов]] | Ізашары = [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] | Ізбасары = | Титулы_2 = [[Қазақстан республикасының Арнайы операциялар күштері|Арнайы операциялар күштері]]нің қолбасшысы | Ту_2 = Flag of Kazakhstan.svg | Ту2_2 = Emblem of Kazakhstan latin.svg | Басқара бастады_2 = 9 қаңтар 2024 | Басқаруын аяқтады_2 = 27 қыркүйек 2026 | Президент_2 = [[Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев|Қасым-Жомарт Тоқаев]] | Ізашары_2 = [[Болат Жарқымбайұлы Жорабаев|Болат Жорабаев]] | Ізбасары_2 = | Туған күні = 12.08.1981 | Туған жері = {{туғанжері|Жамбыл ауданы (Алматы облысы){{!}}Жамбыл ауданы|Жамбыл ауданында (Алматы облысы)}}, [[Алматы облысы]], [[Қазақ Кеңестік Социалистік Республикасы|Қазақ КСР]], [[Кеңестік Социалистік Республикалар Одағы|КСРО]] | Қайтыс болған күні = | Қайтыс болған жері = | Жерленді = | Діні = | Әкесі = | Анасы = | Жұбайы = | Балалары = | Қызмет еткен жылдары = | Құрамында болды = | Әскер түрі = [[Қазақстан республикасының Арнайы операциялар күштері|Арнайы операциялар күштері]] | Атағы = [[генерал-майор]]<ref name="general-mayor">{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/zhogary-askeri-zhane-arnauly-ataktar-synyptyk-shender-beru-turaly-643655 |title=Жоғары әскери және арнаулы атақтар, сыныптық шендер беру туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |last=Тоқаев |first=Қасым-Жомарт |date=2026-05-06 |accessdate=2026-09-27}}</ref> | Партиясы = | Білімі = [[Ұлттық қорғаныс университеті|Қарулы күштер әскери академиясы]] (2002) | Мамандығы = | Қолтаңбасы = | Сайты = | Commons = | Марапаттары = {{2 дәрежелі Айбын ордені}} }} [[генерал-майор]]<ref name="general-mayor" /> '''Айдос Сәкенұлы Мырзахметов''' ([[12 тамыз]] [[1981 жыл|1981]], [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданы]], [[Алматы облысы]])<ref>{{Cite web|url=https://www.akorda.kz/kz/as-myrzahmetov-turaly-2782243 |title=А.С. Мырзахметов туралы |language=kk |publisher=[[Қазақстан президенті]]нің ресми сайты |last=Тоқаев |first=Қасым-Жомарт |date=2026-09-27 |accessdate=2026-09-27}}</ref> — қазақстандық әскери қайраткер, 2026 жылдан бергі [[Қазақстан Республикасы Қорғаныс министрлігі|Қорғаныс министрі]]. Бұған дейін ол 2024–2026 жылдары [[Қазақстан республикасының Арнайы операциялар күштері|Арнайы операциялар күштері]]нің қолбасшысы болатын.<ref name="kursiv">{{Cite web|url=https://kz.kursiv.media/2026-09-27/shlc-tokaev-naznachil-ajdosa-myrzahmetova-novym-ministrom-oborony-kazahstana/ |title=Айдос Мырзахметов стал новым министром обороны Казахстана |language=ru |work=kz.kursiv.media |date=2026-09-27 |accessdate=2026-09-27}}</ref> == Өмірбаяны == Айдос Мырзахметов 1981 жылы [[Алматы облысы]]ның [[Жамбыл ауданы (Алматы облысы)|Жамбыл ауданында]] дүниеге келген. 2002 жылы Мырзахметов [[Ұлттық қорғаныс университеті|Қазақстан Қарулы күштерінің әскери академиясы]]ндағы, 2025 жылы Ұлттық қорғаныс университетіндегі оқуын бітірген.<ref name="kursiv" /><ref name="korg">[https://www.gov.kz/memleket/entities/mod/press/news/details/1299377?lang=kk Айдос Мырзахметов жаңа Қорғаныс министрі болып тағайындалды]</ref> Ол [[Қазақстан Республикасы Мемлекеттік күзет қызметі|Мемлекеттік күзет қызметіндегі]] офицерлік қызметтің сатыларынан өтіп, командалық және басшылық лауазымдарды атқарған.<ref name="korg" /> 2024 жылғы қаңтарда президент Тоқаев оны [[Қазақстан республикасының Арнайы операциялар күштері|Арнайы операциялар күштері]]нің қолбасшысы етіп тағайындады.<ref name="kursiv" /> 2026 жылғы қыркүйектегі [[Каспий теңізіндегі әскерилер қазасы]]нан кейін Қорғаныс министрі [[Дәурен Жұматайұлы Қосанов|Дәурен Қосанов]] лауазымынан босатылған соң, оның орнына Мырзахметов тағайындалады.<ref name="kursiv" /> == Марапаттары және атақтары == 2026 жылғы 5 мамырда Мырзахметов [[генерал-майор]] атанды.<ref name="general-mayor" /> Оның марапаттарының қатарында:<ref name="kursiv" /> * II дәрежелі [[Айбын ордені]] бар. == Отбасы == Мырзахметов үйленген, үш баласы бар.<ref name="korg" /> == Дереккөздер == {{Дереккөздер}} {{Екінші Олжас Бектеновтің министрлер кабинеті}} {{DEFAULTSORT:Мырзахметов, Айдос Сәкенұлы}} [[Санат:Қазақстан әскерилері]] [[Санат:Қазақстан қорғаныс министрлері]] [[Санат:Арнайы Операциялар Күштері қолбасшылары]] jprfwn03ewp0x2fxdz272yf7vyafl5d 14 787347 3661865 2026-09-27T08:02:46Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Ғылым тарихы]] [[Санат:Негіздеу (эпистемология)]] [[Санат:Философиялық әдіснамалар]] [[Санат:Интернализм және экстернализм]] [[Санат:Ғылым философиясы]] [[Санат:Эмпирикалық заңдар]] [[Санат:Эпистемологиялық мектептер мен дәстүрлер]] [[Санат:Бақылау]] 3661865 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ғылым тарихы]] [[Санат:Негіздеу (эпистемология)]] [[Санат:Философиялық әдіснамалар]] [[Санат:Интернализм және экстернализм]] [[Санат:Ғылым философиясы]] [[Санат:Эмпирикалық заңдар]] [[Санат:Эпистемологиялық мектептер мен дәстүрлер]] [[Санат:Бақылау]] 1eig1pjetrv29ucon1d8p71fb9evtmp 3661877 3661865 2026-09-27T08:19:37Z 1nter pares 146705 /* */ 3661877 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ғылым тарихы]] [[Санат:Негіздеу (эпистемология)]] [[Санат:Философиялық әдіснамалар]] [[Санат:Интернализм және экстернализм]] [[Санат:Ғылым философиясы]] [[Санат:Эмпирикалық заңдар]] [[Санат:Эпистемологиялық бағыттар мен мектептер]] [[Санат:Бақылау]] jufoh8ice3e42oeayncm2b4ed62ixg8 14 787348 3661866 2026-09-27T08:04:34Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Білім анықтамалары]] 3661866 wikitext text/x-wiki [[Санат:Білім анықтамалары]] bzjasmrlec8rvscrnvhu3gdsnusrw1u 14 787349 3661867 2026-09-27T08:05:24Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Эпистемология]] 3661867 wikitext text/x-wiki [[Санат:Эпистемология]] jps9ia4eefzopjfq3m4wamtn1ww2cgu 14 787350 3661868 2026-09-27T08:06:57Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Эпистемологиялық теориялар]] [[Санат:Негіздеу (эпистемология)]] 3661868 wikitext text/x-wiki [[Санат:Эпистемологиялық теориялар]] [[Санат:Негіздеу (эпистемология)]] 7b5dxk65y2sq4bdioko5b2zeez4xy73 14 787351 3661869 2026-09-27T08:08:05Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Эпистемология]] [[Санат:Философиялық теориялар]] 3661869 wikitext text/x-wiki [[Санат:Эпистемология]] [[Санат:Философиялық теориялар]] 76oncht3tfe32unp9qp150e1vm7fdpx 14 787352 3661870 2026-09-27T08:11:53Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қағидалар]] [[Санат:Ғылым метафизикасы]] [[Санат:Ғылыми заңдар]] 3661870 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қағидалар]] [[Санат:Ғылым метафизикасы]] [[Санат:Ғылыми заңдар]] 5qpq743uwo6zps7091s6dq7hyqkifcd 14 787353 3661871 2026-09-27T08:13:07Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Концепциялар]] 3661871 wikitext text/x-wiki [[Санат:Концепциялар]] icvm2ysrf833hu2fqsac0r1dc1k8zp8 14 787354 3661873 2026-09-27T08:14:20Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Ғылым философиясы]] [[Санат:Метафизика салалары]] 3661873 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ғылым философиясы]] [[Санат:Метафизика салалары]] gagh1xt07b0qmu8zwyr2pfsfdu5122f 14 787355 3661875 2026-09-27T08:16:01Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Теңдеулер]] [[Санат:Ғылым эпистемологиясы]] [[Санат:Ғылым салалары бойынша ұғымдар]] 3661875 wikitext text/x-wiki [[Санат:Теңдеулер]] [[Санат:Ғылым эпистемологиясы]] [[Санат:Ғылым салалары бойынша ұғымдар]] sc94h95jhfmp866xdsd0ickai0cotxv 14 787356 3661876 2026-09-27T08:16:58Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Эпистемология]] [[Санат:Ғылым философиясы]] 3661876 wikitext text/x-wiki [[Санат:Эпистемология]] [[Санат:Ғылым философиясы]] n7m2fswhl0iiyo0erq76d0le3zzlmu2 14 787357 3661878 2026-09-27T08:20:05Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Философиялық бағыттар мен мектептер]] [[Санат:Эпистемология]] 3661878 wikitext text/x-wiki [[Санат:Философиялық бағыттар мен мектептер]] [[Санат:Эпистемология]] qry14xebuq3qiuedotfkq8zurfd6wrk 14 787358 3661880 2026-09-27T08:21:35Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Ғылым эпистемологиясы]] [[Санат:Ғылыми әдіс]] 3661880 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ғылым эпистемологиясы]] [[Санат:Ғылыми әдіс]] kd251156uadlb1v6xrn2nmbdxg5ago1 14 787359 3661881 2026-09-27T08:23:12Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Сапаны басқару]] 3661881 wikitext text/x-wiki [[Санат:Сапаны басқару]] 25x9mg9araiwemz0ov0ovb2znhaxuas 14 787360 3661886 2026-09-27T08:25:36Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Жүйелік ойлау]] [[Санат:Сапа]] [[Санат:Өндіріс]] [[Санат:Бағалау әдістері]] [[Санат:Басқару түрлері]] [[Санат:Бизнес-үдерістер]] 3661886 wikitext text/x-wiki [[Санат:Жүйелік ойлау]] [[Санат:Сапа]] [[Санат:Өндіріс]] [[Санат:Бағалау әдістері]] [[Санат:Басқару түрлері]] [[Санат:Бизнес-үдерістер]] mgx9pd33ttxjl9b72f6s9rwo4zpzswg 3661887 3661886 2026-09-27T08:27:16Z 1nter pares 146705 /* */ 3661887 wikitext text/x-wiki [[Санат:Жүйелік ойлау]] [[Санат:Сапа]] [[Санат:Өңдеу өнеркәсібі]] [[Санат:Бағалау әдістері]] [[Санат:Басқару түрлері]] [[Санат:Бизнес-үдерістер]] 04hrlze7hqqx2pokxtfxcjy3qzlxbep 14 787361 3661890 2026-09-27T08:29:05Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Машина жасау]] [[Санат:Өндіріс]] [[Санат:Экономиканың екінші секторы]] [[Санат:Адам іс-әрекеті]] 3661890 wikitext text/x-wiki [[Санат:Машина жасау]] [[Санат:Өндіріс]] [[Санат:Экономиканың екінші секторы]] [[Санат:Адам іс-әрекеті]] 2bowxl1d7ycf22b60sz8677hpftfpfk 14 787362 3661893 2026-09-27T08:30:27Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Жеке сектор]] 3661893 wikitext text/x-wiki [[Санат:Жеке сектор]] 884sup2vwwa214c68ig6v9ztho4ma4h 14 787363 3661894 2026-09-27T08:31:23Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Бизнес]] 3661894 wikitext text/x-wiki [[Санат:Бизнес]] 34c0ecv4tlqvcqwu65p7mjjmeupua9v 14 787364 3661896 2026-09-27T08:32:48Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Этика]] [[Санат:Философиялық бағыттар мен мектептер]] 3661896 wikitext text/x-wiki [[Санат:Этика]] [[Санат:Философиялық бағыттар мен мектептер]] ay78xaeuxy762l185eu28meoe1uokcq 14 787365 3661900 2026-09-27T08:35:16Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Халықаралық даму]] [[Санат:Қарым-қатынас этикасы]] [[Санат:Жәрдем]] 3661900 wikitext text/x-wiki [[Санат:Халықаралық даму]] [[Санат:Қарым-қатынас этикасы]] [[Санат:Жәрдем]] tpyc520kpx8gic1ebp38z7e5fhujsya 14 787366 3661902 2026-09-27T08:36:49Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Экономикалық даму]] [[Санат:Әлемдік экономика]] [[Санат:Халықаралық қатынастар]] 3661902 wikitext text/x-wiki [[Санат:Экономикалық даму]] [[Санат:Әлемдік экономика]] [[Санат:Халықаралық қатынастар]] 93096797fm2p7b5wo34gnevkydmj0kl 14 787367 3661903 2026-09-27T08:37:13Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: {{Commons category|French Open champions}} [[Санат:Теннистен Франция ашық чемпионаты]] [[Санат:Үлкен дулыға турнирлерінің жеңімпаздары (теннис)]] 3661903 wikitext text/x-wiki {{Commons category|French Open champions}} [[Санат:Теннистен Франция ашық чемпионаты]] [[Санат:Үлкен дулыға турнирлерінің жеңімпаздары (теннис)]] liolmfot4ul3bxvz75kir3115jh3g3o 14 787368 3661904 2026-09-27T08:38:01Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Прогресс]] [[Санат:Экономика]] 3661904 wikitext text/x-wiki [[Санат:Прогресс]] [[Санат:Экономика]] gur3lpjn9jbtr6sld93xked1fbn5a4j 14 787369 3661906 2026-09-27T08:39:33Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Моральдық психология]] 3661906 wikitext text/x-wiki [[Санат:Моральдық психология]] 3bry4z5vvkbvr99ehgasyjvshwj0ya4 14 787370 3661909 2026-09-27T08:43:09Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Психология бөлімдері]] [[Санат:Сипаттамалық этика]] [[Санат:Мораль]] [[Санат:Ықтималдық дәлелдер]] [[Санат:Сана философиясы]] [[Санат:Психология философиясы]] 3661909 wikitext text/x-wiki [[Санат:Психология бөлімдері]] [[Санат:Сипаттамалық этика]] [[Санат:Мораль]] [[Санат:Ықтималдық дәлелдер]] [[Санат:Сана философиясы]] [[Санат:Психология философиясы]] 3dhkj2iw2ztug9273tqvrq99bkdwgxe 14 787371 3661910 2026-09-27T08:44:05Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Этика]] 3661910 wikitext text/x-wiki [[Санат:Этика]] ecdv2y2uq6myrk8dvlt6i2aavibl3dq 14 787372 3661911 2026-09-27T08:45:59Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Ықтималдық теориясы]] [[Санат:Аргументтер]] [[Санат:Статистикалық қорытынды]] [[Санат:Индуктивті пайымдау]] 3661911 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ықтималдық теориясы]] [[Санат:Аргументтер]] [[Санат:Статистикалық қорытынды]] [[Санат:Индуктивті пайымдау]] jgg9zi7dzd9k46bpz2bhhjdv0403b72 14 787373 3661913 2026-09-27T08:47:57Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Математикалық статистика]] [[Санат:Ой қорыту]] [[Санат:Статистикалық талдау]] 3661913 wikitext text/x-wiki [[Санат:Математикалық статистика]] [[Санат:Ой қорыту]] [[Санат:Статистикалық талдау]] 048l0ufont5dyt7uxzyd5nfdy89x72j 14 787375 3661917 2026-09-27T08:49:09Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Білім көздері]] 3661917 wikitext text/x-wiki [[Санат:Білім көздері]] bdn5l6l0qe3t41nexanu0jkw4it07t7 14 787376 3661918 2026-09-27T08:50:04Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Эпистемология]] 3661918 wikitext text/x-wiki [[Санат:Эпистемология]] jps9ia4eefzopjfq3m4wamtn1ww2cgu 14 787377 3661920 2026-09-27T08:51:07Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Деректерді талдау]] [[Санат:Статистикалық әдістер]] 3661920 wikitext text/x-wiki [[Санат:Деректерді талдау]] [[Санат:Статистикалық әдістер]] pwc1ljuq2i1kzesghbn0gcqmco3yt71 14 787378 3661921 2026-09-27T08:52:58Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Ғылым эпистемологиясы]] [[Санат:Философиялық әдіснамалар]] [[Санат:Бейформал логика]] [[Санат:Пайымдау]] 3661921 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ғылым эпистемологиясы]] [[Санат:Философиялық әдіснамалар]] [[Санат:Бейформал логика]] [[Санат:Пайымдау]] 8y96ezk6j87p46ytzyobeoxndapucwc 14 787379 3661923 2026-09-27T08:54:56Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Логика]] [[Санат:Философиялық логика]] 3661923 wikitext text/x-wiki [[Санат:Логика]] [[Санат:Философиялық логика]] 2wqlnly6m0mmsbj6fnhca9n1c7x1zil 14 787380 3661925 2026-09-27T08:56:31Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Логика]] [[Санат:Таным]] [[Санат:Білім көздері]] [[Санат:Адам іс-әрекеті]] 3661925 wikitext text/x-wiki [[Санат:Логика]] [[Санат:Таным]] [[Санат:Білім көздері]] [[Санат:Адам іс-әрекеті]] mr9nqb86tl3rqm5hl6elcss25ii6kj3 14 787381 3661927 2026-09-27T08:57:51Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Сана философиясы]] [[Санат:Әлеуметтік ғылымдар философиясы]] [[Санат:Психология]] 3661927 wikitext text/x-wiki [[Санат:Сана философиясы]] [[Санат:Әлеуметтік ғылымдар философиясы]] [[Санат:Психология]] 6mu099utz91hss4c02uz174dwysi1vs 14 787382 3661930 2026-09-27T08:59:46Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Басқару түрлері]] [[Санат:Еңбекті қорғау]] [[Санат:Қоғамдық қауіпсіздік]] [[Санат:Тәуекелдерді басқару]] 3661930 wikitext text/x-wiki [[Санат:Басқару түрлері]] [[Санат:Еңбекті қорғау]] [[Санат:Қоғамдық қауіпсіздік]] [[Санат:Тәуекелдерді басқару]] 09sjycdin3ohekwri9k7qx47o09tmoj 14 787383 3661932 2026-09-27T09:01:06Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Тәуекел]] [[Санат:Басқару түрлері]] [[Санат:Жобаларды басқару]] 3661932 wikitext text/x-wiki [[Санат:Тәуекел]] [[Санат:Басқару түрлері]] [[Санат:Жобаларды басқару]] szjwmusy3d2r8ny7wrcze2xc4jhcvfr 14 787384 3661934 2026-09-27T09:02:30Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Жобалар]] [[Санат:Бизнесті басқару]] 3661934 wikitext text/x-wiki [[Санат:Жобалар]] [[Санат:Бизнесті басқару]] 8k07p0aot4uno4jpgnfuji3jx1odfq5 14 787385 3661935 2026-09-27T09:03:39Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Ынтымақтастық]] [[Санат:Жоспарлау]] 3661935 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ынтымақтастық]] [[Санат:Жоспарлау]] cdlmel6gu2a16f341wnqm87k7uksp4x 14 787386 3661936 2026-09-27T09:04:28Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Басқару түрлері]] [[Санат:Бизнес]] 3661936 wikitext text/x-wiki [[Санат:Басқару түрлері]] [[Санат:Бизнес]] gfq54edgl6b0gojrbgrdw826wc1ot5q 14 787387 3661937 2026-09-27T09:05:47Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Білім]] [[Санат:Әлеуметтану бөлімдері]] 3661937 wikitext text/x-wiki [[Санат:Білім]] [[Санат:Әлеуметтану бөлімдері]] ml21bg0h1di9wn6ngrxloosakenpy5d 14 787388 3661938 2026-09-27T09:08:35Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Волонтерлік ұйымдар]] [[Санат:Қайырымдылық ұйымдары]] [[Санат:Жеке көмек бағдарламалары]] 3661938 wikitext text/x-wiki [[Санат:Волонтерлік ұйымдар]] [[Санат:Қайырымдылық ұйымдары]] [[Санат:Жеке көмек бағдарламалары]] e1s2snpec8vb0rzcpbdtw871aa9ppru 3662004 3661938 2026-09-27T11:18:31Z 1nter pares 146705 /* */ 3662004 wikitext text/x-wiki [[Санат:Волонтерлік ұйымдар]] [[Санат:Қайырымдылық ұйымдары]] [[Санат:Мемлекеттік емес гуманитарлық көмек бағдарламалары]] n0zrlosplc36n4ds03udmoehqy9x9om 3 787389 3661941 2026-09-27T09:22:28Z S.Marchenko 170485 S.Marchenko [[Қатысушы талқылауы:The Baby Will]] бетін [[Қатысушы талқылауы:BabyWill]] бетіне жылжытты: Automatically moved page while renaming the user "[[Special:CentralAuth/The Baby Will|The Baby Will]]" to "[[Special:CentralAuth/BabyWill|BabyWill]]" 3661941 wikitext text/x-wiki #АЙДАУ [[Қатысушы талқылауы:BabyWill]] 0kvakiivdmafcov2ghy631vbk2ykdun 14 787390 3661942 2026-09-27T09:51:50Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қоғамдық ұйымдар]] [[Санат:Еріктілік]] 3661942 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қоғамдық ұйымдар]] [[Санат:Еріктілік]] 7rtnaw410gs6lux58yfrcg5cqpukedv 14 787391 3661943 2026-09-27T09:54:28Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Түрі бойынша активизм]] [[Санат:Азаматтық қоғам]] [[Санат:Ақы төленбейтін еңбек]] 3661943 wikitext text/x-wiki [[Санат:Түрі бойынша активизм]] [[Санат:Азаматтық қоғам]] [[Санат:Ақы төленбейтін еңбек]] s1j1m627zu1byex3wwvt6cdjlqys3b1 14 787392 3661944 2026-09-27T09:56:15Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Жұмыс]] [[Санат:Төлемдер]] 3661944 wikitext text/x-wiki [[Санат:Жұмыс]] [[Санат:Төлемдер]] qq59gmdy0oojy4nvw5da6srfeu3w7tz 14 787393 3661946 2026-09-27T10:03:16Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қайырымдылыққа қаражат жинау]] [[Санат:Әлеуметтік экономика]] [[Санат:Түрі бойынша коммерциялық емес ұйымдар]] [[Санат:Мемлекеттік емес гуманитарлық көмек бағдарламалары]] 3661946 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қайырымдылыққа қаражат жинау]] [[Санат:Әлеуметтік экономика]] [[Санат:Түрі бойынша коммерциялық емес ұйымдар]] [[Санат:Мемлекеттік емес гуманитарлық көмек бағдарламалары]] jtjvs86xyqdxza80dhg8ht0cxtxr5f7 3661951 3661946 2026-09-27T10:07:49Z 1nter pares 146705 /* */ 3661951 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қайырымдылық фандрайзерлері]] [[Санат:Әлеуметтік экономика]] [[Санат:Түрі бойынша коммерциялық емес ұйымдар]] [[Санат:Мемлекеттік емес гуманитарлық көмек бағдарламалары]] 9ihetizacnrg4goe2z3lagcc6n7ymzp 14 787394 3661952 2026-09-27T10:08:06Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қайырымдылық фандрайзингі]] 3661952 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қайырымдылық фандрайзингі]] evinsxlk520wu101qlqgbn0yx4j9t5h 14 787395 3661954 2026-09-27T10:09:34Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қайырымдылық қызмет]] [[Санат:Фандрайзинг]] 3661954 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қайырымдылық қызмет]] [[Санат:Фандрайзинг]] s7oexev968ubx76sdgt4u321hifvf33 14 787396 3661955 2026-09-27T10:11:17Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қайырымдылық]] [[Санат:Қорларды басқару]] 3661955 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қайырымдылық]] [[Санат:Қорларды басқару]] gou6ebtpmaqhnrm5q2jjw21zcurvlue 14 787397 3661956 2026-09-27T10:12:15Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Тақырыбы бойынша қаржы]] [[Санат:Капиталды басқару]] 3661956 wikitext text/x-wiki [[Санат:Тақырыбы бойынша қаржы]] [[Санат:Капиталды басқару]] 9wih63kknf57ifsuls4icbosazubpax 14 787398 3661957 2026-09-27T10:13:35Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Коммерциялық емес ұйымдар]] [[Санат:Түрлер бойынша ұйымдар]] 3661957 wikitext text/x-wiki [[Санат:Коммерциялық емес ұйымдар]] [[Санат:Түрлер бойынша ұйымдар]] erxk4cvqx82anvwpt5unb5pqgd3bo62 14 787399 3661959 2026-09-27T10:16:19Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Альтруизм]] [[Санат:Қайырымдылық қызмет]] [[Санат:Сыйға тарту]] [[Санат:Гуманитарлық көмек]] [[Санат:Қайырымдылық]] 3661959 wikitext text/x-wiki [[Санат:Альтруизм]] [[Санат:Қайырымдылық қызмет]] [[Санат:Сыйға тарту]] [[Санат:Гуманитарлық көмек]] [[Санат:Қайырымдылық]] hbkvfqioksoer6w3ufbkdh3m07ytt6a 14 787400 3661961 2026-09-27T10:21:01Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қайырымдылық]] [[Санат:Ізгілік]] [[Санат:Қарапайым өмір салты]] 3661961 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қайырымдылық]] [[Санат:Ізгілік]] [[Санат:Қарапайым өмір салты]] g3j10910nkg2imi0f3my8sq9o8fd7s7 14 787401 3661965 2026-09-27T10:24:08Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қоғамдық қозғалыстар]] [[Санат:Саналы өмір салты]] [[Санат:Антитұтынушылық]] [[Санат:Өмір салттары]] [[Санат:Ауыл мәдениеті]] 3661965 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қоғамдық қозғалыстар]] [[Санат:Саналы өмір салты]] [[Санат:Антитұтынушылық]] [[Санат:Өмір салттары]] [[Санат:Ауыл мәдениеті]] 3r9630pmqbagdpy49tbm6cesej5ryb1 14 787402 3661967 2026-09-27T10:26:42Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Өмір салттары]] [[Санат:Қоғамдық қозғалыстар]] [[Санат:Субмәдениеттер]] 3661967 wikitext text/x-wiki [[Санат:Өмір салттары]] [[Санат:Қоғамдық қозғалыстар]] [[Санат:Субмәдениеттер]] rat1zxt21sz3w00rf90k6q6u60ks2bb 14 787403 3661968 2026-09-27T10:27:34Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Тұрмыс]] 3661968 wikitext text/x-wiki [[Санат:Тұрмыс]] hduttskqv1ik35x4uo1oh2mq8jff8hu 14 787404 3661970 2026-09-27T10:29:28Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Мәдениеттер]] [[Санат:Қоғамдағы ауыл шаруашылығы]] [[Санат:Ауыл қоғамы]] 3661970 wikitext text/x-wiki [[Санат:Мәдениеттер]] [[Санат:Қоғамдағы ауыл шаруашылығы]] [[Санат:Ауыл қоғамы]] t9vr1hyzga9gsa7oosumbku5eaer1ei 14 787405 3661972 2026-09-27T10:30:32Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Ауыл шаруашылығы]] [[Санат:Қоғам]] 3661972 wikitext text/x-wiki [[Санат:Ауыл шаруашылығы]] [[Санат:Қоғам]] 48flf6nwjrt2ylomf2kx4no6ld6temo 14 787406 3661973 2026-09-27T10:32:41Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Адамдардың мекен ету ортасы]] [[Санат:Қоғам]] 3661973 wikitext text/x-wiki [[Санат:Адамдардың мекен ету ортасы]] [[Санат:Қоғам]] lyp8pc3vzohf0zk01dxfsxjgcl4o06n 14 787407 3661975 2026-09-27T10:36:25Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Мекен ету орталары]] [[Санат:Адам]] 3661975 wikitext text/x-wiki [[Санат:Мекен ету орталары]] [[Санат:Адам]] 2jsuxdzbcjk20kggvb4nerq3dmufg8x 14 787408 3661976 2026-09-27T10:39:05Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Жүйелік экология]] [[Санат:Мекен ету ортасы]] [[Санат:Қоршаған орталар]] 3661976 wikitext text/x-wiki [[Санат:Жүйелік экология]] [[Санат:Мекен ету ортасы]] [[Санат:Қоршаған орталар]] tqdn74qmd6w2dd62iq2gpv6ima1udq3 14 787409 3661977 2026-09-27T10:41:45Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Экологиялық әлеуметтік ғылымдар]] [[Санат:Экология салалары]] [[Санат:Жүйелік биология]] 3661977 wikitext text/x-wiki [[Санат:Экологиялық әлеуметтік ғылымдар]] [[Санат:Экология салалары]] [[Санат:Жүйелік биология]] 4wy4itc79q5s5jlz3ag9olvfcjumtty 14 787410 3661979 2026-09-27T10:43:51Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қоршаған орта және қоғам]] [[Санат:Қоршаған орта туралы ғылым]] [[Санат:Қоғамдық ғылымдар]] 3661979 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қоршаған орта және қоғам]] [[Санат:Қоршаған орта туралы ғылым]] [[Санат:Қоғамдық ғылымдар]] 4jgj3rrmf1ltm9eiyvhmgjb4qxkeiz5 14 787411 3661980 2026-09-27T10:45:35Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Табиғи орта]] [[Санат:Тақырыптары бойынша қоғам]] 3661980 wikitext text/x-wiki [[Санат:Табиғи орта]] [[Санат:Тақырыптары бойынша қоғам]] 6y214l5xc2n69ojmgzxkviki0guljqe 14 787412 3661982 2026-09-27T10:46:30Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Жер]] [[Санат:Жаратылыстану ғылымдары]] 3661982 wikitext text/x-wiki [[Санат:Жер]] [[Санат:Жаратылыстану ғылымдары]] gi5r4kff4xqoc0rz2vvm8nfbmr8fxeq 14 787413 3661984 2026-09-27T10:49:01Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Жер туралы ғылымдар]] [[Санат:Қоршаған орта зерттеулері]] 3661984 wikitext text/x-wiki [[Санат:Жер туралы ғылымдар]] [[Санат:Қоршаған орта зерттеулері]] 3xnfngm52zeqgx48dww59swuw03slxd 14 787414 3661985 2026-09-27T10:50:36Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Қоршаған орта және қоғам]] [[Санат:Физикалық география]] [[Санат:Табиғи орта]] 3661985 wikitext text/x-wiki [[Санат:Қоршаған орта және қоғам]] [[Санат:Физикалық география]] [[Санат:Табиғи орта]] 03nj7yh6zn7zhrat2un6wcdon5snza3 14 787415 3661986 2026-09-27T10:53:16Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Экология]] [[Санат:Ғылым бөлімдері]] 3661986 wikitext text/x-wiki [[Санат:Экология]] [[Санат:Ғылым бөлімдері]] q46pz28kcy2gttfhrgn0aq60svys211 14 787416 3661988 2026-09-27T10:55:27Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Биология бөлімшелері]] [[Санат:Жүйелік ғылым]] 3661988 wikitext text/x-wiki [[Санат:Биология бөлімшелері]] [[Санат:Жүйелік ғылым]] achcmsnrg9cccqosqe54mrw4uhnm4f8 3661989 3661988 2026-09-27T10:57:44Z 1nter pares 146705 /* */ 3661989 wikitext text/x-wiki [[Санат:Биология бөлімшелері]] [[Санат:Жүйетану]] b4dhvww0h97gdz6tija4yc9oveqw2kv 14 787417 3661990 2026-09-27T10:58:39Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Жүйелер]] [[Санат:Қолданбалы ғылымдар]] [[Санат:Формалды ғылымдар]] 3661990 wikitext text/x-wiki [[Санат:Жүйелер]] [[Санат:Қолданбалы ғылымдар]] [[Санат:Формалды ғылымдар]] lbtz7zyghbnpx84p9bdlawbu57ec1dm 14 787418 3661993 2026-09-27T11:01:59Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Табиғи орта]] [[Санат:Биогеография]] [[Санат:Табиғатты қорғау биологиясы]] 3661993 wikitext text/x-wiki [[Санат:Табиғи орта]] [[Санат:Биогеография]] [[Санат:Табиғатты қорғау биологиясы]] ltzsdlpa71eluhz8mp3dnru4f1ghrif 14 787419 3661994 2026-09-27T11:04:00Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Биология бөлімшелері]] [[Санат:Қоршаған ортаны қорғау]] 3661994 wikitext text/x-wiki [[Санат:Биология бөлімшелері]] [[Санат:Қоршаған ортаны қорғау]] nuy6j3f5ns1dwd5qwykffqds5gmwppu 3661997 3661994 2026-09-27T11:08:45Z 1nter pares 146705 /* */ 3661997 wikitext text/x-wiki [[Санат:Биология бөлімшелері]] [[Санат:Қоршаған ортаны сақтау]] hswd0irnlabp4heaix0okn4zam3aail 0 787420 3661996 2026-09-27T11:08:37Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: '''WTA рейтингі''' — 1975 жылдың қарашасында енгізілген [[Әйелдер теннис қауымдастығы]]ның (WTA) ресми рейтингі.<ref name="WTA rankings">{{cite web |url=http://www.wtatennis.com/rankings |title=WTA rankings |publisher=Women's Tennis Association}}</ref> Рейтингті есептейтін компьютер «Медуза» деп аталады.<ref>{{cite book |last=Collins |first=Bud |ur... 3661996 wikitext text/x-wiki '''WTA рейтингі''' — 1975 жылдың қарашасында енгізілген [[Әйелдер теннис қауымдастығы]]ның (WTA) ресми рейтингі.<ref name="WTA rankings">{{cite web |url=http://www.wtatennis.com/rankings |title=WTA rankings |publisher=Women's Tennis Association}}</ref> Рейтингті есептейтін компьютер «Медуза» деп аталады.<ref>{{cite book |last=Collins |first=Bud |url=https://archive.org/details/budcollinshistor0000coll/ |title=The Bud Collins History of Tennis |publisher=New Chapter Press |year=2010 |isbn=978-0942257700 |edition=2nd |location=New York |page=715 |author-link=Bud Collins |url-access=registration}}</ref> == Рейтингті есептеу әдісі == WTA рейтингі үздіксіз 52 апталық жиынтық жүйеге негізделген. Ойыншының орны жекелей сында ең көп дегенде 18 турнирдің (егер [[WTA Қорытынды турнирі]]не қатысса — 19), ал жұптық сында 12 турнирдің нәтижелері бойынша анықталады. Ұпайлар ойыншының турнирде қаншалықты алға жылжығанына қарай беріледі. Рейтингті есептеудің негізі — осы 52 апталық кезең ішінде ең көп ұпай әкелген турнирлер. Жекелей сында бұл тізімге мына турнирлер міндетті түрде кіруі тиіс:<ref>{{cite web|url=https://www.itftennis.com/media/11823/2024-wta-rankings-rules.pdf|title=2024 WTA Rankings Rules}}</ref> * төрт [[Үлкен дулыға турнирлері (теннис)|Үлкен дулыға]] турнирі * алты WTA 1000 Mandatory біріктірілген / шартты түрде біріктірілген турнирі * бір WTA 1000 Mandatory (тек WTA) турнирі * барлық WTA 1000, WTA 500, WTA 250, және WTA 125 турнирлері мен ITF W15+ жарыстары арасынан алынған үздік жеті нәтиже * егер ойыншы қатысқан болса, қосымша бонус ретінде [[WTA Қорытынды турнирі]] Жұптық сында барлық турнир деңгейлері бойынша ең жақсы 12 турнирдің нәтижесі қолданылады. Жекелей сындан айырмашылығы, мұнда белгілі бір турнир деңгейіне қойылатын талаптар жоқ және WTA Қорытынды турнирі бонус ретінде есептелмейді, керісінше, егер қатысқан болса, жалпы 12 турнирдің бірі ретінде қарастырылады. 2016 жылға дейін WTA [[Олимпиада ойындарындағы теннис|Жазғы Олимпиада]] ойындарына қатысқан тек жекелей сындағы ойыншыларға да рейтинг ұпайларын беріп келді. Алайда бұл тәжірибе кейіннен тоқтатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/05/30/sports/tennis/points-and-prize-money-mean-more-to-olympic-tennis-holdouts.html|title=Points and Prize Money Mean More to Olympic Tennis Holdouts|work=[[The New York Times]]|date=30 May 2016|last1=Rothenberg|first1=Ben}}</ref> WTA рейтингіне ену үшін ойыншылар ең болмағанда үш турнирде рейтинг ұпайларын жинауы тиіс, немесе бір немесе бірнеше турнирде кемінде 10 жекелей немесе 10 жұптық рейтинг ұпайына ие болуы қажет. 2024 жылғы турнирлер үшін ұпайлардың бөлінуі төменде көрсетілген. 2023 жылы және одан бұрын жиналған ұпайлар өзгеше болды және 2013 жылғы ұпайларды қоспағанда, 52 апта өткен соң мерзімі аяқталғанға дейін өз мәнін сақтап қалды. == Тағы қараңыз == * [[ATP рейтингі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:WTA рейтингі]] [[Санат:Әйелдер теннис қауымдастығы]] j4r2s1xr9mtsn5rcig1iai60o0s5ox6 3662005 3661996 2026-09-27T11:18:50Z Marksscheider 183882 3662005 wikitext text/x-wiki '''WTA рейтингі''' — 1975 жылдың қарашасында енгізілген [[Әйелдер теннис қауымдастығы]]ның (WTA) ресми рейтингі.<ref name="WTA rankings">{{cite web |url=http://www.wtatennis.com/rankings |title=WTA rankings |publisher=Women's Tennis Association}}</ref> Рейтингті есептейтін компьютер «Медуза» деп аталады.<ref>{{cite book |last=Collins |first=Bud |url=https://archive.org/details/budcollinshistor0000coll/ |title=The Bud Collins History of Tennis |publisher=New Chapter Press |year=2010 |isbn=978-0942257700 |edition=2nd |location=New York |page=715 |author-link=Bud Collins |url-access=registration}}</ref> == Рейтингті есептеу әдісі == WTA рейтингі үздіксіз 52 апталық жиынтық жүйеге негізделген. Ойыншының орны жекелей сында ең көп дегенде 18 турнирдің (егер [[WTA Қорытынды турнирі]]не қатысса — 19), ал жұптық сында 12 турнирдің нәтижелері бойынша анықталады. Ұпайлар ойыншының турнирде қаншалықты алға жылжығанына қарай беріледі. Рейтингті есептеудің негізі — осы 52 апталық кезең ішінде ең көп ұпай әкелген турнирлер. Жекелей сында бұл тізімге мына турнирлер міндетті түрде кіруі тиіс:<ref>{{cite web|url=https://www.itftennis.com/media/11823/2024-wta-rankings-rules.pdf|title=2024 WTA Rankings Rules}}</ref> * төрт [[Үлкен дулыға турнирлері (теннис)|Үлкен дулыға]] турнирі * алты WTA 1000 Mandatory біріктірілген / шартты түрде біріктірілген турнирі * бір WTA 1000 Mandatory (тек WTA) турнирі * барлық WTA 1000, WTA 500, WTA 250, және WTA 125 турнирлері мен ITF W15+ жарыстары арасынан алынған үздік жеті нәтиже * егер ойыншы қатысқан болса, қосымша бонус ретінде [[WTA Қорытынды турнирі]] Жұптық сында барлық турнир деңгейлері бойынша ең жақсы 12 турнирдің нәтижесі қолданылады. Жекелей сындан айырмашылығы, мұнда белгілі бір турнир деңгейіне қойылатын талаптар жоқ және WTA Қорытынды турнирі бонус ретінде есептелмейді, керісінше, егер қатысқан болса, жалпы 12 турнирдің бірі ретінде қарастырылады. 2016 жылға дейін WTA [[Олимпиада ойындарындағы теннис|Жазғы Олимпиада]] ойындарына қатысқан тек жекелей сындағы ойыншыларға да рейтинг ұпайларын беріп келді. Алайда бұл тәжірибе кейіннен тоқтатылды.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2016/05/30/sports/tennis/points-and-prize-money-mean-more-to-olympic-tennis-holdouts.html|title=Points and Prize Money Mean More to Olympic Tennis Holdouts|work=[[The New York Times]]|date=30 May 2016|last1=Rothenberg|first1=Ben}}</ref> WTA рейтингіне ену үшін ойыншылар ең болмағанда үш турнирде рейтинг ұпайларын жинауы тиіс, немесе бір немесе бірнеше турнирде кемінде 10 жекелей немесе 10 жұптық рейтинг ұпайына ие болуы қажет. 2024 жылғы турнирлер үшін ұпайлардың бөлінуі төменде көрсетілген. 2023 жылы және одан бұрын жиналған ұпайлар өзгеше болды және 2013 жылғы ұпайларды қоспағанда, 52 апта өткен соң мерзімі аяқталғанға дейін өз мәнін сақтап қалды. === Ұпайлар кестесі === {|class="wikitable" |-align=center | style="background:#efefef;"|Санат|| style="width:40px; background:lime;"|'''{{tooltip|W|Турнир жеңімпазы}}'''|| style="width:40px; background:thistle;"|{{tooltip|F|Финалист}}|| style="width:40px; background:#ff0;"|{{tooltip|SF|Жартылай финалист}}|| style="width:40px; background:#ffebcd;"|{{tooltip|QF|Ширек финалист}}|| style="width:40px; background:#afeeee;"|{{tooltip|R16|1/8 финал}}|| style="width:40px; background:#afeeee;"|{{tooltip|R32|1/16 финал}}|| style="width:40px; background:#afeeee;"|{{tooltip|R64|1/32 финал}}|| style="width:40px; background:#afeeee;"|{{tooltip|R128|1/64 финал}}|| style="width:40px; background:#f0f8ff;"|{{tooltip|Q|Негізгі торға іліккендер}}|| style="width:40px; background:#f0f8ff;"|{{tooltip|Q3|Іріктеудің 3-ші раунды}}|| style="width:40px; background:#f0f8ff;"|{{tooltip|Q2|Іріктеудің 2-ші раунды}}|| style="width:40px; background:#f0f8ff;"|{{tooltip|Q1|Іріктеудің 1-ші раунды}} |-style="text-align:center; background:#F3E6D7;" |Үлкен дулыға (128S, 128Q)||2000||1300||780||430||240||130||70||10||40||30||20||2 |-style="text-align:center; background:#F3E6D7;" |Үлкен дулыға (64D)||2000||1300||780||430||240||130||10||||40|||||| |-style="text-align:center; background:#ffc;" |WTA Қорытынды турнирі (S)||1500*||1000*||600*||colspan="9" style="text-align:center|(+топтық кезеңдегі әрбір жеңіс үшін 200) |-style="text-align:center; background:#ffc;" |WTA Қорытынды турнирі (D)||1500*||1000*||600*||colspan="9" style="text-align:center|(+топтық кезеңдегі әрбір жеңіс үшін 200) |-style="text-align:center; background:#d8cef6;" |WTA 1000 (96S, 48Q)||1000||650||390||215||120||65||35||10||30||||20||2 |-style="text-align:center; background:#d8cef6;" |WTA 1000 (56S, 32Q)||1000||650||390||215||120||65||10||||30||||20||2 |-style="text-align:center; background:#d8cef6;" |WTA 1000 (32/28D)||1000||650||390||215||120||10|||||||||||| |-style="text-align:center; background:#D4F1C5;" |WTA 500 (48S, 24Q)||500||325||195||108||60||32||1||||25||||13||1 |-style="text-align:center; background:#D4F1C5;" |WTA 500 (30/28S, 24/16Q)||500||325||195||108||60||1||||||25||18||13||1 |-style="text-align:center; background:#D4F1C5;" |WTA 500 (24D)||500||325||195||108||60||1|||||||||||| |-style="text-align:center; background:#D4F1C5;" |WTA 500 (16D)||500||325||195||108||1|||||||||||||| |-style="text-align:center; background:#fff;" |WTA 250 (32S, 24/16Q)||250||163||98||54||30||1||||||18||||12||1 |-style="text-align:center; background:#fff;" |WTA 250 (16D)||250||163||98||54||1|||||||||||||| |-style="text-align:center; background:#D0D7B2;" |WTA 125 (32S, 16Q)||125||81||49||27||15||1||||||6||||4||1 |-style="text-align:center; background:#D0D7B2;" |WTA 125 (32S, 8Q)||125||81||49||27||15||1||||||6||||||1 |-style="text-align:center; background:#D0D7B2;" |WTA 125 (16D)||125||81||49||27||1|||||||||||||| |-style="text-align:center; background:#D0D7B2;" |WTA 125 (8D)||125||81||49||1|||||||||||||||| |-style="text-align:center;" |W100 (48S, 32/24Q)||100||65||39||21||12||7||1||||5||||3|| |-style="text-align:center;" |W100 (32S, 32Q)||100||65||39||21||12||1||||||5||||3|| |-style="text-align:center;" |W100 (16D)||100||65||39||21||1|||||||||||||| |-style="text-align:center;" |W75 (48S, 32/24Q)||75||49||29||16||9||5||1||||3||||2|| |-style="text-align:center;" |W75 (32S, 32Q)||75||49||29||16||9||1||||||3||||2|| |-style="text-align:center;" |W75 (16D)||75||49||29||16||1|||||||||||||| |-style="text-align:center;" |W50 (48S, 32/24Q)||50||33||20||11||6||3||1||||2||||1|| |-style="text-align:center;" |W50 (32S, 32Q)||50||33||20||11||6||1||||||2||||1|| |-style="text-align:center;" |W50 (16D)||50||33||20||11||1|||||||||||||| |-style="text-align:center;" |W35 (48S, 32/24Q)||35||23||14||8||4||2||1||||1|||||| |-style="text-align:center;" |W35 (32S, 64/48/32/24Q)||35||23||14||8||4||1||||||1|||||| |-style="text-align:center;" |W35 (16D)||35||23||14||8||1|||||||||||||| |-style="text-align:center;" |W15 (32S, 64/48/32/24Q)||15||10||6||3||1|||||||||||||| |-style="text-align:center;" |W15 (16D)||15||10||6||3|||||||||||||||| |} S = жекелей сындағы ойыншылар, D = жұптық жұптар, Q = іріктеу турнирінің қатысушылары.<br /> <nowiki>*</nowiki> Топтық кезеңде матчтардың барлығында жеңіске жеткен жағдайда беріледі. == Тағы қараңыз == * [[WTA рейтингі бойынша әлемнің бірінші ракеткаларының тізімі]] * [[ATP рейтингі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:WTA рейтингі]] [[Санат:Әйелдер теннис қауымдастығы]] [[Санат:Спорттық рейтингтер]] g3qy5n7gzcp1zcadd3ceblhzdnp8z2y 14 787421 3661998 2026-09-27T11:09:31Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Табиғатты қорғау]] [[Санат:Қоршаған ортаны қорғау]] [[Санат:Тұрақты даму]] 3661998 wikitext text/x-wiki [[Санат:Табиғатты қорғау]] [[Санат:Қоршаған ортаны қорғау]] [[Санат:Тұрақты даму]] n0jdes6yzpkdw40aprxvxc3mherbrpy 14 787422 3661999 2026-09-27T11:10:43Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Табиғи орта]] [[Санат:Адам іс-әрекеті]] 3661999 wikitext text/x-wiki [[Санат:Табиғи орта]] [[Санат:Адам іс-әрекеті]] glcuqp1usaxr0jf8vcoheyycjfug2de 14 787423 3662001 2026-09-27T11:11:49Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Экономикалық даму]] [[Санат:Қоршаған орта тұрақтылығы]] 3662001 wikitext text/x-wiki [[Санат:Экономикалық даму]] [[Санат:Қоршаған орта тұрақтылығы]] lluhd5d6tsdy7zhwuj7b4vhzdbm6pwv 14 787424 3662002 2026-09-27T11:14:51Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Орналасқан жері бойынша қоршаған орта]] [[Санат:Физикалық география]] [[Санат:Жерлер]] 3662002 wikitext text/x-wiki [[Санат:Орналасқан жері бойынша қоршаған орта]] [[Санат:Физикалық география]] [[Санат:Жерлер]] hppx59fxiojmw771amzi8c5p4f90gub 14 787425 3662003 2026-09-27T11:15:51Z 1nter pares 146705 Жаңа бетте: [[Санат:Табиғи орта]] [[Санат:Географиялық орналасу бойынша санаттар]] 3662003 wikitext text/x-wiki [[Санат:Табиғи орта]] [[Санат:Географиялық орналасу бойынша санаттар]] 66s3eaf5vv0s87lsjmwbsz63ihmujf6 0 787426 3662006 2026-09-27T11:26:01Z Marksscheider 183882 Жаңа бетте: '''ATP рейтингі''' (бұрын '''Pepperstone ATP рейтингі''' деп аталған) — [[Кәсіби теннисшілер қауымдастығы]] (ATP) жекелей және жұптық сындағы барлық турнирлерге қатысуға іріктеу мен ойыншыларды себу үшін қолданатын еңбекақыға (нәтижеге) негізделген әдіс.<ref name="ATP rulebook">{{cite web |... 3662006 wikitext text/x-wiki '''ATP рейтингі''' (бұрын '''Pepperstone ATP рейтингі''' деп аталған) — [[Кәсіби теннисшілер қауымдастығы]] (ATP) жекелей және жұптық сындағы барлық турнирлерге қатысуға іріктеу мен ойыншыларды себу үшін қолданатын еңбекақыға (нәтижеге) негізделген әдіс.<ref name="ATP rulebook">{{cite web |url=http://www.atpworldtour.com/-/media/files/rulebook/2017/2017-atp-rulebook_chapter-ix_31jan17.pdf |title=ATP World Tour – Rulebook, Chapter IX, ATP Rankings |access-date=2017-05-10 |archive-date=2017-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170725024455/http://www.atpworldtour.com/-/media/files/rulebook/2017/2017-atp-rulebook_chapter-ix_31jan17.pdf |url-status=live }}</ref> Жекелей сындағы алғашқы рейтингтер 1973 жылдың 23 тамызында жарияланса, жұптық сындағы ойыншылар алғаш рет 1976 жылдың 1 наурызында рейтингке ие болды. Рейтинг ұпайлары турнирдің жеткен сатысына және мәртебесіне қарай беріледі, бұл ретте ең көп ұпайды төрт Үлкен дулыға турнирі береді. Рейтинг әр дүйсенбі сайын жаңартылып отырады, ал ұпайлар берілген уақытынан кейін 52 апта өткен соң жойылады (бұған ұпайлары келесі жылдың соңғы ATP Tour жарысынан кейінгі дүйсенбіде алынып тасталатын [[ATP Қорытынды турнирі]] кірмейді). == Тағы қараңыз == * [[ATP рейтингі бойынша әлемнің бірінші ракеткаларының тізімі]] * [[WTA рейтингі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:ATP рейтингі]] [[Санат:Кәсіби теннисшілер қауымдастығы]] [[Санат:Спорттық рейтингтер]] f8vh7z69fkmk7jqmkwywp2pzivwefyk 3662010 3662006 2026-09-27T11:41:14Z Marksscheider 183882 3662010 wikitext text/x-wiki '''ATP рейтингі''' (бұрын '''Pepperstone ATP рейтингі''' деп аталған) — [[Кәсіби теннисшілер қауымдастығы]] (ATP) жекелей және жұптық сындағы барлық турнирлерге қатысуға іріктеу мен ойыншыларды себу үшін қолданатын еңбекақыға (нәтижеге) негізделген әдіс.<ref name="ATP rulebook">{{cite web |url=http://www.atpworldtour.com/-/media/files/rulebook/2017/2017-atp-rulebook_chapter-ix_31jan17.pdf |title=ATP World Tour – Rulebook, Chapter IX, ATP Rankings |access-date=2017-05-10 |archive-date=2017-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170725024455/http://www.atpworldtour.com/-/media/files/rulebook/2017/2017-atp-rulebook_chapter-ix_31jan17.pdf |url-status=live }}</ref> Жекелей сындағы алғашқы рейтингтер 1973 жылдың 23 тамызында жарияланса, жұптық сындағы ойыншылар алғаш рет 1976 жылдың 1 наурызында рейтингке ие болды. Рейтинг ұпайлары турнирдің жеткен сатысына және мәртебесіне қарай беріледі, бұл ретте ең көп ұпайды төрт Үлкен дулыға турнирі береді. Рейтинг әр дүйсенбі сайын жаңартылып отырады, ал ұпайлар берілген уақытынан кейін 52 апта өткен соң жойылады (бұған ұпайлары келесі жылдың соңғы ATP Tour жарысынан кейінгі дүйсенбіде алынып тасталатын [[ATP Қорытынды турнирі]] кірмейді). == Рейтингті есептеу әдісі == ATP рейтингі енгізілгеннен бері ойыншының рейтингтік ұпайларын есептеу әдісі бірнеше рет өзгерді.<ref>{{cite web|author1=Douglas Robson|title=Happy 40th birthday, ATP computer rankings|url=https://www.usatoday.com/story/sports/tennis/2013/08/19/atp-computer-rankings-turn-40/2674637/|work=USA Today|date=22 August 2013|access-date=3 November 2017|archive-date=9 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180709073201/https://www.usatoday.com/story/sports/tennis/2013/08/19/atp-computer-rankings-turn-40/2674637/|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|author1=Simon Cambers |title=40 years on, how have the ATP World Rankings developed? |url=http://www.wimbledon.com/en_GB/news/articles/2013-02-15/201302151360936685683.html |website=www.wimbledon.com |publisher=[[All England Lawn Tennis and Croquet Club|AELTC]] |date=15 February 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141231175147/http://www.wimbledon.com/en_GB/news/articles/2013-02-15/201302151360936685683.html |archive-date=2014-12-31 }}</ref> Ұпайлар жүйесіне енгізілген соңғы ірі өзгеріс 2009 жылы болды. {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align: center" | style="background:#efefef;"|Турнир санаттары | style="width:70px; background:lime;"|'''{{Abbr|W|Турнир жеңімпазы}}'''|| style="width:70px; background:thistle;"|{{Abbr|F|Финалист}}|| style="width:60px; background:#ff0;"|{{Abbr|SF|Жартылай финалист}}|| style="width:50px; background:#ffebcd;"|{{Abbr|QF|Ширек финалист}}|| style="width:50px; background:#afeeee;"|{{Abbr|R16|1/8 финал}}|| style="width:50px; background:#afeeee;"|{{Abbr|R32|1/16 финал}}|| style="width:50px; background:#afeeee;"|{{Abbr|R64|1/32 финал}}|| style="width:50px; background:#afeeee;"|{{Abbr|R128|1/64 финал}}|| style="width:50px; background:#f0f8ff;"|{{Abbr|Q|Негізгі торға іліккендер}}|| style="width:50px; background:#f0f8ff;"|{{Abbr|Q3|Іріктеудің үшінші раунды}}|| style="width:50px; background:#f0f8ff;"|{{Abbr|Q2|Іріктеудің екінші раунды}}|| style="width:50px; background:#f0f8ff;"|{{Abbr|Q1|Іріктеудің бірінші раунды}} |- | colspan="13" style="text-align: left;" |'''[[ATP Туры]]''' |-style="background-color:#f3e6d7;" ! scope=row|[[Үлкен дулыға (теннис)|Үлкен дулыға]] | 2000 || 1300 || 800 || 400 || 200 || 100 || 50 || 10 || 30 || 16 || 8 || |-style="background-color:#ffc;" ! scope=row|[[ATP Қорытынды турнирі]] | +900<br>{{small|(макс. 1500)}} || +400<br>{{small|(макс. 1000)}} || colspan="10"| топтық кезеңдегі әрбір жеңіс үшін 200<br>{{small|(макс. 600)}} |-style="background-color:#e9e9e9;" ! scope=row|[[ATP Masters 1000|ATP 1000]] ({{Abbr|96D|96 ойыншыдан тұратын тор}}) | rowspan=2| 1000 ||rowspan=2| 650 ||rowspan=2| 400 ||rowspan=2| 200 ||rowspan=2| 100 ||rowspan=2| 50 || 30 || 10 || 20 ||rowspan=2| || 10 ||rowspan=2| |-style="background-color:#e9e9e9;" ! scope=row|ATP 1000 ({{Abbr|56D|56 ойыншыдан тұратын тор}}) | 10 || || 30 || 16 |-style="background-color:#d4f1c5;" ! scope=row|[[ATP 500]] ({{Abbr|48D|48 ойыншыдан тұратын тор}}) | rowspan=2| 500 ||rowspan=2| 330 ||rowspan=2| 200 ||rowspan=2| 100 ||rowspan=2| 50 || 25 ||rowspan=2| ||rowspan=2| || 16 ||rowspan=2| || 8 ||rowspan=2| |-style="background-color:#d4f1c5;" ! scope=row|ATP 500 ({{Abbr|32D|32 ойыншыдан тұратын тор}}) | || 25 || 13 |- ! scope=row|[[ATP 250]] ({{Abbr|48D|48 ойыншыдан тұратын тор}}) | rowspan=2| 250 ||rowspan=2| 165 ||rowspan=2| 100 ||rowspan=2| 50 ||rowspan=2| 25 || 13 ||rowspan=2| ||rowspan=2| || 8 ||rowspan=2| || 4 ||rowspan=2| |- ! scope=row|ATP 250 ({{Abbr|32D|Ең көбі 32 ойыншыдан тұратын тор}}) | || 13 || 7 |- | colspan="13" style="text-align: left;" |'''[[ATP Challenger Tour]]''' |- ! scope=row|[[ATP Challenger Tour 175|Challenger 175]] | 175 || 90 || 50 || 25 || 13 ||rowspan=5| ||rowspan=5| ||rowspan=5| || 6 ||rowspan=5| ||rowspan=2| 3 ||rowspan=5| |- ! scope=row|[[ATP Challenger Tour 125|Challenger 125]] | 125 || 64 || 35 || 16 || 8 || 5 |- ! scope=row|Challenger 100 | 100 || 50 || 25 || 14 || 7 ||rowspan=2| 4 ||rowspan=2| 2 |- ! scope=row|Challenger 75 | 75 || 44 || 22 || 12 || 6 |- ! scope=row|Challenger 50 | 50 || 25 || 14 || 8 || 4 || 3 || 1 |- | colspan="13" style="text-align: left;" |'''[[ITF Men's World Tennis Tour]]''' |- ! scope=row| Futures M25 | 25 || 16 || 8 || 3 ||rowspan=2| 1 ||rowspan=2| ||rowspan=2| ||rowspan=2| ||rowspan=2| ||rowspan=2| ||rowspan=2| ||rowspan=2| |- ! scope=row| Futures M15 | 15 || 8 || 4 || 2 |} === Ұпайлардың бөлінуі (2004 жылдан бастап қазіргі уақытқа дейін) === * ATP 1000 сериясында бірінші раундта ойыннан босатылып, екінші раундтағы алғашқы матчында жеңілген ойыншылар бірінші раундта ұтылған болып есептеледі және бірінші раундтағы жеңіліс үшін берілетін ұпайды алады. Сол сияқты, ATP 500 және ATP 250 серияларында бірінші раундтан босатылғаннан кейін екінші раундта ұтылу 0 ұпайдың берілуне әкеп соғады.<ref>{{cite web |url=http://www.atpworldtour.com/-/media/files/rulebook/2017/2017-atp-rulebook_chapter-ix.pdf |title=ATP World Tour 2017 Rulebook |publisher=ATP World Tour |access-date=2017-10-11 |archive-date=2024-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240719103447/http://www.atpworldtour.com/-/media/files/rulebook/2017/2017-atp-rulebook_chapter-ix.pdf |url-status=live }}</ref> Сонымен қатар, іріктеу кезеңінен өткендер мен негізгі торға тікелей түскен ойыншылар өздері жеткен раундтар үшін жақша ішінде көрсетілген ұпайларды алады.<ref>{{cite web |url=http://www.atpworldtour.com/Rankings/Rankings-FAQ.aspx?#points |title=Tennis – ATP World Tour – Rankings FAQ |publisher=ATP World Tour |access-date=2012-07-25 |archive-date=2024-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240719103513/https://www.atptour.com/rankings/rankings-faq.aspx#points |url-status=live }}</ref> 2016 жылдан бастап [[Дэвис кубогы]] матчы үшін де,<ref>{{Cite news|url=http://www.atpworldtour.com/en/rankings/rankings-faq|title=Rankings {{!}} FAQ {{!}} ATP Tour {{!}} Tennis|newspaper=ATP World Tour|access-date=2016-11-28|archive-date=2016-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20161212215015/http://www.atpworldtour.com/en/rankings/rankings-faq|url-status=live}}</ref> [[Олимпиада ойындарындағы теннис|Жазғы Олимпиада ойындары]]ндағы теннис турнирі үшін де ұпайлар берілмейтін болды.<ref>{{Cite news|url=http://www.tennisworldusa.org/news/news/ATP_Tennis/27978/itf-confirms-no-atp-points-will-be-assigned-at-olympic-games-in-rio-2016/|title=ITF confirms no ATP points will be assigned at Olympic Games in Rio 2016|newspaper=Tennis World|access-date=2016-11-28}}</ref> Жаңа командалық жарыс — [[United Cup]] турнирі енгізілгеннен бері, оның қатысушылары ұтылған матчы үшін де ATP рейтинг ұпайларын алуға құқылы (бүкіл турнир үшін 500 ұпайға дейін).<ref>{{cite web|url=https://www.unitedcup.com/en/about/prize-money|title=Prize Money & Ranking Points|website=United Cup|access-date=21 December 2023}}</ref> 2024 жылдан бастап ұпайлар төмендегідей бөлінеді: {|class="wikitable nowrap" style=text-align:center; ! width=110 rowspan=2 | Раунд !! colspan=7 | Қарсыластың рейтингтегі орнына қарай берілетін ұпайлар |- ! width=85 | № 1–10 !! width=85 | № 11–20 !! width=85 | № 21–30 !! width=85 | № 31–50 !! width=85 | № 51–100 !! width=85 | № 101–250 !! width=85 | № 251+ |- | bgcolor=thistle align=left | Финал || 180 || 140 || 120 || 90 || 60 || 40 || 35 |- | bgcolor=yellow align=left | Жартылай финал || 130 || 105 || 90 || 60 || 40 || 35 || 25 |- | bgcolor=ffebcd align=left | Ширек финал || 80 || 65 || 55 || 40 || 35 || 25 || 20 |- | bgcolor=afeeee align=left | Топтық кезең || 55 || 45 || 40 || 35 || 25 || 20 || 15 |} === Ұпайлардың бөлінуі (2009–2023) === {|class=wikitable style=text-align:center;font-size:90% |- | style="background:#efefef;"|Санат|| style="width:70px; background:lime;"|'''W'''|| style="width:70px; background:thistle;"|F|| style="width:70px; background:#ff0;"|SF|| style="width:40px; background:#ffebcd;"|QF|| style="width:40px; background:#afeeee;"|R16|| style="width:40px; background:#afeeee;"|R32|| style="width:40px; background:#afeeee;"|R64|| style="width:40px; background:#afeeee;"|R128|| style="width:40px; background:#f0f8ff;"|Q|| style="width:40px; background:#f0f8ff;"|Q3|| style="width:40px; background:#f0f8ff;"|Q2|| style="width:40px; background:#f0f8ff;"|Q1 |- style="background:#f3e6d7; text-align:left;" |[[Үлкен дулыға (теннис)|Үлкен дулыға]] (128S)||rowspan=2|2000||rowspan=2|1200||rowspan=2|720||rowspan=2|360||rowspan=2|180||rowspan=2|90||45||10||rowspan=2|25||16||8||rowspan=2|0 |- style="background:#f3e6d7; text-align:left;" |[[Үлкен дулыға (теннис)|Үлкен дулыға]] (64D)||0||—||—||0 |- style="background:#ffc; text-align:left;" |[[ATP Қорытынды турнирі]] (8S/8D)||1500 <small>(макс.)</small> 1100 <small>(мин.)</small>||1000 <small>(макс.)</small> 600 <small>(мин.)</small>||600 <small>(макс.)</small> <br />200 <small>(мин.)</small>||colspan="9"|топтық кезеңдегі әрбір жеңіс үшін 200,<br /> жартылай финалдағы жеңіс үшін +400, финалдағы жеңіс үшін +500. |- style="background:#e9e9e9; text-align:left;" |[[ATP Tour Masters 1000]] (96S)||rowspan=3|1000||rowspan=3|600||rowspan=3|360||rowspan=3|180||rowspan=3|90||rowspan=2|45||25||10||16||rowspan=2|—||8||rowspan=2|0 |- style="background:#e9e9e9; text-align:left;" |[[ATP Tour Masters 1000]] (56S/48S)||10||—||25||16 |- style="background:#e9e9e9; text-align:left;" |[[ATP Tour Masters 1000]] (32D)||0||colspan=6|— |- style="background:#d4f1c5; text-align:left;" |[[ATP Tour 500]] (48S)||rowspan=3|500||rowspan=3|300||rowspan=3|180||rowspan=3|90||rowspan=2|45||20||0||—||10||rowspan=3|—||4||rowspan=3|0 |- style="background:#d4f1c5; text-align:left;" |[[ATP Tour 500]] (32S)||0||colspan=2|—||20||10 |- style="background:#d4f1c5; text-align:left;" |[[ATP Tour 500]] (16D)||0||colspan=3|—||45||25 |- style="background:#fff; text-align:left;" |[[ATP Tour 250]] (48S)||rowspan=3|250||rowspan=3|150||rowspan=3|90||rowspan=3|45||rowspan=2|20||10||0||—||5||rowspan=2|—||3||rowspan=2|0 |- style="background:#fff; text-align:left;" |[[ATP Tour 250]] (32S/28S)||0||colspan=2|—||12||6 |- style="background:#fff; text-align:left;" |[[ATP Tour 250]] (16D)||0||colspan=7|— |} === Ұпайлардың бөлінуі (2000–2008) === 2000 пен 2008 жылдар аралығында берілген ұпайлар көлемі 2009 жылдан бастап берілетін ұпайлардың шамамен жартысын құрады. Ең төменгі екі санатта берілген ұпайлар әр турнирдің жүлде қорына байланысты өзгеріп отырды. Жеңімпаздарға берілген ұпайлар төмендегідей:<ref>{{cite web |title=Ranking Rules Between 2000 and 2008 |url=https://www.openerarankings.com/RankingRules2000 |website=ATP Open Era & Live Rankings |access-date=12 April 2026}}</ref> * [[Үлкен дулыға (теннис)|Үлкен дулыға]]: 1000 * [[Tennis Masters Cup]]: 750 (максимум) * [[ATP Masters Series]]: 500 * [[ATP International Series Gold]]: 250–300 * [[ATP International Series]]: 175–250 == Тағы қараңыз == * [[ATP рейтингі бойынша әлемнің бірінші ракеткаларының тізімі]] * [[WTA рейтингі]] == Дереккөздер == {{дереккөздер}} [[Санат:ATP рейтингі]] [[Санат:Кәсіби теннисшілер қауымдастығы]] [[Санат:Спорттық рейтингтер]] i11vohdurygmxphh3hw2yutjo5jek7h